ஸாங்க்யயோகஃ
ஸஞ்ஜய உவாச
விஷீதந்தமிதம் வாக்யமுவாச மதுஸூதநஃ ॥ 1 ॥
- ஸஞ்ஜய (sañjaya)Sanjaya
- உவாச (uvāca)said
- தம் (tam)him
- ததா (tathā)thus
- க்ரு'பயா (kṛpayā)with pity
- ஆவிஷ்டம் (āviṣṭam)overcome
- அஶ்ருபூர்ணாகுலேக்ஷணம் (aśrupūrṇākulekṣaṇam)with tear-filled, agitated eyes (aśru:tear | pūrṇa:filled | ākula:agitated | īkṣaṇam:eyes)
- விஷீதந்தம் (viṣīdantam)despondent
- இதம் (idaṃ)these
- வாக்யம் (vākyam)words
- உவாச (uvāca)said
- மதுஸூதநஃ (madhusūdanaḥ)Madhusudana (madhu:Madhu | sūdana:destroyer)
அநார்யஜுஷ்டமஸ்வர்க்யமகீர்திகரமர்ஜுந ॥ 2 ॥
- ஶ்ரீபகவாந் (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- உவாச (uvāca)said
- குதஃ (kutaḥ)whence
- த்வா (tvā)upon thee
- கஶ்மலம் (kaśmalam)dejection
- இதம் (idaṃ)this
- விஷமே (viṣame)in perilous condition
- ஸமுபஸ்திதம் (samupasthitam)has come upon
- அநார்யஜுஷ்டம் (anāryajuṣṭam)un-Aryan-like (anārya:un-Aryan | juṣṭam:like)
- அஸ்வர்க்யம் (asvargyam)heaven-excluding
- அகீர்திகரம் (akīrtikaram)disgraceful (akīrti:disgrace | karam:causing)
- அர்ஜுந (arjuna)O Arjuna
க்ஷுத்ரம் ஹ்ரு'தயதௌர்பல்யம் த்யக்த்வோத்திஷ்ட பரந்தப ॥ 3 ॥
- க்லைப்யம் (klaibyaṃ)impotence
- மா (mā)do not
- ஸ்ம (sma)indeed
- கமஃ (gamaḥ)yield
- பார்த (pārtha)O Partha
- ந (na)not
- ஏதத் (etat)this
- த்வயி (tvayi)in you
- உபபத்யதே (upapadyate)befits
- க்ஷுத்ரம் (kṣudraṃ)mean
- ஹ்ரு'தயதௌர்பல்யம் (hṛdayadaurbalyaṃ)weakness of heart (hṛdaya:heart | daurbalyaṃ:weakness)
- த்யக்த்வா (tyaktvā)casting off
- உத்திஷ்ட (uttiṣṭha)stand up
- பரந்தப (parantapa)O scorcher of foes
இஷுபிஃ ப்ரதியோத்ஸ்யாமி பூஜார்ஹாவரிஸூதந ॥ 4 ॥
- அர்ஜுந (arjuna)Arjuna
- உவாச (uvāca)said
- கதம் (kathaṃ)how
- பீஷ்மம் (bhīṣmam)Bhishma
- அஹம் (aham)I
- ஸங்க்யே (saṅkhye)in battle
- த்ரோணம் (droṇam)Drona
- ச (ca)and
- மதுஸூதந (madhusūdana)O Madhusudana
- இஷுபிஃ (iṣubhiḥ)with arrows
- ப்ரதியோத்ஸ்யாமி (pratiyotsyāmi)shall I fight
- பூஜார்ஹௌ (pūjārhau)worthy of worship (pūjā:worship | arhau:worthy)
- அரிஸூதந (arisūdana)O destroyer of enemies (ari:enemy | sūdana:destroyer)
ஹத்வார்தகாமாம்ஸ்து குருநிஹைவ புஞ்ஜீய போகாந'ருதிரப்ரதிக்தாந் ॥ 5 ॥
- குரூந் (gurūn)teachers
- அஹத்வா (ahatvā)not killing
- ஹி (hi)indeed
- மஹாநுபாவாந் (mahānubhāvān)noble ones (mahā:great | anubhāvān:souls)
- ஶ்ரேயஃ (śreyaḥ)better
- போக்தும் (bhoktum)to eat
- பைக்ஷ்யம் (bhaikṣyam)bread of beggary
- அபி (api)even
- இஹ (iha)in this world
- லோகே (loke)world
- ஹத்வா (hatvā)killing
- அர்தகாமாந் (arthakāmān)wealth and desires (artha:wealth | kāmān:desires)
- து (tu)but
- குரூந் (gurūn)teachers
- இஹ (iha)in this world
- ஏவ (eva)indeed
- புஞ்ஜீய (bhuñjīya)enjoy
- போகாந் (bhogān)enjoyments
- ருதிரப்ரதிக்தாந் (rudhirapradigdhān)stained with blood (rudhira:blood | pradigdhān:stained)
யாநேவ ஹத்வா ந ஜிஜீவிஷாமஸ்தே'வஸ்திதாஃ ப்ரமுகே தார்தராஷ்ட்ராஃ ॥ 6 ॥
- ந (na)not
- ச (ca)and
- ஏதத் (etat)this
- வித்மஃ (vidmaḥ)we know
- கதரத் (katarat)which
- நஃ (naḥ)for us
- கரீயஃ (garīyaḥ)better
- யத் (yat)that
- வா (vā)or
- ஜயேம (jayema)we conquer
- யதி (yadi)if
- வா (vā)or
- நஃ (naḥ)us
- ஜயேயுஃ (jayeyuḥ)they conquer
- யாந் (yān)whom
- ஏவ (eva)even
- ஹத்வா (hatvā)having slain
- ந (na)not
- ஜிஜீவிஷாமஃ (jijīviṣāmaḥ)wish to live
- தே (te)they
- அவஸ்திதாஃ (avasthitāḥ)standing
- ப்ரமுகே (pramukhe)in front
- தார்தராஷ்ட்ராஃ (dhārtarāṣṭrāḥ)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | āḥ:sons of)
யச்ச்ரேயஃ ஸ்யாந்நிஶ்சிதம் ப்ரூஹி தந்மே ஶிஷ்யஸ்தே'ஹம் ஶாதி மாம் த்வாம் ப்ரபந்நம் ॥ 7 ॥
- கார்பண்யதோஷோபஹதஸ்வபாவஃ (kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ)nature afflicted by pity (kārpaṇya:pity | doṣa:fault | upahata:afflicted | svabhāvaḥ:nature)
- ப்ரு'ச்சாமி (pṛcchāmi)I ask
- த்வாம் (tvām)you
- தர்மஸம்மூடசேதாஃ (dharmasammūḍhacetāḥ)mind confused about duty (dharma:duty | sammūḍha:confused | cetāḥ:mind)
- யத் (yat)what
- ஶ்ரேயஃ (śreyaḥ)good
- ஸ்யாத் (syāt)may be
- நிஶ்சிதம் (niścitam)decisively
- ப்ரூஹி (brūhi)tell
- தத் (tat)that
- மே (me)to me
- ஶிஷ்யஃ (śiṣyaḥ)disciple
- தே (te)your
- அஹம் (aham)I
- ஶாதி (śādhi)instruct
- மாம் (mām)me
- த்வாம் (tvām)you
- ப்ரபந்நம் (prapannam)surrendered
அவாப்ய பூமாவஸபத்நம்ரு'த்தம் ராஜ்யம் ஸுராணாமபி சாதிபத்யம் ॥ 8 ॥
- ந (na)not
- ஹி (hi)indeed
- ப்ரபஶ்யாமி (prapaśyāmi)I see
- மம (mama)my
- அபநுத்யாத் (apanudyād)would remove
- யத் (yat)that
- ஶோகம் (śokam)sorrow
- உச்சோஷணம் (ucchoṣaṇam)burning up
- இந்த்ரியாணாம் (indriyāṇām)of the senses
- அவாப்ய (avāpya)attaining
- பூமௌ (bhūmau)on earth
- அஸபத்நம் (asapatnam)unrivalled
- ரு'த்தம் (ṛddham)prosperous
- ராஜ்யம் (rājyam)dominion
- ஸுராணாம் (surāṇām)of the gods
- அபி (api)even
- ச (ca)and
- அதிபத்யம் (ādhipatyam)lordship
ந யோத்ஸ்ய இதி கோவிந்தமுக்த்வா தூஷ்ணீம் பபூவ ஹ ॥ 9 ॥
- ஸஞ்ஜய (sañjaya)Sanjaya
- உவாச (uvāca)said
- ஏவம் (evam)thus
- உக்த்வா (uktvā)having spoken
- ஹ்ரு'ஷீகேஶம் (hṛṣīkeśaṃ)Hrishikesha
- குடாகேஶஃ (guḍākeśaḥ)Gudakesha
- பரந்தப (parantapa)destroyer of foes
- ந (na)not
- யோத்ஸ்ய (yotsya)fight
- இதி (iti)thus
- கோவிந்தம் (govindam)Govinda
- உக்த்வா (uktvā)having spoken
- தூஷ்ணீம் (tūṣṇīm)silent
- பபூவ (babhūva)became
- ஹ (ha)indeed
ஸேநயோருபயோர்மத்யே விஷீதந்தமிதம் வசஃ ॥ 10 ॥
- தம் (tam)to him
- உவாச (uvāca)spoke
- ஹ்ரு'ஷீகேஶஃ (hṛṣīkeśaḥ)Hrishikesha
- ப்ரஹஸந் (prahasan)smiling
- இவ (iva)as if
- பாரத (bhārata)O Bharata
- ஸேநயோஃ (senayoḥ)of the armies
- உபயோஃ (ubhayor)of both
- மத்யே (madhye)in the midst
- விஷீதந்தம் (viṣīdantam)despondent
- இதம் (idaṃ)these
- வசஃ (vacaḥ)words
அஶோச்யாநந்வஶோசஸ்த்வம் ப்ரஜ்ஞாவாதாம்ஶ்ச பாஷஸே ।
கதாஸூநகதாஸூம்ஶ்ச நாநுஶோசந்தி பண்டிதாஃ ॥ 11 ॥
- ஶ்ரீபகவாநுவாச (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- அஶோச்யாந் (aśocyān)those not to be grieved
- அந்வஶோகஃ (anvaśokaḥ)grieved
- த்வம் (tvaṃ)you
- ப்ரஜ்ஞாவாதாந் (prajñāvādān)words of wisdom (prajñā:wisdom | vādān:words)
- ச (ca)and
- பாஷஸே (bhāṣase)you speak
- கதாஸூந் (gatāsūn)those whose life is gone (gata:gone | asūn:life)
- அகதாஸூந் (agatāsūn)those whose life is not gone (agata:not gone | asūn:life)
- ச (ca)and
- ந (na)not
- அநுஶோசந்தி (anuśocanti)grieve
- பண்டிதாஃ (paṇḍitāḥ)the wise
ந சைவ ந பவிஷ்யாமஃ ஸர்வே வயமதஃ பரம் ॥ 12 ॥
- ந (na)not
- தூ (tu)indeed
- ஏவ (eva)certainly
- அஹம் (aham)I
- ஜாது (jātu)at any time
- ந (na)not
- ஆஸம் (āsam)was
- ந (na)not
- த்வம் (tvam)you
- ந (na)not
- இமே (ime)these
- ஜநாதிபாஃ (janādhipāḥ)rulers of men (jana:men | adhipāḥ:rulers)
- ந (na)not
- ச (ca)and
- ஏவ (eva)certainly
- ந (na)not
- பவிஷ்யாமஃ (bhaviṣyāmaḥ)shall be
- ஸர்வே (sarve)all
- வயம் (vayam)we
- அதஃ (ataḥ)hereafter
- பரம் (param)beyond
ததா தேஹாந்தரப்ராப்திர்தீரஸ்தத்ர ந முஹ்யதி ॥ 13 ॥
- தேஹிநஃ (dehinaḥ)of the embodied
- அஸ்மிந (asmin)in this
- யதா (yathā)just as
- தேஹே (dehe)in the body
- கௌமாரம் (kaumāram)childhood
- யௌவநம் (yauvanam)youth
- ஜரா (jarā)old age
- ததா (tathā)so also
- தேஹாந்தரப்ராப்திஃ (dehāntaraprāptiḥ)attainment of another body (deha:body | antara:another | prāptiḥ:attainment)
- தீஃ (dhīḥ)the wise
- தத்ர (tatra)there
- ந (na)not
- முஹ்யதி (muhyati)is deluded
ஆகமாபாயிநோ'நித்யாஸ்தாம்ஸ்திதிக்ஷஸ்வ பாரத ॥ 14 ॥
- மாத்ராஸ்பர்ஶாஃ (mātrāsparśāḥ)contacts of senses (mātrā:senses | sparśāḥ:contacts)
- து (tu)but
- கௌந்தேய (kaunteya)O son of Kunti
- ஶீதோஷ்ணஸுகதுஃகதாஃ (śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ)cause heat, cold, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkha:pain | dāḥ:cause)
- ஆகமாபாயிநஃ (āgamāpāyinaḥ)have a beginning and end (āgama:arrival | apāyinaḥ:departure)
- அநித்யா (anityā)impermanent
- ஸ்தாந் (stān)them
- திதிக்ஷஸ்வ (titīkṣasva)endure
- பாரத (bhārata)O descendant of Bharata
ஸமதுஃகஸுகம் தீரம் ஸோ'ம்ரு'தத்வாய கல்பதே ॥ 15 ॥
- யம் (yaṃ)whom
- ஹி (hi)surely
- ந (na)not
- வ்யதயந்தி (vyathayanti)afflict
- ஏதே (ete)these
- புருஷம் (puruṣaṃ)man
- புருஷர்ஷப (puruṣarṣabha)chief among men (puruṣa:man | ṛṣabha:chief)
- ஸமதுஃகஸுகம் (samaduḥkhasukhaṃ)pleasure and pain are the same (sama:same | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- தீரம் (dhīraṃ)firm man
- ஸஃ (saḥ)he
- அம்ரு'தத்வாய (amṛtatvāya)for immortality (amṛta:immortality | tvāya:for)
- கல்பதே (kalpate)is fit
உபயோரபி த்ரு'ஷ்டோ'ந்தஸ்த்வநயோஸ்தத்த்வதர்ஶிபிஃ ॥ 16 ॥
- ந (na)not
- அஸதஃ (asataḥ)of the unreal
- வித்யதே (vidyate)exists
- பாவஃ (bhāvaḥ)being
- ந (na)not
- அபாவஃ (abhāvaḥ)non-being
- வித்யதே (vidyate)exists
- ஸதஃ (sataḥ)of the real
- உபயோஃ (ubhayor)of both
- அபி (api)also
- த்ரு'ஷ்டஃ (dṛṣṭaḥ)seen
- அந்தஃ (antaḥ)end
- து (tu)but
- அநயோஃ (anayoḥ)of these
- தத்த்வதர்ஶிபிஃ (tattvadarśibhiḥ)by the seers of truth (tattva:truth | darśibhiḥ:by the seers)
விநாஶமவ்யயஸ்யாஸ்ய ந கஶ்சித்கர்துமர்ஹதி ॥ 17 ॥
- அவிநாஶி (avināśi)indestructible
- து (tu)but
- தத் (tat)that
- வித்தி (viddhi)know
- யேந (yena)by which
- ஸர்வம் (sarvam)all
- இதம் (idam)this
- ததம் (tatam)pervaded
- விநாஶம் (vināśam)destruction
- அவ்யயஸ்ய (avyayasya)of the imperishable (avyaya:imperishable | asya:of)
- அஸ்ய (asya)of this
- ந (na)not
- கஶ்சித் (kaścit)anyone
- கர்தும் (kartum)to cause
- அர்ஹதி (arhati)is able
அநாஶிநோ'ப்ரமேயஸ்ய தஸ்மாத்யுத்யஸ்வ பாரத ॥ 18 ॥
- அந்தவந்தஃ (antavantaḥ)having an end
- இமே (ime)these
- தேஹாஃ (dehāḥ)bodies
- நித்யஸ்ய (nityasya)of the eternal
- உக்தாஃ (uktāḥ)are said
- ஶரீரிணஃ (śarīriṇaḥ)of the embodied
- அநாஶிநஃ (anāśinaḥ)indestructible
- அப்ரமேயஸ்ய (aprameyasya)incomprehensible
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- யுத்யஸ்வ (yudhyasva)fight
- பாரத (bhārata)O Bharata
உபௌ தௌ ந விஜாநீதோ நாயம் ஹந்தி ந ஹந்யதே ॥ 19 ॥
- ய (ya)who
- ஏநம் (enam)this
- வேத்தி (vetti)knows
- ஹந்தாரம் (hantāram)slayer
- யஃ (yaḥ)who
- ச (ca)and
- ஏநம் (enam)this
- மந்யதே (manyate)thinks
- ஹதம் (hatam)slain
- உபௌ (ubhau)both
- தௌ (tau)they
- ந (na)not
- விஜாநீதஃ (vijānītaḥ)know
- ந (na)not
- அயம் (ayam)this
- ஹந்தி (hanti)slays
- ந (na)not
- ஹந்யதே (hanyate)is slain
அஜோ நித்யஃ ஶாஶ்வதோ'யம் புராணோ ந ஹந்யதே ஹந்யமாநே ஶரீரே ॥ 20 ॥
- ந (na)not
- ஜாயதே (jāyate)is born
- ம்ரியதே (mriyate)dies
- வா (vā)or
- கதாசித் (kadācin)at any time
- ந (na)not
- அயம் (ayam)this
- பூத்வா (bhūtvā)having been
- பவிதா (bhavitā)will be
- வா (vā)or
- ந (na)not
- பூயஃ (bhūyaḥ)again
- அஜஃ (ajaḥ)unborn
- நித்யஃ (nityaḥ)eternal
- ஶாஶ்வதஃ (śāśvataḥ)changeless
- அயம் (ayam)this
- புராணஃ (purāṇaḥ)ancient
- ந (na)not
- ஹந்யதே (hanyate)is killed
- ஹந்யமாநே (hanyamāne)when killed
- ஶரீரே (śarīre)body
கதம் ஸ புருஷஃ பார்த கம் காதயதி ஹந்தி கம் ॥ 21॥
- வேத (veda)knows
- அவிநாஶிநம் (avināśinam)indestructible
- நித்யம் (nityam)eternal
- யஃ (yaḥ)who
- ஏநம் (enam)him
- அஜம் (ajam)unborn
- அவ்யயம் (avyayam)inexhaustible
- கதம் (katham)how
- ஸஃ (saḥ)that
- புருஷஃ (puruṣaḥ)man
- பார்த (pārtha)O Partha
- கம் (kam)whom
- காதயதி (ghātayati)causes to be slain
- ஹந்தி (hanti)slays
- கம் (kam)whom
ததா ஶரீராணி விஹாய ஜீர்ணாந்யந்யாநி ஸம்யாதி நவாநி தேஹீ ॥ 22 ॥
- வாஸாம்ஸி (vāsāṃsi)clothes
- ஜீர்ணாநி (jīrṇāni)worn out
- யதா (yathā)just as
- விஹாய (vihāya)having cast off
- நவாநி (navāni)new ones
- க்ரு'ஹ்ணாதி (gṛhṇāti)takes
- நரஃ (naraḥ)man
- அபராணி (aparāṇi)others
- ததா (tathā)so also
- ஶரீராணி (śarīrāṇi)bodies
- விஹாய (vihāya)having cast off
- ஜீர்ணாநி (jīrṇāni)worn out
- அந்யாநி (anyāni)others
- ஸம்யாதி (saṃyāti)enters
- நவாநி (navāni)new ones
- தேஹீ (dehī)embodied-Self
ந சைநம் க்லேதயந்த்யாபோ ந ஶோஷயதி மாருதஃ ॥ 23 ॥
- ந (na)not
- ஏநம் (enam)this
- சிந்தந்தி (chindanti)cleave
- ஶஸ்த்ராணி (śastrāṇi)weapons
- ந (na)not
- ஏநம் (enam)this
- தஹதி (dahati)burns
- பாவகஃ (pāvakaḥ)fire
- ந (na)not
- ச (ca)and
- ஏநம் (enam)this
- க்லேதயந்தி (kledayanti)moisten
- ஆபஃ (āpaḥ)water
- ந (na)not
- ஶோஷயதி (śoṣayati)dries
- மாருதஃ (mārutaḥ)wind
நித்யஃ ஸர்வகதஃ ஸ்தாணுரசலோ'யம் ஸநாதநஃ ॥ 24 ॥
- அச்சேத்யஃ (acchedyaḥ)cannot be cut
- அயம் (ayam)this
- அதாஹ்யஃ (adāhyaḥ)cannot be burnt
- அயம் (ayam)this
- அக்லேத்யஃ (akledyaḥ)cannot be moistened
- அஶோஷ்யஃ (aśoṣyaḥ)cannot be dried
- ஏவ (eva)indeed
- ச (ca)and
- நித்யஃ (nityaḥ)eternal
- ஸர்வகதஃ (sarvagataḥ)all-pervading (sarva:all | gataḥ:pervading)
- ஸ்தாணுஃ (sthāṇuḥ)stable
- அசலஃ (acalaḥ)immovable
- அயம் (ayam)this
- ஸநாதநஃ (sanātanaḥ)ancient
தஸ்மாதேவம் விதித்வைநம் நாநுஶோசிதுமர்ஹஸி ॥ 25 ॥
- அவ்யக்தஃ (avyaktaḥ)unmanifest
- அயம் (ayam)this
- அசிந்த்யஃ (acintyaḥ)unthinkable
- அயம் (ayam)this
- அவிகார்யஃ (avikāryaḥ)unchangeable
- அயம் (ayam)this
- உச்யதே (ucyate)is said
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- ஏவம் (evam)thus
- விதித்வா (viditvā)knowing
- ஏநம் (enam)this
- ந (na)not
- அநுஶோசிதும் (anuśocitum)to grieve
- அர்ஹஸி (arhasi)you should
ததாபி த்வம் மஹாபாஹோ நைவம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥ 26 ॥
- அத (atha)but
- ச (ca)and
- ஏநம் (enam)this
- நித்யஜாதம் (nityajātaṃ)constantly born (nitya:constant | jātaṃ:born)
- நித்யம் (nityam)constantly
- வா (vā)or
- மந்யஸே (manyase)you think
- ம்ரு'தம் (mṛtam)dead
- ததாபி (tathāpi)even then
- த்வம் (tvam)you
- மஹாபாஹோ (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- ந (na)not
- ஏவம் (evam)thus
- ஶோசிதும் (śocitum)to grieve
- அர்ஹஸி (arhasi)you should
தஸ்மாதபரிஹார்யே'ர்தே ந த்வம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥ 27 ॥
- ஜாதஸ்ய (jātasya)of the born
- ஹி (hi)indeed
- த்ருவஃ (dhruvaḥ)certain
- ம்ரு'த்யுஃ (mṛtyuḥ)death
- த்ருவம் (dhruvaṃ)certain
- ஜந்ம (janma)birth
- ம்ரு'தஸ்ய (mṛtasya)of the dead
- ச (ca)and
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- அபரிஹார்யே (aparihārye)inevitable
- அர்தே (arthe)in the matter
- ந (na)not
- த்வம் (tvaṃ)you
- ஶோசிதும் (śocitum)to grieve
- அர்ஹஸி (arhasi)should
அவ்யக்தநிதநாந்யேவ தத்ர கா பரிதேவநா ॥ 28 ॥
- அவ்யக்தாதீநி (avyaktādīni)unmanifest in the beginning (avyakta:unmanifest | ādīni:in the beginning)
- பூதாநி (bhūtāni)beings
- வ்யக்தமத்யாநி (vyaktamadhyāni)manifest in the middle (vyakta:manifest | madhyāni:in the middle)
- பாரத (bhārata)O Bharata
- அவ்யக்தநிதநாநி (avyaktanidhanāni)unmanifest in the end (avyakta:unmanifest | nidhanāni:in the end)
- ஏவ (eva)indeed
- தத்ர (tatra)there
- கா (kā)what
- பரிதேவநா (paridevanā)grief
ஆஶ்சர்யவச்சைநமந்யஃ ஶ்ரு'ணோதி ஶ்ருத்வாப்யேநம் வேத ந சைவ கஶ்சித் ॥ 29 ॥
- ஆஶ்சர்யவத் (āścaryavat)as a wonder (āścarya:wonder | vat:like)
- பஶ்யதி (paśyati)sees
- கஶ்சித் (kaścit)someone
- ஏநம் (enam)this
- ஆஶ்சர்யவத் (āścaryavat)as a wonder (āścarya:wonder | vat:like)
- வததி (vadati)speaks
- ததா (tathā)thus
- ஏவ (eva)indeed
- ச (ca)and
- அந்யஃ (anyaḥ)another
- ஆஶ்சர்யவத் (āścaryavat)as a wonder (āścarya:wonder | vat:like)
- ச (ca)and
- ஏநம் (enam)this
- அந்யஃ (anyaḥ)another
- ஶ்ரு'ணோதி (śṛṇoti)hears
- ஶ்ருத்வா (śrutvā)having heard
- அபி (api)even
- ஏநம் (enam)this
- வேத (veda)knows
- ந (na)not
- ச (ca)and
- ஏவ (eva)indeed
- கஶ்சித் (kaścit)anyone
தஸ்மாத்ஸர்வாணி பூதாநி ந த்வம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥ 30 ॥
- தேஹீ (dehī)the embodied
- நித்யம் (nityam)eternally
- அவத்யஃ (avadhyaḥ)indestructible
- அயம் (ayam)this
- தேஹே (dehe)in the body
- ஸர்வஸ்ய (sarvasya)of everyone
- பாரத (bhārata)O Bharata
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- ஸர்வாணி (sarvāṇi)all
- பூதாநி (bhūtāni)creatures
- ந (na)not
- த்வம் (tvam)you
- ஶோசிதும் (śocitum)to grieve
- அர்ஹஸி (arhasi)should
தர்ம்யாத்தி யுத்தாச்ச்ரேயோ'ந்யத்க்ஷத்ரியஸ்ய ந வித்யதே ॥ 31 ॥
- ஸ்வதர்மம் (svadharmam)own duty (sva:own | dharmam:duty)
- அபி (api)even
- ச (ca)and
- ஆவேக்ஷ்ய (āvekṣya)considering
- ந (na)not
- விகம்பிதும் (vikampitum)to waver
- அர்ஹஸி (arhasi)ought
- தர்ம்யாத் (dharmyāt)than a righteous
- ஹி (hi)indeed
- யுத்தாத் (yuddhāt)from war
- ஶ்ரேயஃ (śreyaḥ)better
- அந்யத் (anyat)other
- க்ஷத்ரியஸ்ய (kṣatriyasya)for a Kshatriya
- ந (na)not
- வித்யதே (vidyate)exists
ஸுகிநஃ க்ஷத்ரியாஃ பார்த லபந்தே யுத்தமீத்ரு'ஶம் ॥ 32 ॥
- யத்ரு'ச்சயா (yadṛcchayā)by chance
- ச (ca)and
- உபபந்நம் (upapannaṃ)obtained
- ஸ்வர்கத்வாரம் (svargadvāram)door to heaven (svarga:heaven | dvāram:door)
- அபாவ்ரு'தம் (apāvṛtam)opened
- ஸுகிநஃ (sukhinaḥ)happy
- க்ஷத்ரியாஃ (kṣatriyāḥ)warriors
- பார்த (pārtha)O Partha
- லபந்தே (labhante)obtain
- யுத்தம் (yuddham)battle
- ஈத்ரு'ஶம் (īdṛśam)such
ததஃ ஸ்வதர்மம் கீர்திம் ச ஹித்வா பாபமவாப்ஸ்யஸி ॥ 33 ॥
- அத (atha)but
- சேத் (cet)if
- த்வம் (tvam)you
- இமம் (imam)this
- தர்ம்யம் (dharmyam)righteous
- ஸங்க்ராமம் (saṅgrāmam)war
- ந (na)not
- கரிஷ்யஸி (kariṣyasi)will do
- ததஃ (tataḥ)then
- ஸ்வதர்மம் (svadharmam)own duty (sva:own | dharmam:duty)
- கீர்திம் (kīrtim)fame
- ச (ca)and
- ஹித்வா (hitvā)abandoning
- பாபம் (pāpam)sin
- அவாப்ஸ்யஸி (avāpsyasi)you shall incur
ஸம்பாவிதஸ்ய சாகீர்திர்மரணாததிரிச்யதே ॥ 34 ॥
- அகீர்திம் (akīrtiṃ)dishonour
- ச (ca)and
- அபி (api)also
- பூதாநி (bhūtāni)people
- கதயிஷ்யந்தி (kathayiṣyanti)will recount
- தே (te)your
- அவ்யயாம் (avyayām)everlasting
- ஸம்பாவிதஸ்ய (sambhāvitasya)of the honoured
- ச (ca)and
- அகீர்திஃ (akīrtiḥ)dishonour
- மரணாத் (maraṇāt)than death
- அதிரிச்யதே (atiricyate)is more
யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதோ பூத்வா யாஸ்யஸி லாகவம் ॥ 35 ॥
- பயாத் (bhayāt)from fear
- ரணாத் (raṇāt)from battle
- உபரதம் (uparatam)withdrawn
- மம்ஸ்யந்தே (maṃsyante)will think
- த்வாம் (tvām)you
- மஹாரதாஃ (mahārathāḥ)great battalion commanders (mahā:great | rathāḥ:charioteers/commanders)
- யேஷாம் (yeṣām)of whom
- ச (ca)and
- த்வம் (tvam)you
- பஹுமதஃ (bahumato)highly regarded
- பூத்வா (bhūtvā)having been
- யாஸ்யஸி (yāsyasi)will go
- லாகவம் (lāghavam)disgrace
நிந்தந்தஸ்தவ ஸாமர்த்யம் ததோ துஃகதரம் நு கிம் ॥ 36 ॥
- அவாச்யவாதாந் (avācyavādān)unspeakable words (avācya:unspeakable | vādān:words)
- ச (ca)and
- பஹூந் (bahūn)many
- வதிஷ்யந்தி (vadiṣyanti)will speak
- தவ (tava)your
- அஹிதாஃ (ahitāḥ)enemies
- நிந்தந்தஃ (nindantaḥ)cavilling
- தவ (tava)your
- ஸாமர்த்யம் (sāmarthyam)powers
- ததஃ (tataḥ)than this
- துஃகதரம் (duḥkhataraṃ)more painful
- நு (nu)indeed
- கிம் (kim)what
தஸ்மாதுத்திஷ்ட கௌந்தேய யுத்தாய க்ரு'தநிஶ்சயஃ ॥ 37 ॥
- ஹதஃ (hataḥ)slain
- வா (vā)or
- ப்ராப்ஸ்யஸி (prāpsyasi)you will obtain
- ஸ்வர்கம் (svargam)heaven
- ஜித்வா (jitvā)having conquered
- வா (vā)or
- போக்ஷ்யஸே (bhokṣyase)you will enjoy
- மஹீம் (mahīm)the earth
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- உத்திஷ்ட (uttiṣṭha)stand up
- கௌந்தேய (kaunteya)O son of Kunti
- யுத்தாய (yuddhāya)for battle
- க்ரு'தநிஶ்சயஃ (kṛtaniścayaḥ)determined (kṛta:made | niścayaḥ:determination)
ததோ யுத்தாய யுஜ்யஸ்வ நைவம் பாபமவாப்ஸ்யஸி ॥ 38 ॥
- ஸுகதுஃகே (sukhaduḥkhe)pleasure and pain (sukha:pleasure | duḥkhe:pain)
- ஸமே (same)the same
- க்ரு'த்வா (kṛtvā)having made
- லாபாலாபௌ (lābhālābhau)gain and loss (lābha:gain | ālābhau:loss)
- ஜயாஜயௌ (jayājayau)victory and defeat (jaya:victory | ajayau:defeat)
- ததஃ (tataḥ)then
- யுத்தாய (yuddhāya)for battle
- யுஜ்யஸ்வ (yujyasva)engage
- ந (na)not
- ஏவம் (evaṃ)thus
- பாபம் (pāpam)sin
- அவாப்ஸ்யஸி (avāpsyasi)you shall incur
புத்த்யா யுக்தோ யயா பார்த கர்மபந்தம் ப்ரஹாஸ்யஸி ॥ 39 ॥
- ஏஷா (eṣā)this
- தே (te)to you
- அபிஹிதா (abhihitā)has been taught
- ஸாங்க்யே (sāṅkhye)in SANKHYA
- புத்திஃ (buddhiḥ)wisdom
- யோகே (yoge)in YOGA
- து (tu)but
- இமாம் (imāṃ)this
- ஶ்ரு'ணு (śṛṇu)listen
- புத்த்யா (buddhyā)with wisdom
- யுக்தஃ (yuktaḥ)endowed
- யயா (yayā)by which
- பார்த (pārtha)O Partha
- கர்மபந்தம் (karmabandhaṃ)bonds of action (karma:action | bandhaṃ:bonds)
- ப்ரஹாஸ்யஸி (prahāsyasi)you shall cast off
ஸ்வல்பமப்யஸ்ய தர்மஸ்ய த்ராயதே மஹதோ பயாத் ॥ 40 ॥
- நேஹ (na iha)not here
- அபிக்ரமநாஶஃ (abhikramanāśaḥ)loss of effort (abhikrama:effort | nāśaḥ:loss)
- அஸ்தி (asti)is
- ப்ரத்யவாயஃ (pratyavāyaḥ)harm
- ந (na)not
- வித்யதே (vidyate)exists
- ஸ்வல்பம் (svalpam)a little
- அபி (api)even
- அஸ்ய (asya)of this
- தர்மஸ்ய (dharmasya)of dharma
- த்ராயதே (trāyate)protects
- மஹதஃ (mahataḥ)great
- பயாத் (bhayāt)from fear
பஹுஶாகா ஹ்யநந்தாஶ்ச புத்தயோ'வ்யவஸாஈநாம் ॥ 41 ॥
- வ்யவஸாயாத்மிகா (vyavasāyātmikā)single-pointed determination (vyavasāya:determination | ātmikā:nature of)
- புத்திஃ (buddhiḥ)intelligence
- ஏக (eka)one
- இஹ (iha)here
- குருநந்தந (kurunandana)O joy of the Kurus (kuru:Kurus | nandana:joy)
- பஹுஶாகாஃ (bahuśākhāḥ)many-branched (bahu:many | śākhāḥ:branches)
- ஹி (hi)indeed
- அநந்தாஃ (anantāḥ)endless
- ச (ca)and
- புத்தயஃ (buddhayaḥ)thoughts
- அவ்யவஸாயிநாம் (avyavasāyinām)of the irresolute (a:not | vyavasāyinām:of the resolute)
வேதவாதரதாஃ பார்த நாந்யதஸ்தீதி வாதிநஃ ॥ 42 ॥
- யாம் (yām)which
- இமாம் (imām)this
- புஷ்பிதாம் (puṣpitām)flowery
- வாசம் (vācām)speech
- ப்ரவதந்தி (pravadanti)utter
- அவிபஶ்சிதஃ (avipaścitaḥ)unwise
- வேதவாதரதாஃ (vedavādaratāḥ)taking pleasure in Vedic words (veda:Vedas | vāda:words | ratāḥ:taking pleasure)
- பார்த (pārtha)O Partha
- ந (na)not
- அந்யத் (anyat)anything else
- அஸ்தி (asti)is
- இதி (iti)thus
- வாதிநஃ (vādinaḥ)those who say
க்ரியாவிஶேஷபஹுலாம் போகைஶ்வர்யகதிம் ப்ரதி ॥ 43 ॥
- காமாத்மாநஃ (kāmātmānaḥ)full of desires (kāma:desire | ātmānaḥ:selves)
- ஸ்வர்கபரா (svargaparā)having heaven as goal (svarga:heaven | parā:goal)
- ஜந்மகர்மபலப்ரதாம் (janmakarmaphalapradām)promise new birth rewards (janma:birth | karma:action | phala:fruit | pradām:giving)
- க்ரியாவிஶேஷபஹுலாம் (kriyāviśeṣabahulām)prescribe specific actions (kriyā:action | viśeṣa:specific | bahulām:abundant)
- போகைஶ்வர்யகதிம் (bhogaiśvaryagatiṃ)attainment of pleasure and lordship (bhoga:pleasure | aiśvarya:lordship | gatiṃ:attainment)
- ப்ரதி (prati)towards
வ்யவஸாயாத்மிகா புத்திஃ ஸமாதௌ ந விதீயதே ॥ 44 ॥
- போகைஶ்வர்யப்ரஸக்தாநாம் (bhogaiśvaryaprasaktānāṃ)attached to pleasure and power (bhoga:pleasure | aiśvarya:power | prasaktānāṃ:attached to)
- தயா (tayā)by that
- அபஹ்ரு'தசேதஸாம் (apahṛtacetasām)whose minds are taken away (apahṛta:taken away | cetasām:of the minds)
- வ்யவஸாயாத்மிகா (vyavasāyātmikā)determinate and resolute (vyavasāya:determination | ātmikā:nature)
- புத்திஃ (buddhiḥ)intelligence
- ஸமாதௌ (samādhau)in meditation
- ந (na)not
- விதீயதே (vidhīyate)is established
நிர்த்வந்த்வோ நித்யஸத்த்வஸ்தோ நிர்யோகக்ஷேம ஆத்மவாந் ॥ 45 ॥
- த்ரைகுண்யவிஷயா (traiguṇyaviṣayā)related to three qualities (trai:three | guṇya:qualities | viṣayā:related to)
- வேதா (vedā)the Vedas
- நிஸ்த்ரைகுண்யஃ (nistraiguṇyaḥ)beyond three qualities (nis:beyond | trai:three | guṇyaḥ:qualities)
- பவ (bhava)become
- அர்ஜுந (arjuna)Arjuna
- நிர்த்வந்த்வஃ (nirdvandvaḥ)free from dualities (nir:free from | dvandvaḥ:dualities)
- நித்யஸத்த்வஸ்தஃ (nityasattvasthaḥ)ever established in goodness (nitya:ever | sattva:goodness | sthaḥ:established in)
- நிர்யோகக்ஷேமஃ (niryogakṣemaḥ)free from acquisition and preservation (nir:free from | yoga:acquisition | kṣemaḥ:preservation)
- ஆத்மவாந் (ātmavān)self-possessed
தாவாந்ஸர்வேஷு வேதேஷு ப்ராஹ்மணஸ்ய விஜாநதஃ ॥ 46 ॥
- யாவாந் (yāvān)as much as
- அர்தஃ (arthaḥ)use
- உதபாநே (udapāne)in a well
- ஸர்வதஃ (sarvataḥ)everywhere
- ஸம்ப்லுதோதகே (samplutodake)in a flooded place (sampluta:flooded | udake:in water)
- தாவாந் (tāvān)so much
- ஸர்வேஷு (sarveṣu)in all
- வேதேஷு (vedeṣu)in the Vedas
- ப்ராஹ்மணஸ்ய (brāhmaṇasya)of the Brahmana
- விஜாநதஃ (vijānataḥ)who has known
மா கர்மபலஹேதுர்பூர்மா தே ஸங்கோ'ஸ்த்வகர்மணி ॥ 47 ॥
- கர்மணி (karmaṇi)in action
- ஏவ (eva)only
- அதிகாரஃ (adhikāraḥ)right
- தே (te)your
- மா (mā)not
- பலேஷு (phaleṣu)in the fruits
- கதாசந (kadācana)ever
- மா (mā)not
- கர்மபலஹேதுḥ (karmaphalahetuḥ)cause of action's fruits (karma:action | phala:fruits | hetuḥ:cause)
- பூஃ (bhūḥ)be
- மா (mā)not
- தே (te)your
- ஸங்கஃ (saṅgaḥ)attachment
- அஸ்து (astu)be
- அகர்மணி (akarmaṇi)in inaction
ஸித்த்யஸித்த்யோஃ ஸமோ பூத்வா ஸமத்வம் யோக உச்யதே ॥ 48 ॥
- யோகஸ்தஃ (yogasthaḥ)steadfast in yoga (yoga:yoga | sthaḥ:steadfast)
- குரு (kuru)perform
- கர்மாணி (karmāṇi)actions
- ஸங்கம் (saṅgam)attachment
- த்யக்த்வா (tyaktvā)abandoning
- தநஞ்ஜய (dhanañjaya)O Dhananjaya
- ஸித்த்யஸித்த்யோஃ (siddhyasiddhyoḥ)in success and failure (siddhi:success | asiddhi:failure)
- ஸமஃ (samaḥ)balanced
- பூத்வா (bhūtvā)being
- ஸமத்வம் (samatvaṃ)evenness of mind
- யோக (yoga)yoga
- உச்யதே (ucyate)is called
புத்தௌ ஶரணமந்விச்ச க்ரு'பணாஃ பலஹேதவஃ ॥ 49 ॥
- தூரேண (dūreṇa)by far
- ஹி (hi)indeed
- அவரம் (avaraṃ)lower
- கர்ம (karma)action
- புத்தியோகாத் (buddhiyogāt)than the yoga of wisdom (buddhi:wisdom | yogāt:than the yoga)
- தநஞ்ஜய (dhanañjaya)O Dhananjaya
- புத்தௌ (buddhau)in wisdom
- ஶரணம் (śaraṇam)refuge
- அந்விச்ச (anviccha)seek
- க்ரு'பணாஃ (kṛpaṇāḥ)wretched
- பலஹேதவஃ (phalahetavaḥ)those whose motive is the fruit (phala:fruit | hetavaḥ:motive)
தஸ்மாத்யோகாய யுஜ்யஸ்வ யோகஃ கர்மஸு கௌஶலம் ॥ 50 ॥
- புத்தியுக்தஃ (buddhiyuktaḥ)endowed with wisdom (buddhi:wisdom | yuktaḥ:endowed with)
- ஜஹாதி (jahāti)casts off
- இஹ (iha)in this life
- உபே (ubhe)both
- ஸுக்ரு'ததுஷ்க்ரு'தே (sukṛtaduṣkṛte)good and evil deeds (sukṛta:good deed | duṣkṛta:evil deed)
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- யோகாய (yogāya)to yoga
- யுஜ்யஸ்வ (yujyasva)devote yourself
- யோகஃ (yogaḥ)yoga
- கர்மஸு (karmasu)in actions
- கௌஶலம் (kauśalam)skill
ஜந்மபந்தவிநிர்முக்தாஃ பதம் கச்சந்த்யநாமயம் ॥ 51 ॥
- கர்மஜம் (karmajaṃ)born of action (karma:action | jaṃ:born of)
- புத்தியுக்தா (buddhiyuktā)endowed with wisdom (buddhi:wisdom | yuktā:endowed with)
- ஹி (hi)indeed
- பலம் (phalaṃ)fruit
- த்யக்த்வா (tyaktvā)having abandoned
- மநீஷிணஃ (manīṣiṇaḥ)the wise
- ஜந்மபந்தவிநிர்முக்தாஃ (janmabandhavinirmuktāḥ)freed from birth's fetters (janma:birth | bandha:fetters | vinirmuktāḥ:freed from)
- பதம் (padaṃ)state
- கச்சந்தி (gacchanti)go
- அநாமயம் (anāmayam)beyond all evil
ததா கந்தாஸி நிர்வேதம் ஶ்ரோதவ்யஸ்ய ஶ்ருதஸ்ய ச ॥ 52 ॥
- யதா (yadā)when
- தே (te)your
- மோஹகலிலம் (mohakalilaṃ)mire of delusion (moha:delusion | kalilaṃ:mire)
- புத்திஃ (buddhiḥ)intellect
- வ்யதிதரிஷ்யதி (vyatitariṣyati)crosses beyond
- ததா (tadā)then
- கந்தாஸி (gantāsi)you shall attain
- நிர்வேதம் (nirvedaṃ)indifference
- ஶ்ரோதவ்யஸ்ய (śrotavyasya)of what is to be heard
- ஶ்ருதஸ்ய (śrutasya)of what has been heard
- ச (ca)and
ஸமாதாவசலா புத்திஸ்ததா யோகமவாப்ஸ்யஸி ॥ 53 ॥
- ஶ்ருதிவிப்ரதிபந்நா (śrutivipratipannā)confused by scriptures (śruti:scriptures | vipratipannā:confused)
- தே (te)your
- யதா (yadā)when
- ஸ்தாஸ்யதி (sthāsyati)shall stand
- நிஶ்சலா (niścalā)immovable
- ஸமாதௌ (samādhau)in concentration
- அசலா (acalā)steady
- புத்திஃ (buddhiḥ)intellect
- ததா (tadā)then
- யோகம் (yogam)Self-realisation
- அவாப்ஸ்யஸி (avāpsyasi)you shall attain
ஸ்திததீஃ கிம் ப்ரபாஷேத கிமாஸீத வ்ரஜேத கிம் ॥ 54 ॥
- அர்ஜுந (arjuna)Arjuna
- உவாச (uvāca)said
- ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ய (sthitaprajñasya)of steady wisdom (sthita:steady | prajñasya:of wisdom)
- கா (kā)what
- பாஷா (bhāṣā)description
- ஸமாதிஸ்தஸ்ய (samādhisthasya)merged in superconscious state (samādhi:superconscious state | sthasya:merged in)
- கேஶவ (keśava)O Keshava
- ஸ்திததீஃ (sthitadhīḥ)one of steady wisdom (sthita:steady | dhīḥ:wisdom)
- கிம் (kiṃ)how
- ப்ரபாஷேத (prabhāṣeta)speak
- கிம் (kim)how
- ஆஸீத (āsīta)sit
- வ்ரஜேத (vrajeta)walk
- கிம் (kim)how
ஆத்மந்யேவாத்மநா துஷ்டஃ ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ததோச்யதே ॥ 55 ॥
- ஶ்ரீபகவாந் (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- உவாச (uvāca)said
- ப்ரஜஹாதி (prajahāti)casts off
- யதா (yadā)when
- காமாந் (kāmān)desires
- ஸர்வாந் (sarvān)all
- பார்த (pārtha)O Partha
- மநோகதாந் (manogatān)of the mind (mano:mind | gatān:gone to)
- ஆத்மநி (ātmani)in the Self
- ஏவ (eva)indeed
- ஆத்மநா (ātmanā)by the Self
- துஷ்டஃ (tuṣṭaḥ)satisfied
- ஸ்திதப்ரஜ்ஞஃ (sthitaprajñaḥ)one of steady Wisdom (sthita:steady | prajñaḥ:wisdom)
- ததா (tadā)then
- உச்யதே (ucyate)is said
வீதராகபயக்ரோதஃ ஸ்திததீர்முநிருச்யதே ॥ 56 ॥
- துஃகேஷு (duḥkheṣu)in adversities
- அநுத்விக்நமநாஃ (anudvignamanāḥ)unshaken mind (anudvigna:unshaken | manāḥ:mind)
- ஸுகேஷு (sukheṣu)in prosperity
- விகதஸ்ப்ரு'ஹஃ (vigataspṛhaḥ)free from desires (vigata:free from | spṛhaḥ:desires)
- வீதராகபயக்ரோதஃ (vītarāgabhayakrodhaḥ)free from attachment, fear, anger (vīta:free from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodhaḥ:anger)
- ஸ்திததீஃ (sthitadhīḥ)steady wisdom (sthita:steady | dhīḥ:wisdom)
- முநிஃ (muniḥ)sage
- உச்யதே (ucyate)is called
நாபிநந்ததி ந த்வேஷ்டி தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥ 57 ॥
- யஃ (yaḥ)who
- ஸர்வத்ர (sarvatra)everywhere
- அநபிஸ்நேஹஃ (anabhisnehaḥ)without attachment
- தத்தத் (tattat)that and that
- ப்ராப்ய (prāpya)on meeting
- ஶுபாஶுபம் (śubhāśubham)good and bad (śubha:good | aśubham:bad)
- ந (na)not
- அபிநந்ததி (abhinandati)rejoices
- ந (na)nor
- த்வேஷ்டி (dveṣṭi)hates
- தஸ்ய (tasya)his
- ப்ரஜ்ஞா (prajñā)wisdom
- ப்ரதிஷ்டிதா (pratiṣṭhitā)is fixed
இந்த்ரியாணீந்த்ரியார்தேப்யஸ்தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥ 58 ॥
- யதா (yadā)when
- ஸம்ஹரதே (saṃharate)withdraws
- ச (ca)and
- அயம் (ayam)this
- கூர்மஃ (kūrmaḥ)tortoise
- அங்காநி (aṅgāni)limbs
- இவ (iva)like
- ஸர்வஶஃ (sarvaśaḥ)from all sides
- இந்த்ரியாணி (indriyāṇi)senses
- இந்த்ரியார்தேப்யஃ (indriyārthebhyaḥ)from sense-objects (indriya:senses | arthebhyaḥ:from objects)
- தஸ்ய (tasya)his
- ப்ரஜ்ஞா (prajñā)wisdom
- ப்ரதிஷ்டிதா (pratiṣṭhitā)becomes steady
ரஸவர்ஜம் ரஸோ'ப்யஸ்ய பரம் த்ரு'ஷ்ட்வா நிவர்ததே ॥ 59 ॥
- விஷயா (viṣayāḥ)objects of the senses
- விநிவர்தந்தே (vinivartante)turn away
- நிராஹாரஸ்ய (nirāhārasya)of the abstinent
- தேஹிநஃ (dehinaḥ)embodied soul
- ரஸவர்ஜம் (rasavarjam)leaving the longing (rasa:longing | varjam:leaving)
- ரஸஃ (rasaḥ)longing
- அபி (api)also
- அஸ்ய (asya)his
- பரம் (param)Supreme
- த்ரு'ஷ்ட்வா (dṛṣṭvā)on seeing
- நிவர்ததே (nivartate)leaves
இந்த்ரியாணி ப்ரமாதீநி ஹரந்தி ப்ரஸபம் மநஃ ॥ 60 ॥
- யததஃ (yatataḥ)striving
- ஹி (hi)indeed
- அபி (api)even
- கௌந்தேய (kaunteya)O son of Kunti
- புருஷஸ்ய (puruṣasya)of a man
- விபஶ்சிதஃ (vipaścitaḥ)of the wise
- இந்த்ரியாணி (indriyāṇi)senses
- ப்ரமாதீநி (pramāthīni)turbulent
- ஹரந்தி (haranti)carry away
- ப்ரஸபம் (prasabham)violently
- மநஃ (manaḥ)mind
வஶே ஹி யஸ்யேந்த்ரியாணி தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥ 61 ॥
- தாநி (tāni)those
- ஸர்வாணி (sarvāṇi)all
- ஸம்யம்ய (saṃyamya)restraining
- யுக்த (yukta)steadfast
- ஆஸீத (āsīta)should sit
- மத்பரஃ (matparaḥ)intent on Me (mat:Me | paraḥ:intent on)
- வஶே (vaśe)under control
- ஹி (hi)indeed
- யஸ்ய (yasya)whose
- இந்த்ரியாணி (indriyāṇi)senses
- தஸ்ய (tasya)his
- ப்ரஜ்ஞா (prajñā)wisdom
- ப்ரதிஷ்டிதா (pratiṣṭhitā)steady
ஸங்காத்ஸஞ்ஜாயதே காமஃ காமாத்க்ரோதோ'பிஜாயதே ॥ 62 ॥
- த்யாயதஃ (dhyāyataḥ)thinking of
- விஷயாந் (viṣayān)objects
- பும்ஸஃ (puṃsaḥ)of a man
- ஸங்கஃ (saṅgaḥ)attachment
- தேஷு (teṣu)in them
- உபஜாயதே (upajāyate)arises
- ஸங்காத் (saṅgāt)from attachment
- ஸஞ்ஜாயதே (sañjāyate)is born
- காமஃ (kāmaḥ)desire
- காமாத் (kāmāt)from desire
- க்ரோதஃ (krodhaḥ)anger
- அபிஜாயதே (abhijāyate)arises
ஸ்ம்ரு'திப்ரம்ஶாத்புத்திநாஶோ புத்திநாஶாத்ப்ரணஶ்யதி ॥ 63 ॥
- க்ரோதாத் (krodhāt)from anger
- பவதி (bhavati)becomes
- ஸம்மோஹஃ (sammohaḥ)delusion
- ஸம்மோஹாத் (sammohāt)from delusion
- ஸ்ம்ரு'திவிப்ரமஃ (smṛtivibhramaḥ)loss of memory (smṛti:memory | vibhramaḥ:loss)
- ஸ்ம்ரு'திப்ரம்ஶாத் (smṛtibhraṃśāt)from loss of memory (smṛti:memory | bhraṃśāt:from loss)
- புத்திநாஶஃ (buddhināśaḥ)destruction of discrimination (buddhi:discrimination | nāśaḥ:destruction)
- புத்திநாஶாத் (buddhināśāt)from destruction of discrimination (buddhi:discrimination | nāśāt:from destruction)
- ப்ரணஶ்யதி (praṇaśyati)he perishes
ஆத்மவஶ்யைர்விதேயாத்மா ப்ரஸாதமதிகச்சதி ॥ 64 ॥
- ராகத்வேஷவியுக்தைஸ்து (rāgadveṣaviyuktaiḥ)freed from attachment and aversion (rāga:attachment | dveṣa:aversion | viyuktaiḥ:free from)
- து (tu)but
- விஷயாந் (viṣayān)objects
- இந்த்ரியைஃ (indriyaiḥ)with senses
- சரந் (caran)moving
- ஆத்மவஶ்யைஃ (ātmavaśyaiḥ)self-controlled (ātma:self | vaśyaiḥ:controlled)
- விதேயாத்மா (vidheyātmā)disciplined self (vidheya:disciplined | ātmā:self)
- ப்ரஸாதம் (prasādam)peace
- அதிகச்சதி (adhigacchati)attains
ப்ரஸந்நசேதஸோ ஹ்யாஶு புத்திஃ பர்யவதிஷ்டதே ॥ 65 ॥
- ப்ரஸாதே (prasāde)in tranquility
- ஸர்வதுஃகாநாம் (sarvaduḥkhānām)of all pains (sarva:all | duḥkhānām:of pains)
- ஹாநிஃ (hāniḥ)destruction
- அஸ்ய (asya)of this
- உபஜாயதே (upajāyate)arises
- ப்ரஸந்நசேதஸஃ (prasannacetasaḥ)of the tranquil-minded (prasanna:tranquil | cetas:mind)
- ஹி (hi)indeed
- ஆஶு (āśu)soon
- புத்திஃ (buddhiḥ)intellect
- பர்யவதிஷ்டதே (paryavatiṣṭhate)becomes steady
ந சாபாவயதஃ ஶாந்திரஶாந்தஸ்ய குதஃ ஸுகம் ॥ 66 ॥
- நாஸ்தி (nāsti)there is no
- புத்திஃ (buddhiḥ)knowledge
- அயுக்தஸ்ய (ayuktasya)of the unsteady
- ந (na)not
- ச (ca)and
- அயுக்தஸ்ய (ayuktasya)of the unsteady
- பாவநா (bhāvanā)meditation
- ந (na)not
- ச (ca)and
- அபாவயதஃ (abhāvayataḥ)of the unmeditative
- ஶாந்திஃ (śāntiḥ)peace
- அஶாந்தஸ்ய (aśāntasya)of the peaceless
- குதஃ (kutaḥ)how
- ஸுகம் (sukham)happiness
ததஸ்ய ஹரதி ப்ரஜ்ஞாம் வாயுர்நாவமிவாம்பஸி ॥ 67 ॥
- இந்த்ரியாணாம் (indriyāṇām)of the senses
- ஹி (hi)indeed
- சரதாம் (caratām)wandering
- யத் (yat)which
- மநஃ (manaḥ)mind
- அநுவிதீயதே (anuvidhīyate)follows
- தத் (tat)that
- அஸ்ய (asya)his
- ஹரதி (harati)carries away
- ப்ரஜ்ஞாம் (prajñām)discrimination
- வாயுஃ (vāyuḥ)wind
- நாவம் (nāvam)boat
- இவ (iva)like
- அம்பஸி (ambhasi)on the waters
இந்த்ரியாணீந்த்ரியார்தேப்யஸ்தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥ 68 ॥
- தஸ்மாத் (tasmāt)therefore
- யஸ்ய (yasya)whose
- மஹாபாஹோ (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- நிக்ரு'ஹீதாநி (nigṛhītāni)restrained
- ஸர்வஶஃ (sarvaśaḥ)completely
- இந்த்ரியாணி (indriyāṇi)senses
- இந்த்ரியார்தேப்யஃ (indriyārthebhyaḥ)from sense-objects (indriya:senses | arthebhyaḥ:from objects)
- தஸ்ய (tasya)his
- ப்ரஜ்ஞா (prajñā)knowledge
- ப்ரதிஷ்டிதா (pratiṣṭhitā)steady
யஸ்யாம் ஜாக்ரதி பூதாநி ஸா நிஶா பஶ்யதோ முநேஃ ॥ 69 ॥
- யா (yā)which
- நிஶா (niśā)night
- ஸர்வபூதாநாம் (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- தஸ்யாம் (tasyāṃ)in that
- ஜாகர்தி (jāgarti)keeps awake
- ஸம்யமீ (saṃyamī)self-controlled man
- யஸ்யாம் (yasyāṃ)where
- ஜாக்ரதி (jāgrati)are awake
- பூதாநி (bhūtāni)beings
- ஸா (sā)that
- நிஶா (niśā)night
- பஶ்யதோ (paśyataḥ)for the one who sees
- முநேஃ (muneḥ)of the sage
தத்வத்காமா யம் ப்ரவிஶந்தி ஸர்வே ஸ ஶாந்திமாப்நோதி ந காமகாமீ ॥ 70 ॥
- ஆபூர்யமாணம் (āpūryamāṇam)being filled
- அசலப்ரதிஷ்டம் (acalapratiṣṭham)steadfast (acala:immovable | pratiṣṭham:established)
- ஸமுத்ரம் (samudram)ocean
- ஆபஃ (āpaḥ)waters
- ப்ரவிஶந்தி (praviśanti)enter
- யத்வத் (yadvat)just as
- தத்வத் (tadvat)so
- காமாஃ (kāmāḥ)desires
- யம் (yam)whom
- ப்ரவிஶந்தி (praviśanti)enter
- ஸர்வே (sarve)all
- ஸ (sa)he
- ஶாந்திம் (śāntim)peace
- ஆப்நோதி (āpnoti)attains
- ந (na)not
- காமகாமீ (kāmakāmī)desirer of desires (kāma:desire | kāmī:desirer)
நிர்மமோ நிரஹங்காரஃ ஸ ஶாந்திமதிகச்சதி ॥ 71 ॥
- விஹாய (vihāya)abandoning
- காமாந் (kāmān)desires
- யஃ (yaḥ)who
- ஸர்வாந் (sarvān)all
- புமாந் (pumān)man
- சரதி (carati)moves about
- நிஃஸ்ப்ரு'ஹஃ (niḥspṛhaḥ)without longing
- நிர்மமஃ (nirmamaḥ)without 'my-ness'
- நிரஹங்காரஃ (nirahaṅkāraḥ)without 'I-ness'
- ஸ (sa)he
- ஶாந்திம் (śāntim)peace
- அதிகச்சதி (adhigacchati)attains
ஸ்தித்வாஸ்யாமந்தகாலே'பி ப்ரஹ்மநிர்வாணம்ரு'ச்சதி ॥ 72 ॥
- ஏஷா (eṣā)this
- ப்ராஹ்மீ (brāhmī)Brahmic
- ஸ்திதிஃ (sthitiḥ)state
- பார்த (pārtha)O Son of Pritha
- ந (na)not
- ஏநாம் (enām)this
- ப்ராப்ய (prāpya)attaining
- விமுஹ்யதி (vimuhyati)is deluded
- ஸ்தித்வா (sthitvā)being established
- அஸ்யாம் (asyām)therein
- அந்தகாலே (antakāle)at the end of life (anta:end | kāle:at the time)
- அபி (api)even
- ப்ரஹ்மநிர்வாணம் (brahmanirvāṇam)oneness with Brahman (brahma:Brahman | nirvāṇam:oneness)
- ரு'ச்சதி (ṛcchati)attains
ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணார்ஜுநஸம்வாதே ஸாங்க்யயோகோ நாம த்விதீயோ'த்யாயஃ ॥2 ॥
