श्रीशङ्करात्मज सुराधिपवन्द्यपाद ।
दुर्गामहाव्रतफलाखिलमङ्गलात्मन्
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 1 ॥
- विघ्नेश (vighneśa)O lord of obstacles
- विघ्नचयखण्डननामधेय (vighnacayakhaṇḍananāmadheya)whose very name breaks up a mass of obstacles
- श्रीशङ्करात्मज (śrīśaṅkarātmaja)O son of Shri Shankara
- सुराधिपवन्द्यपाद (surādhipavandyapāda)whose feet the king of the gods honours
- दुर्गामहाव्रतफल (durgāmahāvrataphala)O fruit of Durga's great vow
- अखिलमङ्गलात्मन् (akhilamaṅgalātman)whose nature is all good fortune
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya विघ्नचयखण्डननामधेय श्रीशङ्करात्मज सुराधिपवन्द्यपाद दुर्गामहाव्रतफल अखिलमङ्गलात्मन् विघ्नेश सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
दुर्गामहाव्रतफल fruit of Durga's great vow — Ganesha as the son Parvati received through her great vow, the Punyaka vrata told in the Brahmavaivarta Purana.
note Every verse ends with the same prayer: O Siddhivinayaka, take away my obstacles. The metre is Vasantatilaka, fourteen syllables to a line.
श्रीसिद्धिबुद्धिपरिचर्चितकुङ्कुमश्रीः ।
वक्षःस्थले वलयितातिमनोज्ञशुण्डो
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 2 ॥
- सत्पद्मरागमणिवर्णशरीरकान्तिः (satpadmarāgamaṇivarṇaśarīrakāntiḥ)whose body glows the colour of a fine ruby
- श्रीसिद्धिबुद्धिपरिचर्चितकुङ्कुमश्रीः (śrīsiddhibuddhiparicarcitakuṅkumaśrīḥ)beautiful with the kumkum Siddhi and Buddhi have smoothed on him
- वक्षःस्थले (vakṣaḥsthale)on his chest
- वलयितातिमनोज्ञशुण्डः (valayitātimanojñaśuṇḍaḥ)whose lovely trunk curls round
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya सत्पद्मरागमणिवर्णशरीरकान्तिः श्रीसिद्धिबुद्धिपरिचर्चितकुङ्कुमश्रीः वक्षःस्थले वलयितातिमनोज्ञशुण्डः सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
पद्मराग padmaraga — A ruby, named for the red of a lotus.
सिद्धिबुद्धि Siddhi and Buddhi — Success and wisdom, pictured as his two consorts.
-र्दोर्भिश्च शोणकुसुमस्रगुमाङ्गजातः ।
सिन्दूरशोभितललाटविधुप्रकाशो
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 3 ॥
- पाशाङ्कुशाब्जपरशून् (pāśāṅkuśābjaparaśūn)the noose, goad, lotus and axe
- च (ca)and
- दधत् (dadhat)holding
- चतुर्भिः (caturbhiḥ)with four
- दोर्भिः (dorbhiḥ)arms
- च (ca)and
- शोणकुसुमस्रक् (śoṇakusumasrak)wearing a garland of red flowers
- उमाङ्गजातः (umāṅgajātaḥ)born of Uma's body
- सिन्दूरशोभितललाटविधुप्रकाशः (sindūraśobhitalalāṭavidhuprakāśaḥ)his forehead bright with sindoor and shining like the moon
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya चतुर्भिः दोर्भिः च पाशाङ्कुशाब्जपरशून् च दधत् शोणकुसुमस्रक् उमाङ्गजातः सिन्दूरशोभितललाटविधुप्रकाशः सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
उमाङ्गजातः born of Uma's body — The best-known story of his birth: Parvati shaped him from the paste rubbed from her body.
सम्पूजितः सुरवरैरपि मोदकाद्यैः ।
सर्वेषु च प्रथममेव सुरेषु पूज्यो
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 4 ॥
- कार्येषु (kāryeṣu)in their undertakings
- विघ्नचयभीतविरिञ्चमुख्यैः (vighnacayabhītaviriñcamukhyaiḥ)by Brahma and the others, afraid of obstacles
- सम्पूजितः (sampūjitaḥ)worshipped
- सुरवरैः (suravaraiḥ)by the best of the gods
- अपि (api)even
- मोदकाद्यैः (modakādyaiḥ)with modaks and other offerings
- सर्वेषु (sarveṣu)among all
- च (ca)and
- प्रथमम् (prathamam)first
- एव (eva)indeed
- सुरेषु (sureṣu)among the gods
- पूज्यः (pūjyaḥ)to be worshipped
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya कार्येषु विघ्नचयभीतविरिञ्चमुख्यैः सुरवरैः अपि मोदकाद्यैः सम्पूजितः सर्वेषु सुरेषु च प्रथमम् एव पूज्यः सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
विरिञ्च Virincha — A name of Brahma, the creator.
-स्थूलेन्दुरुद्रगणहासितदेवसङ्घः ।
शूर्पश्रुतिश्च पृथुवर्तुलतुङ्गतुन्दो
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 5 ॥
- शीघ्राञ्चनस्खलनतुङ्गरवोर्ध्वकण्ठस्थूलेन्दुरुद्रगणहासितदेवसङ्घः (śīghrāñcanaskhalanatuṅgaravordhvakaṇṭhasthūlendurudragaṇahāsitadevasaṅghaḥ)whose hurried stumble made the moon, Shiva's ganas and the gods laugh (the sense is uncertain)
- शूर्पश्रुतिः (śūrpaśrutiḥ)with ears like winnowing fans
- च (ca)and
- पृथुवर्तुलतुङ्गतुन्दः (pṛthuvartulatuṅgatundaḥ)with a broad, round, high belly
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya शीघ्राञ्चनस्खलनतुङ्गरवोर्ध्वकण्ठस्थूलेन्दुरुद्रगणहासितदेवसङ्घः शूर्पश्रुतिः च पृथुवर्तुलतुङ्गतुन्दः सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note The first line packs a whole story into one long compound, and its exact sense is not certain. It seems to recall the tale of Ganesha stumbling on his mouse and the moon laughing at him, which is why the moon is not looked at on Ganesh Chaturthi night.
मासादिपुण्यददृशीकृतृक्षराजः ।
भक्ताभयप्रद दयालय विघ्नराज
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 6 ॥
- यज्ञोपवीतपदलम्भितनागराज (yajñopavītapadalambhitanāgarāja)O you who gave the king of snakes the place of your sacred thread
- मासादिपुण्यदृशीकृतर्क्षराजः (māsādipuṇyadṛśīkṛtarkṣarājaḥ)who made the moon good to see through the month (uncertain)
- भक्ताभयप्रद (bhaktābhayaprada)O giver of fearlessness to devotees
- दयालय (dayālaya)O home of kindness
- विघ्नराज (vighnarāja)O king of obstacles
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya यज्ञोपवीतपदलम्भितनागराज मासादिपुण्यदृशीकृतर्क्षराजः भक्ताभयप्रद दयालय विघ्नराज सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
note The second line is damaged in this text and is read as मासादिपुण्यदृशीकृतर्क्षराजः. It seems to carry on the story of the moon: after cursing it, Ganesha let the moon be seen again on the other days of the month.
कौसुम्भचारुवसनद्वय ऊर्जितश्रीः ।
सर्वत्रमङ्गलकरस्मरणप्रतापो
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 7 ॥
- सद्रत्नसारततिराजितसत्किरीटः (sadratnasāratatirājitasatkirīṭaḥ)whose fine crown shines with rows of the best jewels
- कौसुम्भचारुवसनद्वयः (kausumbhacāruvasanadvayaḥ)wearing two lovely garments dyed with safflower
- ऊर्जितश्रीः (ūrjitaśrīḥ)of great splendour
- सर्वत्रमङ्गलकरस्मरणप्रतापः (sarvatramaṅgalakarasmaraṇapratāpaḥ)whose remembrance brings good fortune everywhere
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya सद्रत्नसारततिराजितसत्किरीटः कौसुम्भचारुवसनद्वयः ऊर्जितश्रीः सर्वत्रमङ्गलकरस्मरणप्रतापः सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
कौसुम्भ dyed with kusumbha — Kusumbha is safflower, which gives a bright red-orange dye.
विज्ञानबोधनवरेण तमोऽपहर्ता ।
आनन्दितत्रिभुवनेश कुमारबन्धो
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ 8 ॥
- देवान्तकाद्यसुरभीतसुरार्तिहर्ता (devāntakādyasurabhītasurārtihartā)who ended the pain of the gods, afraid of demons like Devantaka
- विज्ञानबोधनवरेण (vijñānabodhanavareṇa)by the gift of awakening true understanding
- तमः (tamaḥ)darkness
- अपहर्ता (apahartā)who takes away
- आनन्दितत्रिभुवनेश (ānanditatribhuvaneśa)O lord who delights the three worlds
- कुमारबन्धो (kumārabandho)O brother of Kumara
- विघ्नम् (vighnam)the obstacles
- मम (mama)my
- अपहर (apahara)take away
- सिद्धिविनायक (siddhivināyaka)O Siddhivinayaka
- त्वम् (tvam)you
anvaya देवान्तकाद्यसुरभीतसुरार्तिहर्ता विज्ञानबोधनवरेण तमः अपहर्ता आनन्दितत्रिभुवनेश कुमारबन्धो सिद्धिविनायक त्वम् मम विघ्नम् अपहर
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
देवान्तक Devantaka — A demon killed by Ganesha in his form as Mahotkata Vinayaka, in the Ganesha Purana.
