ଓଁ ଶ୍ରୀ ପରମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଅଥ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ।
ଅର୍ଜୁନଵିଷାଦଯୋଗଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ
ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସମଵେତା ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ ।
ମାମକାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵତ ସଞ୍ଜଯ ॥ 1 ॥
ମାମକାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵତ ସଞ୍ଜଯ ॥ 1 ॥
- ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର (dhṛtarāṣṭra)Dhritarashtra
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ (dharmakṣetre)in the field of righteousness (dharma:righteousness | kṣetre:in the field)
- କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ (kurukṣetre)in the field of Kurus (kuru:Kurus | kṣetre:in the field)
- ସମଵେତାଃ (samavetāḥ)assembled
- ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ (yuyutsavaḥ)desirous to fight
- ମାମକାଃ (māmakāḥ)my people
- ପାଣ୍ଡଵାଃ (pāṇḍavāḥ)sons of Pandu
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)also
- କିମ୍ (kim)what
- ଅକୁର୍ଵତ (akurvata)did they do
- ସଞ୍ଜଯ (sañjaya)Sanjaya
ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନୀକଂ ଵ୍ଯୂଢଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା ।
ଆଚାର୍ଯମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
ଆଚାର୍ଯମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
- ସଞ୍ଜଯ (sañjaya)Sanjaya
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା (dṛṣṭvā)having seen
- ତୁ (tu)but
- ପାଣ୍ଡଵାନୀକମ୍ (pāṇḍavānīkam)army of the Pandavas (pāṇḍava:Pandavas | anīkam:army)
- ଵ୍ଯୂଢମ୍ (vyūḍham)drawn up
- ଦୁର୍ଯୋଧନଃ (duryodhanaḥ)Duryodhana
- ତଦା (tadā)then
- ଆଚାର୍ଯମ୍ (ācāryam)teacher
- ଉପସଙ୍ଗମ୍ଯ (upasaṅgamya)approaching
- ରାଜା (rājā)king
- ଵଚନମ୍ (vacanam)words
- ଅବ୍ରଵୀତ୍ (abravīt)spoke
ପଶ୍ଯୈତାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମାଚାର୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ ।
ଵ୍ଯୂଢାଂ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ରେଣ ତଵ ଶିଷ୍ଯେଣ ଧୀମତା ॥ 3 ॥
ଵ୍ଯୂଢାଂ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ରେଣ ତଵ ଶିଷ୍ଯେଣ ଧୀମତା ॥ 3 ॥
- ପଶ୍ଯ (paśya)behold
- ଏତାମ୍ (etām)this
- ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମ୍ (pāṇḍuputrāṇām)of the sons of Pandu (pāṇḍu:Pandu | putrāṇām:of the sons)
- ଆଚାର୍ଯ (ācārya)O Teacher
- ମହତୀମ୍ (mahatīm)mighty
- ଚମୂମ୍ (camūm)army
- ଵ୍ଯୂଢାମ୍ (vyūḍhām)arrayed
- ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ରେଣ (drupadaputreṇa)by the son of Drupada (drupada:Drupada | putreṇa:by the son)
- ତଵ (tava)your
- ଶିଷ୍ଯେଣ (śiṣyeṇa)by the disciple
- ଧୀମତା (dhīmatā)wise
ଅତ୍ର ଶୂରା ମହେଷ୍ଵାସା ଭୀମାର୍ଜୁନସମା ଯୁଧି ।
ଯୁଯୁଧାନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ ॥ 4 ॥
ଯୁଯୁଧାନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ ॥ 4 ॥
- ଅତ୍ର (atra)here
- ଶୂରା (śūrā)heroes
- ମହେଷ୍ଵାସା (maheṣvāsā)mighty archers (maha:great | iṣvāsā:archers)
- ଭୀମାର୍ଜୁନସମା (bhīmārjunasamā)equal to Bhima and Arjuna (bhīma:Bhima | arjuna:Arjuna | samā:equal)
- ଯୁଧି (yudhi)in battle
- ଯୁଯୁଧାନଃ (yuyudhānaḥ)Yuyudhana
- ଵିରାଟଃ (virāṭaḥ)Virata
- ଚ (ca)and
- ଦ୍ରୁପଦଃ (drupadaḥ)Drupada
- ଚ (ca)and
- ମହାରଥଃ (mahārathaḥ)great chariot-warrior (mahā:great | rathaḥ:chariot-warrior)
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚେକିତାନଃ କାଶିରାଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ପୁରୁଜିତ୍କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚ ନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 5 ॥
ପୁରୁଜିତ୍କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚ ନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 5 ॥
- ଧୃଷ୍ଟକେତୁଃ (dhṛṣṭaketuḥ)Dhrishtaketu
- ଚ (ca)and
- ଚେକିତାନଃ (cekitānaḥ)Chekitana
- କାଶିରାଜଃ (kāśirājaḥ)king of Kashi (kāśi:Kashi | rājaḥ:king)
- ଚ (ca)and
- ଵୀର୍ଯଵାନ୍ (vīryavān)valiant
- ପୁରୁଜିତ୍ (purujit)Purujit
- କୁନ୍ତିଭୋଜଃ (kuntibhojaḥ)Kuntibhoja
- ଚ (ca)and
- ଶୈବ୍ଯଃ (śaibyaḥ)Saibya
- ଚ (ca)and
- ନରପୁଙ୍ଗଵଃ (narapuṅgavaḥ)best of men (nara:man | puṅgavaḥ:best)
ଯୁଧାମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରଥାଃ ॥ 6 ॥
ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରଥାଃ ॥ 6 ॥
- ଯୁଧାମନ୍ଯୁଃ (yudhāmanyuḥ)Yudhamanyu
- ଚ (ca)and
- ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ (vikrāntaḥ)strong
- ଉତ୍ତମୌଜାଃ (uttamaujāḥ)Uttamaujas
- ଚ (ca)and
- ଵୀର୍ଯଵାନ୍ (vīryavān)brave
- ସୌଭଦ୍ରଃ (saubhadraḥ)son of Subhadra (subhadra:Subhadra | sūnuḥ:son)
- ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ (draupadeyāḥ)sons of Draupadi (draupadī:Draupadi | putrāḥ:sons)
- ଚ (ca)and
- ସର୍ଵେ (sarve)all
- ଏଵ (eva)indeed
- ମହାରଥାଃ (mahārathāḥ)great warriors (mahā:great | rathāḥ:warriors)
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ଵିଶିଷ୍ଟା ଯେ ତାନ୍ନିବୋଧ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ।
ନାଯକା ମମ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଞ୍ଜ୍ଞାର୍ଥଂ ତାନ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 7 ॥
ନାଯକା ମମ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଞ୍ଜ୍ଞାର୍ଥଂ ତାନ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 7 ॥
- ଅସ୍ମାକଂ (asmākaṃ)our
- ତୁ (tu)but
- ଵିଶିଷ୍ଟା (viśiṣṭā)distinguished
- ଯେ (ye)who
- ତାନ୍ (tān)them
- ନିବୋଧ (nibodha)know
- ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ (dvijottama)O best among the twice-born (dvija:twice-born | uttama:best)
- ନାଯକା (nāyakā)leaders
- ମମ (mama)my
- ସୈନ୍ଯସ୍ଯ (sainyasya)of the army
- ସଂଜ୍ଞାର୍ଥଂ (saṃjñārthaṃ)for information (saṃjñā:information | arthaṃ:for)
- ତାନ୍ (tān)them
- ବ୍ରଵୀମି (bravīmi)I name
- ତେ (te)to you
ଭଵାନ୍ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ କୃପଶ୍ଚ ସମିତିଞ୍ଜଯଃ ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୌମଦତ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ 8 ॥
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୌମଦତ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ 8 ॥
- ଭଵାନ୍ (bhavān)yourself
- ଭୀଷ୍ମଃ (bhīṣmaḥ)Bhishma
- ଚ (ca)and
- କର୍ଣଃ (karṇaḥ)Karna
- ଚ (ca)and
- କୃପଃ (kṛpaḥ)Kripa
- ଚ (ca)and
- ସମିତି-ଇଞ୍ଜଯଃ (samitiñjayaḥ)victorious in war (samiti:war | iñjayaḥ:victorious)
- ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା (aśvatthāmā)Ashwatthama
- ଵିକର୍ଣଃ (vikarṇaḥ)Vikarna
- ଚ (ca)and
- ସୌମଦତ୍ତିଃ (saumadattiḥ)son of Somadatta (sauma:of Soma | dattaḥ:given)
- ତଥା (tathā)so also
- ଏଵ (eva)indeed
- ଚ (ca)and
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତାଃ ।
ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ ॥ 9 ॥
ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ ॥ 9 ॥
- ଅନ୍ଯେ (anye)others
- ଚ (ca)and
- ବହଵଃ (bahavaḥ)many
- ଶୂରାଃ (śūrāḥ)heroes
- ମଦର୍ଥେ (madarthe)for my sake (mad:my | arthe:for the sake)
- ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତାଃ (tyaktajīvitāḥ)having given up life (tyakta:given up | jīvitāḥ:lives)
- ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ (nānāśastrapraharaṇāḥ)armed with various weapons (nānā:various | śastra:weapons | praharaṇāḥ:armed with)
- ସର୍ଵେ (sarve)all
- ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ (yuddhaviśāradāḥ)skilled in battle (yuddha:battle | viśāradāḥ:skilled)
ଅପର୍ଯାପ୍ତଂ ତଦସ୍ମାକଂ ବଲଂ ଭୀଷ୍ମାଭିରକ୍ଷିତମ୍ ।
ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ଵିଦମେତେଷାଂ ବଲଂ ଭୀମାଭିରକ୍ଷିତମ୍ ॥ 10 ॥
ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ଵିଦମେତେଷାଂ ବଲଂ ଭୀମାଭିରକ୍ଷିତମ୍ ॥ 10 ॥
- ଅପର୍ଯାପ୍ତଂ (aparyāptaṃ)insufficient
- ତତ୍ (tat)that
- ଅସ୍ମାକଂ (asmākaṃ)our
- ବଲଂ (balaṃ)army
- ଭୀଷ୍ମ-ଅଭିରକ୍ଷିତମ୍ (bhīṣma-abhirakṣitam)defended by Bhishma (bhīṣma:Bhishma | abhirakṣitam:defended)
- ପର୍ଯାପ୍ତଂ (paryāptaṃ)sufficient
- ତୁ (tu)but
- ଇଦମ୍ (idam)this
- ଏତେଷାଂ (eteṣāṃ)their
- ବଲଂ (balaṃ)army
- ଭୀମ-ଅଭିରକ୍ଷିତମ୍ (bhīma-abhirakṣitam)defended by Bhima (bhīma:Bhima | abhirakṣitam:defended)
ଅଯନେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଯଥାଭାଗମଵସ୍ଥିତାଃ ।
ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ॥ 11 ॥
ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ॥ 11 ॥
- ଅଯନେଷୁ (ayaneṣu)in the strategic points
- ଚ (ca)and
- ସର୍ଵେଷୁ (sarveṣu)in all
- ଯଥାଭାଗମ୍ (yathābhāgam)according to division (yathā:according to | bhāgam:division)
- ଅଵସ୍ଥିତାଃ (avasthitāḥ)stationed
- ଭୀଷ୍ମମ୍ (bhīṣmam)Bhishma
- ଏଵ (eva)alone
- ଅଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ (abhirakṣantu)protect
- ଭଵନ୍ତଃ (bhavantaḥ)you all
- ସର୍ଵ (sarva)all
- ଏଵ (eva)indeed
- ହି (hi)for
ତସ୍ଯ ସଞ୍ଜନଯନ୍ହର୍ଷଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧଃ ପିତାମହଃ ।
ସିଂହନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥ 12 ॥
ସିଂହନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥ 12 ॥
- ତସ୍ଯ (tasya)his
- ସଞ୍ଜନଯନ୍ (sañjanayan)causing
- ହର୍ଷଂ (harṣaṃ)joy
- କୁରୁଵୃଦ୍ଧଃ (kuruvṛddhaḥ)the oldest of the Kauravas (kuru:Kauravas | vṛddhaḥ:oldest)
- ପିତାମହଃ (pitāmahaḥ)grandsire
- ସିଂହନାଦଂ (siṃhanādaṃ)lion's roar (siṃha:lion | nādaṃ:roar)
- ଵିନଦ୍ଯ (vinadya)sounded aloud
- ଉଚ୍ଚୈଃ (uccaiḥ)aloud
- ଶଙ୍ଖଂ (śaṅkhaṃ)conch
- ଦଧ୍ମୌ (dadhmau)blew
- ପ୍ରତାପଵାନ୍ (pratāpavān)glorious
ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ପଣଵାନକଗୋମୁଖାଃ ।
ସହସୈଵାଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍ ॥ 13 ॥
ସହସୈଵାଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍ ॥ 13 ॥
- ତତଃ (tataḥ)then
- ଶଙ୍ଖାଃ (śaṅkhāḥ)conches
- ଚ (ca)and
- ଭେର୍ଯଃ (bheryaḥ)kettle-drums
- ଚ (ca)and
- ପଣଵ-ଆନକ-ଗୋମୁଖାଃ (paṇava-ānaka-gomukhāḥ)tabors, drums, cow-horns (paṇava:tabors | ānaka:drums | gomukhāḥ:cow-horns)
- ସହସା (sahasā)suddenly
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ (abhyahanyanta)were sounded
- ସ (sa)that
- ଶବ୍ଦଃ (śabdaḥ)sound
- ତୁମୁଲଃ (tumulaḥ)tremendous
- ଅଭଵତ୍ (abhavat)became
ତତଃ ଶ୍ଵେତୈର୍ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତେ ମହତି ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତୌ ।
ମାଧଵଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯୌ ଶଙ୍ଖୌ ପ୍ରଦଘ୍ମତୁଃ ॥ 14 ॥
ମାଧଵଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯୌ ଶଙ୍ଖୌ ପ୍ରଦଘ୍ମତୁଃ ॥ 14 ॥
- ତତଃ (tataḥ)then
- ଶ୍ଵେତୈଃ (śvetaiḥ)with white
- ହଯୈଃ (hayaiḥ)horses
- ଯୁକ୍ତେ (yukte)yoked
- ମହତି (mahati)magnificent
- ସ୍ଯନ୍ଦନେ (syandane)chariot
- ସ୍ଥିତୌ (sthitau)seated
- ମାଧଵଃ (mādhavaḥ)Madhava
- ପାଣ୍ଡଵଃ (pāṇḍavaḥ)son of Pandu
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)also
- ଦିଵ୍ଯୌ (divyau)divine
- ଶଙ୍ଖୌ (śaṅkhau)conches
- ପ୍ରଦଧ୍ମତୁଃ (pradadhmatuḥ)blew
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ହୃଷୀକେଶୋ ଦେଵଦତ୍ତଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ ।
ପୌଣ୍ଡ୍ରଂ ଦଧ୍ମୌ ମହାଶଙ୍ଖଂ ଭୀମକର୍ମା ଵୃକୋଦରଃ ॥ 15 ॥
ପୌଣ୍ଡ୍ରଂ ଦଧ୍ମୌ ମହାଶଙ୍ଖଂ ଭୀମକର୍ମା ଵୃକୋଦରଃ ॥ 15 ॥
- ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ (pāñcajanyaṃ)Panchajanya
- ହୃଷୀକେଶଃ (hṛṣīkeśaḥ)Hrishikesha
- ଦେଵଦତ୍ତଂ (devadattaṃ)Devadatta
- ଧନଞ୍ଜଯଃ (dhanañjayaḥ)Dhananjaya
- ପୌଣ୍ଡ୍ରଂ (pauṇḍraṃ)Paundra
- ଦଧ୍ମୌ (dadhmau)blew
- ମହାଶଙ୍ଖଂ (mahāśaṅkhaṃ)great conch (mahā:great | śaṅkhaṃ:conch)
- ଭୀମକର୍ମା (bhīmakarmā)doer of terrible deeds (bhīma:terrible | karmā:deeds)
- ଵୃକୋଦରଃ (vṛkodaraḥ)Vrikodara
ଅନନ୍ତଵିଜଯଂ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସୁଘୋଷମଣିପୁଷ୍ପକୌ ॥ 16 ॥
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସୁଘୋଷମଣିପୁଷ୍ପକୌ ॥ 16 ॥
- ଅନନ୍ତଵିଜଯଂ (anantavijayam)Anantavijaya conch (ananta:endless | vijayam:victory)
- ରାଜା (rājā)king
- କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଃ (kuntīputraḥ)son of Kunti (kuntī:Kunti | putraḥ:son)
- ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ (yudhiṣṭhiraḥ)Yudhishthira
- ନକୁଲଃ (nakulaḥ)Nakula
- ସହଦେଵଃ (sahadevaḥ)Sahadeva
- ଚ (ca)and
- ସୁଘୋଷମଣିପୁଷ୍ପକୌ (sughoṣamaṇipuṣpakau)Sughosha and Manipushpaka (sughoṣa:Sughosha | maṇipuṣpakau:Manipushpaka)
କାଶ୍ଯଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ଵାସଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ମହାରଥଃ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ ॥ 17 ॥
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ ॥ 17 ॥
- କାଶ୍ଯଃ (kāśyaḥ)king of Kashi
- ଚ (ca)and
- ପରମେଷ୍ଵାସଃ (parameṣvāsaḥ)excellent archer (parama:excellent | iṣvāsaḥ:archer)
- ଶିଖଣ୍ଡୀ (śikhaṇḍī)Shikhandi
- ଚ (ca)and
- ମହାରଥଃ (mahārathaḥ)mighty commander (mahā:great | rathaḥ:chariot warrior)
- ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ (dhṛṣṭadyumnaḥ)Dhristadyumna
- ଵିରାଟଃ (virāṭaḥ)Virata
- ଚ (ca)and
- ସାତ୍ଯକିଃ (sātyakiḥ)Satyaki
- ଚ (ca)and
- ଅପରାଜିତଃ (aparājitaḥ)unconquered
ଦ୍ରୁପଦୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ପୃଥିଵୀପତେ ।
ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ॥ 18 ॥
ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ॥ 18 ॥
- ଦ୍ରୁପଦଃ (drupadaḥ)Drupada
- ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ (draupadeyāḥ)sons of Draupadi
- ଚ (ca)and
- ସର୍ଵଶଃ (sarvaśaḥ)all
- ପୃଥିଵୀପତେ (pṛthivīpate)O Lord of the Earth (pṛthivī:earth | pate:lord)
- ସୌଭଦ୍ରଃ (saubhadraḥ)son of Subhadra
- ଚ (ca)and
- ମହାବାହୁଃ (mahābāhuḥ)mighty armed (mahā:great | bāhuḥ:armed)
- ଶଙ୍ଖାନ୍ (śaṅkhān)conches
- ଦଧ୍ମୁଃ (dadhmuḥ)blew
- ପୃଥକ୍ (pṛthak)separately
- ପୃଥକ୍ (pṛthak)separately
ସ ଘୋଷୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ହୃଦଯାନି ଵ୍ଯଦାରଯତ୍ ।
ନଭଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ତୁମୁଲୋ ଵ୍ଯନୁନାଦଯନ୍ ॥ 19 ॥
ନଭଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ତୁମୁଲୋ ଵ୍ଯନୁନାଦଯନ୍ ॥ 19 ॥
- ସ (sa)that
- ଘୋଷଃ (ghoṣaḥ)sound
- ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାମ୍ (dhārtarāṣṭrāṇām)of Dhritarashtra's party (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | āṇām:of the party)
- ହୃଦଯାନି (hṛdayāni)hearts
- ଵ୍ଯଦାରଯତ୍ (vyadārayat)rent
- ନଭଃ (nabhaḥ)heaven
- ଚ (ca)and
- ପୃଥିଵୀମ୍ (pṛthivīm)earth
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ତୁମୁଲଃ (tumulaḥ)tumultuous
- ଅଭ୍ଯନୁନାଦଯନ୍ (abhyanunādayan)reverberating
ଅଥ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍କପିଧ୍ଵଜଃ ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ପାତେ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ ॥ 20 ॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ପାତେ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ ॥ 20 ॥
ହୃଷୀକେଶଂ ତଦା ଵାକ୍ଯମିଦମାହ ମହୀପତେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରଥଂ ସ୍ଥାପଯ ମେଽଚ୍ଯୁତ ॥ 21 ॥
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରଥଂ ସ୍ଥାପଯ ମେଽଚ୍ଯୁତ ॥ 21 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ସେନଯୋଃ (senayoḥ)of the armies
- ଉଭଯୋଃ (ubhayor)of both
- ମଧ୍ଯେ (madhye)in the middle
- ରଥଂ (rathaṃ)chariot
- ସ୍ଥାପଯ (sthāpaya)place
- ମେ (me)my
- ଅଚ୍ଯୁତ (acyuta)O Achyuta
ଯାଵଦେତାନ୍ନିରୀକ୍ଷେଽହଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମାନଵସ୍ଥିତାନ୍ ।
କୈର୍ମଯା ସହ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମସ୍ମିନ୍ରଣସମୁଦ୍ଯମେ ॥ 22 ॥
କୈର୍ମଯା ସହ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମସ୍ମିନ୍ରଣସମୁଦ୍ଯମେ ॥ 22 ॥
- ଯାଵତ୍ (yāvat)as long as
- ଏତାନ୍ (etān)these
- ନିରୀକ୍ଷେ (nirīkṣe)I behold
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଯୋଦ୍ଧୁକାମାନ୍ (yoddhukāmān)desirous of fighting (yoddhu:to fight | kāmān:desirous)
- ଅଵସ୍ଥିତାନ୍ (avasthitān)standing
- କୈଃ (kaiḥ)with whom
- ମଯା (mayā)by me
- ସହ (saha)together with
- ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମ୍ (yoddhavyam)must fight
- ଅସ୍ମିନ୍ (asmin)in this
- ରଣସମୁଦ୍ଯମେ (raṇasamudyame)battle endeavor (raṇa:battle | samudyame:endeavor)
ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନାନଵେକ୍ଷେଽହଂ ଯ ଏତେଽତ୍ର ସମାଗତାଃ ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେର୍ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ ॥ 23 ॥
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେର୍ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ ॥ 23 ॥
- ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନାନ୍ (yotsyamānān)those who are fighting
- ଅଵେକ୍ଷେ (avekṣe)I desire to observe
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଯ (ya)who
- ଏତେ (ete)these
- ଅତ୍ର (atra)here
- ସମାଗତାଃ (samāgatāḥ)assembled
- ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ (dhārtarāṣṭrasya)of Dhritarashtra's sons (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | asya:of)
- ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେଃ (durbuddheḥ)evil-minded (dur:evil | buddheḥ:minded)
- ଯୁଦ୍ଧେ (yuddhe)in battle
- ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ (priyacikīrṣavaḥ)wishing to please (priya:pleasing | cikīrṣavaḥ:wishing to do)
ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଗୁଡାକେଶେନ ଭାରତ ।
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମମ୍ ॥ 24 ॥
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମମ୍ ॥ 24 ॥
- ସଞ୍ଜଯ (sañjaya)Sanjaya
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଉକ୍ତଃ (uktaḥ)addressed
- ହୃଷୀକେଶଃ (hṛṣīkeśaḥ)Hrishikesha
- ଗୁଡାକେଶେନ (guḍākeśena)by Gudakesha
- ଭାରତ (bhārata)O Bharata
- ସେନଯୋଃ (senayoḥ)of the armies
- ଉଭଯୋଃ (ubhayor)of both
- ମଧ୍ଯେ (madhye)in the middle
- ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା (sthāpayitvā)having stationed
- ରଥୋତ୍ତମମ୍ (rathottamam)the best of chariots (ratha:chariot | uttamam:best)
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପ୍ରମୁଖତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ ।
ଉଵାଚପାର୍ଥ ପଶ୍ଯୈତାନ୍ସମଵେତାନ୍କୁରୂନିତି ॥ 25 ॥
ଉଵାଚପାର୍ଥ ପଶ୍ଯୈତାନ୍ସମଵେତାନ୍କୁରୂନିତି ॥ 25 ॥
- ଭୀଷ୍ମ (bhīṣma)Bhishma
- ଦ୍ରୋଣ (droṇa)Drona
- ପ୍ରମୁଖତଃ (pramukhataḥ)in front of
- ସର୍ଵେଷାମ୍ (sarveṣām)of all
- ଚ (ca)and
- ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ (mahīkṣitām)rulers of the earth (mahī:earth | kṣitām:rulers)
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ପଶ୍ଯ (paśya)behold
- ଏତାନ୍ (etān)these
- ସମଵେତାନ୍ (samavetān)gathered together
- କୁରୂନ୍ (kurūn)Kurus
- ଇତି (iti)thus
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଥିତାନ୍ପାର୍ଥଃ ପିତୄନଥ ପିତାମହାନ୍ ।
ଆଚାର୍ଯାନ୍ମାତୁଲାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ସଖୀଂସ୍ତଥା ॥ 26 ॥
ଆଚାର୍ଯାନ୍ମାତୁଲାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ସଖୀଂସ୍ତଥା ॥ 26 ॥
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଅପଶ୍ଯତ୍ (apaśyat)saw
- ସ୍ଥିତାନ୍ (sthitān)stationed
- ପାର୍ଥଃ (pārthaḥ)Partha
- ପିତୄନ୍ (pitṝn)fathers
- ଅଥ (atha)and
- ପିତାମହାନ୍ (pitāmahān)grandfathers
- ଆଚାର୍ଯାନ୍ (ācāryān)teachers
- ମାତୁଲାନ୍ (mātulān)maternal uncles
- ଭ୍ରାତୄନ୍ (bhrātṝn)brothers
- ପୁତ୍ରାନ୍ (putrān)sons
- ପୌତ୍ରାନ୍ (pautrān)grandsons
- ସଖୀନ୍ (sakhīn)friends
- ତଥା (tathā)also
ଶ୍ଵଶୁରାନ୍ସୁହୃଦଶ୍ଚୈଵ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି ।
ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ଵାନ୍ବନ୍ଧୂନଵସ୍ଥିତାନ୍ ॥ 27 ॥
ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ଵାନ୍ବନ୍ଧୂନଵସ୍ଥିତାନ୍ ॥ 27 ॥
- ଶ୍ଵଶୁରାନ୍ (śvaśurān)fathers-in-law
- ସୁହୃଦଃ (suhṛdaḥ)friends
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)also
- ସେନଯୋଃ (senayoḥ)of the armies
- ଉଭଯୋଃ (ubhayayoḥ)of both
- ଅପି (api)also
- ତାନ୍ (tān)them
- ସମୀକ୍ଷ୍ଯ (samīkṣya)having seen
- ସ (sa)he
- କୌନ୍ତେଯଃ (kaunteyaḥ)son of Kunti
- ସର୍ଵାନ୍ (sarvān)all
- ବନ୍ଧୂନ୍ (bandhūn)kinsmen
- ଅଵସ୍ଥିତାନ୍ (avasthitān)standing arrayed
- କୃପଯା (kṛpayā)with pity
- ପରଯା (parayā)deep
- ଆଵିଷ୍ଟଃ (āviṣṭaḥ)filled
- ଵିଷୀଦନ୍ (viṣīdan)sorrowfully
- ଇଦମ୍ (idam)this
- ଅବ୍ରଵୀତ୍ (abravīt)spoke
କୃପଯା ପରଯାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଷୀଦନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମଂ ସ୍ଵଜନଂ କୃଷ୍ଣ ଯୁଯୁତ୍ସୁଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 28 ॥
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମଂ ସ୍ଵଜନଂ କୃଷ୍ଣ ଯୁଯୁତ୍ସୁଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 28 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା (dṛṣṭvā)having seen
- ଇମଂ (imam)this
- ସ୍ଵଜନଂ (svajanam)kinsmen
- କୃଷ୍ଣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ଯୁଯୁତ୍ସୁମ୍ (yuyutsum)eager to fight
- ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ (samupasthitam)arrayed
ସୀଦନ୍ତି ମମ ଗାତ୍ରାଣି ମୁଖଂ ଚ ପରିଶୁଷ୍ଯତି ।
ଵେପଥୁଶ୍ଚ ଶରୀରେ ମେ ରୋମହର୍ଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ ॥ 29 ॥
ଵେପଥୁଶ୍ଚ ଶରୀରେ ମେ ରୋମହର୍ଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ ॥ 29 ॥
- ସୀଦନ୍ତି (sīdanti)fail
- ମମ (mama)my
- ଗାତ୍ରାଣି (gātrāṇi)limbs
- ମୁଖଂ (mukhaṃ)mouth
- ଚ (ca)and
- ପରିଶୁଷ୍ଯତି (pariśuṣyati)is parched
- ଵେପଥୁଃ (vepathuḥ)quivers
- ଚ (ca)and
- ଶରୀରେ (śarīre)in the body
- ମେ (me)my
- ରୋମହର୍ଷଃ (romaharṣaḥ)hair stands on end (roma:hair | harṣaḥ:stands on end)
- ଚ (ca)and
- ଜାଯତେ (jāyate)arises
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ସ୍ରଂସତେ ହସ୍ତାତ୍ତ୍ଵକ୍ଚୈଵ ପରିଦହ୍ଯତେ ।
ନ ଚ ଶକ୍ନୋମ୍ଯଵସ୍ଥାତୁଂ ଭ୍ରମତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ ॥ 30 ॥
ନ ଚ ଶକ୍ନୋମ୍ଯଵସ୍ଥାତୁଂ ଭ୍ରମତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ ॥ 30 ॥
- ଗାଣ୍ଡୀଵଂ (gāṇḍīvam)Gandiva bow
- ସ୍ରଂସତେ (sraṃsate)slips
- ହସ୍ତାତ୍ (hastāt)from the hand
- ତ୍ଵକ୍ (tvak)skin
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ପରିଦହ୍ଯତେ (paridahyate)burns all over
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଶକ୍ନୋମି (śaknomi)am able
- ଅଵସ୍ଥାତୁମ୍ (avasthātum)to stand
- ଭ୍ରମତି (bhramati)whirls
- ଇଵ (iva)as it were
- ଚ (ca)and
- ମେ (me)my
- ମନଃ (manaḥ)mind
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ଯାମି ଵିପରୀତାନି କେଶଵ ।
ନ ଚ ଶ୍ରେଯୋଽନୁପଶ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ସ୍ଵଜନମାହଵେ ॥ 31 ॥
ନ ଚ ଶ୍ରେଯୋଽନୁପଶ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ସ୍ଵଜନମାହଵେ ॥ 31 ॥
- ନିମିତ୍ତାନି (nimittāni)omens
- ଚ (ca)and
- ପଶ୍ଯାମି (paśyāmi)I see
- ଵିପରୀତାନି (viparītāni)adverse
- କେଶଵ (keśava)O Keshava
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଶ୍ରେଯଃ (śreyaḥ)good
- ଅନୁପଶ୍ଯାମି (anupaśyāmi)I see
- ହତ୍ଵା (hatvā)killing
- ସ୍ଵଜନମ୍ (svajanam)kinsmen
- ଆହଵେ (āhave)in battle
ନ କାଙ୍କ୍ଷେ ଵିଜଯଂ କୃଷ୍ଣ ନ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖାନି ଚ ।
କିଂ ନୋ ରାଜ୍ଯେନ ଗୋଵିନ୍ଦ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନ ଵା ॥ 32 ॥
କିଂ ନୋ ରାଜ୍ଯେନ ଗୋଵିନ୍ଦ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନ ଵା ॥ 32 ॥
- ନ (na)not
- କାଙ୍କ୍ଷେ (kāṅkṣe)I desire
- ଵିଜଯମ୍ (vijayam)victory
- କୃଷ୍ଣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ରାଜ୍ଯମ୍ (rājyam)kingdom
- ସୁଖାନି (sukhāni)pleasures
- ଚ (ca)and
- କିମ୍ (kim)what
- ନଃ (naḥ)to us
- ରାଜ୍ଯେନ (rājyena)with kingdom
- ଗୋଵିନ୍ଦ (govinda)O Govinda
- କିମ୍ (kim)what
- ଭୋଗୈଃ (bhogaiḥ)with pleasures
- ଜୀଵିତେନ (jīvitena)with life
- ଵା (vā)or
ଯେଷାମର୍ଥେ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ନୋ ରାଜ୍ଯଂ ଭୋଗାଃ ସୁଖାନି ଚ ।
ତ ଇମେଽଵସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନାନି ଚ ॥ 33 ॥
ତ ଇମେଽଵସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନାନି ଚ ॥ 33 ॥
- ଯେଷାମ୍ (yeṣām)for whom
- ଅର୍ଥେ (arthe)for the sake
- କାଙ୍କ୍ଷିତମ୍ (kāṅkṣitam)desired
- ନଃ (naḥ)our
- ରାଜ୍ଯମ୍ (rājyam)kingdom
- ଭୋଗାଃ (bhogāḥ)enjoyments
- ସୁଖାନି (sukhāni)pleasures
- ଚ (ca)and
- ତେ (te)they
- ଇମେ (ime)these
- ଅଵସ୍ଥିତାଃ (avasthitāḥ)standing
- ଯୁଦ୍ଧେ (yuddhe)in battle
- ପ୍ରାଣାନ୍ (prāṇān)lives
- ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା (tyaktvā)having renounced
- ଧନାନି (dhanāni)wealth
- ଚ (ca)and
ଆଚାର୍ଯାଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ ପିତାମହାଃ ।
ମାତୁଲାଃ ଶ୍ଵଶୁରାଃ ପୌତ୍ରାଃ ଶ୍ଯାଲାଃ ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତଥା ॥ 34 ॥
ମାତୁଲାଃ ଶ୍ଵଶୁରାଃ ପୌତ୍ରାଃ ଶ୍ଯାଲାଃ ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତଥା ॥ 34 ॥
- ଆଚାର୍ଯାଃ (ācāryāḥ)teachers
- ପିତରଃ (pitaraḥ)fathers
- ପୁତ୍ରାଃ (putrāḥ)sons
- ତଥା (tathā)and also
- ଏଵ (eva)indeed
- ଚ (ca)and
- ପିତାମହାଃ (pitāmahāḥ)grandfathers
- ମାତୁଲାଃ (mātulāḥ)maternal uncles
- ଶ୍ଵଶୁରାଃ (śvaśurāḥ)fathers-in-law
- ପୌତ୍ରାଃ (pautrāḥ)grandsons
- ଶ୍ଯାଲାଃ (śyālāḥ)brothers-in-law
- ସମ୍ବନ୍ଧିନଃ (sambandhinaḥ)relatives
- ତଥା (tathā)and also
ଏତାନ୍ନ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଘ୍ନତୋଽପି ମଧୁସୂଦନ ।
ଅପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ କିଂ ନୁ ମହୀକୃତେ ॥ 35 ॥
ଅପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ କିଂ ନୁ ମହୀକୃତେ ॥ 35 ॥
- ଏତାନ୍ (etān)these
- ନ (na)not
- ହନ୍ତୁମ୍ (hantum)to kill
- ଇଚ୍ଛାମି (icchāmi)I wish
- ଘ୍ନତଃ (ghnataḥ)though they kill
- ଅପି (api)even
- ମଧୁସୂଦନ (madhusūdana)O Madhusudana
- ଅପି (api)even
- ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯସ୍ଯ (trailokyarājyasya)of the dominion over three worlds (trai:three | lokya:worlds | rājyasya:of the dominion)
- ହେତୋଃ (hetoḥ)for the sake
- କିଂ (kiṃ)how much
- ନୁ (nu)indeed
- ମହୀକୃତେ (mahīkṛte)for the sake of the earth (mahī:earth | kṛte:for the sake)
ନିହତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନଃ କା ପ୍ରୀତିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜନାର୍ଦନ ।
ପାପମେଵାଶ୍ରଯେଦସ୍ମାନ୍ହତ୍ଵୈତାନାତତାଯିନଃ ॥ 36 ॥
ପାପମେଵାଶ୍ରଯେଦସ୍ମାନ୍ହତ୍ଵୈତାନାତତାଯିନଃ ॥ 36 ॥
- ନିହତ୍ଯ (nihatya)having killed
- ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ (dhārtarāṣṭrān)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | ān:sons of)
- ନଃ (naḥ)our
- କା (kā)what
- ପ୍ରୀତିଃ (prītiḥ)pleasure
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଜନାର୍ଦନ (janārdana)O Janardana
- ପାପମ୍ (pāpam)sin
- ଏଵ (eva)alone
- ଆଶ୍ରଯେତ୍ (āśrayet)will be our gain
- ଅସ୍ମାନ୍ (asmān)us
- ହତ୍ଵା (hatvā)by killing
- ଏତାନ୍ (etān)these
- ଆତତାଯିନଃ (ātatāyinaḥ)felons
ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହା ଵଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାନ୍ ।
ସ୍ଵଜନଂ ହି କଥଂ ହତ୍ଵା ସୁଖିନଃ ସ୍ଯାମ ମାଧଵ ॥ 37 ॥
ସ୍ଵଜନଂ ହି କଥଂ ହତ୍ଵା ସୁଖିନଃ ସ୍ଯାମ ମାଧଵ ॥ 37 ॥
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ନ (na)not
- ଅର୍ହାଃ (arhāḥ)worthy
- ଵଯମ୍ (vayam)we
- ହନ୍ତୁମ୍ (hantum)to kill
- ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ (dhārtarāṣṭrān)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | ān:sons)
- ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାନ୍ (svabāndhavān)our relatives (sva:own | bāndhavān:relatives)
- ସ୍ଵଜନମ୍ (svajanam)our own people (sva:own | janam:people)
- ହି (hi)indeed
- କଥମ୍ (katham)how
- ହତ୍ଵା (hatvā)having killed
- ସୁଖିନଃ (sukhinaḥ)happy
- ସ୍ଯାମ (syāma)shall we be
- ମାଧଵ (mādhava)O Madhava
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେତେ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଲୋଭୋପହତଚେତସଃ ।
କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ଚ ପାତକମ୍ ॥ 38 ॥
କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ଚ ପାତକମ୍ ॥ 38 ॥
- ଯଦ୍ଯପି (yadyapi)although
- ଏତେ (ete)these
- ନ (na)not
- ପଶ୍ଯନ୍ତି (paśyanti)see
- ଲୋଭୋପହତଚେତସଃ (lobhopahatacetasaḥ)intelligence clouded by greed (lobha:greed | upahata:clouded | cetas:intelligence)
- କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ (kulakṣayakṛtaṃ)destruction of families (kula:families | kṣaya:destruction | kṛtaṃ:done)
- ଦୋଷଂ (doṣaṃ)evil
- ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ (mitradrohe)cruelty to friends (mitra:friends | droha:cruelty)
- ଚ (ca)and
- ପାତକମ୍ (pātakam)sin
କଥଂ ନ ଜ୍ଞେଯମସ୍ମାଭିଃ ପାପାଦସ୍ମାନ୍ନିଵର୍ତିତୁମ୍ ।
କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ଜନାର୍ଦନ ॥ 39 ॥
କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ଜନାର୍ଦନ ॥ 39 ॥
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ନ (na)not
- ଜ୍ଞେଯମ୍ (jñeyam)should be known
- ଅସ୍ମାଭିଃ (asmābhiḥ)by us
- ପାପାତ୍ (pāpāt)from sin
- ଅସ୍ମାତ୍ (asmāt)from this
- ନିଵର୍ତିତୁମ୍ (nivartitum)to turn away
- କୁଲକ୍ଷଯକୃତମ୍ (kulakṣayakṛtam)caused by family destruction (kula:family | kṣaya:destruction | kṛtam:caused by)
- ଦୋଷମ୍ (doṣam)fault
- ପ୍ରପଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ (prapaśyadbhiḥ)by those who see
- ଜନାର୍ଦନ (janārdana)O Janardana
କୁଲକ୍ଷଯେ ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି କୁଲଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ ।
ଧର୍ମେ ନଷ୍ଟେ କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମଧର୍ମୋଽଭିଭଵତ୍ଯୁତ ॥ 40 ॥
ଧର୍ମେ ନଷ୍ଟେ କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମଧର୍ମୋଽଭିଭଵତ୍ଯୁତ ॥ 40 ॥
- କୁଲକ୍ଷଯେ (kulakṣaye)in family destruction (kula:family | kṣaye:in destruction)
- ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି (praṇaśyanti)perish
- କୁଲଧର୍ମାଃ (kuladharmāḥ)family religious rites (kula:family | dharmāḥ:religious rites)
- ସନାତନାଃ (sanātanāḥ)eternal
- ଧର୍ମେ (dharme)in spirituality
- ନଷ୍ଟେ (naṣṭe)when destroyed
- କୁଲଂ (kulaṃ)family
- କୃତ୍ସ୍ନମ୍ (kṛtsnam)whole
- ଅଧର୍ମଃ (adharmaḥ)impiety
- ଅଭିଭଵତି (abhibhavati)overcomes
- ଉତ (uta)indeed
ଅଧର୍ମାଭିଭଵାତ୍କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଦୁଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦୁଷ୍ଟାସୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଜାଯତେ ଵର୍ଣସଙ୍କରଃ ॥ 41 ॥
ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦୁଷ୍ଟାସୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଜାଯତେ ଵର୍ଣସଙ୍କରଃ ॥ 41 ॥
- ଅଧର୍ମାଭିଭଵାତ୍ (adharmābhibhavāt)by the prevalence of impiety (adharma:impiety | abhibhavāt:by the prevalence)
- କୃଷ୍ଣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ପ୍ରଦୁଷ୍ଯନ୍ତି (praduṣyanti)become corrupt
- କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ (kulastriyaḥ)women of the family (kula:family | striyaḥ:women)
- ସ୍ତ୍ରୀଷୁ (strīṣu)in women
- ଦୁଷ୍ଟାସୁ (duṣṭāsu)being corrupted
- ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ (vārṣṇeya)O descendent of the Vrishni-clan
- ଜାଯତେ (jāyate)arises
- ଵର୍ଣସଙ୍କରଃ (varṇasaṅkaraḥ)intermingling of castes (varṇa:castes | saṅkaraḥ:intermingling)
ସଙ୍କରୋ ନରକାଯୈଵ କୁଲଘ୍ନାନାଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ ।
ପତନ୍ତି ପିତରୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାଃ ॥ 42 ॥
ପତନ୍ତି ପିତରୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାଃ ॥ 42 ॥
- ସଙ୍କରଃ (saṅkaraḥ)confusion
- ନରକାଯ (narakāya)to hell
- ଏଵ (eva)indeed
- କୁଲଘ୍ନାନାମ୍ (kulaghnānām)of the slayers of the family (kula:family | ghnānām:of the slayers)
- କୁଲସ୍ଯ (kulasya)of the family
- ଚ (ca)and
- ପତନ୍ତି (patanti)fall
- ପିତରଃ (pitaraḥ)forefathers
- ହି (hi)for
- ଏଷାମ୍ (eṣām)their
- ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାଃ (luptapiṇḍodakakriyāḥ)deprived of offerings (lupta:deprived | piṇḍa:rice-ball | udaka:water | kriyāḥ:offerings)
ଦୋଷୈରେତୈଃ କୁଲଘ୍ନାନାଂ ଵର୍ଣସଙ୍କରକାରକୈଃ ।
ଉତ୍ସାଦ୍ଯନ୍ତେ ଜାତିଧର୍ମାଃ କୁଲଧର୍ମାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ ॥ 43 ॥
ଉତ୍ସାଦ୍ଯନ୍ତେ ଜାତିଧର୍ମାଃ କୁଲଧର୍ମାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ ॥ 43 ॥
- ଦୋଷୈଃ (doṣaiḥ)by the faults
- ଏତୈଃ (etaiḥ)these
- କୁଲଘ୍ନାନାମ୍ (kulaghnānām)of the destroyers of family (kula:family | ghnānām:of the destroyers)
- ଵର୍ଣସଙ୍କରକାରକୈଃ (varṇasaṅkarakārakaiḥ)causing confusion of castes (varṇa:caste | saṅkara:confusion | kārakaiḥ:causing)
- ଉତ୍ସାଦ୍ଯନ୍ତେ (utsādyante)are destroyed
- ଜାତିଧର୍ମାଃ (jātidharmāḥ)religious rites of caste (jāti:caste | dharmāḥ:religious rites)
- କୁଲଧର୍ମାଃ (kuladharmāḥ)religious rites of family (kula:family | dharmāḥ:religious rites)
- ଚ (ca)and
- ଶାଶ୍ଵତାଃ (śāśvatāḥ)eternal
ଉତ୍ସନ୍ନକୁଲଧର୍ମାଣାଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଜନାର୍ଦନ ।
ନରକେଽନିଯତଂ ଵାସୋ ଭଵତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ ॥ 44 ॥
ନରକେଽନିଯତଂ ଵାସୋ ଭଵତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ ॥ 44 ॥
- ଉତ୍ସନ୍ନକୁଲଧର୍ମାଣାଂ (utsannakuladharmāṇām)of those with destroyed family duties (utsanna:destroyed | kula:family | dharmāṇām:of duties)
- ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ (manuṣyāṇām)of men
- ଜନାର୍ଦନ (janārdana)O Janardana
- ନରକେ (narake)in hell
- ନିଯତଂ (niyatam)inevitable
- ଵାସଃ (vāsaḥ)dwelling
- ଭଵତୀତି (bhavatīti)it is said to be
- ଅନୁଶୁଶ୍ରୁମ (anuśuśruma)we have heard
ଅହୋ ବତ ମହତ୍ପାପଂ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତା ଵଯମ୍ ।
ଯଦ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଲୋଭେନ ହନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଜନମୁଦ୍ଯତାଃ ॥ 45 ॥
ଯଦ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଲୋଭେନ ହନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଜନମୁଦ୍ଯତାଃ ॥ 45 ॥
- ଅହୋ (aho)alas
- ବତ (bata)indeed
- ମହତ୍ (mahat)great
- ପାପଂ (pāpaṃ)sin
- କର୍ତୁଂ (kartuṃ)to do
- ଵ୍ଯଵସିତା (vyavasitā)determined
- ଵଯମ୍ (vayam)we
- ଯତ୍ (yat)that
- ରାଜ୍ଯସୁଖଲୋଭେନ (rājyasukhalobhena)from greed for kingdom's pleasures (rājya:kingdom | sukha:pleasures | lobhena:from greed)
- ହନ୍ତୁଂ (hantuṃ)to kill
- ସ୍ଵଜନମ୍ (svajanam)kinsmen
- ଉଦ୍ଯତାଃ (udyatāḥ)prepared
ଯଦି ମାମପ୍ରତୀକାରମଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ହନ୍ଯୁସ୍ତନ୍ମେ କ୍ଷେମତରଂ ଭଵେତ୍ ॥ 46 ॥
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ହନ୍ଯୁସ୍ତନ୍ମେ କ୍ଷେମତରଂ ଭଵେତ୍ ॥ 46 ॥
- ଯଦି (yadi)if
- ମାମ୍ (mām)me
- ଅପ୍ରତୀକାରମ୍ (apratīkāram)unresisting
- ଅଶସ୍ତ୍ରଂ (aśastram)unarmed
- ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ (śastrapāṇayaḥ)weapons-in-hand (śastra:weapon | pāṇayaḥ:hands)
- ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ (dhārtarāṣṭrāḥ)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | āḥ:sons of)
- ରଣେ (raṇe)in battle
- ହନ୍ଯୁଃ (hanyuḥ)slay
- ତତ୍ (tat)that
- ମେ (me)for me
- କ୍ଷେମତରଂ (kṣemataraṃ)better
- ଭଵେତ୍ (bhavet)would be
ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାର୍ଜୁନଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ଶୋକସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ ॥ 47 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାର୍ଜୁନଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ଶୋକସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ ॥ 47 ॥
- ସଞ୍ଜଯ (sañjaya)Sanjaya
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଉକ୍ତ୍ଵା (uktvā)having spoken
- ଅର୍ଜୁନଃ (arjunaḥ)Arjuna
- ସଙ୍ଖ୍ଯେ (saṅkhye)in the battlefield
- ରଥୋପସ୍ଥେ (rathopasthe)on the chariot seat (ratha:chariot | upasthe:on the seat)
- ଉପାଵିଶତ୍ (upāviśat)sat down
- ଵିସୃଜ୍ଯ (visṛjya)casting away
- ସଶରମ୍ (saśaram)with arrows (sa:with | śaram:arrows)
- ଚାପମ୍ (cāpam)bow
- ଶୋକସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ (śokasaṃvignamānasaḥ)mind distressed with sorrow (śoka:sorrow | saṃvigna:distressed | mānasaḥ:mind)
ଓଁ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଅର୍ଜୁନଵିଷାଦଯୋଗୋ ନାମ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥1 ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଅର୍ଜୁନଵିଷାଦଯୋଗୋ ନାମ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥1 ॥
