ಶ್ರೀಶುಕ ಉವಾಚ
ಭಗವಾನಪಿ ತತ್ರೈವ ಬಲದೇವೇನ ಸಂಯುತಃ । ಅಪಶ್ಯನ್ನಿವಸನ್ಗೋಪಾನಿನ್ದ್ರಯಾಗಕೃತೋದ್ಯಮಾನ್ ॥ ೧ ॥
ಭಗವಾನಪಿ ತತ್ರೈವ ಬಲದೇವೇನ ಸಂಯುತಃ । ಅಪಶ್ಯನ್ನಿವಸನ್ಗೋಪಾನಿನ್ದ್ರಯಾಗಕೃತೋದ್ಯಮಾನ್ ॥ ೧ ॥
ತದಭಿಜ್ಞೋಽಪಿ ಭಗವಾನ್ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವದರ್ಶನಃ । ಪ್ರಶ್ರಯಾವನತೋಽಪೃಚ್ಛದ್ ವೃದ್ಧಾನ್ ನನ್ದಪುರೋಗಮಾನ್ ॥ ೨ ॥
ಕಥ್ಯತಾಂ ಮೇ ಪಿತಃ ಕೋಽಯಂ ಸಮ್ಭ್ರಮೋ ವ ಉಪಾಗತಃ । ಕಿಂ ಫಲಂ ಕಸ್ಯ ವೋದ್ದೇಶಃ ಕೇನ ವಾ ಸಾಧ್ಯತೇ ಮಖಃ ॥ ೩ ॥
ಏತದ್ ಬ್ರೂಹಿ ಮಹಾನ್ ಕಾಮೋ ಮಹ್ಯಂ ಶುಶ್ರೂಷವೇ ಪಿತಃ । ನ ಹಿ ಗೋಪ್ಯಂ ಹಿ ಸಾಧೂನಾಂ ಕೃತ್ಯಂ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಮಿಹ । ಅಸ್ತ್ಯಸ್ವಪರದೃಷ್ಟೀನಾಮಮಿತ್ರೋದಾಸ್ತವಿದ್ವಿಷಾಮ್ ॥ ೪ ॥
ಉದಾಸೀನೋಽರಿವದ್ ವರ್ಜ್ಯ ಆತ್ಮವತ್ ಸುಹೃದುಚ್ಯತೇ ॥ ೫ ॥
ಜ್ಞಾತ್ವಾಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜನೋಽಯಮನುತಿಷ್ಠತಿ । ವಿದುಷಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದ್ ಯಥಾ ನಾವಿದುಷೋ ಭವೇತ್ ॥ ೬ ॥
ತತ್ರ ತಾವತ್ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೋ ಭವತಾಂ ಕಿಂ ವಿಚಾರಿತಃ । ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕಸ್ತನ್ಮೇ ಪೃಚ್ಛತಃ ಸಾಧು ಭಣ್ಯತಾಮ್ ॥ ೭ ॥
ಶ್ರೀನನ್ದ ಉವಾಚ
ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಭಗವಾನಿನ್ದ್ರೋ ಮೇಘಾಸ್ತಸ್ಯಾತ್ಮಮೂರ್ತಯಃ । ತೇಽಭಿವರ್ಷನ್ತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಜೀವನಂ ಪಯಃ ॥ ೮ ॥
ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಭಗವಾನಿನ್ದ್ರೋ ಮೇಘಾಸ್ತಸ್ಯಾತ್ಮಮೂರ್ತಯಃ । ತೇಽಭಿವರ್ಷನ್ತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಜೀವನಂ ಪಯಃ ॥ ೮ ॥
ತಂ ತಾತ ವಯಮನ್ಯೇ ಚ ವಾರ್ಮುಚಾಂ ಪತಿಮೀಶ್ವರಮ್ । ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತದ್ರೇತಸಾ ಸಿದ್ಧೈರ್ಯಜನ್ತೇ ಕ್ರತುಭಿರ್ನರಾಃ ॥ ೯ ॥
ತಚ್ಛೇಷೇಣೋಪಜೀವನ್ತಿ ತ್ರಿವರ್ಗಫಲಹೇತವೇ । ಪುಂಸಾಂ ಪುರುಷಕಾರಾಣಾಂ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಫಲಭಾವನಃ ॥ ೧೦ ॥
ಯ ಏನಂ ವಿಸೃಜೇದ್ ಧರ್ಮಂ ಪರಮ್ಪರ್ಯಾಗತಂ ನರಃ । ಕಾಮಾದ್ ದ್ವೇಷಾದ್ಭಯಾಲ್ಲೋಭಾತ್ಸ ವೈ ನಾಪ್ನೋತಿ ಶೋಭನಮ್ ॥ ೧೧ ॥
ಶ್ರೀಶುಕ ಉವಾಚ
ವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ನನ್ದಸ್ಯ ತಥಾನ್ಯೇಷಾಂ ವ್ರಜೌಕಸಾಮ್ । ಇನ್ದ್ರಾಯ ಮನ್ಯುಂ ಜನಯನ್ ಪಿತರಂ ಪ್ರಾಹ ಕೇಶವಃ ॥ ೧೨ ॥
ವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ನನ್ದಸ್ಯ ತಥಾನ್ಯೇಷಾಂ ವ್ರಜೌಕಸಾಮ್ । ಇನ್ದ್ರಾಯ ಮನ್ಯುಂ ಜನಯನ್ ಪಿತರಂ ಪ್ರಾಹ ಕೇಶವಃ ॥ ೧೨ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಕರ್ಮಣಾ ಜಾಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಕರ್ಮಣೈವ ಪ್ರಲೀಯತೇ । ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಭಯಂ ಕ್ಷೇಮಂ ಕರ್ಮಣೈವಾಭಿಪದ್ಯತೇ ॥ ೧೩ ॥
ಕರ್ಮಣಾ ಜಾಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಕರ್ಮಣೈವ ಪ್ರಲೀಯತೇ । ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಭಯಂ ಕ್ಷೇಮಂ ಕರ್ಮಣೈವಾಭಿಪದ್ಯತೇ ॥ ೧೩ ॥
ಅಸ್ತಿ ಚೇದೀಶ್ವರಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಫಲರೂಪ್ಯನ್ಯಕರ್ಮಣಾಮ್ । ಕರ್ತಾರಂ ಭಜತೇ ಸೋಽಪಿ ನ ಹ್ಯಕರ್ತುಃ ಪ್ರಭುರ್ಹಿ ಸಃ ॥ ೧೪ ॥
ಕಿಮಿನ್ದ್ರೇಣೇಹ ಭೂತಾನಾಂ ಸ್ವಸ್ವಕರ್ಮಾನುವರ್ತಿನಾಮ್ । ಅನೀಶೇನಾನ್ಯಥಾ ಕರ್ತುಂ ಸ್ವಭಾವವಿಹಿತಂ ನೃಣಾಮ್ ॥ ೧೫ ॥
ಸ್ವಭಾವತನ್ತ್ರೋ ಹಿ ಜನಃ ಸ್ವಭಾವಮನುವರ್ತತೇ । ಸ್ವಭಾವಸ್ಥಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಮ್ ॥ ೧೬ ॥
ದೇಹಾನುಚ್ಚಾವಚಾಞ್ಜನ್ತುಃ ಪ್ರಾಪ್ಯೋತ್ಸೃಜತಿ ಕರ್ಮಣಾ । ಶತ್ರುರ್ಮಿತ್ರಮುದಾಸೀನಃ ಕರ್ಮೈವ ಗುರುರೀಶ್ವರಃ ॥ ೧೭ ॥
ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಪೂಜಯೇತ್ಕರ್ಮ ಸ್ವಭಾವಸ್ಥಃ ಸ್ವಕರ್ಮಕೃತ್ । ಅಞ್ಜಸಾ ಯೇನ ವರ್ತೇತ ತದೇವಾಸ್ಯ ಹಿ ದೈವತಮ್ ॥ ೧೮ ॥
ಆಜೀವ್ಯೈಕತರಂ ಭಾವಂ ಯಸ್ತ್ವನ್ಯಮುಪಜೀವತಿ । ನ ತಸ್ಮಾದ್ ವಿನ್ದತೇ ಕ್ಷೇಮಂ ಜಾರಾನ್ ನಾರ್ಯಸತೀ ಯಥಾ ॥ ೧೯ ॥
ವರ್ತೇತ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವಿಪ್ರೋ ರಾಜನ್ಯೋ ರಕ್ಷಯಾ ಭುವಃ । ವೈಶ್ಯಸ್ತು ವಾರ್ತಯಾ ಜೀವೇಚ್ಛೂದ್ರಸ್ತು ದ್ವಿಜಸೇವಯಾ ॥ ೨೦ ॥
ಕೃಷಿವಾಣಿಜ್ಯಗೋರಕ್ಷಾ ಕುಸೀದಂ ತೂರ್ಯಮುಚ್ಯತೇ । ವಾರ್ತಾ ಚತುರ್ವಿಧಾ ತತ್ರ ವಯಂ ಗೋವೃತ್ತಯೋಽನಿಶಮ್ ॥ ೨೧ ॥
ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ಸ್ಥಿತ್ಯುತ್ಪತ್ತ್ಯನ್ತಹೇತವಃ । ರಜಸೋತ್ಪದ್ಯತೇ ವಿಶ್ವಮನ್ಯೋನ್ಯಂ ವಿವಿಧಂ ಜಗತ್ ॥ ೨೨ ॥
ರಜಸಾ ಚೋದಿತಾ ಮೇಘಾ ವರ್ಷನ್ತ್ಯಮ್ಬೂನಿ ಸರ್ವತಃ । ಪ್ರಜಾಸ್ತೈರೇವ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಮಹೇನ್ದ್ರಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ ೨೩ ॥
ನ ನಃ ಪುರೋ ಜನಪದಾ ನ ಗ್ರಾಮಾ ನ ಗೃಹಾ ವಯಮ್ । ವನೌಕಸಸ್ತಾತ ನಿತ್ಯಂ ವನಶೈಲನಿವಾಸಿನಃ ॥ ೨೪ ॥
ತಸ್ಮಾದ್ ಗವಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮದ್ರೇಶ್ಚಾರಭ್ಯತಾಂ ಮಖಃ । ಯ ಇನ್ದ್ರಯಾಗಸಮ್ಭಾರಾಸ್ತೈರಯಂ ಸಾಧ್ಯತಾಂ ಮಖಃ ॥ ೨೫ ॥
ಪಚ್ಯನ್ತಾಂ ವಿವಿಧಾಃ ಪಾಕಾಃ ಸೂಪಾನ್ತಾಃ ಪಾಯಸಾದಯಃ । ಸಂಯಾವಾಪೂಪಶಷ್ಕುಲ್ಯಃ ಸರ್ವದೋಹಶ್ಚ ಗೃಹ್ಯತಾಮ್ ॥ ೨೬ ॥
ಹೂಯನ್ತಾಮಗ್ನಯಃ ಸಮ್ಯಗ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭಿಃ । ಅನ್ನಂ ಬಹುಗುಣಂ ತೇಭ್ಯೋ ದೇಯಂ ವೋ ಧೇನುದಕ್ಷಿಣಾಃ ॥ ೨೭ ॥
ಅನ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚಾಶ್ವಚಾಣ್ಡಾಲಪತಿತೇಭ್ಯೋ ಯಥಾರ್ಹತಃ । ಯವಸಂ ಚ ಗವಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ಗಿರಯೇ ದೀಯತಾಂ ಬಲಿಃ ॥ ೨೮ ॥
ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾ ಭುಕ್ತವನ್ತಃ ಸ್ವನುಲಿಪ್ತಾಃ ಸುವಾಸಸಃ । ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಂ ಚ ಕುರುತ ಗೋವಿಪ್ರಾನಲಪರ್ವತಾನ್ ॥ ೨೯ ॥
ಏತನ್ಮಮ ಮತಂ ತಾತ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಯದಿ ರೋಚತೇ । ಅಯಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದ್ರೀಣಾಂ ಮಹ್ಯಂ ಚ ದಯಿತೋ ಮಖಃ ॥ ೩೦ ॥
ಶ್ರೀಶುಕ ಉವಾಚ
ಕಾಲಾತ್ಮನಾ ಭಗವತಾ ಶಕ್ರದರ್ಪ ಜಿಘಾಂಸಯಾ । ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಿಶಮ್ಯ ನನ್ದಾದ್ಯಾಃ ಸಾಧ್ವಗೃಹ್ಣನ್ತ ತದ್ವಚಃ ॥ ೩೧ ॥
ಕಾಲಾತ್ಮನಾ ಭಗವತಾ ಶಕ್ರದರ್ಪ ಜಿಘಾಂಸಯಾ । ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಿಶಮ್ಯ ನನ್ದಾದ್ಯಾಃ ಸಾಧ್ವಗೃಹ್ಣನ್ತ ತದ್ವಚಃ ॥ ೩೧ ॥
ತಥಾ ಚ ವ್ಯದಧುಃ ಸರ್ವಂ ಯಥಾಹ ಮಧುಸೂದನಃ । ವಾಚಯಿತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ತದ್ದ್ರವ್ಯೇಣ ಗಿರಿದ್ವಿಜಾನ್ ॥ ೩೨ ॥
ಉಪಹೃತ್ಯ ಬಲೀನ್ ಸಮ್ಯಗಾದೃತಾ ಯವಸಂ ಗವಾಮ್ । ಗೋಧನಾನಿ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಗಿರಿಂ ಚಕ್ರುಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ॥ ೩೩ ॥
ಅನಾಂಸ್ಯನಡುದ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತೇ ಚಾರುಹ್ಯ ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾಃ । ಗೋಪ್ಯಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಿ ಗಾಯನ್ತ್ಯಃ ಸದ್ವಿಜಾಶಿಷಃ ॥ ೩೪ ॥
ಕೃಷ್ಣಸ್ತ್ವನ್ಯತಮಂ ರೂಪಂ ಗೋಪವಿಶ್ರಮ್ಭಣಂ ಗತಃ । ಶೈಲೋಽಸ್ಮೀತಿ ಬ್ರುವನ್ ಭೂರಿ ಬಲಿಮಾದದ್ ಬೃಹದ್ವಪುಃ ॥ ೩೫ ॥
ತಸ್ಮೈ ನಮೋ ವ್ರಜಜನೈಃ ಸಹ ಚಕ್ರ ಆತ್ಮನಾತ್ಮನೇ । ಅಹೋ ಪಶ್ಯತ ಶೈಲೋಽಸೌ ರೂಪೀ ನೋಽನುಗ್ರಹಂ ವ್ಯಧಾತ್ ॥ ೩೬ ॥
ಏಷೋಽವಜಾನತೋ ಮರ್ತ್ಯಾನ್ ಕಾಮರೂಪೀ ವನೌಕಸಃ । ಹನ್ತಿ ಹ್ಯಸ್ಮೈ ನಮಸ್ಯಾಮಃ ಶರ್ಮಣೇ ಆತ್ಮನೋ ಗವಾಮ್ ॥ ೩೭ ॥
ಇತ್ಯದ್ರಿಗೋದ್ವಿಜಮಖಂ ವಾಸುದೇವಪ್ರಚೋದಿತಾಃ । ಯಥಾ ವಿಧಾಯ ತೇ ಗೋಪಾ ಸಹಕೃಷ್ಣಾ ವ್ರಜಂ ಯಯುಃ ॥ ೩೮ ॥