arjuna uvāca
tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana || 1 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- saṃnyāsasyaof renunciation
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- tattvamessence
- icchāmiI desire
- veditumto know
- tyāgasyaof abandonment
- caand
- hṛṣīkeśaO Hrishikesa (hṛṣīka:senses | īśa:lord)
- pṛthakseverally
- keśiniṣūdanaslayer of Keshi (keśi:Keshi | niṣūdana:slayer)
sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ || 2 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- kāmyānāṃof desired
- karmaṇāṃof actions
- nyāsaṃrenunciation
- saṃnyāsaṃrenunciation
- kavayaḥsages
- viduḥunderstand
- sarvakarmaphalatyāgaṃabandonment of all action fruits (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgaṃ:abandonment)
- prāhuḥdeclare
- tyāgaṃabandonment
- vicakṣaṇāḥthe wise
yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare || 3 ||
- tyājyamshould be abandoned
- doṣavatas evil
- itithus
- ekesome
- karmaactions
- prāhuḥdeclare
- manīṣiṇaḥphilosophers
- yajñadānatapaḥkarmaacts of sacrifice, gift, austerity (yajña:sacrifice | dāna:gift | tapaḥ:austerity | karma:acts)
- nanot
- tyājyamshould be relinquished
- itithus
- caand
- apareothers
tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ || 4 ||
- niścayamconclusion
- śṛṇuhear
- memy
- tatrathere
- tyāgein abandonment
- bharatasattamaO best of the Bharatas (bharata:Bharata | sattama:best)
- tyāgaḥabandonment
- hiindeed
- puruṣavyāghraO best of men (puruṣa:man | vyāghra:tiger)
- trividhaḥthree kinds
- samprakīrtitaḥdeclared
yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām || 5 ||
- yajñadānatapaḥkarmasacrifice, charity, and austerity acts (yajña:sacrifice | dāna:charity | tapaḥ:austerity | karma:acts)
- nanot
- tyājyaṃto be abandoned
- kāryaṃshould be performed
- evaindeed
- tatthat
- yajñaḥsacrifice
- dānaṃcharity
- tapaḥausterity
- caand
- evaalso
- pāvanānipurifiers
- manīṣiṇāmof the wise
kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam || 6 ||
- etānithese
- apialso
- tubut
- karmāṇiactions
- saṅgamattachment
- tyaktvāleaving aside
- phalānifruits
- caand
- kartavyānishould be performed
- itithus
- memy
- pārthaO Partha
- niścitamcertain
- matambelief
- uttamambest
mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ || 7 ||
- niyatasyaof obligatory
- tubut
- saṃnyāsaḥrenunciation
- karmaṇaḥof action
- nanot
- upapadyateis proper
- mohātfrom delusion
- tasyaof that
- parityāgaḥabandonment
- tāmasaḥdull
- parikīrtitaḥis declared
sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet || 8 ||
- duḥkhampain
- itithus
- evaindeed
- yatwhich
- karmaaction
- kāyakleśabhayātfrom fear of bodily trouble (kāya:body | kleśa:trouble | bhayāt:from fear)
- tyajetabandons
- sahe
- kṛtvāhaving performed
- rājasaṃpassionate
- tyāgaṃabandonment
- nanot
- evaindeed
- tyāgaphalaṃfruit of abandonment (tyāga:abandonment | phalaṃ:fruit)
- labhetobtains
saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ || 9 ||
- kāryamduty
- itithus
- evaindeed
- yatwhich
- karmaaction
- niyatamobligatory
- kriyateis done
- arjunaO Arjuna
- saṅgamattachment
- tyaktvāabandoning
- phalamfruit
- caand
- evaindeed
- saḥthat
- tyāgaḥabandonment
- sāttvikaḥpure
- mataḥregarded
tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ || 10 ||
- nanot
- dveṣṭihates
- akuśalaṃdisagreeable action
- karmaaction
- kuśaleagreeable action
- nanot
- anuṣajjateis attached
- tyāgīabandoner
- sattvasamāviṣṭaḥsoaked in purity (sattva:purity | samāviṣṭaḥ:soaked in)
- medhāvīintelligent
- chinnasaṃśayaḥwith doubts cut asunder (chinna:cut asunder | saṃśayaḥ:doubts)
yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate || 11 ||
- nanot
- hiindeed
- dehabhṛtāembodied being (deha:body | bhṛtā:bearing)
- śakyaṃpossible
- tyaktuṃto abandon
- karmāṇiactions
- aśeṣataḥentirely
- yaḥwho
- tubut
- karmaphalatyāgīrelinquisher of action fruits (karma:action | phala:fruits | tyāgī:relinquisher)
- sahe
- tyāgīrelinquisher
- itithus
- abhidhīyateis called
bhavatyatyāgināṃ pretya na tu sannyāsināṃ kvacit || 12 ||
- aniṣṭamundesirable
- iṣṭamdesirable
- miśrammixed
- caand
- trividhamthreefold
- karmaṇaḥof action
- phalamfruit
- bhavatibecomes
- atyāgināmnon-renouncers
- pretyaafter death
- nanot
- tubut
- saṃnyāsināmrenouncers
- kvacitanywhere
sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām || 13 ||
- pañcafive
- etānithese
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- kāraṇānicauses
- nibodhalearn
- mefrom me
- sāṅkhyein the SANKHYA system
- kṛtānteend of actions (kṛta:actions | ante:end)
- proktānideclared
- siddhayefor accomplishment
- sarvakarmaṇāmof all actions (sarva:all | karmaṇām:of actions)
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam || 14 ||
- adhiṣṭhānaṃseat (body)
- tathāand also
- kartādoer (ego)
- karaṇaṃorgan
- caand
- pṛthagvidhamvarious types (pṛthak:various | vidham:types)
- vividhāḥdifferent
- caand
- pṛthakseparately
- ceṣṭāfunctions
- daivampresiding deity
- caand
- evaindeed
- atrahere
- pañcamamthe fifth
nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ || 15 ||
- śarīravāṅmanobhiḥby body, speech, and mind (śarīra:body | vāk:speech | manas:mind)
- yatwhatever
- karmaaction
- prārabhateperforms
- naraḥman
- nyāyyamright
- vāor
- viparītamthe reverse
- vāor
- pañcafive
- etethese
- tasyaits
- hetavaḥcauses
paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ || 16 ||
- tatrathere
- evaṃthus
- satibeing
- kartāramdoer
- ātmānaṃself
- kevalaṃalone
- tubut
- yaḥwho
- paśyatisees
- akṛtabuddhitvātdue to untrained understanding (akṛta:untrained | buddhitvāt:due to understanding)
- nanot
- sahe
- paśyatisees
- durmatiḥperverted intelligence
hatvā'pi sa imā~llokānna hanti na nibadhyate || 17 ||
- yasyawhose
- nanot
- ahaṅkṛtaḥegoistic notion
- bhāvaḥstate
- buddhiḥintelligence
- yasyawhose
- nanot
- lipyateis tainted
- hatvāhaving slain
- apieven
- saḥhe
- imānthese
- lokānpeople
- nanot
- hantislays
- nanor
- nibadhyateis bound
karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ || 18 ||
- jñānamknowledge
- jñeyamthe known
- parijñātāknower
- trividhāthree-fold
- karmacodanāimpulse to action (karma:action | codanā:impulse)
- karaṇamthe organs
- karmaaction
- kartetithe agent (kartā:agent | iti:thus)
- trividhaḥthree-fold
- karmasaṅgrahaḥbasis of action (karma:action | saṅgrahaḥ:collection)
procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi || 19 ||
- jñānaṃknowledge
- karmaaction
- caand
- kartāactor
- caand
- tridhāthree kinds
- evaonly
- guṇabhedataḥaccording to distinctions of temperaments (guṇa:temperaments | bhedataḥ:according to distinctions)
- procyateis declared
- guṇasaṅkhyānein the Science of Temperaments (guṇa:temperaments | saṅkhyāne:in the Science)
- yathāvatduly
- śṛṇuhear
- tānithem
- apialso
avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam || 20 ||
- sarvabhūteṣuin all beings (sarva:all | bhūteṣu:in beings)
- yenaby which
- ekaṃone
- bhāvamreality
- avyayamindestructible
- īkṣatesees
- avibhaktamundivided
- vibhakteṣuin the divided
- tatthat
- jñānamknowledge
- viddhiknow
- sāttvikampure
vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam || 21 ||
- pṛthaktvenaby separateness (pṛthak:separate | tvena:by means of)
- tubut
- yatwhich
- jñānamknowledge
- nānābhāvānvarious entities (nānā:various | bhāvān:entities)
- pṛthagvidhāndistinct kinds (pṛthak:distinct | vidhān:kinds)
- vettiknows
- sarveṣuin all
- bhūteṣuin beings
- tatthat
- jñānamknowledge
- viddhiknow
- rājasampassionate
atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam || 22 ||
- yatwhich
- tubut
- kṛtsnavatas if whole
- ekasminin one
- kāryein effect
- saktamattached
- ahaitukamwithout reason
- atattvārthavatwithout foundation in truth (a:without | tattva:truth | arthavat:having meaning)
- alpamnarrow
- caand
- tatthat
- tāmasamtamasic
- udāhṛtamdeclared
aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate || 23 ||
- niyatamordained
- saṅgarahitamfree from attachment (saṅga:attachment | rahitam:free from)
- arāgadveṣataḥwithout love or hatred (arāga:without love | dveṣataḥ:without hatred)
- kṛtamdone
- aphalaprepsunāby one not desirous of fruit (aphala:without fruit | prepsunā:by one desirous)
- karmaaction
- yatwhich
- tatthat
- sāttvikampure
- ucyateis declared
kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam || 24 ||
- yatwhich
- tubut
- kāmepsunāby one longing for desires (kāma:desires | īpsunā:by one longing)
- karmaaction
- sāhaṅkāreṇawith egoism (saḥ:with | ahaṅkāreṇa:egoism)
- vāor
- punaḥagain
- kriyateis done
- bahulāyāsaṃwith much effort (bahula:much | āyāsaṃ:effort)
- tatthat
- rājasampassionate
- udāhṛtamis declared
mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate || 25 ||
- anubandhaṃconsequence
- kṣayamloss
- hiṃsāminjury
- anapekṣyawithout regard
- caand
- pauruṣamability
- mohātfrom delusion
- ārabhyateis undertaken
- karmaaction
- yatwhich
- tatthat
- tāmasamdull
- ucyateis declared
siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate || 26 ||
- muktasaṅgaḥfree from attachment (mukta:free | saṅgaḥ:attachment)
- anahaṃvādīnon-egoistic (an:non | ahaṃ:ego | vādī:speaker)
- dhṛtyutsāhasamanvitaḥendowed with firmness and enthusiasm (dhṛti:firmness | utsāha:enthusiasm | samanvitaḥ:endowed with)
- siddhyasiddhyoḥin success and failure (siddhi:success | asiddhi:failure)
- nirvikāraḥunaffected
- kartāagent
- sāttvikaḥpure
- ucyateis called
harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ || 27 ||
- rāgīpassionate
- karmaphalaprepsuḥdesiring fruits of actions (karma:actions | phala:fruits | prepsuḥ:desiring)
- lubdhaḥgreedy
- hiṃsātmakaḥharmful (hiṃsā:harm | ātmakaḥ:nature of)
- aśuciḥimpure
- harṣaśokānvitaḥfull of delight and grief (harṣa:delight | śoka:grief | anvitaḥ:full of)
- kartāagent
- rājasaḥpassionate
- parikīrtitaḥis said
viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate || 28 ||
- ayuktaḥunsteady
- prākṛtaḥvulgar
- stabdhaḥunbending
- śaṭhaḥcheating
- naiṣkṛtikaḥmalicious
- alasaḥlazy
- viṣādīdespondent
- dīrghasūtrīprocrastinating
- caand
- kartāagent
- tāmasaḥdull
- ucyateis said
procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya || 29 ||
- buddheḥof understanding
- bhedaṃdivision
- dhṛteḥof fortitude
- caand
- evaindeed
- guṇataḥaccording to qualities
- trividhaṃthree-fold
- śṛṇuhear
- procyamānambeing declared
- aśeṣeṇafully
- pṛthaktvenaseverally
- dhanañjayaO Dhananjaya
bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī || 30 ||
- pravṛttiṃengagement
- caand
- nivṛttiṃrenunciation
- caand
- kāryewhat ought to be done
- akāryewhat ought not to be done
- bhayābhayefear and fearlessness (bhaya:fear | abhaye:fearlessness)
- bandhaṃbondage
- mokṣaṃliberation
- caand
- yāwhich
- vettiknows
- buddhiḥunderstanding
- sāthat
- pārthaO Partha
- sāttvikīpure
ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī || 31 ||
- yayāby which
- dharmamrighteousness
- adharmamunrighteousness
- caand
- kāryamwhat ought to be done
- caand
- akāryamwhat ought not to be done
- evaindeed
- caand
- ayathāvatincorrectly
- prajānātiunderstands
- buddhiḥintellect
- sāthat
- pārthaO Partha
- rājasīpassionate
sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī || 32 ||
- adharmaṃunrighteousness
- dharmamrighteousness
- itithus
- yāwhich
- manyethinks
- tamasāby darkness
- āvṛtāenveloped
- sarvārthānall things
- viparītāṃścaperverted and (viparītān:perverted | ca:and)
- buddhiḥintellect
- sāthat
- pārthaO Partha
- tāmasītamasic
yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī || 33 ||
- dhṛtyāby fortitude
- yāwhich
- dhārayatesustains
- manaḥprāṇendriyakriyāḥmind, prana, and senses functions (manaḥ:mind | prāṇa:prana | indriya:senses | kriyāḥ:functions)
- yogenaby yoga
- avyabhicāriṇyāunwavering
- dhṛtiḥfortitude
- sāthat
- pārthaO Partha
- sāttvikīsattvic
prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī || 34 ||
- yayāby which
- tubut
- dharmakāmārthānduty, pleasure, and wealth (dharma:duty | kāma:pleasure | artha:wealth)
- dhṛtyāby fortitude
- dhārayateholds fast
- arjunaO Arjuna
- prasaṅgenaby attachment
- phalākāṅkṣīcraving for fruits (phala:fruits | ākāṅkṣī:craving)
- dhṛtiḥfortitude
- sāthat
- pārthaO Partha
- rājasīpassionate
na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī || 35 ||
- yayāby which
- svapnaṃsleep
- bhayaṃfear
- śokaṃgrief
- viṣādaṃdepression
- madamarrogance
- evaalso
- caand
- nanot
- vimuñcatiabandons
- durmedhāstupid man (dur:bad | medhā:intellect)
- dhṛtiḥfortitude
- sāthat
- pārthaO Partha
- tāmasītamasic
abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati || 36 ||
- sukhaṃpleasure
- tubut
- idānīmnow
- trividhaṃthree-fold
- śṛṇuhear
- mefrom me
- bharatarṣabhaO best among Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
- abhyāsātby practice
- ramaterejoices
- yatrawhere
- duḥkhāntaṃend-of-pain (duḥkha:pain | antaṃ:end)
- caand
- nigacchaticomes to
tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam || 37 ||
- yatthat which
- tatthat
- agreat first
- viṣamivalike poison (viṣam:poison | iva:like)
- pariṇāmein the end
- amṛtopamamlike nectar (amṛta:nectar | upamam:like)
- tatthat
- sukhaṃpleasure
- sāttvikaṃsattvic
- proktamdeclared
- ātmabuddhiprasādajamborn of self-realisation (ātma:self | buddhi:intellect | prasāda:purity | jam:born of)
pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam || 38 ||
- viṣayaobjects
- indriyasense-organs
- saṃyogātfrom the contact
- yatwhich
- tatthat
- agreat first
- amṛtopamamlike nectar (amṛta:nectar | upamam:like)
- pariṇāmein the end
- viṣamivalike poison (viṣa:poison | iva:like)
- tatthat
- sukhaṃpleasure
- rājasaṃpassionate
- smṛtamis declared
nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam || 39 ||
- yatwhich
- agreat first
- caand
- anubandhein the sequel
- caand
- sukhampleasure
- mohanamdeluding
- ātmanaḥof the Self
- nidrālasyapramādotthamarising from sleep, indolence, heedlessness (nidrā:sleep | ālasya:indolence | pramāda:heedlessness | uttham:arising from)
- tatthat
- tāmasamtamasic
- udāhṛtamis declared
sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ || 40 ||
- nanot
- tatthat
- astiexists
- pṛthivyāṃon earth
- vāor
- diviin heaven
- deveṣuamong the devas
- vāor
- punaḥagain
- sattvaṃbeing
- prakṛtijaiḥborn of prakriti (prakṛti:prakriti | jaiḥ:born of)
- muktaṃliberated
- yadwhich
- ebhiḥfrom these
- syātwould be
- tribhiḥby three
- guṇaiḥqualities
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ || 41 ||
- brāhmaṇakṣatriyaviśāmof Brahmanas, Kshatriyas, and Vaishyas (brāhmaṇa:Brahmanas | kṣatriya:Kshatriyas | viśām:of Vaishyas)
- śūdrāṇāmof Shudras
- caand
- parantapaO Parantapa
- karmāṇiduties
- pravibhaktāniare distributed
- svabhāvaprabhavaiḥborn of their own nature (svabhāva:own nature | prabhavaiḥ:born of)
- guṇaiḥby qualities
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam || 42 ||
- śamaḥserenity
- damaḥself-restraint
- tapaḥausterity
- śaucampurity
- kṣāntiḥforgiveness
- ārjavamuprightness
- evaalso
- caand
- jñānamknowledge
- vijñānamrealisation
- āstikyambelief-in-God
- brahmakarmaduties of the Brahmanas (brahma:Brahmanas | karma:duties)
- svabhāvajamborn of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam || 43 ||
- śauryamprowess
- tejaḥsplendour
- dhṛtiḥfirmness
- dākṣyamdexterity
- yuddhein battle
- caand
- apialso
- apalāyanamnot fleeing
- dānamgenerosity
- īśvarabhāvaḥlordliness (īśvara:lord | bhāvaḥ:state of being)
- caand
- kṣātramof the Kshatriyas
- karmaduty
- svabhāvajamborn of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born)
paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam || 44 ||
- kṛṣiagriculture
- gaurakṣyacattle-rearing
- vāṇijyaṃtrade
- vaiśyakarmaduty of the Vaishyas (vaiśya:Vaishyas | karma:duty)
- svabhāvajamborn of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
- paricaryātmakaṃservice-oriented (paricaryā:service | ātmakaṃ:oriented)
- karmaduty
- śūdrasyaof the Shudras
- apialso
- svabhāvajamborn of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu || 45 ||
- sveown
- sveown
- karmaṇiin duty
- abhirataḥdevoted
- saṃsiddhimperfection
- labhateattains
- naraḥman
- svakarmanirataḥengaged in own duty (sva:own | karma:duty | nirataḥ:engaged)
- siddhiṃperfection
- yathāhow
- vindatiattains
- tatthat
- śṛṇulisten
svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ || 46 ||
- yataḥfrom whom
- pravṛttiḥevolution
- bhūtānāmof beings
- yenaby whom
- sarvamall
- idamthis
- tatampervaded
- svakarmaṇāwith one's own duty (sva:own | karmaṇā:with duty)
- tamhim
- abhyarcyaworshipping
- siddhimperfection
- vindatiattains
- mānavaḥman
svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam || 47 ||
- śreyānbetter
- svadharmaḥone's own duty (sva:own | dharmaḥ:duty)
- viguṇaḥdestitute of merits
- paradharmātthan the duty of another (para:another | dharmāt:than duty)
- svanuṣṭhitātwell-performed (su:well | anuṣṭhitāt:performed)
- svabhāvaniyataṃordained by own nature (svabhāva:own nature | niyatam:ordained)
- karmaduty
- kurvandoing
- nanot
- āpnotiincurs
- kilbiṣamsin
sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ || 48 ||
- sahajamnatural
- karmaduty
- kaunteyaO son of Kunti
- sadoṣamwith faults
- apieven
- nanot
- tyajetshould abandon
- sarvārambhāḥall undertakings (sarva:all | ārambhāḥ:undertakings)
- hiindeed
- doṣeṇaby faults
- dhūmenaby smoke
- agniḥfire
- ivalike
- āvṛtāḥenveloped
naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ sannyāsenādhigacchati || 49 ||
- asaktabuddhiḥunattached intellect (asakta:unattached | buddhiḥ:intellect)
- sarvatraeverywhere
- jitātmāself-conquered (jita:conquered | ātmā:self)
- vigataspṛhaḥdesireless (vigata:gone away | spṛhaḥ:desire)
- naiṣkarmyasiddhiṃstate of inaction (naiṣkarmya:inaction | siddhiṃ:attainment)
- paramāṃsupreme
- saṃnyāsenaby renunciation
- adhigacchatiattains
samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā || 50 ||
- siddhiṃperfection
- prāptaḥattained
- yathāas
- brahmaBrahman
- tathāso
- āpnotireaches
- nibodhalearn
- mefrom me
- samāsenabriefly
- evaindeed
- kaunteyaO son of Kunti
- niṣṭhāstate
- jñānasyaof knowledge
- yāwhich
- parāsupreme
śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca || 51 ||
- buddhyāwith intellect
- viśuddhayāpure
- yuktaḥendowed
- dhṛtyāby firmness
- ātmānamthe self
- niyamyacontrolling
- caand
- śabdādīnsound and other objects (śabda:sound | ādīn:and others)
- viṣayānobjects
- tyaktvārelinquishing
- rāgadveṣauattraction and hatred (rāga:attraction | dveṣa:hatred)
- vyudasyaabandoning
- caand
dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ || 52 ||
- viviktasevīdwelling in solitude (vivikta:solitude | sevī:dwelling)
- laghvāśīeating but little (laghu:little | āśī:eating)
- yatavākkāyamānasaḥspeech, body and mind subdued (yata:subdued | vāk:speech | kāya:body | mānasaḥ:mind)
- dhyānayogaparoengaged in meditation (dhyāna:meditation | yoga:union | paraḥ:engaged in)
- nityaṃalways
- vairāgyaṃdispassion
- samupāśritaḥtaking refuge in
vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate || 53 ||
- ahaṅkāraṃegoism
- balaṃpower
- darpaṃarrogance
- kāmaṃdesire
- krodhaṃanger
- parigrahamaggrandisement
- vimucyahaving abandoned
- nirmamaḥfreed from mine
- śāntaḥpeaceful
- brahmabhūyāyato become Brahman (brahma:Brahman | bhūyāya:to become)
- kalpateis fit
samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām || 54 ||
- brahmabhūtaḥbecoming Brahman (brahma:Brahman | bhūtaḥ:becoming)
- prasannātmāserene in the Self (prasanna:serene | ātmā:Self)
- nanot
- śocatigrieves
- nanot
- kāṅkṣatidesires
- samaḥsame
- sarveṣuto all
- bhūteṣubeings
- madbhaktiṃdevotion towards Me (mad:towards Me | bhaktiṃ:devotion)
- labhateobtains
- parāmsupreme
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram || 55 ||
- bhaktyāby devotion
- māmMe
- abhijānātiknows
- yāvānwhat
- yaḥwho
- caand
- asmiI am
- tattvataḥin essence
- tataḥthen
- māmMe
- tattvataḥin essence
- jñātvāhaving known
- viśateenters
- tadanantaramthereafter (tad:that | anantaram:after)
matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam || 56 ||
- sarvakarmāṇiall actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- apieven
- sadāalways
- kurvāṇaḥdoing
- madvyapāśrayaḥtaking refuge in Me (mad:in Me | vyapāśrayaḥ:taking refuge)
- matprasādātby My grace (mat:My | prasādāt:by grace)
- avāpnotihe obtains
- śāśvataṃeternal
- padamstate
- avyayamindestructible
buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava || 57 ||
- cetasāwith the mind
- sarvakarmāṇiall actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- mayiin Me
- saṃnyasyarenouncing
- matparaḥhaving Me as the goal (mat:Me | paraḥ:goal)
- buddhiyogamYOGA of discrimination (buddhi:discrimination | yogam:YOGA)
- upāśrityaresorting to
- maccittaḥmind in Me (mat:Me | cittaḥ:mind)
- satataṃever
- bhavabecome
atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi || 58 ||
- maccittaḥmind fixed on Me (mat:Me | cittaḥ:mind fixed)
- sarvadurgāṇiall obstacles (sarva:all | durgāṇi:obstacles)
- matprasādātby My grace (mat:My | prasādāt:by grace)
- tariṣyasiyou shall overcome
- athabut
- cetif
- tvamyou
- ahaṅkārātfrom egoism
- nanot
- śroṣyasiyou will hear
- vinaṅkṣyasiyou shall perish
mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati || 59 ||
- yatif
- ahaṅkāramegoism
- āśrityarelying on
- nanot
- yotsyawill fight
- itithus
- manyaseyou think
- mithyāvain
- eṣathis
- vyavasāyaḥresolve
- teyour
- prakṛtiḥnature
- tvāmyou
- niyokṣyatiwill compel
kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo'pi tat || 60 ||
- svabhāvajenaborn of nature (svabhāva:nature | jena:born of)
- kaunteyaO son of Kunti
- nibaddhaḥbound
- svenaby your own
- karmaṇāby action
- kartumto do
- nanot
- icchasiyou wish
- yatwhich
- mohātthrough delusion
- kariṣyasiyou shall do
- avaśaḥhelplessly
- apieven
- tatthat
bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā || 61 ||
- īśvaraḥthe Lord
- sarvabhūtānāṃof all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- hṛddeśein the heart (hṛd:heart | deśe:in the place)
- arjunaO Arjuna
- tiṣṭhatidwells
- bhrāmayancausing to revolve
- sarvabhūtāniall beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- yantrārūḍhānimounted on a machine (yantra:machine | ārūḍhāni:mounted)
- māyayāby illusive power
tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam || 62 ||
- tamevaunto Him
- śaraṇamrefuge
- gacchago
- sarvabhāvenawith all your being (sarva:all | bhāvena:with being)
- bhārataO Bharata
- tatprasādātby His grace (tat:His | prasādāt:by grace)
- parāmsupreme
- śāntimpeace
- sthānamabode
- prāpsyasiyou shall obtain
- śāśvatameternal
vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru || 63 ||
- itithus
- teto you
- jñānamknowledge
- ākhyātamdeclared
- guhyādguhyataraṃmore secret than secret (guhyāt:than secret | guhyataraṃ:more secret)
- mayāby me
- vimṛśyareflecting
- etatthis
- aśeṣeṇafully
- yathāas
- icchasiyou choose
- tathāso
- kurudo
iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam || 64 ||
- sarvaguhyatamammost secret of all (sarva:all | guhyatamam:most secret)
- bhūyaḥagain
- śṛṇuhear
- memy
- paramamsupreme
- vacaḥword
- iṣṭaḥbeloved
- asiyou are
- meto me
- dṛḍhamfirmly
- itithus
- tataḥtherefore
- vakṣyāmiI will tell
- teto you
- hitamgood
māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me || 65 ||
- manmanāfix your mind on Me (mat:Me | manā:mind)
- bhavabecome
- madbhaktaḥMy devotee (mat:My | bhaktaḥ:devotee)
- madyājīsacrifice for Me (mat:Me | yājī:sacrificer)
- māmMe
- namaskurubow down
- māmMe
- evaonly
- eṣyasiyou shall come
- satyaṃtruly
- teto you
- pratijāneI promise
- priyaḥdear
- asiare
- meto Me
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ || 66 ||
- sarvadharmānall duties (sarva:all | dharmān:duties)
- parityajyaabandoning
- māmme
- ekaṃalone
- śaraṇaṃrefuge
- vrajago
- ahamI
- tvāyou
- sarvapāpebhyaḥfrom all sins (sarva:all | pāpebhyaḥ:from sins)
- mokṣayiṣyāmiwill liberate
- mādo not
- śucaḥgrieve
na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati || 67 ||
- idaṃthis
- teto you
- nanot
- atapaskāyato one devoid of austerities
- nanot
- abhaktāyato one devoid of devotion
- kadācanaever
- nanot
- caand
- aśuśrūṣaveto one who does not listen
- vācyamto be spoken
- nanot
- caand
- māmMe
- yaḥwho
- abhyasūyaticavils
bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ || 68 ||
- yawho
- idaṃthis
- paramaṃsupreme
- guhyaṃsecret
- madbhakteṣuto My devotees (mad:My | bhakteṣu:to devotees)
- abhidhāsyatiwill teach
- bhaktiṃdevotion
- mayiin Me
- parāṃsupreme
- kṛtvāhaving done
- māmMe
- evacertainly
- eṣyatiwill come
- asaṃśayaḥwithout doubt
bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi || 69 ||
- nanot
- caand
- tasmātthan him
- manuṣyeṣuamong men
- kaścitanyone
- meto me
- priyakṛttamaḥdearer service (priya:dear | kṛttamaḥ:service)
- bhavitāshall be
- nanot
- caand
- meto me
- tasmātthan him
- anyaḥanother
- priyatarodearer
- bhuvion earth
jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ || 70 ||
- adhyeṣyatewill study
- caand
- yaḥwho
- imaṃthis
- dharmyamsacred
- saṃvādamdialogue
- āvayoḥof ours
- jñānayajñenaby the sacrifice of wisdom (jñāna:wisdom | yajñena:by the sacrifice)
- tenaby him
- ahamI
- iṣṭaḥworshipped
- syāmshall be
- itithus
- memy
- matiḥconviction
so'pi muktaḥ śubhā~llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām || 71 ||
- śraddhāvānfull of faith (śraddhā:faith | vān:possessing)
- anasūyaḥfree from malice (an:not | asūyaḥ:malice)
- caand
- śṛṇuyātmay hear
- apialso
- yaḥwho
- naraḥman
- saḥhe
- apialso
- muktaḥliberated
- śubhānauspicious
- lokānworlds
- prāpnuyātshall attain
- puṇyakarmaṇāmof righteous deeds (puṇya:righteous | karmaṇām:of deeds)
kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya || 72 ||
- kaccitwhether
- etatthis
- śrutamheard
- pārthaO son of Pritha
- tvayāby you
- ekāgreṇawith single-pointed (eka:one | agreṇa:pointed)
- cetasāmind
- kaccitwhether
- ajñānasammohaḥignorance-caused distraction (ajñāna:ignorance | sammohah:distraction)
- pranaṣṭaḥdispelled
- teyour
- dhanañjayaO Dhananjaya
sthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava || 73 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- naṣṭaḥdestroyed
- mohaḥdelusion
- smṛtiḥmemory
- labdhāgained
- tvat-tvat-prasādātthrough your grace (tvat:your | prasādāt:through grace)
- mayāby me
- acyutaO Achyuta
- sthitaḥfirm
- asmiI am
- gata-gata-sandehaḥdoubts are gone (gata:gone | sandehaḥ:doubts)
- kariṣyeI will do
- vacanaṃword
- tavayour
saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam || 74 ||
- sañjayaSanjaya
- uvācasaid
- itithus
- ahamI
- vāsudevasyaof Vaasudeva
- pārthasyaof Paartha
- caand
- mahātmanaḥof the high-souled
- saṃvādamdialogue
- imamthis
- aśrauṣamheard
- adbhutamwonderful
- romaharṣaṇamcausing hair to stand (roma:hair | harṣaṇam:causing to stand)
yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam || 75 ||
- vyāsaprasādātby Vyasa's grace (vyāsa:Vyasa | prasādāt:by grace)
- śrutavānhave heard
- etatthis
- guhyamsecret
- ahamI
- paramsupreme
- yogamYOGA
- yogeśvarātfrom the Lord of YOGA (yoga:YOGA | īśvarāt:from the Lord)
- kṛṣṇātfrom Krishna
- sākṣātdirectly
- kathayataḥdeclaring
- svayamHimself
keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ || 76 ||
- rājanO King
- saṃsmṛtyaremembering
- saṃsmṛtyaremembering
- saṃvādamdialogue
- imamthis
- adbhutamwonderful
- keśava-keśava-arjunayoḥbetween Keshava and Arjuna (keśava:Keshava | arjunayoḥ:of Arjuna)
- puṇyamholy
- hṛṣyāmiI rejoice
- caand
- muhuḥ-muhuḥ-muhuḥagain and again (muhuḥ:again | muhuḥ:again)
vismayo me mahānrājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ || 77 ||
- tatthat
- caand
- saṃsmṛtyaremembering
- saṃsmṛtyaremembering
- rūpamform
- atyadbhutammost wonderful
- hareḥof Hari
- vismayaḥwonder
- memy
- mahāngreat
- rājanO king
- hṛṣyāmiI rejoice
- caand
- punaḥagain
- punaḥagain
tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama || 78 ||
- yatrawhere
- yogeśvaraḥLord of Yoga (yoga:yoga | īśvaraḥ:lord)
- kṛṣṇaḥKrishna
- yatrawhere
- pārthaḥson of Pritha
- dhanurdharaḥarcher (dhanus:bow | dharaḥ:holder)
- tatrathere
- śrīḥprosperity
- vijayaḥvictory
- bhūtiḥhappiness
- dhruvāfirm
- nītiḥpolicy
- matiḥconviction
- mamamy
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde mokṣasannyāsayogo nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||
