અર્જુન ઉવાચ
ત્યાગસ્ય ચ હૃષીકેશ પૃથક્કેશિનિષૂદન ॥ 1 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- સંન્યાસસ્ય (saṃnyāsasya)of renunciation
- મહાબાહો (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- તત્ત્વમ્ (tattvam)essence
- ઇચ્છામિ (icchāmi)I desire
- વેદિતુમ્ (veditum)to know
- ત્યાગસ્ય (tyāgasya)of abandonment
- ચ (ca)and
- હૃષીકેશ (hṛṣīkeśa)O Hrishikesa (hṛṣīka:senses | īśa:lord)
- પૃથક્ (pṛthak)severally
- કેશિનિષૂદન (keśiniṣūdana)slayer of Keshi (keśi:Keshi | niṣūdana:slayer)
સર્વકર્મફલત્યાગં પ્રાહુસ્ત્યાગં વિચક્ષણાઃ ॥ 2 ॥
- શ્રીભગવાનુવાચ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- કામ્યાનાં (kāmyānāṃ)of desired
- કર્મણાં (karmaṇāṃ)of actions
- ન્યાસં (nyāsaṃ)renunciation
- સંન્યાસં (saṃnyāsaṃ)renunciation
- કવયઃ (kavayaḥ)sages
- વિદુઃ (viduḥ)understand
- સર્વકર્મફલત્યાગં (sarvakarmaphalatyāgaṃ)abandonment of all action fruits (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgaṃ:abandonment)
- પ્રાહુઃ (prāhuḥ)declare
- ત્યાગં (tyāgaṃ)abandonment
- વિચક્ષણાઃ (vicakṣaṇāḥ)the wise
યજ્ઞદાનતપઃકર્મ ન ત્યાજ્યમિતિ ચાપરે ॥ 3 ॥
- ત્યાજ્યમ્ (tyājyam)should be abandoned
- દોષવત્ (doṣavat)as evil
- ઇતિ (iti)thus
- એકે (eke)some
- કર્મ (karma)actions
- પ્રાહુઃ (prāhuḥ)declare
- મનીષિણઃ (manīṣiṇaḥ)philosophers
- યજ્ઞદાનતપઃકર્મ (yajñadānatapaḥkarma)acts of sacrifice, gift, austerity (yajña:sacrifice | dāna:gift | tapaḥ:austerity | karma:acts)
- ન (na)not
- ત્યાજ્યમ્ (tyājyam)should be relinquished
- ઇતિ (iti)thus
- ચ (ca)and
- અપરે (apare)others
ત્યાગો હિ પુરુષવ્યાઘ્ર ત્રિવિધઃ સમ્પ્રકીર્તિતઃ ॥ 4 ॥
- નિશ્ચયમ્ (niścayam)conclusion
- શૃણુ (śṛṇu)hear
- મે (me)my
- તત્ર (tatra)there
- ત્યાગે (tyāge)in abandonment
- ભરતસત્તમ (bharatasattama)O best of the Bharatas (bharata:Bharata | sattama:best)
- ત્યાગઃ (tyāgaḥ)abandonment
- હિ (hi)indeed
- પુરુષવ્યાઘ્ર (puruṣavyāghra)O best of men (puruṣa:man | vyāghra:tiger)
- ત્રિવિધઃ (trividhaḥ)three kinds
- સમ્પ્રકીર્તિતઃ (samprakīrtitaḥ)declared
યજ્ઞો દાનં તપશ્ચૈવ પાવનાનિ મનીષિણામ્ ॥ 5 ॥
- યજ્ઞદાનતપઃકર્મ (yajñadānatapaḥkarma)sacrifice, charity, and austerity acts (yajña:sacrifice | dāna:charity | tapaḥ:austerity | karma:acts)
- ન (na)not
- ત્યાજ્યં (tyājyaṃ)to be abandoned
- કાર્યં (kāryaṃ)should be performed
- એવ (eva)indeed
- તત્ (tat)that
- યજ્ઞઃ (yajñaḥ)sacrifice
- દાનં (dānaṃ)charity
- તપઃ (tapaḥ)austerity
- ચ (ca)and
- એવ (eva)also
- પાવનાનિ (pāvanāni)purifiers
- મનીષિણામ્ (manīṣiṇām)of the wise
કર્તવ્યાનીતિ મે પાર્થ નિશ્ચિતં મતમુત્તમમ્ ॥ 6 ॥
- એતાનિ (etāni)these
- અપિ (api)also
- તુ (tu)but
- કર્માણિ (karmāṇi)actions
- સઙ્ગં (saṅgam)attachment
- ત્યક્ત્વા (tyaktvā)leaving aside
- ફલાનિ (phalāni)fruits
- ચ (ca)and
- કર્તવ્યાનિ (kartavyāni)should be performed
- ઇતિ (iti)thus
- મે (me)my
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- નિશ્ચિતં (niścitam)certain
- મતમ્ (matam)belief
- ઉત્તમમ્ (uttamam)best
મોહાત્તસ્ય પરિત્યાગસ્તામસઃ પરિકીર્તિતઃ ॥ 7 ॥
- નિયતસ્ય (niyatasya)of obligatory
- તુ (tu)but
- સંન્યાસઃ (saṃnyāsaḥ)renunciation
- કર્મણઃ (karmaṇaḥ)of action
- ન (na)not
- ઉપપદ્યતે (upapadyate)is proper
- મોહાત્ (mohāt)from delusion
- તસ્ય (tasya)of that
- પરિત્યાગઃ (parityāgaḥ)abandonment
- તામસઃ (tāmasaḥ)dull
- પરિકીર્તિતઃ (parikīrtitaḥ)is declared
સ કૃત્વા રાજસં ત્યાગં નૈવ ત્યાગફલં લભેત્ ॥ 8 ॥
- દુઃખમ્ (duḥkham)pain
- ઇતિ (iti)thus
- એવ (eva)indeed
- યત્ (yat)which
- કર્મ (karma)action
- કાયક્લેશભયાત્ (kāyakleśabhayāt)from fear of bodily trouble (kāya:body | kleśa:trouble | bhayāt:from fear)
- ત્યજેત્ (tyajet)abandons
- સ (sa)he
- કૃત્વા (kṛtvā)having performed
- રાજસં (rājasaṃ)passionate
- ત્યાગં (tyāgaṃ)abandonment
- ન (na)not
- એવ (eva)indeed
- ત્યાગફલં (tyāgaphalaṃ)fruit of abandonment (tyāga:abandonment | phalaṃ:fruit)
- લભેત્ (labhet)obtains
સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલં ચૈવ સ ત્યાગઃ સાત્ત્વિકો મતઃ ॥ 9 ॥
- કાર્યમ્ (kāryam)duty
- ઇતિ (iti)thus
- એવ (eva)indeed
- યત્ (yat)which
- કર્મ (karma)action
- નિયતં (niyatam)obligatory
- ક્રિયતે (kriyate)is done
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- સઙ્ગં (saṅgam)attachment
- ત્યક્ત્વા (tyaktvā)abandoning
- ફલં (phalam)fruit
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- સઃ (saḥ)that
- ત્યાગઃ (tyāgaḥ)abandonment
- સાત્ત્વિકઃ (sāttvikaḥ)pure
- મતઃ (mataḥ)regarded
ત્યાગી સત્ત્વસમાવિષ્ટો મેધાવી છિન્નસંશયઃ ॥ 10 ॥
- ન (na)not
- દ્વેષ્ટિ (dveṣṭi)hates
- અકુશલં (akuśalaṃ)disagreeable action
- કર્મ (karma)action
- કુશલે (kuśale)agreeable action
- ન (na)not
- અનુષજ્જતે (anuṣajjate)is attached
- ત્યાગી (tyāgī)abandoner
- સત્ત્વસમાવિષ્ટઃ (sattvasamāviṣṭaḥ)soaked in purity (sattva:purity | samāviṣṭaḥ:soaked in)
- મેધાવી (medhāvī)intelligent
- છિન્નસંશયઃ (chinnasaṃśayaḥ)with doubts cut asunder (chinna:cut asunder | saṃśayaḥ:doubts)
યસ્તુ કર્મફલત્યાગી સ ત્યાગીત્યભિધીયતે ॥ 11 ॥
- ન (na)not
- હિ (hi)indeed
- દેહભૃતા (dehabhṛtā)embodied being (deha:body | bhṛtā:bearing)
- શક્યં (śakyaṃ)possible
- ત્યક્તું (tyaktuṃ)to abandon
- કર્માણિ (karmāṇi)actions
- અશેષતઃ (aśeṣataḥ)entirely
- યઃ (yaḥ)who
- તુ (tu)but
- કર્મફલત્યાગી (karmaphalatyāgī)relinquisher of action fruits (karma:action | phala:fruits | tyāgī:relinquisher)
- સ (sa)he
- ત્યાગી (tyāgī)relinquisher
- ઇતિ (iti)thus
- અભિધીયતે (abhidhīyate)is called
ભવત્યત્યાગિનાં પ્રેત્ય ન તુ સન્ન્યાસિનાં ક્વચિત્ ॥ 12 ॥
- અનિષ્ટમ્ (aniṣṭam)undesirable
- ઇષ્ટમ્ (iṣṭam)desirable
- મિશ્રમ્ (miśram)mixed
- ચ (ca)and
- ત્રિવિધમ્ (trividham)threefold
- કર્મણઃ (karmaṇaḥ)of action
- ફલમ્ (phalam)fruit
- ભવતિ (bhavati)becomes
- અત્યાગિનામ્ (atyāginām)non-renouncers
- પ્રેત્ય (pretya)after death
- ન (na)not
- તુ (tu)but
- સંન્યાસિનામ્ (saṃnyāsinām)renouncers
- ક્વચિત્ (kvacit)anywhere
સાઙ્ખ્યે કૃતાન્તે પ્રોક્તાનિ સિદ્ધયે સર્વકર્મણામ્ ॥ 13 ॥
- પઞ્ચ (pañca)five
- એતાનિ (etāni)these
- મહાબાહો (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- કારણાનિ (kāraṇāni)causes
- નિબોધ (nibodha)learn
- મે (me)from me
- સાઙ્ખ્યે (sāṅkhye)in the SANKHYA system
- કૃતાન્તે (kṛtānte)end of actions (kṛta:actions | ante:end)
- પ્રોક્તાનિ (proktāni)declared
- સિદ્ધયે (siddhaye)for accomplishment
- સર્વકર્મણામ્ (sarvakarmaṇām)of all actions (sarva:all | karmaṇām:of actions)
વિવિધાશ્ચ પૃથક્ચેષ્ટા દૈવં ચૈવાત્ર પઞ્ચમમ્ ॥ 14 ॥
- અધિષ્ઠાનં (adhiṣṭhānaṃ)seat (body)
- તથા (tathā)and also
- કર્તા (kartā)doer (ego)
- કરણં (karaṇaṃ)organ
- ચ (ca)and
- પૃથગ્વિધમ્ (pṛthagvidham)various types (pṛthak:various | vidham:types)
- વિવિધાઃ (vividhāḥ)different
- ચ (ca)and
- પૃથક્ (pṛthak)separately
- ચેષ્ટા (ceṣṭā)functions
- દૈવં (daivam)presiding deity
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- અત્ર (atra)here
- પઞ્ચમમ્ (pañcamam)the fifth
ન્યાય્યં વા વિપરીતં વા પઞ્ચૈતે તસ્ય હેતવઃ ॥ 15 ॥
- શરીરવાઙ્મનોભિઃ (śarīravāṅmanobhiḥ)by body, speech, and mind (śarīra:body | vāk:speech | manas:mind)
- યત્ (yat)whatever
- કર્મ (karma)action
- પ્રારભતે (prārabhate)performs
- નરઃ (naraḥ)man
- ન્યાય્યમ્ (nyāyyam)right
- વા (vā)or
- વિપરીતમ્ (viparītam)the reverse
- વા (vā)or
- પઞ્ચ (pañca)five
- એતે (ete)these
- તસ્ય (tasya)its
- હેતવઃ (hetavaḥ)causes
પશ્યત્યકૃતબુદ્ધિત્વાન્ન સ પશ્યતિ દુર્મતિઃ ॥ 16 ॥
- તત્ર (tatra)there
- એવં (evaṃ)thus
- સતિ (sati)being
- કર્તારમ્ (kartāram)doer
- આત્માનં (ātmānaṃ)self
- કેવલં (kevalaṃ)alone
- તુ (tu)but
- યઃ (yaḥ)who
- પશ્યતિ (paśyati)sees
- અકૃતબુદ્ધિત્વાત્ (akṛtabuddhitvāt)due to untrained understanding (akṛta:untrained | buddhitvāt:due to understanding)
- ન (na)not
- સ (sa)he
- પશ્યતિ (paśyati)sees
- દુર્મતિઃ (durmatiḥ)perverted intelligence
હત્વાઽપિ સ ઇમાઁલ્લોકાન્ન હન્તિ ન નિબધ્યતે ॥ 17 ॥
- યસ્ય (yasya)whose
- ન (na)not
- અહઙ્કૃતઃ (ahaṅkṛtaḥ)egoistic notion
- ભાવઃ (bhāvaḥ)state
- બુદ્ધિઃ (buddhiḥ)intelligence
- યસ્ય (yasya)whose
- ન (na)not
- લિપ્યતે (lipyate)is tainted
- હત્વા (hatvā)having slain
- અપિ (api)even
- સઃ (saḥ)he
- ઇમાન્ (imān)these
- લોકાન્ (lokān)people
- ન (na)not
- હન્તિ (hanti)slays
- ન (na)nor
- નિબધ્યતે (nibadhyate)is bound
કરણં કર્મ કર્તેતિ ત્રિવિધઃ કર્મસઙ્ગ્રહઃ ॥ 18 ॥
- જ્ઞાનં (jñānam)knowledge
- જ્ઞેયં (jñeyam)the known
- પરિજ્ઞાતા (parijñātā)knower
- ત્રિવિધા (trividhā)three-fold
- કર્મચોદના (karmacodanā)impulse to action (karma:action | codanā:impulse)
- કરણં (karaṇam)the organs
- કર્મ (karma)action
- કર્તેતિ (karteti)the agent (kartā:agent | iti:thus)
- ત્રિવિધઃ (trividhaḥ)three-fold
- કર્મસઙ્ગ્રહઃ (karmasaṅgrahaḥ)basis of action (karma:action | saṅgrahaḥ:collection)
પ્રોચ્યતે ગુણસઙ્ખ્યાને યથાવચ્છૃણુ તાન્યપિ ॥ 19 ॥
- જ્ઞાનં (jñānaṃ)knowledge
- કર્મ (karma)action
- ચ (ca)and
- કર્તા (kartā)actor
- ચ (ca)and
- ત્રિધા (tridhā)three kinds
- એવ (eva)only
- ગુણભેદતઃ (guṇabhedataḥ)according to distinctions of temperaments (guṇa:temperaments | bhedataḥ:according to distinctions)
- પ્રોચ્યતે (procyate)is declared
- ગુણસઙ્ખ્યાને (guṇasaṅkhyāne)in the Science of Temperaments (guṇa:temperaments | saṅkhyāne:in the Science)
- યથાવત્ (yathāvat)duly
- શૃણુ (śṛṇu)hear
- તાનિ (tāni)them
- અપિ (api)also
અવિભક્તં વિભક્તેષુ તજ્જ્ઞાનં વિદ્ધિ સાત્ત્વિકમ્ ॥ 20 ॥
- સર્વભૂતેષુ (sarvabhūteṣu)in all beings (sarva:all | bhūteṣu:in beings)
- યેન (yena)by which
- એકં (ekaṃ)one
- ભાવમ્ (bhāvam)reality
- અવ્યયમ્ (avyayam)indestructible
- ઈક્ષતે (īkṣate)sees
- અવિભક્તમ્ (avibhaktam)undivided
- વિભક્તેષુ (vibhakteṣu)in the divided
- તત્ (tat)that
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- સાત્ત્વિકમ્ (sāttvikam)pure
વેત્તિ સર્વેષુ ભૂતેષુ તજ્જ્ઞાનં વિદ્ધિ રાજસમ્ ॥ 21 ॥
- પૃથક્ત્વેન (pṛthaktvena)by separateness (pṛthak:separate | tvena:by means of)
- તુ (tu)but
- યત્ (yat)which
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- નાનાભાવાન્ (nānābhāvān)various entities (nānā:various | bhāvān:entities)
- પૃથગ્વિધાન્ (pṛthagvidhān)distinct kinds (pṛthak:distinct | vidhān:kinds)
- વેત્તિ (vetti)knows
- સર્વેષુ (sarveṣu)in all
- ભૂતેષુ (bhūteṣu)in beings
- તત્ (tat)that
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- રાજસમ્ (rājasam)passionate
અતત્ત્વાર્થવદલ્પં ચ તત્તામસમુદાહૃતમ્ ॥ 22 ॥
- યત્ (yat)which
- તુ (tu)but
- કૃત્સ્નવત્ (kṛtsnavat)as if whole
- એકસ્મિન્ (ekasmin)in one
- કાર્યે (kārye)in effect
- સક્તમ્ (saktam)attached
- અહૈતુકમ્ (ahaitukam)without reason
- અતત્ત્વાર્થવત્ (atattvārthavat)without foundation in truth (a:without | tattva:truth | arthavat:having meaning)
- અલ્પમ્ (alpam)narrow
- ચ (ca)and
- તત્ (tat)that
- તામસમ્ (tāmasam)tamasic
- ઉદાહૃતમ્ (udāhṛtam)declared
અફલપ્રેપ્સુના કર્મ યત્તત્સાત્ત્વિકમુચ્યતે ॥ 23 ॥
- નિયતં (niyatam)ordained
- સઙ્ગરહિતમ્ (saṅgarahitam)free from attachment (saṅga:attachment | rahitam:free from)
- અરાગદ્વેષતઃ (arāgadveṣataḥ)without love or hatred (arāga:without love | dveṣataḥ:without hatred)
- કૃતમ્ (kṛtam)done
- અફલપ્રેપ્સુના (aphalaprepsunā)by one not desirous of fruit (aphala:without fruit | prepsunā:by one desirous)
- કર્મ (karma)action
- યત્ (yat)which
- તત્ (tat)that
- સાત્ત્વિકમ્ (sāttvikam)pure
- ઉચ્યતે (ucyate)is declared
ક્રિયતે બહુલાયાસં તદ્રાજસમુદાહૃતમ્ ॥ 24 ॥
- યત્ (yat)which
- તુ (tu)but
- કામેપ્સુના (kāmepsunā)by one longing for desires (kāma:desires | īpsunā:by one longing)
- કર્મ (karma)action
- સાહઙ્કારેણ (sāhaṅkāreṇa)with egoism (saḥ:with | ahaṅkāreṇa:egoism)
- વા (vā)or
- પુનઃ (punaḥ)again
- ક્રિયતે (kriyate)is done
- બહુલાયાસં (bahulāyāsaṃ)with much effort (bahula:much | āyāsaṃ:effort)
- તત્ (tat)that
- રાજસમ્ (rājasam)passionate
- ઉદાહૃતમ્ (udāhṛtam)is declared
મોહાદારભ્યતે કર્મ યત્તત્તામસમુચ્યતે ॥ 25 ॥
- અનુબન્ધં (anubandhaṃ)consequence
- ક્ષયમ્ (kṣayam)loss
- હિંસામ્ (hiṃsām)injury
- અનપેક્ષ્ય (anapekṣya)without regard
- ચ (ca)and
- પૌરુષમ્ (pauruṣam)ability
- મોહાત્ (mohāt)from delusion
- આરભ્યતે (ārabhyate)is undertaken
- કર્મ (karma)action
- યત્ (yat)which
- તત્ (tat)that
- તામસમ્ (tāmasam)dull
- ઉચ્યતે (ucyate)is declared
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોર્નિર્વિકારઃ કર્તા સાત્ત્વિક ઉચ્યતે ॥ 26 ॥
- મુક્તસઙ્ગઃ (muktasaṅgaḥ)free from attachment (mukta:free | saṅgaḥ:attachment)
- અનહંવાદી (anahaṃvādī)non-egoistic (an:non | ahaṃ:ego | vādī:speaker)
- ધૃત્યુત્સાહસમન્વિતઃ (dhṛtyutsāhasamanvitaḥ)endowed with firmness and enthusiasm (dhṛti:firmness | utsāha:enthusiasm | samanvitaḥ:endowed with)
- સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ (siddhyasiddhyoḥ)in success and failure (siddhi:success | asiddhi:failure)
- નિર્વિકારઃ (nirvikāraḥ)unaffected
- કર્ત્તા (kartā)agent
- સાત્ત્વિકઃ (sāttvikaḥ)pure
- ઉચ્યતે (ucyate)is called
હર્ષશોકાન્વિતઃ કર્તા રાજસઃ પરિકીર્તિતઃ ॥ 27 ॥
- રાગી (rāgī)passionate
- કર્મફલપ્રેપ્સુઃ (karmaphalaprepsuḥ)desiring fruits of actions (karma:actions | phala:fruits | prepsuḥ:desiring)
- લુબ્ધઃ (lubdhaḥ)greedy
- હિંસાત્મકઃ (hiṃsātmakaḥ)harmful (hiṃsā:harm | ātmakaḥ:nature of)
- અશુચિઃ (aśuciḥ)impure
- હર્ષશોકાન્વિતઃ (harṣaśokānvitaḥ)full of delight and grief (harṣa:delight | śoka:grief | anvitaḥ:full of)
- કર્તા (kartā)agent
- રાજસઃ (rājasaḥ)passionate
- પરિકીર્તિતઃ (parikīrtitaḥ)is said
વિષાદી દીર્ઘસૂત્રી ચ કર્તા તામસ ઉચ્યતે ॥ 28 ॥
- અયુક્તઃ (ayuktaḥ)unsteady
- પ્રાકૃતઃ (prākṛtaḥ)vulgar
- સ્તબ્ધઃ (stabdhaḥ)unbending
- શઠઃ (śaṭhaḥ)cheating
- નૈષ્કૃતિકઃ (naiṣkṛtikaḥ)malicious
- અલસઃ (alasaḥ)lazy
- વિષાદી (viṣādī)despondent
- દીર્ઘસૂત્રી (dīrghasūtrī)procrastinating
- ચ (ca)and
- કર્તા (kartā)agent
- તામસઃ (tāmasaḥ)dull
- ઉચ્યતે (ucyate)is said
પ્રોચ્યમાનમશેષેણ પૃથક્ત્વેન ધનઞ્જય ॥ 29 ॥
- બુદ્ધેઃ (buddheḥ)of understanding
- ભેદં (bhedaṃ)division
- ધૃતેઃ (dhṛteḥ)of fortitude
- ચ (ca)and
- એવ (eva)indeed
- ગુણતઃ (guṇataḥ)according to qualities
- ત્રિવિધં (trividhaṃ)three-fold
- શૃણુ (śṛṇu)hear
- પ્રોચ્યમાનમ્ (procyamānam)being declared
- અશેષેણ (aśeṣeṇa)fully
- પૃથક્ત્વેન (pṛthaktvena)severally
- ધનઞ્જય (dhanañjaya)O Dhananjaya
બન્ધં મોક્ષં ચ યા વેત્તિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી ॥ 30 ॥
- પ્રવૃત્તિં (pravṛttiṃ)engagement
- ચ (ca)and
- નિવૃત્તિં (nivṛttiṃ)renunciation
- ચ (ca)and
- કાર્યે (kārye)what ought to be done
- અકાર્યે (akārye)what ought not to be done
- ભયાભયે (bhayābhaye)fear and fearlessness (bhaya:fear | abhaye:fearlessness)
- બન્ધં (bandhaṃ)bondage
- મોક્ષં (mokṣaṃ)liberation
- ચ (ca)and
- યા (yā)which
- વત્તિ (vetti)knows
- બુદ્ધિઃ (buddhiḥ)understanding
- સા (sā)that
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- સાત્ત્વિકી (sāttvikī)pure
અયથાવત્પ્રજાનાતિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ રાજસી ॥ 31 ॥
- યયા (yayā)by which
- ધર્મમ્ (dharmam)righteousness
- અધર્મમ્ (adharmam)unrighteousness
- ચ (ca)and
- કાર્યં (kāryam)what ought to be done
- ચ (ca)and
- અકાર્યં (akāryam)what ought not to be done
- એવ (eva)indeed
- ચ (ca)and
- અયથાવત્ (ayathāvat)incorrectly
- પ્રજાનાતિ (prajānāti)understands
- બુદ્ધિઃ (buddhiḥ)intellect
- સા (sā)that
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- રાજસી (rājasī)passionate
સર્વાર્થાન્વિપરીતાંશ્ચ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ તામસી ॥ 32 ॥
- અધર્મં (adharmaṃ)unrighteousness
- ધર્મમ્ (dharmam)righteousness
- ઇતિ (iti)thus
- યા (yā)which
- મન્ત્રતે (manye)thinks
- તમસા (tamasā)by darkness
- આવૃતા (āvṛtā)enveloped
- સર્વાર્થાન્ (sarvārthān)all things
- વિપરીતાંશ્ચ (viparītāṃśca)perverted and (viparītān:perverted | ca:and)
- બુદ્ધિઃ (buddhiḥ)intellect
- સા (sā)that
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- તામસી (tāmasī)tamasic
યોગેનાવ્યભિચારિણ્યા ધૃતિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી ॥ 33 ॥
- ધૃત્યા (dhṛtyā)by fortitude
- યા (yā)which
- ધારયતે (dhārayate)sustains
- મનઃપ્રાણેન્દ્રિયક્રિયાઃ (manaḥprāṇendriyakriyāḥ)mind, prana, and senses functions (manaḥ:mind | prāṇa:prana | indriya:senses | kriyāḥ:functions)
- યોગેન (yogena)by yoga
- અવ્યભિચારિણ્યા (avyabhicāriṇyā)unwavering
- ધૃતિઃ (dhṛtiḥ)fortitude
- સા (sā)that
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- સાત્ત્વિકી (sāttvikī)sattvic
પ્રસઙ્ગેન ફલાકાઙ્ક્ષી ધૃતિઃ સા પાર્થ રાજસી ॥ 34 ॥
- યયા (yayā)by which
- તુ (tu)but
- ધર્મકામાર્થાન્ (dharmakāmārthān)duty, pleasure, and wealth (dharma:duty | kāma:pleasure | artha:wealth)
- ધૃત્યા (dhṛtyā)by fortitude
- ધારયતે (dhārayate)holds fast
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- પ્રસઙ્ગેન (prasaṅgena)by attachment
- ફલાકાઙ્ક્ષી (phalākāṅkṣī)craving for fruits (phala:fruits | ākāṅkṣī:craving)
- ધૃતિઃ (dhṛtiḥ)fortitude
- સા (sā)that
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- રાજસી (rājasī)passionate
ન વિમુઞ્ચતિ દુર્મેધા ધૃતિઃ સા પાર્થ તામસી ॥ 35 ॥
- યયા (yayā)by which
- સ્વપ્નં (svapnaṃ)sleep
- ભયં (bhayaṃ)fear
- શોકં (śokaṃ)grief
- વિષાદં (viṣādaṃ)depression
- મદમ્ (madam)arrogance
- એવ (eva)also
- ચ (ca)and
- ન (na)not
- વિમુઞ્ચતિ (vimuñcati)abandons
- દુર્મેધા (durmedhā)stupid man (dur:bad | medhā:intellect)
- ધૃતિઃ (dhṛtiḥ)fortitude
- સા (sā)that
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- તામસી (tāmasī)tamasic
અભ્યાસાદ્રમતે યત્ર દુઃખાન્તં ચ નિગચ્છતિ ॥ 36 ॥
- સુખં (sukhaṃ)pleasure
- તુ (tu)but
- ઇદાનીં (idānīm)now
- ત્રિવિધં (trividhaṃ)three-fold
- શૃણુ (śṛṇu)hear
- મે (me)from me
- ભરતર્ષભ (bharatarṣabha)O best among Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
- અભ્યાસાત્ (abhyāsāt)by practice
- રમતે (ramate)rejoices
- યત્ર (yatra)where
- દુઃખાન્તં (duḥkhāntaṃ)end-of-pain (duḥkha:pain | antaṃ:end)
- ચ (ca)and
- નિગચ્છતિ (nigacchati)comes to
તત્સુખં સાત્ત્વિકં પ્રોક્તમાત્મબુદ્ધિપ્રસાદજમ્ ॥ 37 ॥
- યત્ (yat)that which
- તત્ (tat)that
- અગ્રે (agre)at first
- વિષમિવ (viṣamiva)like poison (viṣam:poison | iva:like)
- પરિણામે (pariṇāme)in the end
- અમૃતોપમમ્ (amṛtopamam)like nectar (amṛta:nectar | upamam:like)
- તત્ (tat)that
- સુખં (sukhaṃ)pleasure
- સાત્ત્વિકં (sāttvikaṃ)sattvic
- પ્રોક્તમ્ (proktam)declared
- આત્મબુદ્ધિપ્રસાદજમ્ (ātmabuddhiprasādajam)born of self-realisation (ātma:self | buddhi:intellect | prasāda:purity | jam:born of)
પરિણામે વિષમિવ તત્સુખં રાજસં સ્મૃતમ્ ॥ 38 ॥
- વિષય (viṣaya)objects
- ઇન્દ્રિય (indriya)sense-organs
- સંયોગાત્ (saṃyogāt)from the contact
- યત્ (yat)which
- તત્ (tat)that
- અગ્રે (agre)at first
- અમૃતોપમમ્ (amṛtopamam)like nectar (amṛta:nectar | upamam:like)
- પરિણામે (pariṇāme)in the end
- વિષમિવ (viṣamiva)like poison (viṣa:poison | iva:like)
- તત્ (tat)that
- સુખં (sukhaṃ)pleasure
- રાજસં (rājasaṃ)passionate
- સ્મૃતમ્ (smṛtam)is declared
નિદ્રાલસ્યપ્રમાદોત્થં તત્તામસમુદાહૃતમ્ ॥ 39 ॥
- યત્ (yat)which
- અગ્રે (agre)at first
- ચ (ca)and
- અનુબન્ધે (anubandhe)in the sequel
- ચ (ca)and
- સુખમ્ (sukham)pleasure
- મોહનમ્ (mohanam)deluding
- આત્મનઃ (ātmanaḥ)of the Self
- નિદ્રાલસ્યપ્રમાદોત્થમ્ (nidrālasyapramādottham)arising from sleep, indolence, heedlessness (nidrā:sleep | ālasya:indolence | pramāda:heedlessness | uttham:arising from)
- તત્ (tat)that
- તામસમ્ (tāmasam)tamasic
- ઉદાહૃતમ્ (udāhṛtam)is declared
સત્ત્વં પ્રકૃતિજૈર્મુક્તં યદેભિઃ સ્યાત્ત્રિભિર્ગુણૈઃ ॥ 40 ॥
- ન (na)not
- તત્ (tat)that
- અસ્તિ (asti)exists
- પૃથિવ્યાં (pṛthivyāṃ)on earth
- વા (vā)or
- દિવિ (divi)in heaven
- દેવેષુ (deveṣu)among the devas
- વા (vā)or
- પુનઃ (punaḥ)again
- સત્ત્વં (sattvaṃ)being
- પ્રકૃતિજૈઃ (prakṛtijaiḥ)born of prakriti (prakṛti:prakriti | jaiḥ:born of)
- મુક્તં (muktaṃ)liberated
- યદ્ (yad)which
- એભિઃ (ebhiḥ)from these
- સ્યાત્ (syāt)would be
- ત્રિભિઃ (tribhiḥ)by three
- ગુણૈઃ (guṇaiḥ)qualities
કર્માણિ પ્રવિભક્તાનિ સ્વભાવપ્રભવૈર્ગુણૈઃ ॥ 41 ॥
- બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં (brāhmaṇakṣatriyaviśām)of Brahmanas, Kshatriyas, and Vaishyas (brāhmaṇa:Brahmanas | kṣatriya:Kshatriyas | viśām:of Vaishyas)
- શૂદ્રાણાં (śūdrāṇām)of Shudras
- ચ (ca)and
- પરન્તપ (parantapa)O Parantapa
- કર્માણિ (karmāṇi)duties
- પ્રવિભક્તાનિ (pravibhaktāni)are distributed
- સ્વભાવપ્રભવૈઃ (svabhāvaprabhavaiḥ)born of their own nature (svabhāva:own nature | prabhavaiḥ:born of)
- ગુણૈઃ (guṇaiḥ)by qualities
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમાસ્તિક્યં બ્રહ્મકર્મ સ્વભાવજમ્ ॥ 42 ॥
- શમઃ (śamaḥ)serenity
- દમઃ (damaḥ)self-restraint
- તપઃ (tapaḥ)austerity
- શૌચમ્ (śaucam)purity
- ક્ષાન્તિઃ (kṣāntiḥ)forgiveness
- આર્જવમ્ (ārjavam)uprightness
- એવ (eva)also
- ચ (ca)and
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- વિજ્ઞાનમ્ (vijñānam)realisation
- આસ્તિક્યમ્ (āstikyam)belief-in-God
- બ્રહ્મકર્મ (brahmakarma)duties of the Brahmanas (brahma:Brahmanas | karma:duties)
- સ્વભાવજમ્ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
દાનમીશ્વરભાવશ્ચ ક્ષાત્રં કર્મ સ્વભાવજમ્ ॥ 43 ॥
- શૌર્યમ્ (śauryam)prowess
- તેજઃ (tejaḥ)splendour
- ધૃતિઃ (dhṛtiḥ)firmness
- દાક્ષ્યમ્ (dākṣyam)dexterity
- યુદ્ધે (yuddhe)in battle
- ચ (ca)and
- અપિ (api)also
- અપલાયનમ્ (apalāyanam)not fleeing
- દાનમ્ (dānam)generosity
- ઈશ્વરભાવઃ (īśvarabhāvaḥ)lordliness (īśvara:lord | bhāvaḥ:state of being)
- ચ (ca)and
- ક્ષાત્રમ્ (kṣātram)of the Kshatriyas
- કર્મ (karma)duty
- સ્વભાવજમ્ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born)
પરિચર્યાત્મકં કર્મ શૂદ્રસ્યાપિ સ્વભાવજમ્ ॥ 44 ॥
- કૃષિ (kṛṣi)agriculture
- ગૌરક્ષ્ય (gaurakṣya)cattle-rearing
- વાણિજ્યં (vāṇijyaṃ)trade
- વૈશ્યકર્મ (vaiśyakarma)duty of the Vaishyas (vaiśya:Vaishyas | karma:duty)
- સ્વભાવજમ્ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
- પરિચર્યાત્મકં (paricaryātmakaṃ)service-oriented (paricaryā:service | ātmakaṃ:oriented)
- કર્મ (karma)duty
- શૂદ્રસ્ય (śūdrasya)of the Shudras
- અપિ (api)also
- સ્વભાવજમ્ (svabhāvajam)born of nature (sva:own | bhāva:nature | jam:born of)
સ્વકર્મનિરતઃ સિદ્ધિં યથા વિન્દતિ તચ્છૃણુ ॥ 45 ॥
- સ્વે (sve)own
- સ્વે (sve)own
- કર્મણિ (karmaṇi)in duty
- અભિરતઃ (abhirataḥ)devoted
- સંસિદ્ધિમ્ (saṃsiddhim)perfection
- લભતે (labhate)attains
- નરઃ (naraḥ)man
- સ્વકર્મનિરતઃ (svakarmanirataḥ)engaged in own duty (sva:own | karma:duty | nirataḥ:engaged)
- સિદ્ધિં (siddhiṃ)perfection
- યથા (yathā)how
- વિન્દતિ (vindati)attains
- તત્ (tat)that
- શૃણુ (śṛṇu)listen
સ્વકર્મણા તમભ્યર્ચ્ય સિદ્ધિં વિન્દતિ માનવઃ ॥ 46 ॥
- યતઃ (yataḥ)from whom
- પ્રવૃત્તિઃ (pravṛttiḥ)evolution
- ભૂતાનામ્ (bhūtānām)of beings
- યેન (yena)by whom
- સર્વમ્ (sarvam)all
- ઇદમ્ (idam)this
- તતમ્ (tatam)pervaded
- સ્વકર્મણા (svakarmaṇā)with one's own duty (sva:own | karmaṇā:with duty)
- તમ્ (tam)him
- અભ્યર્ચ્ય (abhyarcya)worshipping
- સિદ્ધિમ્ (siddhim)perfection
- વિન્દતિ (vindati)attains
- માનવઃ (mānavaḥ)man
સ્વભાવનિયતં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્ ॥ 47 ॥
- શ્રેયાન્ (śreyān)better
- સ્વધર્મઃ (svadharmaḥ)one's own duty (sva:own | dharmaḥ:duty)
- વિગુણઃ (viguṇaḥ)destitute of merits
- પરધર્માત્ (paradharmāt)than the duty of another (para:another | dharmāt:than duty)
- સ્વનુષ્ઠિતાત્ (svanuṣṭhitāt)well-performed (su:well | anuṣṭhitāt:performed)
- સ્વભાવનિયતં (svabhāvaniyataṃ)ordained by own nature (svabhāva:own nature | niyatam:ordained)
- કર્મ (karma)duty
- કુર્વન્ (kurvan)doing
- ન (na)not
- આપ્નોતિ (āpnoti)incurs
- કિલ્બિષમ્ (kilbiṣam)sin
સર્વારમ્ભા હિ દોષેણ ધૂમેનાગ્નિરિવાવૃતાઃ ॥ 48 ॥
- સહજં (sahajam)natural
- કર્મ (karma)duty
- કૌન્તેય (kaunteya)O son of Kunti
- સદોષમ્ (sadoṣam)with faults
- અપિ (api)even
- ન (na)not
- ત્યજેત્ (tyajet)should abandon
- સર્વારમ્ભાઃ (sarvārambhāḥ)all undertakings (sarva:all | ārambhāḥ:undertakings)
- હિ (hi)indeed
- દોષેણ (doṣeṇa)by faults
- ધૂમેન (dhūmena)by smoke
- અગ્નિઃ (agniḥ)fire
- ઇવ (iva)like
- આવૃતાઃ (āvṛtāḥ)enveloped
નૈષ્કર્મ્યસિદ્ધિં પરમાં સન્ન્યાસેનાધિગચ્છતિ ॥ 49 ॥
- અસક્તબુદ્ધિઃ (asaktabuddhiḥ)unattached intellect (asakta:unattached | buddhiḥ:intellect)
- સર્વત્ર (sarvatra)everywhere
- જિતાત્મા (jitātmā)self-conquered (jita:conquered | ātmā:self)
- વિગતસ્પૃહઃ (vigataspṛhaḥ)desireless (vigata:gone away | spṛhaḥ:desire)
- નૈષ્કર્મ્યસિદ્ધિં (naiṣkarmyasiddhiṃ)state of inaction (naiṣkarmya:inaction | siddhiṃ:attainment)
- પરમાં (paramāṃ)supreme
- સંન્યાસેન (saṃnyāsena)by renunciation
- અધિગચ્છતિ (adhigacchati)attains
સમાસેનૈવ કૌન્તેય નિષ્ઠા જ્ઞાનસ્ય યા પરા ॥ 50 ॥
- સિદ્ધિં (siddhiṃ)perfection
- પ્રાપ્તઃ (prāptaḥ)attained
- યથા (yathā)as
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- તથા (tathā)so
- આપ્નોતિ (āpnoti)reaches
- નિબોધ (nibodha)learn
- મે (me)from me
- સમાસેન (samāsena)briefly
- એવ (eva)indeed
- કૌન્તેય (kaunteya)O son of Kunti
- નિષ્ઠા (niṣṭhā)state
- જ્ઞાનસ્ય (jñānasya)of knowledge
- યા (yā)which
- પરા (parā)supreme
શબ્દાદીન્વિષયાંસ્ત્યક્ત્વા રાગદ્વેષૌ વ્યુદસ્ય ચ ॥ 51 ॥
- બુદ્ધ્યા (buddhyā)with intellect
- વિશુદ્ધયા (viśuddhayā)pure
- યુક્તઃ (yuktaḥ)endowed
- ધૃત્યા (dhṛtyā)by firmness
- આત્માનં (ātmānam)the self
- નિયમ્ય (niyamya)controlling
- ચ (ca)and
- શબ્દાદીન્ (śabdādīn)sound and other objects (śabda:sound | ādīn:and others)
- વિષયાન્ (viṣayān)objects
- ત્યક્ત્વા (tyaktvā)relinquishing
- રાગદ્વેષૌ (rāgadveṣau)attraction and hatred (rāga:attraction | dveṣa:hatred)
- વ્યુદસ્ય (vyudasya)abandoning
- ચ (ca)and
ધ્યાનયોગપરો નિત્યં વૈરાગ્યં સમુપાશ્રિતઃ ॥ 52 ॥
- વિવિક્તસેવી (viviktasevī)dwelling in solitude (vivikta:solitude | sevī:dwelling)
- લઘ્વાશી (laghvāśī)eating but little (laghu:little | āśī:eating)
- યતવાક્કાયમાનસઃ (yatavākkāyamānasaḥ)speech, body and mind subdued (yata:subdued | vāk:speech | kāya:body | mānasaḥ:mind)
- ધ્યાનયોગપરો (dhyānayogaparo)engaged in meditation (dhyāna:meditation | yoga:union | paraḥ:engaged in)
- નિત્યં (nityaṃ)always
- વૈરાગ્યં (vairāgyaṃ)dispassion
- સમુપાશ્રિતઃ (samupāśritaḥ)taking refuge in
વિમુચ્ય નિર્મમઃ શાન્તો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥ 53 ॥
- અહઙ્કારં (ahaṅkāraṃ)egoism
- બલં (balaṃ)power
- દર્પં (darpaṃ)arrogance
- કામં (kāmaṃ)desire
- ક્રોધં (krodhaṃ)anger
- પરિગ્રહમ્ (parigraham)aggrandisement
- વિમુચ્ય (vimucya)having abandoned
- નિર્મમઃ (nirmamaḥ)freed from mine
- શાન્તઃ (śāntaḥ)peaceful
- બ્રહ્મભૂયાય (brahmabhūyāya)to become Brahman (brahma:Brahman | bhūyāya:to become)
- કલ્પતે (kalpate)is fit
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ મદ્ભક્તિં લભતે પરામ્ ॥ 54 ॥
- બ્રહ્મભૂતઃ (brahmabhūtaḥ)becoming Brahman (brahma:Brahman | bhūtaḥ:becoming)
- પ્રસન્નાત્મા (prasannātmā)serene in the Self (prasanna:serene | ātmā:Self)
- ન (na)not
- શોચતિ (śocati)grieves
- ન (na)not
- કાઙ્ક્ષતિ (kāṅkṣati)desires
- સમઃ (samaḥ)same
- સર્વેષુ (sarveṣu)to all
- ભૂતેષુ (bhūteṣu)beings
- મદ્ભક્તિં (madbhaktiṃ)devotion towards Me (mad:towards Me | bhaktiṃ:devotion)
- લભતે (labhate)obtains
- પરામ્ (parām)supreme
તતો માં તત્ત્વતો જ્ઞાત્વા વિશતે તદનન્તરમ્ ॥ 55 ॥
- ભક્ત્યા (bhaktyā)by devotion
- મામ્ (mām)Me
- અભિજાનાતિ (abhijānāti)knows
- યાવાન્ (yāvān)what
- યઃ (yaḥ)who
- ચ (ca)and
- અસ્મિ (asmi)I am
- તત્ત્વતઃ (tattvataḥ)in essence
- તતઃ (tataḥ)then
- મામ્ (mām)Me
- તત્ત્વતઃ (tattvataḥ)in essence
- જ્ઞાત્વા (jñātvā)having known
- વિશતે (viśate)enters
- તદનન્તરમ્ (tadanantaram)thereafter (tad:that | anantaram:after)
મત્પ્રસાદાદવાપ્નોતિ શાશ્વતં પદમવ્યયમ્ ॥ 56 ॥
- સર્વકર્માણિ (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- અપિ (api)even
- સદા (sadā)always
- કુર્વાણઃ (kurvāṇaḥ)doing
- મદ્વ્યપાશ્રયઃ (madvyapāśrayaḥ)taking refuge in Me (mad:in Me | vyapāśrayaḥ:taking refuge)
- મત્પ્રસાદાત્ (matprasādāt)by My grace (mat:My | prasādāt:by grace)
- અવાપ્નોતિ (avāpnoti)he obtains
- શાશ્વતં (śāśvataṃ)eternal
- પદમ્ (padam)state
- અવ્યયમ્ (avyayam)indestructible
બુદ્ધિયોગમુપાશ્રિત્ય મચ્ચિત્તઃ સતતં ભવ ॥ 57 ॥
- ચેતસા (cetasā)with the mind
- સર્વકર્માણિ (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- મયિ (mayi)in Me
- સંન્યસ્ય (saṃnyasya)renouncing
- મત્પરઃ (matparaḥ)having Me as the goal (mat:Me | paraḥ:goal)
- બુદ્ધિયોગમ્ (buddhiyogam)YOGA of discrimination (buddhi:discrimination | yogam:YOGA)
- ઉપાશ્રિત્ય (upāśritya)resorting to
- મચ્ચિત્તઃ (maccittaḥ)mind in Me (mat:Me | cittaḥ:mind)
- સતતં (satataṃ)ever
- ભવ (bhava)become
અથ ચેત્ત્વમહઙ્કારાન્ન શ્રોષ્યસિ વિનઙ્ક્ષ્યસિ ॥ 58 ॥
- મચ્ચિત્તઃ (maccittaḥ)mind fixed on Me (mat:Me | cittaḥ:mind fixed)
- સર્વદુર્ગાણિ (sarvadurgāṇi)all obstacles (sarva:all | durgāṇi:obstacles)
- મત્પ્રસાદાત્ (matprasādāt)by My grace (mat:My | prasādāt:by grace)
- તરિષ્યસિ (tariṣyasi)you shall overcome
- અથ (atha)but
- ચેત્ (cet)if
- ત્વમ્ (tvam)you
- અહઙ્કારાત્ (ahaṅkārāt)from egoism
- ન (na)not
- શ્રોષ્યસિ (śroṣyasi)you will hear
- વિનઙ્ક્ષ્યસિ (vinaṅkṣyasi)you shall perish
મિથ્યૈષ વ્યવસાયસ્તે પ્રકૃતિસ્ત્વાં નિયોક્ષ્યતિ ॥ 59 ॥
- યત્ (yat)if
- અહઙ્કારમ્ (ahaṅkāram)egoism
- આશ્રિત્ય (āśritya)relying on
- ન (na)not
- યોત્સ્ય (yotsya)will fight
- ઇતિ (iti)thus
- મન્યસે (manyase)you think
- મિથ્યા (mithyā)vain
- એષ (eṣa)this
- વ્યવસાયઃ (vyavasāyaḥ)resolve
- તે (te)your
- પ્રકૃતિઃ (prakṛtiḥ)nature
- ત્વામ્ (tvām)you
- નિયોક્ષ્યતિ (niyokṣyati)will compel
કર્તું નેચ્છસિ યન્મોહાત્કરિષ્યસ્યવશોઽપિ તત્ ॥ 60 ॥
- સ્વભાવજેન (svabhāvajena)born of nature (svabhāva:nature | jena:born of)
- કૌન્તેય (kaunteya)O son of Kunti
- નિબદ્ધઃ (nibaddhaḥ)bound
- સ્વેન (svena)by your own
- કર્મણા (karmaṇā)by action
- કર્તુમ્ (kartum)to do
- ન (na)not
- ઇચ્છસિ (icchasi)you wish
- યત્ (yat)which
- મોહાત્ (mohāt)through delusion
- કરિષ્યસિ (kariṣyasi)you shall do
- અવશઃ (avaśaḥ)helplessly
- અપિ (api)even
- તત્ (tat)that
ભ્રામયન્સર્વભૂતાનિ યન્ત્રારૂઢાનિ માયયા ॥ 61 ॥
- ઈશ્વરઃ (īśvaraḥ)the Lord
- સર્વભૂતાનાં (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- હૃદ્દેશે (hṛddeśe)in the heart (hṛd:heart | deśe:in the place)
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- તિષ્ઠતિ (tiṣṭhati)dwells
- ભ્રામયન્ (bhrāmayan)causing to revolve
- સર્વભૂતાનિ (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- યન્ત્રારૂઢાનિ (yantrārūḍhāni)mounted on a machine (yantra:machine | ārūḍhāni:mounted)
- માયયા (māyayā)by illusive power
તત્પ્રસાદાત્પરાં શાન્તિં સ્થાનં પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતમ્ ॥ 62 ॥
- તમેવ (tameva)unto Him
- શરણં (śaraṇam)refuge
- ગચ્છ (gaccha)go
- સર્વભાવેન (sarvabhāvena)with all your being (sarva:all | bhāvena:with being)
- ભારત (bhārata)O Bharata
- તત્પ્રસાદાત્ (tatprasādāt)by His grace (tat:His | prasādāt:by grace)
- પરાં (parām)supreme
- શાન્તિં (śāntim)peace
- સ્થાનં (sthānam)abode
- પ્રાપ્સ્યસિ (prāpsyasi)you shall obtain
- શાશ્વતમ્ (śāśvatam)eternal
વિમૃશ્યૈતદશેષેણ યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥ 63 ॥
- ઇતિ (iti)thus
- તે (te)to you
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- આખ્યાતમ્ (ākhyātam)declared
- ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરમ્ (guhyādguhyataraṃ)more secret than secret (guhyāt:than secret | guhyataraṃ:more secret)
- મયા (mayā)by me
- વિમૃશ્ય (vimṛśya)reflecting
- એતત્ (etat)this
- અશેષેણ (aśeṣeṇa)fully
- યથા (yathā)as
- ઇચ્છસિ (icchasi)you choose
- તથા (tathā)so
- કુરુ (kuru)do
ઇષ્ટોઽસિ મે દૃઢમિતિ તતો વક્ષ્યામિ તે હિતમ્ ॥ 64 ॥
- સર્વગુહ્યતમં (sarvaguhyatamam)most secret of all (sarva:all | guhyatamam:most secret)
- ભૂયઃ (bhūyaḥ)again
- શૃણુ (śṛṇu)hear
- મે (me)my
- પરમં (paramam)supreme
- વચઃ (vacaḥ)word
- ઇષ્ટઃ (iṣṭaḥ)beloved
- અસિ (asi)you are
- મે (me)to me
- દૃઢમ્ (dṛḍham)firmly
- ઇતિ (iti)thus
- તતઃ (tataḥ)therefore
- વક્ષ્યામિ (vakṣyāmi)I will tell
- તે (te)to you
- હિતમ્ (hitam)good
મામેવૈષ્યસિ સત્યં તે પ્રતિજાને પ્રિયોઽસિ મે ॥ 65 ॥
- મન્મના (manmanā)fix your mind on Me (mat:Me | manā:mind)
- ભવ (bhava)become
- મદ્ભક્તઃ (madbhaktaḥ)My devotee (mat:My | bhaktaḥ:devotee)
- મદ્યાજી (madyājī)sacrifice for Me (mat:Me | yājī:sacrificer)
- મામ્ (mām)Me
- નમસ્કુરુ (namaskuru)bow down
- મામ્ (mām)Me
- એવ (eva)only
- એષ્યસિ (eṣyasi)you shall come
- સત્યં (satyaṃ)truly
- તે (te)to you
- પ્રતિજાને (pratijāne)I promise
- પ્રિયઃ (priyaḥ)dear
- અસિ (asi)are
- મે (me)to Me
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ ॥ 66 ॥
- સર્વધર્માન્ (sarvadharmān)all duties (sarva:all | dharmān:duties)
- પરિત્યજ્ય (parityajya)abandoning
- મામ્ (mām)me
- એકં (ekaṃ)alone
- શરણં (śaraṇaṃ)refuge
- વ્રજ (vraja)go
- અહમ્ (aham)I
- ત્વા (tvā)you
- સર્વપાપેભ્યઃ (sarvapāpebhyaḥ)from all sins (sarva:all | pāpebhyaḥ:from sins)
- મોક્ષયિષ્યામિ (mokṣayiṣyāmi)will liberate
- મા (mā)do not
- શુચઃ (śucaḥ)grieve
ન ચાશુશ્રૂષવે વાચ્યં ન ચ માં યોઽભ્યસૂયતિ ॥ 67 ॥
- ઇદં (idaṃ)this
- તે (te)to you
- ન (na)not
- અતપસ્કાય (atapaskāya)to one devoid of austerities
- ન (na)not
- અભક્તાય (abhaktāya)to one devoid of devotion
- કદાચન (kadācana)ever
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- અશુશ્રૂષવે (aśuśrūṣave)to one who does not listen
- વાચ્યમ્ (vācyam)to be spoken
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- મામ્ (mām)Me
- યઃ (yaḥ)who
- અભ્યસૂયતિ (abhyasūyati)cavils
ભક્તિં મયિ પરાં કૃત્વા મામેવૈષ્યત્યસંશયઃ ॥ 68 ॥
- ય (ya)who
- ઇદં (idaṃ)this
- પરમં (paramaṃ)supreme
- ગુહ્યં (guhyaṃ)secret
- મદ્ભક્તેષુ (madbhakteṣu)to My devotees (mad:My | bhakteṣu:to devotees)
- અભિધાસ્યતિ (abhidhāsyati)will teach
- ભક્તિં (bhaktiṃ)devotion
- મયિ (mayi)in Me
- પરાં (parāṃ)supreme
- કૃત્વા (kṛtvā)having done
- મામ્ (mām)Me
- એવ (eva)certainly
- એષ્યતિ (eṣyati)will come
- અસંશયઃ (asaṃśayaḥ)without doubt
ભવિતા ન ચ મે તસ્માદન્યઃ પ્રિયતરો ભુવિ ॥ 69 ॥
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- તસ્માત્ (tasmāt)than him
- મનુષ્યેષુ (manuṣyeṣu)among men
- કશ્ચિત્ (kaścit)anyone
- મે (me)to me
- પ્રિયકૃત્તમઃ (priyakṛttamaḥ)dearer service (priya:dear | kṛttamaḥ:service)
- ભવિતા (bhavitā)shall be
- ન (na)not
- ચ (ca)and
- મે (me)to me
- તસ્માત્ (tasmāt)than him
- અન્યઃ (anyaḥ)another
- પ્રિયતરઃ (priyataro)dearer
- ભુવિ (bhuvi)on earth
જ્ઞાનયજ્ઞેન તેનાહમિષ્ટઃ સ્યામિતિ મે મતિઃ ॥ 70 ॥
- અધ્યેષ્યતે (adhyeṣyate)will study
- ચ (ca)and
- યઃ (yaḥ)who
- ઇમં (imaṃ)this
- ધર્મ્યમ્ (dharmyam)sacred
- સંવાદમ્ (saṃvādam)dialogue
- આવયોઃ (āvayoḥ)of ours
- જ્ઞાનયજ્ઞેન (jñānayajñena)by the sacrifice of wisdom (jñāna:wisdom | yajñena:by the sacrifice)
- તેન (tena)by him
- અહમ્ (aham)I
- ઇષ્ટઃ (iṣṭaḥ)worshipped
- સ્યામ્ (syām)shall be
- ઇતિ (iti)thus
- મે (me)my
- મતિઃ (matiḥ)conviction
સોઽપિ મુક્તઃ શુભાઁલ્લોકાન્પ્રાપ્નુયાત્પુણ્યકર્મણામ્ ॥ 71 ॥
- શ્રદ્ધાવાન્ (śraddhāvān)full of faith (śraddhā:faith | vān:possessing)
- અનસૂયઃ (anasūyaḥ)free from malice (an:not | asūyaḥ:malice)
- ચ (ca)and
- શૃણુયાત્ (śṛṇuyāt)may hear
- અપિ (api)also
- યઃ (yaḥ)who
- નરઃ (naraḥ)man
- સઃ (saḥ)he
- અપિ (api)also
- મુક્તઃ (muktaḥ)liberated
- શુભાન્ (śubhān)auspicious
- લોકાન્ (lokān)worlds
- પ્રાપ્નુયાત્ (prāpnuyāt)shall attain
- પુણ્યકર્મણામ્ (puṇyakarmaṇām)of righteous deeds (puṇya:righteous | karmaṇām:of deeds)
કચ્ચિદજ્ઞાનસમ્મોહઃ પ્રનષ્ટસ્તે ધનઞ્જય ॥ 72 ॥
- કચ્ચિત્ (kaccit)whether
- એતત્ (etat)this
- શ્રુતમ્ (śrutam)heard
- પાર્થ (pārtha)O son of Pritha
- ત્વયા (tvayā)by you
- એકાગ્રેણ (ekāgreṇa)with single-pointed (eka:one | agreṇa:pointed)
- ચેતસા (cetasā)mind
- કચ્ચિત્ (kaccit)whether
- અજ્ઞાનસમ્મોહઃ (ajñānasammohaḥ)ignorance-caused distraction (ajñāna:ignorance | sammohah:distraction)
- પ્રનષ્ટઃ (pranaṣṭaḥ)dispelled
- તે (te)your
- ધનઞ્જય (dhanañjaya)O Dhananjaya
સ્થિતોઽસ્મિ ગતસન્દેહઃ કરિષ્યે વચનં તવ ॥ 73 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- નષ્ટઃ (naṣṭaḥ)destroyed
- મોહઃ (mohaḥ)delusion
- સ્મૃતિઃ (smṛtiḥ)memory
- લબ્ધા (labdhā)gained
- ત્વત્-પ્રસાદાત્ (tvat-prasādāt)through your grace (tvat:your | prasādāt:through grace)
- મયા (mayā)by me
- અચ્યુત (acyuta)O Achyuta
- સ્થિતઃ (sthitaḥ)firm
- અસ્મિ (asmi)I am
- ગત-સન્દેહઃ (gata-sandehaḥ)doubts are gone (gata:gone | sandehaḥ:doubts)
- કરિષ્યે (kariṣye)I will do
- વચનં (vacanaṃ)word
- તવ (tava)your
સંવાદમિમમશ્રૌષમદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્ ॥ 74 ॥
- સઞ્જય (sañjaya)Sanjaya
- ઉવાચ (uvāca)said
- ઇતિ (iti)thus
- અહમ્ (aham)I
- વાસુદેવસ્ય (vāsudevasya)of Vaasudeva
- પાર્થસ્ય (pārthasya)of Paartha
- ચ (ca)and
- મહાત્મનઃ (mahātmanaḥ)of the high-souled
- સંવાદમ્ (saṃvādam)dialogue
- ઇમમ્ (imam)this
- અશ્રૌષમ્ (aśrauṣam)heard
- અદ્ભુતમ્ (adbhutam)wonderful
- રોમહર્ષણમ્ (romaharṣaṇam)causing hair to stand (roma:hair | harṣaṇam:causing to stand)
યોગં યોગેશ્વરાત્કૃષ્ણાત્સાક્ષાત્કથયતઃ સ્વયમ્ ॥ 75 ॥
- વ્યાસપ્રસાદાત્ (vyāsaprasādāt)by Vyasa's grace (vyāsa:Vyasa | prasādāt:by grace)
- શ્રુતવાન્ (śrutavān)have heard
- એતત્ (etat)this
- ગુહ્યમ્ (guhyam)secret
- અહમ્ (aham)I
- પરમ્ (param)supreme
- યોગમ્ (yogam)YOGA
- યોગેશ્વરાત્ (yogeśvarāt)from the Lord of YOGA (yoga:YOGA | īśvarāt:from the Lord)
- કૃષ્ણાત્ (kṛṣṇāt)from Krishna
- સાક્ષાત્ (sākṣāt)directly
- કથયતઃ (kathayataḥ)declaring
- સ્વયમ્ (svayam)Himself
કેશવાર્જુનયોઃ પુણ્યં હૃષ્યામિ ચ મુહુર્મુહુઃ ॥ 76 ॥
- રાજન્ (rājan)O King
- સંસ્મૃત્ય (saṃsmṛtya)remembering
- સંસ્મૃત્ય (saṃsmṛtya)remembering
- સંવાદમ્ (saṃvādam)dialogue
- ઇમમ્ (imam)this
- અદ્ભુતમ્ (adbhutam)wonderful
- કેશવ-અર્જુનયોઃ (keśava-arjunayoḥ)between Keshava and Arjuna (keśava:Keshava | arjunayoḥ:of Arjuna)
- પુણ્યમ્ (puṇyam)holy
- હૃષ્યામિ (hṛṣyāmi)I rejoice
- ચ (ca)and
- મુહુઃ-મુહુઃ (muhuḥ-muhuḥ)again and again (muhuḥ:again | muhuḥ:again)
વિસ્મયો મે મહાન્રાજન્હૃષ્યામિ ચ પુનઃ પુનઃ ॥ 77 ॥
- તત્ (tat)that
- ચ (ca)and
- સંસ્મૃત્ય (saṃsmṛtya)remembering
- સંસ્મૃત્ય (saṃsmṛtya)remembering
- રૂપમ્ (rūpam)form
- અત્યદ્ભુતમ્ (atyadbhutam)most wonderful
- હરેઃ (hareḥ)of Hari
- વિસ્મયઃ (vismayaḥ)wonder
- મે (me)my
- મહાન્ (mahān)great
- રાજન્ (rājan)O king
- હૃષ્યામિ (hṛṣyāmi)I rejoice
- ચ (ca)and
- પુનઃ (punaḥ)again
- પુનઃ (punaḥ)again
તત્ર શ્રીર્વિજયો ભૂતિર્ધ્રુવા નીતિર્મતિર્મમ ॥ 78 ॥
- યત્ર (yatra)where
- યોગેશ્વરઃ (yogeśvaraḥ)Lord of Yoga (yoga:yoga | īśvaraḥ:lord)
- કૃષ્ણઃ (kṛṣṇaḥ)Krishna
- યત્ર (yatra)where
- પાર્થઃ (pārthaḥ)son of Pritha
- ધનુર્ધરઃ (dhanurdharaḥ)archer (dhanus:bow | dharaḥ:holder)
- તત્ર (tatra)there
- શ્રીઃ (śrīḥ)prosperity
- વિજયઃ (vijayaḥ)victory
- ભૂતિઃ (bhūtiḥ)happiness
- ધ્રુવા (dhruvā)firm
- નીતિઃ (nītiḥ)policy
- મતિઃ (matiḥ)conviction
- મમ (mama)my
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે મોક્ષસન્ન્યાસયોગો નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ॥ 18 ॥
