অর্জুন উবাচ
ত্যাগস্য চ হৃষীকেশ পৃথক্কেশিনিষূদন ॥ 1 ॥
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- উবাচ (uvāca)said
- সংন্যাসস্য (saṃnyāsasya)of renunciation
- মহাবাহো (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- তত্ত্বম্ (tattvam)essence
- ইচ্ছামি (icchāmi)I desire
- বেদিতুম্ (veditum)to know
- ত্যাগস্য (tyāgasya)of abandonment
- চ (ca)and
- হৃষীকেশ (hṛṣīkeśa)O Hrishikesa (hṛṣīka:senses | īśa:lord)
- পৃথক্ (pṛthak)severally
- কেশিনিষূদন (keśiniṣūdana)slayer of Keshi (keśi:Keshi | niṣūdana:slayer)
সর্বকর্মফলত্যাগং প্রাহুস্ত্যাগং বিচক্ষণাঃ ॥ 2 ॥
- শ্রীভগবানুবাচ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- কাম্যানাং (kāmyānāṃ)of desired
- কর্মণাং (karmaṇāṃ)of actions
- ন্যাসং (nyāsaṃ)renunciation
- সংন্যাসং (saṃnyāsaṃ)renunciation
- কবযঃ (kavayaḥ)sages
- বিদুঃ (viduḥ)understand
- সর্বকর্মফলত্যাগং (sarvakarmaphalatyāgaṃ)abandonment of all action fruits (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgaṃ:abandonment)
- প্রাহুঃ (prāhuḥ)declare
- ত্যাগং (tyāgaṃ)abandonment
- বিচক্ষণাঃ (vicakṣaṇāḥ)the wise
যজ্ঞদানতপঃকর্ম ন ত্যাজ্যমিতি চাপরে ॥ 3 ॥
- ত্যাজ্যম্ (tyājyam)should be abandoned
- দোষবত্ (doṣavat)as evil
- ইতি (iti)thus
- একে (eke)some
- কর্ম (karma)actions
- প্রাহুঃ (prāhuḥ)declare
- মনীষিণঃ (manīṣiṇaḥ)philosophers
- যজ্ঞদানতপঃকর্ম (yajñadānatapaḥkarma)acts of sacrifice, gift, austerity (yajña:sacrifice | dāna:gift | tapaḥ:austerity | karma:acts)
- ন (na)not
- ত্যাজ্যম্ (tyājyam)should be relinquished
- ইতি (iti)thus
- চ (ca)and
- অপরে (apare)others
ত্যাগো হি পুরুষব্যাঘ্র ত্রিবিধঃ সম্প্রকীর্তিতঃ ॥ 4 ॥
- নিশ্চযম্ (niścayam)conclusion
- শৃণু (śṛṇu)hear
- মে (me)my
- তত্র (tatra)there
- ত্যাগে (tyāge)in abandonment
- ভরতসত্তম (bharatasattama)O best of the Bharatas (bharata:Bharata | sattama:best)
- ত্যাগঃ (tyāgaḥ)abandonment
- হি (hi)indeed
- পুরুষব্যাঘ্র (puruṣavyāghra)O best of men (puruṣa:man | vyāghra:tiger)
- ত্রিবিধঃ (trividhaḥ)three kinds
- সম্প্রকীর্তিতঃ (samprakīrtitaḥ)declared
যজ্ঞো দানং তপশ্চৈব পাবনানি মনীষিণাম্ ॥ 5 ॥
- যজ্ঞদানতপঃকর্ম (yajñadānatapaḥkarma)sacrifice, charity, and austerity acts (yajña:sacrifice | dāna:charity | tapaḥ:austerity | karma:acts)
- ন (na)not
- ত্যাজ্যং (tyājyaṃ)to be abandoned
- কার্যং (kāryaṃ)should be performed
- এব (eva)indeed
- তত্ (tat)that
- যজ্ঞঃ (yajñaḥ)sacrifice
- দানং (dānaṃ)charity
- তপঃ (tapaḥ)austerity
- চ (ca)and
- এব (eva)also
- পাবনানি (pāvanāni)purifiers
- মনীষিণাম্ (manīṣiṇām)of the wise
কর্তব্যানীতি মে পার্থ নিশ্চিতং মতমুত্তমম্ ॥ 6 ॥
- এতানি (etāni)these
- অপি (api)also
- তু (tu)but
- কর্মাণি (karmāṇi)actions
- সঙ্গং (saṅgam)attachment
- ত্যক্ত্বা (tyaktvā)leaving aside
- ফলানি (phalāni)fruits
- চ (ca)and
- কর্তব্যানি (kartavyāni)should be performed
- ইতি (iti)thus
- মে (me)my
- পার্থ (pārtha)O Partha
- নিশ্চিতং (niścitam)certain
- মতম্ (matam)belief
- উত্তমম্ (uttamam)best
মোহাত্তস্য পরিত্যাগস্তামসঃ পরিকীর্তিতঃ ॥ 7 ॥
- নিযতস্য (niyatasya)of obligatory
- তু (tu)but
- সংন্যাসঃ (saṃnyāsaḥ)renunciation
- কর্মণঃ (karmaṇaḥ)of action
- ন (na)not
- উপপদ্যতে (upapadyate)is proper
- মোহাত্ (mohāt)from delusion
- তস্য (tasya)of that
- পরিত্যাগঃ (parityāgaḥ)abandonment
- তামসঃ (tāmasaḥ)dull
- পরিকীর্তিতঃ (parikīrtitaḥ)is declared
স কৃত্বা রাজসং ত্যাগং নৈব ত্যাগফলং লভেত্ ॥ 8 ॥
- দুঃখম্ (duḥkham)pain
- ইতি (iti)thus
- এব (eva)indeed
- যত্ (yat)which
- কর্ম (karma)action
- কাযক্লেশভযাত্ (kāyakleśabhayāt)from fear of bodily trouble (kāya:body | kleśa:trouble | bhayāt:from fear)
- ত্যজেত্ (tyajet)abandons
- স (sa)he
- কৃত্বা (kṛtvā)having performed
- রাজসং (rājasaṃ)passionate
- ত্যাগং (tyāgaṃ)abandonment
- ন (na)not
- এব (eva)indeed
- ত্যাগফলং (tyāgaphalaṃ)fruit of abandonment (tyāga:abandonment | phalaṃ:fruit)
- লভেত্ (labhet)obtains
সঙ্গং ত্যক্ত্বা ফলং চৈব স ত্যাগঃ সাত্ত্বিকো মতঃ ॥ 9 ॥
- কার্যম্ (kāryam)duty
- ইতি (iti)thus
- এব (eva)indeed
- যত্ (yat)which
- কর্ম (karma)action
- নিযতং (niyatam)obligatory
- ক্রিযতে (kriyate)is done
- অর্জুন (arjuna)O Arjuna
- সঙ্গং (saṅgam)attachment
- ত্যক্ত্বা (tyaktvā)abandoning
- ফলং (phalam)fruit
- চ (ca)and
- এব (eva)indeed
- সঃ (saḥ)that
- ত্যাগঃ (tyāgaḥ)abandonment
- সাত্ত্বিকঃ (sāttvikaḥ)pure
- মতঃ (mataḥ)regarded
ত্যাগী সত্ত্বসমাবিষ্টো মেধাবী ছিন্নসংশযঃ ॥ 10 ॥
- ন (na)not
- দ্বেষ্টি (dveṣṭi)hates
- অকুশলং (akuśalaṃ)disagreeable action
- কর্ম (karma)action
- কুশলে (kuśale)agreeable action
- ন (na)not
- অনুষজ্জতে (anuṣajjate)is attached
- ত্যাগী (tyāgī)abandoner
- সত্ত্বসমাবিষ্টঃ (sattvasamāviṣṭaḥ)soaked in purity (sattva:purity | samāviṣṭaḥ:soaked in)
- মেধাবী (medhāvī)intelligent
- ছিন্নসংশযঃ (chinnasaṃśayaḥ)with doubts cut asunder (chinna:cut asunder | saṃśayaḥ:doubts)
যস্তু কর্মফলত্যাগী স ত্যাগীত্যভিধীযতে ॥ 11 ॥
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- দেহভৃতা (dehabhṛtā)embodied being (deha:body | bhṛtā:bearing)
- শক্যং (śakyaṃ)possible
- ত্যক্তুং (tyaktuṃ)to abandon
- কর্মাণি (karmāṇi)actions
- অশেষতঃ (aśeṣataḥ)entirely
- যঃ (yaḥ)who
- তু (tu)but
- কর্মফলত্যাগী (karmaphalatyāgī)relinquisher of action fruits (karma:action | phala:fruits | tyāgī:relinquisher)
- স (sa)he
- ত্যাগী (tyāgī)relinquisher
- ইতি (iti)thus
- অভিধীযতে (abhidhīyate)is called
ভবত্যত্যাগিনাং প্রেত্য ন তু সন্ন্যাসিনাং ক্বচিত্ ॥ 12 ॥
- অনিষ্টম্ (aniṣṭam)undesirable
- ইষ্টম্ (iṣṭam)desirable
- মিশ্রম্ (miśram)mixed
- চ (ca)and
- ত্রিবিধম্ (trividham)threefold
- কর্মণঃ (karmaṇaḥ)of action
- ফলম্ (phalam)fruit
- ভবতি (bhavati)becomes
- অত্যাগিনাম্ (atyāginām)non-renouncers
- প্রেত্য (pretya)after death
- ন (na)not
- তু (tu)but
- সংন্যাসিনাম্ (saṃnyāsinām)renouncers
- ক্বচিত্ (kvacit)anywhere
সাঙ্খ্যে কৃতান্তে প্রোক্তানি সিদ্ধযে সর্বকর্মণাম্ ॥ 13 ॥
- পঞ্চ (pañca)five
- এতানি (etāni)these
- মহাবাহো (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- কারণানি (kāraṇāni)causes
- নিবোধ (nibodha)learn
- মে (me)from me
- সাঙ্খ্যে (sāṅkhye)in the SANKHYA system
- কৃতান্তে (kṛtānte)end of actions (kṛta:actions | ante:end)
- প্রোক্তানি (proktāni)declared
- সিদ্ধযে (siddhaye)for accomplishment
- সর্বকর্মণাম্ (sarvakarmaṇām)of all actions (sarva:all | karmaṇām:of actions)
বিবিধাশ্চ পৃথক্চেষ্টা দৈবং চৈবাত্র পঞ্চমম্ ॥ 14 ॥
- অধিষ্ঠানং (adhiṣṭhānaṃ)seat (body)
- তথা (tathā)and also
- কর্তা (kartā)doer (ego)
- করণং (karaṇaṃ)organ
- চ (ca)and
- পৃথগ্বিধম্ (pṛthagvidham)various types (pṛthak:various | vidham:types)
- বিবিধাঃ (vividhāḥ)different
- চ (ca)and
- পৃথক্ (pṛthak)separately
- চেষ্টা (ceṣṭā)functions
- দৈবং (daivam)presiding deity
- চ (ca)and
- এব (eva)indeed
- অত্র (atra)here
- পঞ্চমম্ (pañcamam)the fifth
ন্যায্যং বা বিপরীতং বা পঞ্চৈতে তস্য হেতবঃ ॥ 15 ॥
- শরীরবাঙ্মনোভিঃ (śarīravāṅmanobhiḥ)by body, speech, and mind (śarīra:body | vāk:speech | manas:mind)
- যত্ (yat)whatever
- কর্ম (karma)action
- প্রারভতে (prārabhate)performs
- নরঃ (naraḥ)man
- ন্যায্যম্ (nyāyyam)right
- বা (vā)or
- বিপরীতম্ (viparītam)the reverse
- বা (vā)or
- পঞ্চ (pañca)five
- এতে (ete)these
- তস্য (tasya)its
- হেতবঃ (hetavaḥ)causes
পশ্যত্যকৃতবুদ্ধিত্বান্ন স পশ্যতি দুর্মতিঃ ॥ 16 ॥
- তত্র (tatra)there
- এবং (evaṃ)thus
- সতি (sati)being
- কর্তারম্ (kartāram)doer
- আত্মানং (ātmānaṃ)self
- কেবলং (kevalaṃ)alone
- তু (tu)but
- যঃ (yaḥ)who
- পশ্যতি (paśyati)sees
- অকৃতবুদ্ধিত্বাত্ (akṛtabuddhitvāt)due to untrained understanding (akṛta:untrained | buddhitvāt:due to understanding)
- ন (na)not
- স (sa)he
- পশ্যতি (paśyati)sees
- দুর্মতিঃ (durmatiḥ)perverted intelligence
হত্বাঽপি স ইমাঁল্লোকান্ন হন্তি ন নিবধ্যতে ॥ 17 ॥
- যস্য (yasya)whose
- ন (na)not
- অহঙ্কৃতঃ (ahaṅkṛtaḥ)egoistic notion
- ভাবঃ (bhāvaḥ)state
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intelligence
- যস্য (yasya)whose
- ন (na)not
- লিপ্যতে (lipyate)is tainted
- হত্বা (hatvā)having slain
- অপি (api)even
- সঃ (saḥ)he
- ইমান্ (imān)these
- লোকান্ (lokān)people
- ন (na)not
- হন্তি (hanti)slays
- ন (na)nor
- নিবধ্যতে (nibadhyate)is bound
করণং কর্ম কর্তেতি ত্রিবিধঃ কর্মসঙ্গ্রহঃ ॥ 18 ॥
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- জ্ঞেযং (jñeyam)the known
- পরিজ্ঞাতা (parijñātā)knower
- ত্রিবিধা (trividhā)three-fold
- কর্মচোদনা (karmacodanā)impulse to action (karma:action | codanā:impulse)
- করণং (karaṇam)the organs
- কর্ম (karma)action
- কর্তেতি (karteti)the agent (kartā:agent | iti:thus)
- ত্রিবিধঃ (trividhaḥ)three-fold
- কর্মসঙ্গ্রহঃ (karmasaṅgrahaḥ)basis of action (karma:action | saṅgrahaḥ:collection)
প্রোচ্যতে গুণসঙ্খ্যানে যথাবচ্ছৃণু তান্যপি ॥ 19 ॥
- জ্ঞানং (jñānaṃ)knowledge
- কর্ম (karma)action
- চ (ca)and
- কর্তা (kartā)actor
- চ (ca)and
- ত্রিধা (tridhā)three kinds
- এব (eva)only
- গুণভেদতঃ (guṇabhedataḥ)according to distinctions of temperaments (guṇa:temperaments | bhedataḥ:according to distinctions)
- প্রোচ্যতে (procyate)is declared
- গুণসঙ্খ্যানে (guṇasaṅkhyāne)in the Science of Temperaments (guṇa:temperaments | saṅkhyāne:in the Science)
- যথাবত্ (yathāvat)duly
- শৃণু (śṛṇu)hear
- তানি (tāni)them
- অপি (api)also
অবিভক্তং বিভক্তেষু তজ্জ্ঞানং বিদ্ধি সাত্ত্বিকম্ ॥ 20 ॥
- সর্বভূতেষু (sarvabhūteṣu)in all beings (sarva:all | bhūteṣu:in beings)
- যেন (yena)by which
- একং (ekaṃ)one
- ভাবম্ (bhāvam)reality
- অব্যযম্ (avyayam)indestructible
- ঈক্ষতে (īkṣate)sees
- অবিভক্তম্ (avibhaktam)undivided
- বিভক্তেষু (vibhakteṣu)in the divided
- তত্ (tat)that
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- বিদ্ধি (viddhi)know
- সাত্ত্বিকম্ (sāttvikam)pure
বেত্তি সর্বেষু ভূতেষু তজ্জ্ঞানং বিদ্ধি রাজসম্ ॥ 21 ॥
- পৃথক্ত্বেন (pṛthaktvena)by separateness (pṛthak:separate | tvena:by means of)
- তু (tu)but
- যত্ (yat)which
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- নানাভাবান্ (nānābhāvān)various entities (nānā:various | bhāvān:entities)
- পৃথগ্বিধান্ (pṛthagvidhān)distinct kinds (pṛthak:distinct | vidhān:kinds)
- বেত্তি (vetti)knows
- সর্বেষু (sarveṣu)in all
- ভূতেষু (bhūteṣu)in beings
- তত্ (tat)that
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- বিদ্ধি (viddhi)know
- রাজসম্ (rājasam)passionate
অতত্ত্বার্থবদল্পং চ তত্তামসমুদাহৃতম্ ॥ 22 ॥
- যত্ (yat)which
- তু (tu)but
- কৃত্স্নবত্ (kṛtsnavat)as if whole
- একস্মিন্ (ekasmin)in one
- কার্যে (kārye)in effect
- সক্তম্ (saktam)attached
- অহৈতুকম্ (ahaitukam)without reason
- অতত্ত্বার্থবত্ (atattvārthavat)without foundation in truth (a:without | tattva:truth | arthavat:having meaning)
- অল্পম্ (alpam)narrow
- চ (ca)and
- তত্ (tat)that
- তামসম্ (tāmasam)tamasic
- উদাহৃতম্ (udāhṛtam)declared
অফলপ্রেপ্সুনা কর্ম যত্তত্সাত্ত্বিকমুচ্যতে ॥ 23 ॥
- নিযতং (niyatam)ordained
- সঙ্গরহিতম্ (saṅgarahitam)free from attachment (saṅga:attachment | rahitam:free from)
- অরাগদ্বেষতঃ (arāgadveṣataḥ)without love or hatred (arāga:without love | dveṣataḥ:without hatred)
- কৃতম্ (kṛtam)done
- অফলপ্রেপ্সুনা (aphalaprepsunā)by one not desirous of fruit (aphala:without fruit | prepsunā:by one desirous)
- কর্ম (karma)action
- যত্ (yat)which
- তত্ (tat)that
- সাত্ত্বিকম্ (sāttvikam)pure
- উচ্যতে (ucyate)is declared
ক্রিযতে বহুলাযাসং তদ্রাজসমুদাহৃতম্ ॥ 24 ॥
- যত্ (yat)which
- তু (tu)but
- কামেপ্সুনা (kāmepsunā)by one longing for desires (kāma:desires | īpsunā:by one longing)
- কর্ম (karma)action
- সাহঙ্কারেণ (sāhaṅkāreṇa)with egoism (saḥ:with | ahaṅkāreṇa:egoism)
- বা (vā)or
- পুনঃ (punaḥ)again
- ক্রিযতে (kriyate)is done
- বহুলাযাসং (bahulāyāsaṃ)with much effort (bahula:much | āyāsaṃ:effort)
- তত্ (tat)that
- রাজসম্ (rājasam)passionate
- উদাহৃতম্ (udāhṛtam)is declared
মোহাদারভ্যতে কর্ম যত্তত্তামসমুচ্যতে ॥ 25 ॥
- অনুবন্ধং (anubandhaṃ)consequence
- ক্ষযম্ (kṣayam)loss
- হিংসাম্ (hiṃsām)injury
- অনপেক্ষ্য (anapekṣya)without regard
- চ (ca)and
- পৌরুষম্ (pauruṣam)ability
- মোহাত্ (mohāt)from delusion
- আরভ্যতে (ārabhyate)is undertaken
- কর্ম (karma)action
- যত্ (yat)which
- তত্ (tat)that
- তামসম্ (tāmasam)dull
- উচ্যতে (ucyate)is declared
সিদ্ধ্যসিদ্ধ্যোর্নির্বিকারঃ কর্তা সাত্ত্বিক উচ্যতে ॥ 26 ॥
- মুক্তসঙ্গঃ (muktasaṅgaḥ)free from attachment (mukta:free | saṅgaḥ:attachment)
- অনহংবাদী (anahaṃvādī)non-egoistic (an:non | ahaṃ:ego | vādī:speaker)
- ধৃত্যুত্সাহসমন্বিতঃ (dhṛtyutsāhasamanvitaḥ)endowed with firmness and enthusiasm (dhṛti:firmness | utsāha:enthusiasm | samanvitaḥ:endowed with)
- সিদ্ধ্যসিদ্ধ্যোঃ (siddhyasiddhyoḥ)in success and failure (siddhi:success | asiddhi:failure)
- নির্বিকারঃ (nirvikāraḥ)unaffected
- কর্ত্তা (kartā)agent
- সাত্ত্বিকঃ (sāttvikaḥ)pure
- উচ্যতে (ucyate)is called
হর্ষশোকান্বিতঃ কর্তা রাজসঃ পরিকীর্তিতঃ ॥ 27 ॥
- রাগী (rāgī)passionate
- কর্মফলপ্রেপ্সুঃ (karmaphalaprepsuḥ)desiring fruits of actions (karma:actions | phala:fruits | prepsuḥ:desiring)
- লুব্ধঃ (lubdhaḥ)greedy
- হিংসাত্মকঃ (hiṃsātmakaḥ)harmful (hiṃsā:harm | ātmakaḥ:nature of)
- অশুচিঃ (aśuciḥ)impure
- হর্ষশোকান্বিতঃ (harṣaśokānvitaḥ)full of delight and grief (harṣa:delight | śoka:grief | anvitaḥ:full of)
- কর্তা (kartā)agent
- রাজসঃ (rājasaḥ)passionate
- পরিকীর্তিতঃ (parikīrtitaḥ)is said
বিষাদী দীর্ঘসূত্রী চ কর্তা তামস উচ্যতে ॥ 28 ॥
- অযুক্তঃ (ayuktaḥ)unsteady
- প্রাকৃতঃ (prākṛtaḥ)vulgar
- স্তব্ধঃ (stabdhaḥ)unbending
- শঠঃ (śaṭhaḥ)cheating
- নৈষ্কৃতিকঃ (naiṣkṛtikaḥ)malicious
- অলসঃ (alasaḥ)lazy
- বিষাদী (viṣādī)despondent
- দীর্ঘসূত্রী (dīrghasūtrī)procrastinating
- চ (ca)and
- কর্তা (kartā)agent
- তামসঃ (tāmasaḥ)dull
- উচ্যতে (ucyate)is said
প্রোচ্যমানমশেষেণ পৃথক্ত্বেন ধনঞ্জয ॥ 29 ॥
- বুদ্ধেঃ (buddheḥ)of understanding
- ভেদং (bhedaṃ)division
- ধৃতেঃ (dhṛteḥ)of fortitude
- চ (ca)and
- এব (eva)indeed
- গুণতঃ (guṇataḥ)according to qualities
- ত্রিবিধং (trividhaṃ)three-fold
- শৃণু (śṛṇu)hear
- প্রোচ্যমানম্ (procyamānam)being declared
- অশেষেণ (aśeṣeṇa)fully
- পৃথক্ত্বেন (pṛthaktvena)severally
- ধনঞ্জয (dhanañjaya)O Dhananjaya
বন্ধং মোক্ষং চ যা বেত্তি বুদ্ধিঃ সা পার্থ সাত্ত্বিকী ॥ 30 ॥
- প্রবৃত্তিং (pravṛttiṃ)engagement
- চ (ca)and
- নিবৃত্তিং (nivṛttiṃ)renunciation
- চ (ca)and
- কার্যে (kārye)what ought to be done
- অকার্যে (akārye)what ought not to be done
- ভযাভযে (bhayābhaye)fear and fearlessness (bhaya:fear | abhaye:fearlessness)
- বন্ধং (bandhaṃ)bondage
- মোক্ষং (mokṣaṃ)liberation
- চ (ca)and
- যা (yā)which
- বত্তি (vetti)knows
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)understanding
- সা (sā)that
- পার্থ (pārtha)O Partha
- সাত্ত্বিকী (sāttvikī)pure
অযথাবত্প্রজানাতি বুদ্ধিঃ সা পার্থ রাজসী ॥ 31 ॥
- যযা (yayā)by which
- ধর্মম্ (dharmam)righteousness
- অধর্মম্ (adharmam)unrighteousness
- চ (ca)and
- কার্যং (kāryam)what ought to be done
- চ (ca)and
- অকার্যং (akāryam)what ought not to be done
- এব (eva)indeed
- চ (ca)and
- অযথাবত্ (ayathāvat)incorrectly
- প্রজানাতি (prajānāti)understands
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intellect
- সা (sā)that
- পার্থ (pārtha)O Partha
- রাজসী (rājasī)passionate
সর্বার্থান্বিপরীতাংশ্চ বুদ্ধিঃ সা পার্থ তামসী ॥ 32 ॥
- অধর্মং (adharmaṃ)unrighteousness
- ধর্মম্ (dharmam)righteousness
- ইতি (iti)thus
- যা (yā)which
- মন্ত্রতে (manye)thinks
- তমসা (tamasā)by darkness
- আবৃতা (āvṛtā)enveloped
- সর্বার্থান্ (sarvārthān)all things
- বিপরীতাংশ্চ (viparītāṃśca)perverted and (viparītān:perverted | ca:and)
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intellect
- সা (sā)that
- পার্থ (pārtha)O Partha
- তামসী (tāmasī)tamasic
যোগেনাব্যভিচারিণ্যা ধৃতিঃ সা পার্থ সাত্ত্বিকী ॥ 33 ॥
- ধৃত্যা (dhṛtyā)by fortitude
- যা (yā)which
- ধারযতে (dhārayate)sustains
- মনঃপ্রাণেন্দ্রিযক্রিযাঃ (manaḥprāṇendriyakriyāḥ)mind, prana, and senses functions (manaḥ:mind | prāṇa:prana | indriya:senses | kriyāḥ:functions)
- যোগেন (yogena)by yoga
- অব্যভিচারিণ্যা (avyabhicāriṇyā)unwavering
- ধৃতিঃ (dhṛtiḥ)fortitude
- সা (sā)that
- পার্থ (pārtha)O Partha
- সাত্ত্বিকী (sāttvikī)sattvic
প্রসঙ্গেন ফলাকাঙ্ক্ষী ধৃতিঃ সা পার্থ রাজসী ॥ 34 ॥
- যযা (yayā)by which
- তু (tu)but
- ধর্মকামার্থান্ (dharmakāmārthān)duty, pleasure, and wealth (dharma:duty | kāma:pleasure | artha:wealth)
- ধৃত্যা (dhṛtyā)by fortitude
- ধারযতে (dhārayate)holds fast
- অর্জুন (arjuna)O Arjuna
- প্রসঙ্গেন (prasaṅgena)by attachment
- ফলাকাঙ্ক্ষী (phalākāṅkṣī)craving for fruits (phala:fruits | ākāṅkṣī:craving)
- ধৃতিঃ (dhṛtiḥ)fortitude
- সা (sā)that
- পার্থ (pārtha)O Partha
- রাজসী (rājasī)passionate
ন বিমুঞ্চতি দুর্মেধা ধৃতিঃ সা পার্থ তামসী ॥ 35 ॥
- যযা (yayā)by which
- স্বপ্নং (svapnaṃ)sleep
- ভযং (bhayaṃ)fear
- শোকং (śokaṃ)grief
- বিষাদং (viṣādaṃ)depression
- মদম্ (madam)arrogance
- এব (eva)also
- চ (ca)and
- ন (na)not
- বিমুঞ্চতি (vimuñcati)abandons
- দুর্মেধা (durmedhā)stupid man (dur:bad | medhā:intellect)
- ধৃতিঃ (dhṛtiḥ)fortitude
- সা (sā)that
- পার্থ (pārtha)O Partha
- তামসী (tāmasī)tamasic
অভ্যাসাদ্রমতে যত্র দুঃখান্তং চ নিগচ্ছতি ॥ 36 ॥
- সুখং (sukhaṃ)pleasure
- তু (tu)but
- ইদানীং (idānīm)now
- ত্রিবিধং (trividhaṃ)three-fold
- শৃণু (śṛṇu)hear
- মে (me)from me
- ভরতর্ষভ (bharatarṣabha)O best among Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
- অভ্যাসাত্ (abhyāsāt)by practice
- রমতে (ramate)rejoices
- যত্র (yatra)where
- দুঃখান্তং (duḥkhāntaṃ)end-of-pain (duḥkha:pain | antaṃ:end)
- চ (ca)and
- নিগচ্ছতি (nigacchati)comes to
তত্সুখং সাত্ত্বিকং প্রোক্তমাত্মবুদ্ধিপ্রসাদজম্ ॥ 37 ॥
- যত্ (yat)that which
- তত্ (tat)that
- অগ্রে (agre)at first
- বিষমিব (viṣamiva)like poison (viṣam:poison | iva:like)
- পরিণামে (pariṇāme)in the end
- অমৃতোপমম্ (amṛtopamam)like nectar (amṛta:nectar | upamam:like)
- তত্ (tat)that
- সুখং (sukhaṃ)pleasure
- সাত্ত্বিকং (sāttvikaṃ)sattvic
- প্রোক্তম্ (proktam)declared
- আত্মবুদ্ধিপ্রসাদজম্ (ātmabuddhiprasādajam)born of self-realisation (ātma:self | buddhi:intellect | prasāda:purity | jam:born of)
পরিণামে বিষমিব তত্সুখং রাজসং স্মৃতম্ ॥ 38 ॥
- বিষয (viṣaya)objects
- ইন্দ্রিয (indriya)sense-organs
- সংযোগাত্ (saṃyogāt)from the contact
- যত্ (yat)which
- তত্ (tat)that
- অগ্রে (agre)at first
- অমৃতোপমম্ (amṛtopamam)like nectar (amṛta:nectar | upamam:like)
- পরিণামে (pariṇāme)in the end
- বিষমিব (viṣamiva)like poison (viṣa:poison | iva:like)
- তত্ (tat)that
- সুখং (sukhaṃ)pleasure
- রাজসং (rājasaṃ)passionate
- স্মৃতম্ (smṛtam)is declared
নিদ্রালস্যপ্রমাদোত্থং তত্তামসমুদাহৃতম্ ॥ 39 ॥
- যত্ (yat)which
- অগ্রে (agre)at first
- চ (ca)and
- অনুবন্ধে (anubandhe)in the sequel
- চ (ca)and
- সুখম্ (sukham)pleasure
- মোহনম্ (mohanam)deluding
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)of the Self
- নিদ্রালস্যপ্রমাদোত্থম্ (nidrālasyapramādottham)arising from sleep, indolence, heedlessness (nidrā:sleep | ālasya:indolence | pramāda:heedlessness | uttham:arising from)
- তত্ (tat)that
- তামসম্ (tāmasam)tamasic
- উদাহৃতম্ (udāhṛtam)is declared
সত্ত্বং প্রকৃতিজৈর্মুক্তং যদেভিঃ স্যাত্ত্রিভির্গুণৈঃ ॥ 40 ॥
- ন (na)not
- তত্ (tat)that
- অস্তি (asti)exists
- পৃথিব্যাং (pṛthivyāṃ)on earth
- বা (vā)or
- দিবি (divi)in heaven
- দেবেষু (deveṣu)among the devas
- বা (vā)or
- পুনঃ (punaḥ)again
- সত্ত্বং (sattvaṃ)being
- প্রকৃতিজৈঃ (prakṛtijaiḥ)born of prakriti (prakṛti:prakriti | jaiḥ:born of)
- মুক্তং (muktaṃ)liberated
- যদ্ (yad)which
- এভিঃ (ebhiḥ)from these
- স্যাত্ (syāt)would be
- ত্রিভিঃ (tribhiḥ)by three
- গুণৈঃ (guṇaiḥ)qualities
কর্মাণি প্রবিভক্তানি স্বভাবপ্রভবৈর্গুণৈঃ ॥ 41 ॥
- ব্রাহ্মণক্ষত্রিযবিশাং (brāhmaṇakṣatriyaviśām)of Brahmanas, Kshatriyas, and Vaishyas (brāhmaṇa:Brahmanas | kṣatriya:Kshatriyas | viśām:of Vaishyas)
- শূদ্রাণাং (śūdrāṇām)of Shudras
- চ (ca)and
- পরন্তপ (parantapa)O Parantapa
- কর্মাণি (karmāṇi)duties
- প্রবিভক্তানি (pravibhaktāni)are distributed
- স্বভাবপ্রভবৈঃ (svabhāvaprabhavaiḥ)born of their own nature (svabhāva:own nature | prabhavaiḥ:born of)
- গুণৈঃ (guṇaiḥ)by qualities
জ্ঞানং বিজ্ঞানমাস্তিক্যং ব্রহ্মকর্ম স্বভাবজম্ ॥ 42 ॥
- শমঃ (śamaḥ)serenity
- দমঃ (damaḥ)self-restraint
- তপঃ (tapaḥ)austerity
- শৌচম্ (śaucam)purity
- ক্ষান্তিঃ (kṣāntiḥ)forgiveness
- আর্জবম্ (ārjavam)uprightness
- এব (eva)also
- চ (ca)and
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- বিজ্ঞানম্ (vijñānam)realisation
- আস্তিক্যম্ (āstikyam)belief-in-God
- ব্রহ্মকর্ম (brahmakarma)duties of the Brahmanas (brahma:Brahmanas | karma:duties)
- স্বভাবজম্ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
দানমীশ্বরভাবশ্চ ক্ষাত্রং কর্ম স্বভাবজম্ ॥ 43 ॥
- শৌর্যম্ (śauryam)prowess
- তেজঃ (tejaḥ)splendour
- ধৃতিঃ (dhṛtiḥ)firmness
- দাক্ষ্যম্ (dākṣyam)dexterity
- যুদ্ধে (yuddhe)in battle
- চ (ca)and
- অপি (api)also
- অপলাযনম্ (apalāyanam)not fleeing
- দানম্ (dānam)generosity
- ঈশ্বরভাবঃ (īśvarabhāvaḥ)lordliness (īśvara:lord | bhāvaḥ:state of being)
- চ (ca)and
- ক্ষাত্রম্ (kṣātram)of the Kshatriyas
- কর্ম (karma)duty
- স্বভাবজম্ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born)
পরিচর্যাত্মকং কর্ম শূদ্রস্যাপি স্বভাবজম্ ॥ 44 ॥
- কৃষি (kṛṣi)agriculture
- গৌরক্ষ্য (gaurakṣya)cattle-rearing
- বাণিজ্যং (vāṇijyaṃ)trade
- বৈশ্যকর্ম (vaiśyakarma)duty of the Vaishyas (vaiśya:Vaishyas | karma:duty)
- স্বভাবজম্ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
- পরিচর্যাত্মকং (paricaryātmakaṃ)service-oriented (paricaryā:service | ātmakaṃ:oriented)
- কর্ম (karma)duty
- শূদ্রস্য (śūdrasya)of the Shudras
- অপি (api)also
- স্বভাবজম্ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
স্বকর্মনিরতঃ সিদ্ধিং যথা বিন্দতি তচ্ছৃণু ॥ 45 ॥
- স্বে (sve)own
- স্বে (sve)own
- কর্মণি (karmaṇi)in duty
- অভিরতঃ (abhirataḥ)devoted
- সংসিদ্ধিম্ (saṃsiddhim)perfection
- লভতে (labhate)attains
- নরঃ (naraḥ)man
- স্বকর্মনিরতঃ (svakarmanirataḥ)engaged in own duty (sva:own | karma:duty | nirataḥ:engaged)
- সিদ্ধিং (siddhiṃ)perfection
- যথা (yathā)how
- বিন্দতি (vindati)attains
- তত্ (tat)that
- শৃণু (śṛṇu)listen
স্বকর্মণা তমভ্যর্চ্য সিদ্ধিং বিন্দতি মানবঃ ॥ 46 ॥
- যতঃ (yataḥ)from whom
- প্রবৃত্তিঃ (pravṛttiḥ)evolution
- ভূতানাম্ (bhūtānām)of beings
- যেন (yena)by whom
- সর্বম্ (sarvam)all
- ইদম্ (idam)this
- ততম্ (tatam)pervaded
- স্বকর্মণা (svakarmaṇā)with one's own duty (sva:own | karmaṇā:with duty)
- তম্ (tam)him
- অভ্যর্চ্য (abhyarcya)worshipping
- সিদ্ধিম্ (siddhim)perfection
- বিন্দতি (vindati)attains
- মানবঃ (mānavaḥ)man
স্বভাবনিযতং কর্ম কুর্বন্নাপ্নোতি কিল্বিষম্ ॥ 47 ॥
- শ্রেযান্ (śreyān)better
- স্বধর্মঃ (svadharmaḥ)one's own duty (sva:own | dharmaḥ:duty)
- বিগুণঃ (viguṇaḥ)destitute of merits
- পরধর্মাত্ (paradharmāt)than the duty of another (para:another | dharmāt:than duty)
- স্বনুষ্ঠিতাত্ (svanuṣṭhitāt)well-performed (su:well | anuṣṭhitāt:performed)
- স্বভাবনিযতং (svabhāvaniyataṃ)ordained by own nature (svabhāva:own nature | niyatam:ordained)
- কর্ম (karma)duty
- কুর্বন্ (kurvan)doing
- ন (na)not
- আপ্নোতি (āpnoti)incurs
- কিল্বিষম্ (kilbiṣam)sin
সর্বারম্ভা হি দোষেণ ধূমেনাগ্নিরিবাবৃতাঃ ॥ 48 ॥
- সহজং (sahajam)natural
- কর্ম (karma)duty
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- সদোষম্ (sadoṣam)with faults
- অপি (api)even
- ন (na)not
- ত্যজেত্ (tyajet)should abandon
- সর্বারম্ভাঃ (sarvārambhāḥ)all undertakings (sarva:all | ārambhāḥ:undertakings)
- হি (hi)indeed
- দোষেণ (doṣeṇa)by faults
- ধূমেন (dhūmena)by smoke
- অগ্নিঃ (agniḥ)fire
- ইব (iva)like
- আবৃতাঃ (āvṛtāḥ)enveloped
নৈষ্কর্ম্যসিদ্ধিং পরমাং সন্ন্যাসেনাধিগচ্ছতি ॥ 49 ॥
- অসক্তবুদ্ধিঃ (asaktabuddhiḥ)unattached intellect (asakta:unattached | buddhiḥ:intellect)
- সর্বত্র (sarvatra)everywhere
- জিতাত্মা (jitātmā)self-conquered (jita:conquered | ātmā:self)
- বিগতস্পৃহঃ (vigataspṛhaḥ)desireless (vigata:gone away | spṛhaḥ:desire)
- নৈষ্কর্ম্যসিদ্ধিং (naiṣkarmyasiddhiṃ)state of inaction (naiṣkarmya:inaction | siddhiṃ:attainment)
- পরমাং (paramāṃ)supreme
- সংন্যাসেন (saṃnyāsena)by renunciation
- অধিগচ্ছতি (adhigacchati)attains
সমাসেনৈব কৌন্তেয নিষ্ঠা জ্ঞানস্য যা পরা ॥ 50 ॥
- সিদ্ধিং (siddhiṃ)perfection
- প্রাপ্তঃ (prāptaḥ)attained
- যথা (yathā)as
- ব্রহ্ম (brahma)Brahman
- তথা (tathā)so
- আপ্নোতি (āpnoti)reaches
- নিবোধ (nibodha)learn
- মে (me)from me
- সমাসেন (samāsena)briefly
- এব (eva)indeed
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- নিষ্ঠা (niṣṭhā)state
- জ্ঞানস্য (jñānasya)of knowledge
- যা (yā)which
- পরা (parā)supreme
শব্দাদীন্বিষযাংস্ত্যক্ত্বা রাগদ্বেষৌ ব্যুদস্য চ ॥ 51 ॥
- বুদ্ধ্যা (buddhyā)with intellect
- বিশুদ্ধযা (viśuddhayā)pure
- যুক্তঃ (yuktaḥ)endowed
- ধৃত্যা (dhṛtyā)by firmness
- আত্মানং (ātmānam)the self
- নিযম্য (niyamya)controlling
- চ (ca)and
- শব্দাদীন্ (śabdādīn)sound and other objects (śabda:sound | ādīn:and others)
- বিষযান্ (viṣayān)objects
- ত্যক্ত্বা (tyaktvā)relinquishing
- রাগদ্বেষৌ (rāgadveṣau)attraction and hatred (rāga:attraction | dveṣa:hatred)
- ব্যুদস্য (vyudasya)abandoning
- চ (ca)and
ধ্যানযোগপরো নিত্যং বৈরাগ্যং সমুপাশ্রিতঃ ॥ 52 ॥
- বিবিক্তসেবী (viviktasevī)dwelling in solitude (vivikta:solitude | sevī:dwelling)
- লঘ্বাশী (laghvāśī)eating but little (laghu:little | āśī:eating)
- যতবাক্কাযমানসঃ (yatavākkāyamānasaḥ)speech, body and mind subdued (yata:subdued | vāk:speech | kāya:body | mānasaḥ:mind)
- ধ্যানযোগপরো (dhyānayogaparo)engaged in meditation (dhyāna:meditation | yoga:union | paraḥ:engaged in)
- নিত্যং (nityaṃ)always
- বৈরাগ্যং (vairāgyaṃ)dispassion
- সমুপাশ্রিতঃ (samupāśritaḥ)taking refuge in
বিমুচ্য নির্মমঃ শান্তো ব্রহ্মভূযায কল্পতে ॥ 53 ॥
- অহঙ্কারং (ahaṅkāraṃ)egoism
- বলং (balaṃ)power
- দর্পং (darpaṃ)arrogance
- কামং (kāmaṃ)desire
- ক্রোধং (krodhaṃ)anger
- পরিগ্রহম্ (parigraham)aggrandisement
- বিমুচ্য (vimucya)having abandoned
- নির্মমঃ (nirmamaḥ)freed from mine
- শান্তঃ (śāntaḥ)peaceful
- ব্রহ্মভূযায (brahmabhūyāya)to become Brahman (brahma:Brahman | bhūyāya:to become)
- কল্পতে (kalpate)is fit
সমঃ সর্বেষু ভূতেষু মদ্ভক্তিং লভতে পরাম্ ॥ 54 ॥
- ব্রহ্মভূতঃ (brahmabhūtaḥ)becoming Brahman (brahma:Brahman | bhūtaḥ:becoming)
- প্রসন্নাত্মা (prasannātmā)serene in the Self (prasanna:serene | ātmā:Self)
- ন (na)not
- শোচতি (śocati)grieves
- ন (na)not
- কাঙ্ক্ষতি (kāṅkṣati)desires
- সমঃ (samaḥ)same
- সর্বেষু (sarveṣu)to all
- ভূতেষু (bhūteṣu)beings
- মদ্ভক্তিং (madbhaktiṃ)devotion towards Me (mad:towards Me | bhaktiṃ:devotion)
- লভতে (labhate)obtains
- পরাম্ (parām)supreme
ততো মাং তত্ত্বতো জ্ঞাত্বা বিশতে তদনন্তরম্ ॥ 55 ॥
- ভক্ত্যা (bhaktyā)by devotion
- মাম্ (mām)Me
- অভিজানাতি (abhijānāti)knows
- যাবান্ (yāvān)what
- যঃ (yaḥ)who
- চ (ca)and
- অস্মি (asmi)I am
- তত্ত্বতঃ (tattvataḥ)in essence
- ততঃ (tataḥ)then
- মাম্ (mām)Me
- তত্ত্বতঃ (tattvataḥ)in essence
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)having known
- বিশতে (viśate)enters
- তদনন্তরম্ (tadanantaram)thereafter (tad:that | anantaram:after)
মত্প্রসাদাদবাপ্নোতি শাশ্বতং পদমব্যযম্ ॥ 56 ॥
- সর্বকর্মাণি (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- অপি (api)even
- সদা (sadā)always
- কুর্বাণঃ (kurvāṇaḥ)doing
- মদ্ব্যপাশ্রযঃ (madvyapāśrayaḥ)taking refuge in Me (mad:in Me | vyapāśrayaḥ:taking refuge)
- মত্প্রসাদাত্ (matprasādāt)by My grace (mat:My | prasādāt:by grace)
- অবাপ্নোতি (avāpnoti)he obtains
- শাশ্বতং (śāśvataṃ)eternal
- পদম্ (padam)state
- অব্যযম্ (avyayam)indestructible
বুদ্ধিযোগমুপাশ্রিত্য মচ্চিত্তঃ সততং ভব ॥ 57 ॥
- চেতসা (cetasā)with the mind
- সর্বকর্মাণি (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- মযি (mayi)in Me
- সংন্যস্য (saṃnyasya)renouncing
- মত্পরঃ (matparaḥ)having Me as the goal (mat:Me | paraḥ:goal)
- বুদ্ধিযোগম্ (buddhiyogam)YOGA of discrimination (buddhi:discrimination | yogam:YOGA)
- উপাশ্রিত্য (upāśritya)resorting to
- মচ্চিত্তঃ (maccittaḥ)mind in Me (mat:Me | cittaḥ:mind)
- সততং (satataṃ)ever
- ভব (bhava)become
অথ চেত্ত্বমহঙ্কারান্ন শ্রোষ্যসি বিনঙ্ক্ষ্যসি ॥ 58 ॥
- মচ্চিত্তঃ (maccittaḥ)mind fixed on Me (mat:Me | cittaḥ:mind fixed)
- সর্বদুর্গাণি (sarvadurgāṇi)all obstacles (sarva:all | durgāṇi:obstacles)
- মত্প্রসাদাত্ (matprasādāt)by My grace (mat:My | prasādāt:by grace)
- তরিষ্যসি (tariṣyasi)you shall overcome
- অথ (atha)but
- চেত্ (cet)if
- ত্বম্ (tvam)you
- অহঙ্কারাত্ (ahaṅkārāt)from egoism
- ন (na)not
- শ্রোষ্যসি (śroṣyasi)you will hear
- বিনঙ্ক্ষ্যসি (vinaṅkṣyasi)you shall perish
মিথ্যৈষ ব্যবসাযস্তে প্রকৃতিস্ত্বাং নিযোক্ষ্যতি ॥ 59 ॥
- যত্ (yat)if
- অহঙ্কারম্ (ahaṅkāram)egoism
- আশ্রিত্য (āśritya)relying on
- ন (na)not
- যোত্স্য (yotsya)will fight
- ইতি (iti)thus
- মন্যসে (manyase)you think
- মিথ্যা (mithyā)vain
- এষ (eṣa)this
- ব্যবসাযঃ (vyavasāyaḥ)resolve
- তে (te)your
- প্রকৃতিঃ (prakṛtiḥ)nature
- ত্বাম্ (tvām)you
- নিযোক্ষ্যতি (niyokṣyati)will compel
কর্তুং নেচ্ছসি যন্মোহাত্করিষ্যস্যবশোঽপি তত্ ॥ 60 ॥
- স্বভাবজেন (svabhāvajena)born of nature (svabhāva:nature | jena:born of)
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- নিবদ্ধঃ (nibaddhaḥ)bound
- স্বেন (svena)by your own
- কর্মণা (karmaṇā)by action
- কর্তুম্ (kartum)to do
- ন (na)not
- ইচ্ছসি (icchasi)you wish
- যত্ (yat)which
- মোহাত্ (mohāt)through delusion
- করিষ্যসি (kariṣyasi)you shall do
- অবশঃ (avaśaḥ)helplessly
- অপি (api)even
- তত্ (tat)that
ভ্রামযন্সর্বভূতানি যন্ত্রারূঢানি মাযযা ॥ 61 ॥
- ঈশ্বরঃ (īśvaraḥ)the Lord
- সর্বভূতানাং (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- হৃদ্দেশে (hṛddeśe)in the heart (hṛd:heart | deśe:in the place)
- অর্জুন (arjuna)O Arjuna
- তিষ্ঠতি (tiṣṭhati)dwells
- ভ্রামযন্ (bhrāmayan)causing to revolve
- সর্বভূতানি (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- যন্ত্রারূঢানি (yantrārūḍhāni)mounted on a machine (yantra:machine | ārūḍhāni:mounted)
- মাযযা (māyayā)by illusive power
তত্প্রসাদাত্পরাং শান্তিং স্থানং প্রাপ্স্যসি শাশ্বতম্ ॥ 62 ॥
- তমেব (tameva)unto Him
- শরণং (śaraṇam)refuge
- গচ্ছ (gaccha)go
- সর্বভাবেন (sarvabhāvena)with all your being (sarva:all | bhāvena:with being)
- ভারত (bhārata)O Bharata
- তত্প্রসাদাত্ (tatprasādāt)by His grace (tat:His | prasādāt:by grace)
- পরাং (parām)supreme
- শান্তিং (śāntim)peace
- স্থানং (sthānam)abode
- প্রাপ্স্যসি (prāpsyasi)you shall obtain
- শাশ্বতম্ (śāśvatam)eternal
বিমৃশ্যৈতদশেষেণ যথেচ্ছসি তথা কুরু ॥ 63 ॥
- ইতি (iti)thus
- তে (te)to you
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- আখ্যাতম্ (ākhyātam)declared
- গুহ্যাদ্গুহ্যতরম্ (guhyādguhyataraṃ)more secret than secret (guhyāt:than secret | guhyataraṃ:more secret)
- মযা (mayā)by me
- বিমৃশ্য (vimṛśya)reflecting
- এতত্ (etat)this
- অশেষেণ (aśeṣeṇa)fully
- যথা (yathā)as
- ইচ্ছসি (icchasi)you choose
- তথা (tathā)so
- কুরু (kuru)do
ইষ্টোঽসি মে দৃঢমিতি ততো বক্ষ্যামি তে হিতম্ ॥ 64 ॥
- সর্বগুহ্যতমং (sarvaguhyatamam)most secret of all (sarva:all | guhyatamam:most secret)
- ভূযঃ (bhūyaḥ)again
- শৃণু (śṛṇu)hear
- মে (me)my
- পরমং (paramam)supreme
- বচঃ (vacaḥ)word
- ইষ্টঃ (iṣṭaḥ)beloved
- অসি (asi)you are
- মে (me)to me
- দৃঢম্ (dṛḍham)firmly
- ইতি (iti)thus
- ততঃ (tataḥ)therefore
- বক্ষ্যামি (vakṣyāmi)I will tell
- তে (te)to you
- হিতম্ (hitam)good
মামেবৈষ্যসি সত্যং তে প্রতিজানে প্রিযোঽসি মে ॥ 65 ॥
- মন্মনা (manmanā)fix your mind on Me (mat:Me | manā:mind)
- ভব (bhava)become
- মদ্ভক্তঃ (madbhaktaḥ)My devotee (mat:My | bhaktaḥ:devotee)
- মদ্যাজী (madyājī)sacrifice for Me (mat:Me | yājī:sacrificer)
- মাম্ (mām)Me
- নমস্কুরু (namaskuru)bow down
- মাম্ (mām)Me
- এব (eva)only
- এষ্যসি (eṣyasi)you shall come
- সত্যং (satyaṃ)truly
- তে (te)to you
- প্রতিজানে (pratijāne)I promise
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
- অসি (asi)are
- মে (me)to Me
অহং ত্বা সর্বপাপেভ্যো মোক্ষযিষ্যামি মা শুচঃ ॥ 66 ॥
- সর্বধর্মান্ (sarvadharmān)all duties (sarva:all | dharmān:duties)
- পরিত্যজ্য (parityajya)abandoning
- মাম্ (mām)me
- একং (ekaṃ)alone
- শরণং (śaraṇaṃ)refuge
- ব্রজ (vraja)go
- অহম্ (aham)I
- ত্বা (tvā)you
- সর্বপাপেভ্যঃ (sarvapāpebhyaḥ)from all sins (sarva:all | pāpebhyaḥ:from sins)
- মোক্ষযিষ্যামি (mokṣayiṣyāmi)will liberate
- মা (mā)do not
- শুচঃ (śucaḥ)grieve
ন চাশুশ্রূষবে বাচ্যং ন চ মাং যোঽভ্যসূযতি ॥ 67 ॥
- ইদং (idaṃ)this
- তে (te)to you
- ন (na)not
- অতপস্কায (atapaskāya)to one devoid of austerities
- ন (na)not
- অভক্তায (abhaktāya)to one devoid of devotion
- কদাচন (kadācana)ever
- ন (na)not
- চ (ca)and
- অশুশ্রূষবে (aśuśrūṣave)to one who does not listen
- বাচ্যম্ (vācyam)to be spoken
- ন (na)not
- চ (ca)and
- মাম্ (mām)Me
- যঃ (yaḥ)who
- অভ্যসূযতি (abhyasūyati)cavils
ভক্তিং মযি পরাং কৃত্বা মামেবৈষ্যত্যসংশযঃ ॥ 68 ॥
- য (ya)who
- ইদং (idaṃ)this
- পরমং (paramaṃ)supreme
- গুহ্যং (guhyaṃ)secret
- মদ্ভক্তেষু (madbhakteṣu)to My devotees (mad:My | bhakteṣu:to devotees)
- অভিধাস্যতি (abhidhāsyati)will teach
- ভক্তিং (bhaktiṃ)devotion
- মযি (mayi)in Me
- পরাং (parāṃ)supreme
- কৃত্বা (kṛtvā)having done
- মাম্ (mām)Me
- এব (eva)certainly
- এষ্যতি (eṣyati)will come
- অসংশযঃ (asaṃśayaḥ)without doubt
ভবিতা ন চ মে তস্মাদন্যঃ প্রিযতরো ভুবি ॥ 69 ॥
- ন (na)not
- চ (ca)and
- তস্মাত্ (tasmāt)than him
- মনুষ্যেষু (manuṣyeṣu)among men
- কশ্চিত্ (kaścit)anyone
- মে (me)to me
- প্রিযকৃত্তমঃ (priyakṛttamaḥ)dearer service (priya:dear | kṛttamaḥ:service)
- ভবিতা (bhavitā)shall be
- ন (na)not
- চ (ca)and
- মে (me)to me
- তস্মাত্ (tasmāt)than him
- অন্যঃ (anyaḥ)another
- প্রিযতরঃ (priyataro)dearer
- ভুবি (bhuvi)on earth
জ্ঞানযজ্ঞেন তেনাহমিষ্টঃ স্যামিতি মে মতিঃ ॥ 70 ॥
- অধ্যেষ্যতে (adhyeṣyate)will study
- চ (ca)and
- যঃ (yaḥ)who
- ইমং (imaṃ)this
- ধর্ম্যম্ (dharmyam)sacred
- সংবাদম্ (saṃvādam)dialogue
- আবযোঃ (āvayoḥ)of ours
- জ্ঞানযজ্ঞেন (jñānayajñena)by the sacrifice of wisdom (jñāna:wisdom | yajñena:by the sacrifice)
- তেন (tena)by him
- অহম্ (aham)I
- ইষ্টঃ (iṣṭaḥ)worshipped
- স্যাম্ (syām)shall be
- ইতি (iti)thus
- মে (me)my
- মতিঃ (matiḥ)conviction
সোঽপি মুক্তঃ শুভাঁল্লোকান্প্রাপ্নুযাত্পুণ্যকর্মণাম্ ॥ 71 ॥
- শ্রদ্ধাবান্ (śraddhāvān)full of faith (śraddhā:faith | vān:possessing)
- অনসূযঃ (anasūyaḥ)free from malice (an:not | asūyaḥ:malice)
- চ (ca)and
- শৃণুযাত্ (śṛṇuyāt)may hear
- অপি (api)also
- যঃ (yaḥ)who
- নরঃ (naraḥ)man
- সঃ (saḥ)he
- অপি (api)also
- মুক্তঃ (muktaḥ)liberated
- শুভান্ (śubhān)auspicious
- লোকান্ (lokān)worlds
- প্রাপ্নুযাত্ (prāpnuyāt)shall attain
- পুণ্যকর্মণাম্ (puṇyakarmaṇām)of righteous deeds (puṇya:righteous | karmaṇām:of deeds)
কচ্চিদজ্ঞানসম্মোহঃ প্রনষ্টস্তে ধনঞ্জয ॥ 72 ॥
- কচ্চিত্ (kaccit)whether
- এতত্ (etat)this
- শ্রুতম্ (śrutam)heard
- পার্থ (pārtha)O son of Pritha
- ত্বযা (tvayā)by you
- একাগ্রেণ (ekāgreṇa)with single-pointed (eka:one | agreṇa:pointed)
- চেতসা (cetasā)mind
- কচ্চিত্ (kaccit)whether
- অজ্ঞানসম্মোহঃ (ajñānasammohaḥ)ignorance-caused distraction (ajñāna:ignorance | sammohah:distraction)
- প্রনষ্টঃ (pranaṣṭaḥ)dispelled
- তে (te)your
- ধনঞ্জয (dhanañjaya)O Dhananjaya
স্থিতোঽস্মি গতসন্দেহঃ করিষ্যে বচনং তব ॥ 73 ॥
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- উবাচ (uvāca)said
- নষ্টঃ (naṣṭaḥ)destroyed
- মোহঃ (mohaḥ)delusion
- স্মৃতিঃ (smṛtiḥ)memory
- লব্ধা (labdhā)gained
- ত্বত্-প্রসাদাত্ (tvat-prasādāt)through your grace (tvat:your | prasādāt:through grace)
- মযা (mayā)by me
- অচ্যুত (acyuta)O Achyuta
- স্থিতঃ (sthitaḥ)firm
- অস্মি (asmi)I am
- গত-সন্দেহঃ (gata-sandehaḥ)doubts are gone (gata:gone | sandehaḥ:doubts)
- করিষ্যে (kariṣye)I will do
- বচনং (vacanaṃ)word
- তব (tava)your
সংবাদমিমমশ্রৌষমদ্ভুতং রোমহর্ষণম্ ॥ 74 ॥
- সঞ্জয (sañjaya)Sanjaya
- উবাচ (uvāca)said
- ইতি (iti)thus
- অহম্ (aham)I
- বাসুদেবস্য (vāsudevasya)of Vaasudeva
- পার্থস্য (pārthasya)of Paartha
- চ (ca)and
- মহাত্মনঃ (mahātmanaḥ)of the high-souled
- সংবাদম্ (saṃvādam)dialogue
- ইমম্ (imam)this
- অশ্রৌষম্ (aśrauṣam)heard
- অদ্ভুতম্ (adbhutam)wonderful
- রোমহর্ষণম্ (romaharṣaṇam)causing hair to stand (roma:hair | harṣaṇam:causing to stand)
যোগং যোগেশ্বরাত্কৃষ্ণাত্সাক্ষাত্কথযতঃ স্বযম্ ॥ 75 ॥
- ব্যাসপ্রসাদাত্ (vyāsaprasādāt)by Vyasa's grace (vyāsa:Vyasa | prasādāt:by grace)
- শ্রুতবান্ (śrutavān)have heard
- এতত্ (etat)this
- গুহ্যম্ (guhyam)secret
- অহম্ (aham)I
- পরম্ (param)supreme
- যোগম্ (yogam)YOGA
- যোগেশ্বরাত্ (yogeśvarāt)from the Lord of YOGA (yoga:YOGA | īśvarāt:from the Lord)
- কৃষ্ণাত্ (kṛṣṇāt)from Krishna
- সাক্ষাত্ (sākṣāt)directly
- কথযতঃ (kathayataḥ)declaring
- স্বযম্ (svayam)Himself
কেশবার্জুনযোঃ পুণ্যং হৃষ্যামি চ মুহুর্মুহুঃ ॥ 76 ॥
- রাজন্ (rājan)O King
- সংস্মৃত্য (saṃsmṛtya)remembering
- সংস্মৃত্য (saṃsmṛtya)remembering
- সংবাদম্ (saṃvādam)dialogue
- ইমম্ (imam)this
- অদ্ভুতম্ (adbhutam)wonderful
- কেশব-অর্জুনযোঃ (keśava-arjunayoḥ)between Keshava and Arjuna (keśava:Keshava | arjunayoḥ:of Arjuna)
- পুণ্যম্ (puṇyam)holy
- হৃষ্যামি (hṛṣyāmi)I rejoice
- চ (ca)and
- মুহুঃ-মুহুঃ (muhuḥ-muhuḥ)again and again (muhuḥ:again | muhuḥ:again)
বিস্মযো মে মহান্রাজন্হৃষ্যামি চ পুনঃ পুনঃ ॥ 77 ॥
- তত্ (tat)that
- চ (ca)and
- সংস্মৃত্য (saṃsmṛtya)remembering
- সংস্মৃত্য (saṃsmṛtya)remembering
- রূপম্ (rūpam)form
- অত্যদ্ভুতম্ (atyadbhutam)most wonderful
- হরেঃ (hareḥ)of Hari
- বিস্মযঃ (vismayaḥ)wonder
- মে (me)my
- মহান্ (mahān)great
- রাজন্ (rājan)O king
- হৃষ্যামি (hṛṣyāmi)I rejoice
- চ (ca)and
- পুনঃ (punaḥ)again
- পুনঃ (punaḥ)again
তত্র শ্রীর্বিজযো ভূতির্ধ্রুবা নীতির্মতির্মম ॥ 78 ॥
- যত্র (yatra)where
- যোগেশ্বরঃ (yogeśvaraḥ)Lord of Yoga (yoga:yoga | īśvaraḥ:lord)
- কৃষ্ণঃ (kṛṣṇaḥ)Krishna
- যত্র (yatra)where
- পার্থঃ (pārthaḥ)son of Pritha
- ধনুর্ধরঃ (dhanurdharaḥ)archer (dhanus:bow | dharaḥ:holder)
- তত্র (tatra)there
- শ্রীঃ (śrīḥ)prosperity
- বিজযঃ (vijayaḥ)victory
- ভূতিঃ (bhūtiḥ)happiness
- ধ্রুবা (dhruvā)firm
- নীতিঃ (nītiḥ)policy
- মতিঃ (matiḥ)conviction
- মম (mama)my
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে মোক্ষসন্ন্যাসযোগো নামাষ্টাদশোঽধ্যাযঃ ॥ 18 ॥
