શ્રીશુક ઉવાચ
ભગવાનપિ તત્રૈવ બલદેવેન સંયુતઃ । અપશ્યન્નિવસન્ગોપાનિન્દ્રયાગકૃતોદ્યમાન્ ॥ ૧ ॥
ભગવાનપિ તત્રૈવ બલદેવેન સંયુતઃ । અપશ્યન્નિવસન્ગોપાનિન્દ્રયાગકૃતોદ્યમાન્ ॥ ૧ ॥
તદભિજ્ઞોઽપિ ભગવાન્ સર્વાત્મા સર્વદર્શનઃ । પ્રશ્રયાવનતોઽપૃચ્છદ્ વૃદ્ધાન્ નન્દપુરોગમાન્ ॥ ૨ ॥
કથ્યતાં મે પિતઃ કોઽયં સમ્ભ્રમો વ ઉપાગતઃ । કિં ફલં કસ્ય વોદ્દેશઃ કેન વા સાધ્યતે મખઃ ॥ ૩ ॥
એતદ્ બ્રૂહિ મહાન્ કામો મહ્યં શુશ્રૂષવે પિતઃ । ન હિ ગોપ્યં હિ સાધૂનાં કૃત્યં સર્વાત્મનામિહ । અસ્ત્યસ્વપરદૃષ્ટીનામમિત્રોદાસ્તવિદ્વિષામ્ ॥ ૪ ॥
ઉદાસીનોઽરિવદ્ વર્જ્ય આત્મવત્ સુહૃદુચ્યતે ॥ ૫ ॥
જ્ઞાત્વાજ્ઞાત્વા ચ કર્માણિ જનોઽયમનુતિષ્ઠતિ । વિદુષઃ કર્મસિદ્ધિઃ સ્યાદ્ યથા નાવિદુષો ભવેત્ ॥ ૬ ॥
તત્ર તાવત્ ક્રિયાયોગો ભવતાં કિં વિચારિતઃ । અથવા લૌકિકસ્તન્મે પૃચ્છતઃ સાધુ ભણ્યતામ્ ॥ ૭ ॥
શ્રીનન્દ ઉવાચ
પર્જન્યો ભગવાનિન્દ્રો મેઘાસ્તસ્યાત્મમૂર્તયઃ । તેઽભિવર્ષન્તિ ભૂતાનાં પ્રીણનં જીવનં પયઃ ॥ ૮ ॥
પર્જન્યો ભગવાનિન્દ્રો મેઘાસ્તસ્યાત્મમૂર્તયઃ । તેઽભિવર્ષન્તિ ભૂતાનાં પ્રીણનં જીવનં પયઃ ॥ ૮ ॥
તં તાત વયમન્યે ચ વાર્મુચાં પતિમીશ્વરમ્ । દ્રવ્યૈસ્તદ્રેતસા સિદ્ધૈર્યજન્તે ક્રતુભિર્નરાઃ ॥ ૯ ॥
તચ્છેષેણોપજીવન્તિ ત્રિવર્ગફલહેતવે । પુંસાં પુરુષકારાણાં પર્જન્યઃ ફલભાવનઃ ॥ ૧૦ ॥
ય એનં વિસૃજેદ્ ધર્મં પરમ્પર્યાગતં નરઃ । કામાદ્ દ્વેષાદ્ભયાલ્લોભાત્સ વૈ નાપ્નોતિ શોભનમ્ ॥ ૧૧ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
વચો નિશમ્ય નન્દસ્ય તથાન્યેષાં વ્રજૌકસામ્ । ઇન્દ્રાય મન્યું જનયન્ પિતરં પ્રાહ કેશવઃ ॥ ૧૨ ॥
વચો નિશમ્ય નન્દસ્ય તથાન્યેષાં વ્રજૌકસામ્ । ઇન્દ્રાય મન્યું જનયન્ પિતરં પ્રાહ કેશવઃ ॥ ૧૨ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કર્મણા જાયતે જન્તુઃ કર્મણૈવ પ્રલીયતે । સુખં દુઃખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવાભિપદ્યતે ॥ ૧૩ ॥
કર્મણા જાયતે જન્તુઃ કર્મણૈવ પ્રલીયતે । સુખં દુઃખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવાભિપદ્યતે ॥ ૧૩ ॥
અસ્તિ ચેદીશ્વરઃ કશ્ચિત્ફલરૂપ્યન્યકર્મણામ્ । કર્તારં ભજતે સોઽપિ ન હ્યકર્તુઃ પ્રભુર્હિ સઃ ॥ ૧૪ ॥
કિમિન્દ્રેણેહ ભૂતાનાં સ્વસ્વકર્માનુવર્તિનામ્ । અનીશેનાન્યથા કર્તું સ્વભાવવિહિતં નૃણામ્ ॥ ૧૫ ॥
સ્વભાવતન્ત્રો હિ જનઃ સ્વભાવમનુવર્તતે । સ્વભાવસ્થમિદં સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥ ૧૬ ॥
દેહાનુચ્ચાવચાઞ્જન્તુઃ પ્રાપ્યોત્સૃજતિ કર્મણા । શત્રુર્મિત્રમુદાસીનઃ કર્મૈવ ગુરુરીશ્વરઃ ॥ ૧૭ ॥
તસ્માત્સમ્પૂજયેત્કર્મ સ્વભાવસ્થઃ સ્વકર્મકૃત્ । અઞ્જસા યેન વર્તેત તદેવાસ્ય હિ દૈવતમ્ ॥ ૧૮ ॥
આજીવ્યૈકતરં ભાવં યસ્ત્વન્યમુપજીવતિ । ન તસ્માદ્ વિન્દતે ક્ષેમં જારાન્ નાર્યસતી યથા ॥ ૧૯ ॥
વર્તેત બ્રહ્મણા વિપ્રો રાજન્યો રક્ષયા ભુવઃ । વૈશ્યસ્તુ વાર્તયા જીવેચ્છૂદ્રસ્તુ દ્વિજસેવયા ॥ ૨૦ ॥
કૃષિવાણિજ્યગોરક્ષા કુસીદં તૂર્યમુચ્યતે । વાર્તા ચતુર્વિધા તત્ર વયં ગોવૃત્તયોઽનિશમ્ ॥ ૨૧ ॥
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ સ્થિત્યુત્પત્ત્યન્તહેતવઃ । રજસોત્પદ્યતે વિશ્વમન્યોન્યં વિવિધં જગત્ ॥ ૨૨ ॥
રજસા ચોદિતા મેઘા વર્ષન્ત્યમ્બૂનિ સર્વતઃ । પ્રજાસ્તૈરેવ સિધ્યન્તિ મહેન્દ્રઃ કિં કરિષ્યતિ ॥ ૨૩ ॥
ન નઃ પુરો જનપદા ન ગ્રામા ન ગૃહા વયમ્ । વનૌકસસ્તાત નિત્યં વનશૈલનિવાસિનઃ ॥ ૨૪ ॥
તસ્માદ્ ગવાં બ્રાહ્મણાનામદ્રેશ્ચારભ્યતાં મખઃ । ય ઇન્દ્રયાગસમ્ભારાસ્તૈરયં સાધ્યતાં મખઃ ॥ ૨૫ ॥
પચ્યન્તાં વિવિધાઃ પાકાઃ સૂપાન્તાઃ પાયસાદયઃ । સંયાવાપૂપશષ્કુલ્યઃ સર્વદોહશ્ચ ગૃહ્યતામ્ ॥ ૨૬ ॥
હૂયન્તામગ્નયઃ સમ્યગ્બ્રાહ્મણૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ । અન્નં બહુગુણં તેભ્યો દેયં વો ધેનુદક્ષિણાઃ ॥ ૨૭ ॥
અન્યેભ્યશ્ચાશ્વચાણ્ડાલપતિતેભ્યો યથાર્હતઃ । યવસં ચ ગવાં દત્ત્વા ગિરયે દીયતાં બલિઃ ॥ ૨૮ ॥
સ્વલઙ્કૃતા ભુક્તવન્તઃ સ્વનુલિપ્તાઃ સુવાસસઃ । પ્રદક્ષિણાં ચ કુરુત ગોવિપ્રાનલપર્વતાન્ ॥ ૨૯ ॥
એતન્મમ મતં તાત ક્રિયતાં યદિ રોચતે । અયં ગોબ્રાહ્મણાદ્રીણાં મહ્યં ચ દયિતો મખઃ ॥ ૩૦ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
કાલાત્મના ભગવતા શક્રદર્પ જિઘાંસયા । પ્રોક્તં નિશમ્ય નન્દાદ્યાઃ સાધ્વગૃહ્ણન્ત તદ્વચઃ ॥ ૩૧ ॥
કાલાત્મના ભગવતા શક્રદર્પ જિઘાંસયા । પ્રોક્તં નિશમ્ય નન્દાદ્યાઃ સાધ્વગૃહ્ણન્ત તદ્વચઃ ॥ ૩૧ ॥
તથા ચ વ્યદધુઃ સર્વં યથાહ મધુસૂદનઃ । વાચયિત્વા સ્વસ્ત્યયનં તદ્દ્રવ્યેણ ગિરિદ્વિજાન્ ॥ ૩૨ ॥
ઉપહૃત્ય બલીન્ સમ્યગાદૃતા યવસં ગવામ્ । ગોધનાનિ પુરસ્કૃત્ય ગિરિં ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૩૩ ॥
અનાંસ્યનડુદ્યુક્તાનિ તે ચારુહ્ય સ્વલઙ્કૃતાઃ । ગોપ્યશ્ચ કૃષ્ણવીર્યાણિ ગાયન્ત્યઃ સદ્વિજાશિષઃ ॥ ૩૪ ॥
કૃષ્ણસ્ત્વન્યતમં રૂપં ગોપવિશ્રમ્ભણં ગતઃ । શૈલોઽસ્મીતિ બ્રુવન્ ભૂરિ બલિમાદદ્ બૃહદ્વપુઃ ॥ ૩૫ ॥
તસ્મૈ નમો વ્રજજનૈઃ સહ ચક્ર આત્મનાત્મને । અહો પશ્યત શૈલોઽસૌ રૂપી નોઽનુગ્રહં વ્યધાત્ ॥ ૩૬ ॥
એષોઽવજાનતો મર્ત્યાન્ કામરૂપી વનૌકસઃ । હન્તિ હ્યસ્મૈ નમસ્યામઃ શર્મણે આત્મનો ગવામ્ ॥ ૩૭ ॥
ઇત્યદ્રિગોદ્વિજમખં વાસુદેવપ્રચોદિતાઃ । યથા વિધાય તે ગોપા સહકૃષ્ણા વ્રજં યયુઃ ॥ ૩૮ ॥