ശ്രീശുക ഉവാച
ഭഗവാനപി തത്രൈവ ബലദേവേന സംയുതഃ । അപശ്യന്നിവസന്ഗോപാനിന്ദ്രയാഗകൃതോദ്യമാന് ॥ ൧ ॥
ഭഗവാനപി തത്രൈവ ബലദേവേന സംയുതഃ । അപശ്യന്നിവസന്ഗോപാനിന്ദ്രയാഗകൃതോദ്യമാന് ॥ ൧ ॥
തദഭിജ്ഞോഽപി ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ । പ്രശ്രയാവനതോഽപൃച്ഛദ് വൃദ്ധാന് നന്ദപുരോഗമാന് ॥ ൨ ॥
കഥ്യതാം മേ പിതഃ കോഽയം സമ്ഭ്രമോ വ ഉപാഗതഃ । കിം ഫലം കസ്യ വോദ്ദേശഃ കേന വാ സാധ്യതേ മഖഃ ॥ ൩ ॥
ഏതദ് ബ്രൂഹി മഹാന് കാമോ മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ പിതഃ । ന ഹി ഗോപ്യം ഹി സാധൂനാം കൃത്യം സര്വാത്മനാമിഹ । അസ്ത്യസ്വപരദൃഷ്ടീനാമമിത്രോദാസ്തവിദ്വിഷാമ് ॥ ൪ ॥
ഉദാസീനോഽരിവദ് വര്ജ്യ ആത്മവത് സുഹൃദുച്യതേ ॥ ൫ ॥
ജ്ഞാത്വാജ്ഞാത്വാ ച കര്മാണി ജനോഽയമനുതിഷ്ഠതി । വിദുഷഃ കര്മസിദ്ധിഃ സ്യാദ് യഥാ നാവിദുഷോ ഭവേത് ॥ ൬ ॥
തത്ര താവത് ക്രിയായോഗോ ഭവതാം കിം വിചാരിതഃ । അഥവാ ലൌകികസ്തന്മേ പൃച്ഛതഃ സാധു ഭണ്യതാമ് ॥ ൭ ॥
ശ്രീനന്ദ ഉവാച
പര്ജന്യോ ഭഗവാനിന്ദ്രോ മേഘാസ്തസ്യാത്മമൂര്തയഃ । തേഽഭിവര്ഷന്തി ഭൂതാനാം പ്രീണനം ജീവനം പയഃ ॥ ൮ ॥
പര്ജന്യോ ഭഗവാനിന്ദ്രോ മേഘാസ്തസ്യാത്മമൂര്തയഃ । തേഽഭിവര്ഷന്തി ഭൂതാനാം പ്രീണനം ജീവനം പയഃ ॥ ൮ ॥
തം താത വയമന്യേ ച വാര്മുചാം പതിമീശ്വരമ് । ദ്രവ്യൈസ്തദ്രേതസാ സിദ്ധൈര്യജന്തേ ക്രതുഭിര്നരാഃ ॥ ൯ ॥
തച്ഛേഷേണോപജീവന്തി ത്രിവര്ഗഫലഹേതവേ । പുംസാം പുരുഷകാരാണാം പര്ജന്യഃ ഫലഭാവനഃ ॥ ൧൦ ॥
യ ഏനം വിസൃജേദ് ധര്മം പരമ്പര്യാഗതം നരഃ । കാമാദ് ദ്വേഷാദ്ഭയാല്ലോഭാത്സ വൈ നാപ്നോതി ശോഭനമ് ॥ ൧൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
വചോ നിശമ്യ നന്ദസ്യ തഥാന്യേഷാം വ്രജൌകസാമ് । ഇന്ദ്രായ മന്യും ജനയന് പിതരം പ്രാഹ കേശവഃ ॥ ൧൨ ॥
വചോ നിശമ്യ നന്ദസ്യ തഥാന്യേഷാം വ്രജൌകസാമ് । ഇന്ദ്രായ മന്യും ജനയന് പിതരം പ്രാഹ കേശവഃ ॥ ൧൨ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ പ്രലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ ॥ ൧൩ ॥
കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ പ്രലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ ॥ ൧൩ ॥
അസ്തി ചേദീശ്വരഃ കശ്ചിത്ഫലരൂപ്യന്യകര്മണാമ് । കര്താരം ഭജതേ സോഽപി ന ഹ്യകര്തുഃ പ്രഭുര്ഹി സഃ ॥ ൧൪ ॥
കിമിന്ദ്രേണേഹ ഭൂതാനാം സ്വസ്വകര്മാനുവര്തിനാമ് । അനീശേനാന്യഥാ കര്തും സ്വഭാവവിഹിതം നൃണാമ് ॥ ൧൫ ॥
സ്വഭാവതന്ത്രോ ഹി ജനഃ സ്വഭാവമനുവര്തതേ । സ്വഭാവസ്ഥമിദം സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് ॥ ൧൬ ॥
ദേഹാനുച്ചാവചാഞ്ജന്തുഃ പ്രാപ്യോത്സൃജതി കര്മണാ । ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനഃ കര്മൈവ ഗുരുരീശ്വരഃ ॥ ൧൭ ॥
തസ്മാത്സമ്പൂജയേത്കര്മ സ്വഭാവസ്ഥഃ സ്വകര്മകൃത് । അഞ്ജസാ യേന വര്തേത തദേവാസ്യ ഹി ദൈവതമ് ॥ ൧൮ ॥
ആജീവ്യൈകതരം ഭാവം യസ്ത്വന്യമുപജീവതി । ന തസ്മാദ് വിന്ദതേ ക്ഷേമം ജാരാന് നാര്യസതീ യഥാ ॥ ൧൯ ॥
വര്തേത ബ്രഹ്മണാ വിപ്രോ രാജന്യോ രക്ഷയാ ഭുവഃ । വൈശ്യസ്തു വാര്തയാ ജീവേച്ഛൂദ്രസ്തു ദ്വിജസേവയാ ॥ ൨൦ ॥
കൃഷിവാണിജ്യഗോരക്ഷാ കുസീദം തൂര്യമുച്യതേ । വാര്താ ചതുര്വിധാ തത്ര വയം ഗോവൃത്തയോഽനിശമ് ॥ ൨൧ ॥
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യന്തഹേതവഃ । രജസോത്പദ്യതേ വിശ്വമന്യോന്യം വിവിധം ജഗത് ॥ ൨൨ ॥
രജസാ ചോദിതാ മേഘാ വര്ഷന്ത്യമ്ബൂനി സര്വതഃ । പ്രജാസ്തൈരേവ സിധ്യന്തി മഹേന്ദ്രഃ കിം കരിഷ്യതി ॥ ൨൩ ॥
ന നഃ പുരോ ജനപദാ ന ഗ്രാമാ ന ഗൃഹാ വയമ് । വനൌകസസ്താത നിത്യം വനശൈലനിവാസിനഃ ॥ ൨൪ ॥
തസ്മാദ് ഗവാം ബ്രാഹ്മണാനാമദ്രേശ്ചാരഭ്യതാം മഖഃ । യ ഇന്ദ്രയാഗസമ്ഭാരാസ്തൈരയം സാധ്യതാം മഖഃ ॥ ൨൫ ॥
പച്യന്താം വിവിധാഃ പാകാഃ സൂപാന്താഃ പായസാദയഃ । സംയാവാപൂപശഷ്കുല്യഃ സര്വദോഹശ്ച ഗൃഹ്യതാമ് ॥ ൨൬ ॥
ഹൂയന്താമഗ്നയഃ സമ്യഗ്ബ്രാഹ്മണൈര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ । അന്നം ബഹുഗുണം തേഭ്യോ ദേയം വോ ധേനുദക്ഷിണാഃ ॥ ൨൭ ॥
അന്യേഭ്യശ്ചാശ്വചാണ്ഡാലപതിതേഭ്യോ യഥാര്ഹതഃ । യവസം ച ഗവാം ദത്ത്വാ ഗിരയേ ദീയതാം ബലിഃ ॥ ൨൮ ॥
സ്വലങ്കൃതാ ഭുക്തവന്തഃ സ്വനുലിപ്താഃ സുവാസസഃ । പ്രദക്ഷിണാം ച കുരുത ഗോവിപ്രാനലപര്വതാന് ॥ ൨൯ ॥
ഏതന്മമ മതം താത ക്രിയതാം യദി രോചതേ । അയം ഗോബ്രാഹ്മണാദ്രീണാം മഹ്യം ച ദയിതോ മഖഃ ॥ ൩൦ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
കാലാത്മനാ ഭഗവതാ ശക്രദര്പ ജിഘാംസയാ । പ്രോക്തം നിശമ്യ നന്ദാദ്യാഃ സാധ്വഗൃഹ്ണന്ത തദ്വചഃ ॥ ൩൧ ॥
കാലാത്മനാ ഭഗവതാ ശക്രദര്പ ജിഘാംസയാ । പ്രോക്തം നിശമ്യ നന്ദാദ്യാഃ സാധ്വഗൃഹ്ണന്ത തദ്വചഃ ॥ ൩൧ ॥
തഥാ ച വ്യദധുഃ സര്വം യഥാഹ മധുസൂദനഃ । വാചയിത്വാ സ്വസ്ത്യയനം തദ്ദ്രവ്യേണ ഗിരിദ്വിജാന് ॥ ൩൨ ॥
ഉപഹൃത്യ ബലീന് സമ്യഗാദൃതാ യവസം ഗവാമ് । ഗോധനാനി പുരസ്കൃത്യ ഗിരിം ചക്രുഃ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ ൩൩ ॥
അനാംസ്യനഡുദ്യുക്താനി തേ ചാരുഹ്യ സ്വലങ്കൃതാഃ । ഗോപ്യശ്ച കൃഷ്ണവീര്യാണി ഗായന്ത്യഃ സദ്വിജാശിഷഃ ॥ ൩൪ ॥
കൃഷ്ണസ്ത്വന്യതമം രൂപം ഗോപവിശ്രമ്ഭണം ഗതഃ । ശൈലോഽസ്മീതി ബ്രുവന് ഭൂരി ബലിമാദദ് ബൃഹദ്വപുഃ ॥ ൩൫ ॥
തസ്മൈ നമോ വ്രജജനൈഃ സഹ ചക്ര ആത്മനാത്മനേ । അഹോ പശ്യത ശൈലോഽസൌ രൂപീ നോഽനുഗ്രഹം വ്യധാത് ॥ ൩൬ ॥
ഏഷോഽവജാനതോ മര്ത്യാന് കാമരൂപീ വനൌകസഃ । ഹന്തി ഹ്യസ്മൈ നമസ്യാമഃ ശര്മണേ ആത്മനോ ഗവാമ് ॥ ൩൭ ॥
ഇത്യദ്രിഗോദ്വിജമഖം വാസുദേവപ്രചോദിതാഃ । യഥാ വിധായ തേ ഗോപാ സഹകൃഷ്ണാ വ്രജം യയുഃ ॥ ൩൮ ॥