ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ
મામકાઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ કિમકુર્વત સઞ્જય ॥ 1 ॥
- ધૃતરાષ્ટ્ર (dhṛtarāṣṭra)Dhritarashtra
- ઉવાચ (uvāca)said
- ધર્મક્ષેત્રે (dharmakṣetre)in the field of righteousness (dharma:righteousness | kṣetre:in the field)
- કુરુક્ષેત્રે (kurukṣetre)in the field of Kurus (kuru:Kurus | kṣetre:in the field)
- સમવેતાઃ (samavetāḥ)assembled
- યુયુત્સવઃ (yuyutsavaḥ)desirous to fight
- મામકાઃ (māmakāḥ)my people
- પાણ્ડવાઃ (pāṇḍavāḥ)sons of Pandu
- ચ (ca)and
- એવ (eva)also
- કિમ્ (kim)what
- અકુર્વત (akurvata)did they do
- સઞ્જય (sañjaya)Sanjaya
આચાર્યમુપસઙ્ગમ્ય રાજા વચનમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
- સઞ્જય (sañjaya)Sanjaya
- ઉવાચ (uvāca)said
- દૃષ્ટ્વા (dṛṣṭvā)having seen
- તુ (tu)but
- પાણ્ડવાનીકમ્ (pāṇḍavānīkam)army of the Pandavas (pāṇḍava:Pandavas | anīkam:army)
- વ્યૂઢમ્ (vyūḍham)drawn up
- દુર્યોધનઃ (duryodhanaḥ)Duryodhana
- તદા (tadā)then
- આચાર્યમ્ (ācāryam)teacher
- ઉપસઙ્ગમ્ય (upasaṅgamya)approaching
- રાજા (rājā)king
- વચનમ્ (vacanam)words
- અબ્રવીત્ (abravīt)spoke
વ્યૂઢાં દ્રુપદપુત્રેણ તવ શિષ્યેણ ધીમતા ॥ 3 ॥
- પશ્ય (paśya)behold
- એતામ્ (etām)this
- પાણ્ડુપુત્રાણામ્ (pāṇḍuputrāṇām)of the sons of Pandu (pāṇḍu:Pandu | putrāṇām:of the sons)
- આચાર્ય (ācārya)O Teacher
- મહતીમ્ (mahatīm)mighty
- ચમૂમ્ (camūm)army
- વ્યૂઢામ્ (vyūḍhām)arrayed
- દ્રુપદપુત્રેણ (drupadaputreṇa)by the son of Drupada (drupada:Drupada | putreṇa:by the son)
- તવ (tava)your
- શિષ્યેણ (śiṣyeṇa)by the disciple
- ધીમતા (dhīmatā)wise
યુયુધાનો વિરાટશ્ચ દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ ॥ 4 ॥
- અત્ર (atra)here
- શૂરા (śūrā)heroes
- મહેષ્વાસા (maheṣvāsā)mighty archers (maha:great | iṣvāsā:archers)
- ભીમાર્જુનસમા (bhīmārjunasamā)equal to Bhima and Arjuna (bhīma:Bhima | arjuna:Arjuna | samā:equal)
- યુધિ (yudhi)in battle
- યુયુધાનઃ (yuyudhānaḥ)Yuyudhana
- વિરાટઃ (virāṭaḥ)Virata
- ચ (ca)and
- દ્રુપદઃ (drupadaḥ)Drupada
- ચ (ca)and
- મહારથઃ (mahārathaḥ)great chariot-warrior (mahā:great | rathaḥ:chariot-warrior)
પુરુજિત્કુન્તિભોજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ નરપુઙ્ગવઃ ॥ 5 ॥
- ધૃષ્ટકેતુઃ (dhṛṣṭaketuḥ)Dhrishtaketu
- ચ (ca)and
- ચેકિતાનઃ (cekitānaḥ)Chekitana
- કાશિરાજઃ (kāśirājaḥ)king of Kashi (kāśi:Kashi | rājaḥ:king)
- ચ (ca)and
- વીર્યવાન્ (vīryavān)valiant
- પુરુજિત્ (purujit)Purujit
- કુન્તિભોજઃ (kuntibhojaḥ)Kuntibhoja
- ચ (ca)and
- શૈબ્યઃ (śaibyaḥ)Saibya
- ચ (ca)and
- નરપુઙ્ગવઃ (narapuṅgavaḥ)best of men (nara:man | puṅgavaḥ:best)
સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વ એવ મહારથાઃ ॥ 6 ॥
- યુધામન્યુઃ (yudhāmanyuḥ)Yudhamanyu
- ચ (ca)and
- વિક્રાન્તઃ (vikrāntaḥ)strong
- ઉત્તમૌજાઃ (uttamaujāḥ)Uttamaujas
- ચ (ca)and
- વીર્યવાન્ (vīryavān)brave
- સૌભદ્રઃ (saubhadraḥ)son of Subhadra (subhadra:Subhadra | sūnuḥ:son)
- દ્રૌપદેયાઃ (draupadeyāḥ)sons of Draupadi (draupadī:Draupadi | putrāḥ:sons)
- ચ (ca)and
- સર્વે (sarve)all
- એવ (eva)indeed
- મહારથાઃ (mahārathāḥ)great warriors (mahā:great | rathāḥ:warriors)
નાયકા મમ સૈન્યસ્ય સઞ્જ્ઞાર્થં તાન્બ્રવીમિ તે ॥ 7 ॥
- અસ્માકં (asmākaṃ)our
- તુ (tu)but
- વિશિષ્ટા (viśiṣṭā)distinguished
- યે (ye)who
- તાન્ (tān)them
- નિબોધ (nibodha)know
- દ્વિજોત્તમ (dvijottama)O best among the twice-born (dvija:twice-born | uttama:best)
- નાયકા (nāyakā)leaders
- મમ (mama)my
- સૈન્યસ્ય (sainyasya)of the army
- સંજ્ઞાર્થં (saṃjñārthaṃ)for information (saṃjñā:information | arthaṃ:for)
- તાન્ (tān)them
- બ્રવીમિ (bravīmi)I name
- તે (te)to you
અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સૌમદત્તિસ્તથૈવ ચ ॥ 8 ॥
- ભવાન્ (bhavān)yourself
- ભીષ્મઃ (bhīṣmaḥ)Bhishma
- ચ (ca)and
- કર્ણઃ (karṇaḥ)Karna
- ચ (ca)and
- કૃપઃ (kṛpaḥ)Kripa
- ચ (ca)and
- સમિતિ-ઇઞ્જયઃ (samitiñjayaḥ)victorious in war (samiti:war | iñjayaḥ:victorious)
- અશ્વત્થામા (aśvatthāmā)Ashwatthama
- વિકર્ણઃ (vikarṇaḥ)Vikarna
- ચ (ca)and
- સૌમદત્તિઃ (saumadattiḥ)son of Somadatta (sauma:of Soma | dattaḥ:given)
- તથા (tathā)so also
- એવ (eva)indeed
- ચ (ca)and
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ॥ 9 ॥
- અન્યે (anye)others
- ચ (ca)and
- બહવઃ (bahavaḥ)many
- શૂરાઃ (śūrāḥ)heroes
- મદર્થે (madarthe)for my sake (mad:my | arthe:for the sake)
- ત્યક્તજીવિતાઃ (tyaktajīvitāḥ)having given up life (tyakta:given up | jīvitāḥ:lives)
- નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ (nānāśastrapraharaṇāḥ)armed with various weapons (nānā:various | śastra:weapons | praharaṇāḥ:armed with)
- સર્વે (sarve)all
- યુદ્ધવિશારદાઃ (yuddhaviśāradāḥ)skilled in battle (yuddha:battle | viśāradāḥ:skilled)
પર્યાપ્તં ત્વિદમેતેષાં બલં ભીમાભિરક્ષિતમ્ ॥ 10 ॥
- અપર્યાપ્તં (aparyāptaṃ)insufficient
- તત્ (tat)that
- અસ્માકં (asmākaṃ)our
- બલં (balaṃ)army
- ભીષ્મ-અભિરક્ષિતમ્ (bhīṣma-abhirakṣitam)defended by Bhishma (bhīṣma:Bhishma | abhirakṣitam:defended)
- પર્યાપ્તં (paryāptaṃ)sufficient
- તુ (tu)but
- ઇદમ્ (idam)this
- એતેષાં (eteṣāṃ)their
- બલં (balaṃ)army
- ભીમ-અભિરક્ષિતમ્ (bhīma-abhirakṣitam)defended by Bhima (bhīma:Bhima | abhirakṣitam:defended)
ભીષ્મમેવાભિરક્ષન્તુ ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ ॥ 11 ॥
- અયનેષુ (ayaneṣu)in the strategic points
- ચ (ca)and
- સર્વેષુ (sarveṣu)in all
- યથાભાગમ્ (yathābhāgam)according to division (yathā:according to | bhāgam:division)
- અવસ્થિતાઃ (avasthitāḥ)stationed
- ભીષ્મમ્ (bhīṣmam)Bhishma
- એવ (eva)alone
- અભિરક્ષન્તુ (abhirakṣantu)protect
- ભવન્તઃ (bhavantaḥ)you all
- સર્વ (sarva)all
- એવ (eva)indeed
- હિ (hi)for
સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈઃ શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્ ॥ 12 ॥
- તસ્ય (tasya)his
- સઞ્જનયન્ (sañjanayan)causing
- હર્ષં (harṣaṃ)joy
- કુરુવૃદ્ધઃ (kuruvṛddhaḥ)the oldest of the Kauravas (kuru:Kauravas | vṛddhaḥ:oldest)
- પિતામહઃ (pitāmahaḥ)grandsire
- સિંહનાદં (siṃhanādaṃ)lion's roar (siṃha:lion | nādaṃ:roar)
- વિનદ્ય (vinadya)sounded aloud
- ઉચ્ચૈઃ (uccaiḥ)aloud
- શઙ્ખં (śaṅkhaṃ)conch
- દધ્મૌ (dadhmau)blew
- પ્રતાપવાન્ (pratāpavān)glorious
સહસૈવાભ્યહન્યન્ત સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્ ॥ 13 ॥
- તતઃ (tataḥ)then
- શઙ્ખાઃ (śaṅkhāḥ)conches
- ચ (ca)and
- ભેર્યઃ (bheryaḥ)kettle-drums
- ચ (ca)and
- પણવ-આનક-ગોમુખાઃ (paṇava-ānaka-gomukhāḥ)tabors, drums, cow-horns (paṇava:tabors | ānaka:drums | gomukhāḥ:cow-horns)
- સહસા (sahasā)suddenly
- એવ (eva)indeed
- અભ્યહન્યન્ત (abhyahanyanta)were sounded
- સ (sa)that
- શબ્દઃ (śabdaḥ)sound
- તુમુલઃ (tumulaḥ)tremendous
- અભવત્ (abhavat)became
માધવઃ પાણ્ડવશ્ચૈવ દિવ્યૌ શઙ્ખૌ પ્રદઘ્મતુઃ ॥ 14 ॥
- તતઃ (tataḥ)then
- શ્વેતૈઃ (śvetaiḥ)with white
- હયૈઃ (hayaiḥ)horses
- યુક્તે (yukte)yoked
- મહતિ (mahati)magnificent
- સ્યન્દને (syandane)chariot
- સ્થિતૌ (sthitau)seated
- માધવઃ (mādhavaḥ)Madhava
- પાણ્ડવઃ (pāṇḍavaḥ)son of Pandu
- ચ (ca)and
- એવ (eva)also
- દિવ્યૌ (divyau)divine
- શઙ્ખૌ (śaṅkhau)conches
- પ્રદધ્મતુઃ (pradadhmatuḥ)blew
પૌણ્ડ્રં દધ્મૌ મહાશઙ્ખં ભીમકર્મા વૃકોદરઃ ॥ 15 ॥
- પાઞ્ચજન્યં (pāñcajanyaṃ)Panchajanya
- હૃષીકેશઃ (hṛṣīkeśaḥ)Hrishikesha
- દેવદત્તં (devadattaṃ)Devadatta
- ધનઞ્જયઃ (dhanañjayaḥ)Dhananjaya
- પૌણ્ડ્રં (pauṇḍraṃ)Paundra
- દધ્મૌ (dadhmau)blew
- મહાશઙ્ખં (mahāśaṅkhaṃ)great conch (mahā:great | śaṅkhaṃ:conch)
- ભીમકર્મા (bhīmakarmā)doer of terrible deeds (bhīma:terrible | karmā:deeds)
- વૃકોદરઃ (vṛkodaraḥ)Vrikodara
નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુઘોષમણિપુષ્પકૌ ॥ 16 ॥
- અનન્તવિજયં (anantavijayam)Anantavijaya conch (ananta:endless | vijayam:victory)
- રાજા (rājā)king
- કુન્તીપુત્રઃ (kuntīputraḥ)son of Kunti (kuntī:Kunti | putraḥ:son)
- યુધિષ્ઠિરઃ (yudhiṣṭhiraḥ)Yudhishthira
- નકુલઃ (nakulaḥ)Nakula
- સહદેવઃ (sahadevaḥ)Sahadeva
- ચ (ca)and
- સુઘોષમણિપુષ્પકૌ (sughoṣamaṇipuṣpakau)Sughosha and Manipushpaka (sughoṣa:Sughosha | maṇipuṣpakau:Manipushpaka)
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિરાટશ્ચ સાત્યકિશ્ચાપરાજિતઃ ॥ 17 ॥
- કાશ્યઃ (kāśyaḥ)king of Kashi
- ચ (ca)and
- પરમેષ્વાસઃ (parameṣvāsaḥ)excellent archer (parama:excellent | iṣvāsaḥ:archer)
- શિખણ્ડી (śikhaṇḍī)Shikhandi
- ચ (ca)and
- મહારથઃ (mahārathaḥ)mighty commander (mahā:great | rathaḥ:chariot warrior)
- ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ (dhṛṣṭadyumnaḥ)Dhristadyumna
- વિરાટઃ (virāṭaḥ)Virata
- ચ (ca)and
- સાત્યકિઃ (sātyakiḥ)Satyaki
- ચ (ca)and
- અપરાજિતઃ (aparājitaḥ)unconquered
સૌભદ્રશ્ચ મહાબાહુઃ શઙ્ખાન્દધ્મુઃ પૃથક્પૃથક્ ॥ 18 ॥
- દ્રુપદઃ (drupadaḥ)Drupada
- દ્રૌપદેયાઃ (draupadeyāḥ)sons of Draupadi
- ચ (ca)and
- સર્વશઃ (sarvaśaḥ)all
- પૃથિવીપતે (pṛthivīpate)O Lord of the Earth (pṛthivī:earth | pate:lord)
- સૌભદ્રઃ (saubhadraḥ)son of Subhadra
- ચ (ca)and
- મહાબાહુઃ (mahābāhuḥ)mighty armed (mahā:great | bāhuḥ:armed)
- શઙ્ખાન્ (śaṅkhān)conches
- દધ્મુઃ (dadhmuḥ)blew
- પૃથક્ (pṛthak)separately
- પૃથક્ (pṛthak)separately
નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ તુમુલો વ્યનુનાદયન્ ॥ 19 ॥
- સ (sa)that
- ઘોષઃ (ghoṣaḥ)sound
- ધાર્તરાષ્ટ્રાણામ્ (dhārtarāṣṭrāṇām)of Dhritarashtra's party (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | āṇām:of the party)
- હૃદયાનિ (hṛdayāni)hearts
- વ્યદારયત્ (vyadārayat)rent
- નભઃ (nabhaḥ)heaven
- ચ (ca)and
- પૃથિવીમ્ (pṛthivīm)earth
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- તુમુલઃ (tumulaḥ)tumultuous
- અભ્યનુનાદયન્ (abhyanunādayan)reverberating
પ્રવૃત્તે શસ્ત્રસમ્પાતે ધનુરુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ ॥ 20 ॥
અર્જુન ઉવાચ
સેનયોરુભયોર્મધ્યે રથં સ્થાપય મેઽચ્યુત ॥ 21 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- સેનયોઃ (senayoḥ)of the armies
- ઉભયોઃ (ubhayor)of both
- મધ્યે (madhye)in the middle
- રથં (rathaṃ)chariot
- સ્થાપય (sthāpaya)place
- મે (me)my
- અચ્યુત (acyuta)O Achyuta
કૈર્મયા સહ યોદ્ધવ્યમસ્મિન્રણસમુદ્યમે ॥ 22 ॥
- યાવત્ (yāvat)as long as
- એતાન્ (etān)these
- નિરીક્ષે (nirīkṣe)I behold
- અહમ્ (aham)I
- યોદ્ધુકામાન્ (yoddhukāmān)desirous of fighting (yoddhu:to fight | kāmān:desirous)
- અવસ્થિતાન્ (avasthitān)standing
- કૈઃ (kaiḥ)with whom
- મયા (mayā)by me
- સહ (saha)together with
- યોદ્ધવ્યમ્ (yoddhavyam)must fight
- અસ્મિન્ (asmin)in this
- રણસમુદ્યમે (raṇasamudyame)battle endeavor (raṇa:battle | samudyame:endeavor)
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્બુદ્ધેર્યુદ્ધે પ્રિયચિકીર્ષવઃ ॥ 23 ॥
- યોત્સ્યમાનાન્ (yotsyamānān)those who are fighting
- અવેક્ષે (avekṣe)I desire to observe
- અહમ્ (aham)I
- ય (ya)who
- એતે (ete)these
- અત્ર (atra)here
- સમાગતાઃ (samāgatāḥ)assembled
- ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય (dhārtarāṣṭrasya)of Dhritarashtra's sons (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | asya:of)
- દુર્બુદ્ધેઃ (durbuddheḥ)evil-minded (dur:evil | buddheḥ:minded)
- યુદ્ધે (yuddhe)in battle
- પ્રિયચિકીર્ષવઃ (priyacikīrṣavaḥ)wishing to please (priya:pleasing | cikīrṣavaḥ:wishing to do)
સેનયોરુભયોર્મધ્યે સ્થાપયિત્વા રથોત્તમમ્ ॥ 24 ॥
- સઞ્જય (sañjaya)Sanjaya
- ઉવાચ (uvāca)said
- એવમ્ (evam)thus
- ઉક્તઃ (uktaḥ)addressed
- હૃષીકેશઃ (hṛṣīkeśaḥ)Hrishikesha
- ગુડાકેશેન (guḍākeśena)by Gudakesha
- ભારત (bhārata)O Bharata
- સેનયોઃ (senayoḥ)of the armies
- ઉભયોઃ (ubhayor)of both
- મધ્યે (madhye)in the middle
- સ્થાપયિત્વા (sthāpayitvā)having stationed
- રથોત્તમમ્ (rathottamam)the best of chariots (ratha:chariot | uttamam:best)
ઉવાચપાર્થ પશ્યૈતાન્સમવેતાન્કુરૂનિતિ ॥ 25 ॥
- ભીષ્મ (bhīṣma)Bhishma
- દ્રોણ (droṇa)Drona
- પ્રમુખતઃ (pramukhataḥ)in front of
- સર્વેષામ્ (sarveṣām)of all
- ચ (ca)and
- મહીક્ષિતામ્ (mahīkṣitām)rulers of the earth (mahī:earth | kṣitām:rulers)
- ઉવાચ (uvāca)said
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- પશ્ય (paśya)behold
- એતાન્ (etān)these
- સમવેતાન્ (samavetān)gathered together
- કુરૂન્ (kurūn)Kurus
- ઇતિ (iti)thus
આચાર્યાન્માતુલાન્ભ્રાતૄન્પુત્રાન્પૌત્રાન્સખીંસ્તથા ॥ 26 ॥
- તત્ર (tatra)there
- અપશ્યત્ (apaśyat)saw
- સ્થિતાન્ (sthitān)stationed
- પાર્થઃ (pārthaḥ)Partha
- પિતૄન્ (pitṝn)fathers
- અથ (atha)and
- પિતામહાન્ (pitāmahān)grandfathers
- આચાર્યાન્ (ācāryān)teachers
- માતુલાન્ (mātulān)maternal uncles
- ભ્રાતૄન્ (bhrātṝn)brothers
- પુત્રાન્ (putrān)sons
- પૌત્રાન્ (pautrān)grandsons
- સખીન્ (sakhīn)friends
- તથા (tathā)also
તાન્સમીક્ષ્ય સ કૌન્તેયઃ સર્વાન્બન્ધૂનવસ્થિતાન્ ॥ 27 ॥
- શ્વશુરાન્ (śvaśurān)fathers-in-law
- સુહૃદઃ (suhṛdaḥ)friends
- ચ (ca)and
- એવ (eva)also
- સેનયોઃ (senayoḥ)of the armies
- ઉભયોઃ (ubhayayoḥ)of both
- અપિ (api)also
- તાન્ (tān)them
- સમીક્ષ્ય (samīkṣya)having seen
- સ (sa)he
- કૌન્તેયઃ (kaunteyaḥ)son of Kunti
- સર્વાન્ (sarvān)all
- બન્ધૂન્ (bandhūn)kinsmen
- અવસ્થિતાન્ (avasthitān)standing arrayed
- કૃપયા (kṛpayā)with pity
- પરયા (parayā)deep
- આવિષ્ટઃ (āviṣṭaḥ)filled
- વિષીદન્ (viṣīdan)sorrowfully
- ઇદમ્ (idam)this
- અબ્રવીત્ (abravīt)spoke
અર્જુન ઉવાચ
દૃષ્ટ્વેમં સ્વજનં કૃષ્ણ યુયુત્સું સમુપસ્થિતમ્ ॥ 28 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- દૃષ્ટ્વા (dṛṣṭvā)having seen
- ઇમં (imam)this
- સ્વજનં (svajanam)kinsmen
- કૃષ્ણ (kṛṣṇa)O Krishna
- યુયુત્સુમ્ (yuyutsum)eager to fight
- સમુપસ્થિતમ્ (samupasthitam)arrayed
વેપથુશ્ચ શરીરે મે રોમહર્ષશ્ચ જાયતે ॥ 29 ॥
- સીદન્તિ (sīdanti)fail
- મમ (mama)my
- ગાત્રાણિ (gātrāṇi)limbs
- મુખં (mukhaṃ)mouth
- ચ (ca)and
- પરિશુષ્યતિ (pariśuṣyati)is parched
- વેપથુઃ (vepathuḥ)quivers
- ચ (ca)and
- શરીરે (śarīre)in the body
- મે (me)my
- રોમહર્ષઃ (romaharṣaḥ)hair stands on end (roma:hair | harṣaḥ:stands on end)
- ચ (ca)and
- જાયતે (jāyate)arises
ન ચ શક્નોમ્યવસ્થાતું ભ્રમતીવ ચ મે મનઃ ॥ 30 ॥
- ગાણ્ડીવં (gāṇḍīvam)Gandiva bow
- સ્રંસતે (sraṃsate)slips
- હસ્તાત્ (hastāt)from the hand
- ત્વક્ (tvak)skin
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- પરિદહ્યતે (paridahyate)burns all over
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- શક્નોમિ (śaknomi)am able
- અવસ્થાતુમ્ (avasthātum)to stand
- ભ્રમતિ (bhramati)whirls
- ઇવ (iva)as it were
- ચ (ca)and
- મે (me)my
- મનઃ (manaḥ)mind
ન ચ શ્રેયોઽનુપશ્યામિ હત્વા સ્વજનમાહવે ॥ 31 ॥
- નિમિત્તાનિ (nimittāni)omens
- ચ (ca)and
- પશ્યામિ (paśyāmi)I see
- વિપરીતાનિ (viparītāni)adverse
- કેશવ (keśava)O Keshava
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- શ્રેયઃ (śreyaḥ)good
- અનુપશ્યામિ (anupaśyāmi)I see
- હત્વા (hatvā)killing
- સ્વજનમ્ (svajanam)kinsmen
- આહવે (āhave)in battle
કિં નો રાજ્યેન ગોવિન્દ કિં ભોગૈર્જીવિતેન વા ॥ 32 ॥
- ન (na)not
- કાઙ્ક્ષે (kāṅkṣe)I desire
- વિજયમ્ (vijayam)victory
- કૃષ્ણ (kṛṣṇa)O Krishna
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- રાજ્યમ્ (rājyam)kingdom
- સુખાનિ (sukhāni)pleasures
- ચ (ca)and
- કિમ્ (kim)what
- નઃ (naḥ)to us
- રાજ્યેન (rājyena)with kingdom
- ગોવિન્દ (govinda)O Govinda
- કિમ્ (kim)what
- ભોગૈઃ (bhogaiḥ)with pleasures
- જીવિતેન (jīvitena)with life
- વા (vā)or
ત ઇમેઽવસ્થિતા યુદ્ધે પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ ॥ 33 ॥
- યેષામ્ (yeṣām)for whom
- અર્થે (arthe)for the sake
- કાઙ્ક્ષિતમ્ (kāṅkṣitam)desired
- નઃ (naḥ)our
- રાજ્યમ્ (rājyam)kingdom
- ભોગાઃ (bhogāḥ)enjoyments
- સુખાનિ (sukhāni)pleasures
- ચ (ca)and
- તે (te)they
- ઇમે (ime)these
- અવસ્થિતાઃ (avasthitāḥ)standing
- યુદ્ધે (yuddhe)in battle
- પ્રાણાન્ (prāṇān)lives
- ત્યક્ત્વા (tyaktvā)having renounced
- ધનાનિ (dhanāni)wealth
- ચ (ca)and
માતુલાઃ શ્વશુરાઃ પૌત્રાઃ શ્યાલાઃ સમ્બન્ધિનસ્તથા ॥ 34 ॥
- આચાર્યાઃ (ācāryāḥ)teachers
- પિતરઃ (pitaraḥ)fathers
- પુત્રાઃ (putrāḥ)sons
- તથા (tathā)and also
- એવ (eva)indeed
- ચ (ca)and
- પિતામહાઃ (pitāmahāḥ)grandfathers
- માતુલાઃ (mātulāḥ)maternal uncles
- શ્વશુરાઃ (śvaśurāḥ)fathers-in-law
- પૌત્રાઃ (pautrāḥ)grandsons
- શ્યાલાઃ (śyālāḥ)brothers-in-law
- સમ્બન્ધિનઃ (sambandhinaḥ)relatives
- તથા (tathā)and also
અપિ ત્રૈલોક્યરાજ્યસ્ય હેતોઃ કિં નુ મહીકૃતે ॥ 35 ॥
- એતાન્ (etān)these
- ન (na)not
- હન્તુમ્ (hantum)to kill
- ઇચ્છામિ (icchāmi)I wish
- ઘ્નતઃ (ghnataḥ)though they kill
- અપિ (api)even
- મધુસૂદન (madhusūdana)O Madhusudana
- અપિ (api)even
- ત્રૈલોક્યરાજ્યસ્ય (trailokyarājyasya)of the dominion over three worlds (trai:three | lokya:worlds | rājyasya:of the dominion)
- હેતોઃ (hetoḥ)for the sake
- કિં (kiṃ)how much
- નુ (nu)indeed
- મહીકૃતે (mahīkṛte)for the sake of the earth (mahī:earth | kṛte:for the sake)
પાપમેવાશ્રયેદસ્માન્હત્વૈતાનાતતાયિનઃ ॥ 36 ॥
- નિહત્ય (nihatya)having killed
- ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ (dhārtarāṣṭrān)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | ān:sons of)
- નઃ (naḥ)our
- કા (kā)what
- પ્રીતિઃ (prītiḥ)pleasure
- સ્યાત્ (syāt)can be
- જનાર્દન (janārdana)O Janardana
- પાપમ્ (pāpam)sin
- એવ (eva)alone
- આશ્રયેત્ (āśrayet)will be our gain
- અસ્માન્ (asmān)us
- હત્વા (hatvā)by killing
- એતાન્ (etān)these
- આતતાયિનઃ (ātatāyinaḥ)felons
સ્વજનં હિ કથં હત્વા સુખિનઃ સ્યામ માધવ ॥ 37 ॥
- તસ્માત્ (tasmāt)therefore
- ન (na)not
- અર્હાઃ (arhāḥ)worthy
- વયમ્ (vayam)we
- હન્તુમ્ (hantum)to kill
- ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ (dhārtarāṣṭrān)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | ān:sons)
- સ્વબાન્ધવાન્ (svabāndhavān)our relatives (sva:own | bāndhavān:relatives)
- સ્વજનમ્ (svajanam)our own people (sva:own | janam:people)
- હિ (hi)indeed
- કથમ્ (katham)how
- હત્વા (hatvā)having killed
- સુખિનઃ (sukhinaḥ)happy
- સ્યામ (syāma)shall we be
- માધવ (mādhava)O Madhava
કુલક્ષયકૃતં દોષં મિત્રદ્રોહે ચ પાતકમ્ ॥ 38 ॥
- યદ્યપિ (yadyapi)although
- એતે (ete)these
- ન (na)not
- પશ્યન્તિ (paśyanti)see
- લોભોપહતચેતસઃ (lobhopahatacetasaḥ)intelligence clouded by greed (lobha:greed | upahata:clouded | cetas:intelligence)
- કુલક્ષયકૃતં (kulakṣayakṛtaṃ)destruction of families (kula:families | kṣaya:destruction | kṛtaṃ:done)
- દોષં (doṣaṃ)evil
- મિત્રદ્રોહે (mitradrohe)cruelty to friends (mitra:friends | droha:cruelty)
- ચ (ca)and
- પાતકમ્ (pātakam)sin
કુલક્ષયકૃતં દોષં પ્રપશ્યદ્ભિર્જનાર્દન ॥ 39 ॥
- કથં (kathaṃ)how
- ન (na)not
- જ્ઞેયમ્ (jñeyam)should be known
- અસ્માભિઃ (asmābhiḥ)by us
- પાપાત્ (pāpāt)from sin
- અસ્માત્ (asmāt)from this
- નિવર્તિતુમ્ (nivartitum)to turn away
- કુલક્ષયકૃતમ્ (kulakṣayakṛtam)caused by family destruction (kula:family | kṣaya:destruction | kṛtam:caused by)
- દોષમ્ (doṣam)fault
- પ્રપશ્યદ્ભિઃ (prapaśyadbhiḥ)by those who see
- જનાર્દન (janārdana)O Janardana
ધર્મે નષ્ટે કુલં કૃત્સ્નમધર્મોઽભિભવત્યુત ॥ 40 ॥
- કુલક્ષયે (kulakṣaye)in family destruction (kula:family | kṣaye:in destruction)
- પ્રણશ્યન્તિ (praṇaśyanti)perish
- કુલધર્માઃ (kuladharmāḥ)family religious rites (kula:family | dharmāḥ:religious rites)
- સનાતનાઃ (sanātanāḥ)eternal
- ધર્મે (dharme)in spirituality
- નષ્ટે (naṣṭe)when destroyed
- કુલં (kulaṃ)family
- કૃત્સ્નમ્ (kṛtsnam)whole
- અધર્મઃ (adharmaḥ)impiety
- અભિભવતિ (abhibhavati)overcomes
- ઉત (uta)indeed
સ્ત્રીષુ દુષ્ટાસુ વાર્ષ્ણેય જાયતે વર્ણસઙ્કરઃ ॥ 41 ॥
- અધર્માભિભવાત્ (adharmābhibhavāt)by the prevalence of impiety (adharma:impiety | abhibhavāt:by the prevalence)
- કૃષ્ણ (kṛṣṇa)O Krishna
- પ્રદુષ્યન્તિ (praduṣyanti)become corrupt
- કુલસ્ત્રિયઃ (kulastriyaḥ)women of the family (kula:family | striyaḥ:women)
- સ્ત્રીષુ (strīṣu)in women
- દુષ્ટાસુ (duṣṭāsu)being corrupted
- વાર્ષ્ણેય (vārṣṇeya)O descendent of the Vrishni-clan
- જાયતે (jāyate)arises
- વર્ણસઙ્કરઃ (varṇasaṅkaraḥ)intermingling of castes (varṇa:castes | saṅkaraḥ:intermingling)
પતન્તિ પિતરો હ્યેષાં લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ ॥ 42 ॥
- સઙ્કરઃ (saṅkaraḥ)confusion
- નરકાય (narakāya)to hell
- એવ (eva)indeed
- કુલઘ્નાનામ્ (kulaghnānām)of the slayers of the family (kula:family | ghnānām:of the slayers)
- કુલસ્ય (kulasya)of the family
- ચ (ca)and
- પતન્તિ (patanti)fall
- પિતરઃ (pitaraḥ)forefathers
- હિ (hi)for
- એષામ્ (eṣām)their
- લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ (luptapiṇḍodakakriyāḥ)deprived of offerings (lupta:deprived | piṇḍa:rice-ball | udaka:water | kriyāḥ:offerings)
ઉત્સાદ્યન્તે જાતિધર્માઃ કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ ॥ 43 ॥
- દોષૈઃ (doṣaiḥ)by the faults
- એતૈઃ (etaiḥ)these
- કુલઘ્નાનામ્ (kulaghnānām)of the destroyers of family (kula:family | ghnānām:of the destroyers)
- વર્ણસઙ્કરકારકૈઃ (varṇasaṅkarakārakaiḥ)causing confusion of castes (varṇa:caste | saṅkara:confusion | kārakaiḥ:causing)
- ઉત્સાદ્યન્તે (utsādyante)are destroyed
- જાતિધર્માઃ (jātidharmāḥ)religious rites of caste (jāti:caste | dharmāḥ:religious rites)
- કુલધર્માઃ (kuladharmāḥ)religious rites of family (kula:family | dharmāḥ:religious rites)
- ચ (ca)and
- શાશ્વતાઃ (śāśvatāḥ)eternal
નરકેઽનિયતં વાસો ભવતીત્યનુશુશ્રુમ ॥ 44 ॥
- ઉત્સન્નકુલધર્માણાં (utsannakuladharmāṇām)of those with destroyed family duties (utsanna:destroyed | kula:family | dharmāṇām:of duties)
- મનુષ્યાણાં (manuṣyāṇām)of men
- જનાર્દન (janārdana)O Janardana
- નરકે (narake)in hell
- નિયતં (niyatam)inevitable
- વાસઃ (vāsaḥ)dwelling
- ભવતીતિ (bhavatīti)it is said to be
- અનુશુશ્રુમ (anuśuśruma)we have heard
યદ્રાજ્યસુખલોભેન હન્તું સ્વજનમુદ્યતાઃ ॥ 45 ॥
- અહો (aho)alas
- બત (bata)indeed
- મહત્ (mahat)great
- પાપં (pāpaṃ)sin
- કર્તું (kartuṃ)to do
- વ્યવસિતા (vyavasitā)determined
- વયમ્ (vayam)we
- યત્ (yat)that
- રાજ્યસુખલોભેન (rājyasukhalobhena)from greed for kingdom's pleasures (rājya:kingdom | sukha:pleasures | lobhena:from greed)
- હન્તું (hantuṃ)to kill
- સ્વજનમ્ (svajanam)kinsmen
- ઉદ્યતાઃ (udyatāḥ)prepared
ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે હન્યુસ્તન્મે ક્ષેમતરં ભવેત્ ॥ 46 ॥
- યદિ (yadi)if
- મામ્ (mām)me
- અપ્રતીકારમ્ (apratīkāram)unresisting
- અશસ્ત્રં (aśastram)unarmed
- શસ્ત્રપાણયઃ (śastrapāṇayaḥ)weapons-in-hand (śastra:weapon | pāṇayaḥ:hands)
- ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ (dhārtarāṣṭrāḥ)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | āḥ:sons of)
- રણે (raṇe)in battle
- હન્યુઃ (hanyuḥ)slay
- તત્ (tat)that
- મે (me)for me
- ક્ષેમતરં (kṣemataraṃ)better
- ભવેત્ (bhavet)would be
એવમુક્ત્વાર્જુનઃ સઙ્ખ્યે રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ।
વિસૃજ્ય સશરં ચાપં શોકસંવિગ્નમાનસઃ ॥ 47 ॥
- સઞ્જય (sañjaya)Sanjaya
- ઉવાચ (uvāca)said
- એવમ્ (evam)thus
- ઉક્ત્વા (uktvā)having spoken
- અર્જુનઃ (arjunaḥ)Arjuna
- સઙ્ખ્યે (saṅkhye)in the battlefield
- રથોપસ્થે (rathopasthe)on the chariot seat (ratha:chariot | upasthe:on the seat)
- ઉપાવિશત્ (upāviśat)sat down
- વિસૃજ્ય (visṛjya)casting away
- સશરમ્ (saśaram)with arrows (sa:with | śaram:arrows)
- ચાપમ્ (cāpam)bow
- શોકસંવિગ્નમાનસઃ (śokasaṃvignamānasaḥ)mind distressed with sorrow (śoka:sorrow | saṃvigna:distressed | mānasaḥ:mind)
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અર્જુનવિષાદયોગો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ॥1 ॥
