శ్రీశుక ఉవాచ
భగవానపి తత్రైవ బలదేవేన సంయుతః । అపశ్యన్నివసన్గోపానిన్ద్రయాగకృతోద్యమాన్ ॥ ౧ ॥
భగవానపి తత్రైవ బలదేవేన సంయుతః । అపశ్యన్నివసన్గోపానిన్ద్రయాగకృతోద్యమాన్ ॥ ౧ ॥
తదభిజ్ఞోఽపి భగవాన్ సర్వాత్మా సర్వదర్శనః । ప్రశ్రయావనతోఽపృచ్ఛద్ వృద్ధాన్ నన్దపురోగమాన్ ॥ ౨ ॥
కథ్యతాం మే పితః కోఽయం సమ్భ్రమో వ ఉపాగతః । కిం ఫలం కస్య వోద్దేశః కేన వా సాధ్యతే మఖః ॥ ౩ ॥
ఏతద్ బ్రూహి మహాన్ కామో మహ్యం శుశ్రూషవే పితః । న హి గోప్యం హి సాధూనాం కృత్యం సర్వాత్మనామిహ । అస్త్యస్వపరదృష్టీనామమిత్రోదాస్తవిద్విషామ్ ॥ ౪ ॥
ఉదాసీనోఽరివద్ వర్జ్య ఆత్మవత్ సుహృదుచ్యతే ॥ ౫ ॥
జ్ఞాత్వాజ్ఞాత్వా చ కర్మాణి జనోఽయమనుతిష్ఠతి । విదుషః కర్మసిద్ధిః స్యాద్ యథా నావిదుషో భవేత్ ॥ ౬ ॥
తత్ర తావత్ క్రియాయోగో భవతాం కిం విచారితః । అథవా లౌకికస్తన్మే పృచ్ఛతః సాధు భణ్యతామ్ ॥ ౭ ॥
శ్రీనన్ద ఉవాచ
పర్జన్యో భగవానిన్ద్రో మేఘాస్తస్యాత్మమూర్తయః । తేఽభివర్షన్తి భూతానాం ప్రీణనం జీవనం పయః ॥ ౮ ॥
పర్జన్యో భగవానిన్ద్రో మేఘాస్తస్యాత్మమూర్తయః । తేఽభివర్షన్తి భూతానాం ప్రీణనం జీవనం పయః ॥ ౮ ॥
తం తాత వయమన్యే చ వార్ముచాం పతిమీశ్వరమ్ । ద్రవ్యైస్తద్రేతసా సిద్ధైర్యజన్తే క్రతుభిర్నరాః ॥ ౯ ॥
తచ్ఛేషేణోపజీవన్తి త్రివర్గఫలహేతవే । పుంసాం పురుషకారాణాం పర్జన్యః ఫలభావనః ॥ ౧౦ ॥
య ఏనం విసృజేద్ ధర్మం పరమ్పర్యాగతం నరః । కామాద్ ద్వేషాద్భయాల్లోభాత్స వై నాప్నోతి శోభనమ్ ॥ ౧౧ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
వచో నిశమ్య నన్దస్య తథాన్యేషాం వ్రజౌకసామ్ । ఇన్ద్రాయ మన్యుం జనయన్ పితరం ప్రాహ కేశవః ॥ ౧౨ ॥
వచో నిశమ్య నన్దస్య తథాన్యేషాం వ్రజౌకసామ్ । ఇన్ద్రాయ మన్యుం జనయన్ పితరం ప్రాహ కేశవః ॥ ౧౨ ॥
శ్రీభగవానువాచ
కర్మణా జాయతే జన్తుః కర్మణైవ ప్రలీయతే । సుఖం దుఃఖం భయం క్షేమం కర్మణైవాభిపద్యతే ॥ ౧౩ ॥
కర్మణా జాయతే జన్తుః కర్మణైవ ప్రలీయతే । సుఖం దుఃఖం భయం క్షేమం కర్మణైవాభిపద్యతే ॥ ౧౩ ॥
అస్తి చేదీశ్వరః కశ్చిత్ఫలరూప్యన్యకర్మణామ్ । కర్తారం భజతే సోఽపి న హ్యకర్తుః ప్రభుర్హి సః ॥ ౧౪ ॥
కిమిన్ద్రేణేహ భూతానాం స్వస్వకర్మానువర్తినామ్ । అనీశేనాన్యథా కర్తుం స్వభావవిహితం నృణామ్ ॥ ౧౫ ॥
స్వభావతన్త్రో హి జనః స్వభావమనువర్తతే । స్వభావస్థమిదం సర్వం సదేవాసురమానుషమ్ ॥ ౧౬ ॥
దేహానుచ్చావచాఞ్జన్తుః ప్రాప్యోత్సృజతి కర్మణా । శత్రుర్మిత్రముదాసీనః కర్మైవ గురురీశ్వరః ॥ ౧౭ ॥
తస్మాత్సమ్పూజయేత్కర్మ స్వభావస్థః స్వకర్మకృత్ । అఞ్జసా యేన వర్తేత తదేవాస్య హి దైవతమ్ ॥ ౧౮ ॥
ఆజీవ్యైకతరం భావం యస్త్వన్యముపజీవతి । న తస్మాద్ విన్దతే క్షేమం జారాన్ నార్యసతీ యథా ॥ ౧౯ ॥
వర్తేత బ్రహ్మణా విప్రో రాజన్యో రక్షయా భువః । వైశ్యస్తు వార్తయా జీవేచ్ఛూద్రస్తు ద్విజసేవయా ॥ ౨౦ ॥
కృషివాణిజ్యగోరక్షా కుసీదం తూర్యముచ్యతే । వార్తా చతుర్విధా తత్ర వయం గోవృత్తయోఽనిశమ్ ॥ ౨౧ ॥
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి స్థిత్యుత్పత్త్యన్తహేతవః । రజసోత్పద్యతే విశ్వమన్యోన్యం వివిధం జగత్ ॥ ౨౨ ॥
రజసా చోదితా మేఘా వర్షన్త్యమ్బూని సర్వతః । ప్రజాస్తైరేవ సిధ్యన్తి మహేన్ద్రః కిం కరిష్యతి ॥ ౨౩ ॥
న నః పురో జనపదా న గ్రామా న గృహా వయమ్ । వనౌకసస్తాత నిత్యం వనశైలనివాసినః ॥ ౨౪ ॥
తస్మాద్ గవాం బ్రాహ్మణానామద్రేశ్చారభ్యతాం మఖః । య ఇన్ద్రయాగసమ్భారాస్తైరయం సాధ్యతాం మఖః ॥ ౨౫ ॥
పచ్యన్తాం వివిధాః పాకాః సూపాన్తాః పాయసాదయః । సంయావాపూపశష్కుల్యః సర్వదోహశ్చ గృహ్యతామ్ ॥ ౨౬ ॥
హూయన్తామగ్నయః సమ్యగ్బ్రాహ్మణైర్బ్రహ్మవాదిభిః । అన్నం బహుగుణం తేభ్యో దేయం వో ధేనుదక్షిణాః ॥ ౨౭ ॥
అన్యేభ్యశ్చాశ్వచాణ్డాలపతితేభ్యో యథార్హతః । యవసం చ గవాం దత్త్వా గిరయే దీయతాం బలిః ॥ ౨౮ ॥
స్వలఙ్కృతా భుక్తవన్తః స్వనులిప్తాః సువాససః । ప్రదక్షిణాం చ కురుత గోవిప్రానలపర్వతాన్ ॥ ౨౯ ॥
ఏతన్మమ మతం తాత క్రియతాం యది రోచతే । అయం గోబ్రాహ్మణాద్రీణాం మహ్యం చ దయితో మఖః ॥ ౩౦ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
కాలాత్మనా భగవతా శక్రదర్ప జిఘాంసయా । ప్రోక్తం నిశమ్య నన్దాద్యాః సాధ్వగృహ్ణన్త తద్వచః ॥ ౩౧ ॥
కాలాత్మనా భగవతా శక్రదర్ప జిఘాంసయా । ప్రోక్తం నిశమ్య నన్దాద్యాః సాధ్వగృహ్ణన్త తద్వచః ॥ ౩౧ ॥
తథా చ వ్యదధుః సర్వం యథాహ మధుసూదనః । వాచయిత్వా స్వస్త్యయనం తద్ద్రవ్యేణ గిరిద్విజాన్ ॥ ౩౨ ॥
ఉపహృత్య బలీన్ సమ్యగాదృతా యవసం గవామ్ । గోధనాని పురస్కృత్య గిరిం చక్రుః ప్రదక్షిణమ్ ॥ ౩౩ ॥
అనాంస్యనడుద్యుక్తాని తే చారుహ్య స్వలఙ్కృతాః । గోప్యశ్చ కృష్ణవీర్యాణి గాయన్త్యః సద్విజాశిషః ॥ ౩౪ ॥
కృష్ణస్త్వన్యతమం రూపం గోపవిశ్రమ్భణం గతః । శైలోఽస్మీతి బ్రువన్ భూరి బలిమాదద్ బృహద్వపుః ॥ ౩౫ ॥
తస్మై నమో వ్రజజనైః సహ చక్ర ఆత్మనాత్మనే । అహో పశ్యత శైలోఽసౌ రూపీ నోఽనుగ్రహం వ్యధాత్ ॥ ౩౬ ॥
ఏషోఽవజానతో మర్త్యాన్ కామరూపీ వనౌకసః । హన్తి హ్యస్మై నమస్యామః శర్మణే ఆత్మనో గవామ్ ॥ ౩౭ ॥
ఇత్యద్రిగోద్విజమఖం వాసుదేవప్రచోదితాః । యథా విధాయ తే గోపా సహకృష్ణా వ్రజం యయుః ॥ ౩౮ ॥