సాఙ్ఖ్యయోగః
సఞ్జయ ఉవాచ
విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః ॥ 1 ॥
- సఞ్జయ (sañjaya)Sanjaya
- ఉవాచ (uvāca)said
- తమ్ (tam)him
- తథా (tathā)thus
- కృపయా (kṛpayā)with pity
- ఆవిష్టమ్ (āviṣṭam)overcome
- అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ (aśrupūrṇākulekṣaṇam)with tear-filled, agitated eyes (aśru:tear | pūrṇa:filled | ākula:agitated | īkṣaṇam:eyes)
- విషీదన్తమ్ (viṣīdantam)despondent
- ఇదం (idaṃ)these
- వాక్యమ్ (vākyam)words
- ఉవాచ (uvāca)said
- మధుసూదనః (madhusūdanaḥ)Madhusudana (madhu:Madhu | sūdana:destroyer)
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున ॥ 2 ॥
- శ్రీభగవాన్ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ఉవాచ (uvāca)said
- కుతః (kutaḥ)whence
- త్వా (tvā)upon thee
- కశ్మలమ్ (kaśmalam)dejection
- ఇదం (idaṃ)this
- విషమే (viṣame)in perilous condition
- సముపస్థితమ్ (samupasthitam)has come upon
- అనార్యజుష్టమ్ (anāryajuṣṭam)un-Aryan-like (anārya:un-Aryan | juṣṭam:like)
- అస్వర్గ్యమ్ (asvargyam)heaven-excluding
- అకీర్తికరమ్ (akīrtikaram)disgraceful (akīrti:disgrace | karam:causing)
- అర్జున (arjuna)O Arjuna
క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప ॥ 3 ॥
- క్లైబ్యం (klaibyaṃ)impotence
- మా (mā)do not
- స్మ (sma)indeed
- గమః (gamaḥ)yield
- పార్థ (pārtha)O Partha
- న (na)not
- ఏతత్ (etat)this
- త్వయి (tvayi)in you
- ఉపపద్యతే (upapadyate)befits
- క్షుద్రం (kṣudraṃ)mean
- హృదయదౌర్బల్యం (hṛdayadaurbalyaṃ)weakness of heart (hṛdaya:heart | daurbalyaṃ:weakness)
- త్యక్త్వా (tyaktvā)casting off
- ఉత్తిష్ఠ (uttiṣṭha)stand up
- పరన్తప (parantapa)O scorcher of foes
ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన ॥ 4 ॥
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- ఉవాచ (uvāca)said
- కథం (kathaṃ)how
- భీష్మమ్ (bhīṣmam)Bhishma
- అహమ్ (aham)I
- సఙ్ఖ్యే (saṅkhye)in battle
- ద్రోణమ్ (droṇam)Drona
- చ (ca)and
- మధుసూదన (madhusūdana)O Madhusudana
- ఇషుభిః (iṣubhiḥ)with arrows
- ప్రతియోత్స్యామి (pratiyotsyāmi)shall I fight
- పూజార్హౌ (pūjārhau)worthy of worship (pūjā:worship | arhau:worthy)
- అరిసూదన (arisūdana)O destroyer of enemies (ari:enemy | sūdana:destroyer)
హత్వార్థకామాంస్తు గురునిహైవ భుఞ్జీయ భోగానఽరుధిరప్రదిగ్ధాన్ ॥ 5 ॥
- గురూన్ (gurūn)teachers
- అహత్వా (ahatvā)not killing
- హి (hi)indeed
- మహానుభావాన్ (mahānubhāvān)noble ones (mahā:great | anubhāvān:souls)
- శ్రేయః (śreyaḥ)better
- భోక్తుమ్ (bhoktum)to eat
- భైక్ష్యమ్ (bhaikṣyam)bread of beggary
- అపి (api)even
- ఇహ (iha)in this world
- లోకే (loke)world
- హత్వా (hatvā)killing
- అర్థకామాన్ (arthakāmān)wealth and desires (artha:wealth | kāmān:desires)
- తు (tu)but
- గురూన్ (gurūn)teachers
- ఇహ (iha)in this world
- ఏవ (eva)indeed
- భుఞ్జీయ (bhuñjīya)enjoy
- భోగాన్ (bhogān)enjoyments
- రుధిరప్రదిగ్ధాన్ (rudhirapradigdhān)stained with blood (rudhira:blood | pradigdhān:stained)
యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః ॥ 6 ॥
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏతత్ (etat)this
- విద్మః (vidmaḥ)we know
- కతరత్ (katarat)which
- నః (naḥ)for us
- గరీయః (garīyaḥ)better
- యత్ (yat)that
- వా (vā)or
- జయేమ (jayema)we conquer
- యది (yadi)if
- వా (vā)or
- నః (naḥ)us
- జయేయుః (jayeyuḥ)they conquer
- యాన్ (yān)whom
- ఏవ (eva)even
- హత్వా (hatvā)having slain
- న (na)not
- జిజీవిషామః (jijīviṣāmaḥ)wish to live
- తే (te)they
- అవస్థితాః (avasthitāḥ)standing
- ప్రముఖే (pramukhe)in front
- ధార్తరాష్ట్రాః (dhārtarāṣṭrāḥ)sons of Dhritarashtra (dhṛtarāṣṭra:Dhritarashtra | āḥ:sons of)
యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్ ॥ 7 ॥
- కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః (kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ)nature afflicted by pity (kārpaṇya:pity | doṣa:fault | upahata:afflicted | svabhāvaḥ:nature)
- పృచ్ఛామి (pṛcchāmi)I ask
- త్వామ్ (tvām)you
- ధర్మసమ్మూఢచేతాః (dharmasammūḍhacetāḥ)mind confused about duty (dharma:duty | sammūḍha:confused | cetāḥ:mind)
- యత్ (yat)what
- శ్రేయః (śreyaḥ)good
- స్యాత్ (syāt)may be
- నిశ్చితమ్ (niścitam)decisively
- బ్రూహి (brūhi)tell
- తత్ (tat)that
- మే (me)to me
- శిష్యః (śiṣyaḥ)disciple
- తే (te)your
- అహమ్ (aham)I
- శాధి (śādhi)instruct
- మామ్ (mām)me
- త్వామ్ (tvām)you
- ప్రపన్నమ్ (prapannam)surrendered
అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్ ॥ 8 ॥
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- ప్రపశ్యామి (prapaśyāmi)I see
- మమ (mama)my
- అపనుద్యాద్ (apanudyād)would remove
- యత్ (yat)that
- శోకమ్ (śokam)sorrow
- ఉచ్ఛోషణమ్ (ucchoṣaṇam)burning up
- ఇన్ద్రియాణామ్ (indriyāṇām)of the senses
- అవాప్య (avāpya)attaining
- భూమౌ (bhūmau)on earth
- అసపత్నమ్ (asapatnam)unrivalled
- ఋద్ధమ్ (ṛddham)prosperous
- రాజ్యమ్ (rājyam)dominion
- సురాణామ్ (surāṇām)of the gods
- అపి (api)even
- చ (ca)and
- అధిపత్యమ్ (ādhipatyam)lordship
న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ ॥ 9 ॥
- సఞ్జయ (sañjaya)Sanjaya
- ఉవాచ (uvāca)said
- ఏవమ్ (evam)thus
- ఉక్త్వా (uktvā)having spoken
- హృషీకేశం (hṛṣīkeśaṃ)Hrishikesha
- గుడాకేశః (guḍākeśaḥ)Gudakesha
- పరన్తప (parantapa)destroyer of foes
- న (na)not
- యోత్స్య (yotsya)fight
- ఇతి (iti)thus
- గోవిన్దమ్ (govindam)Govinda
- ఉక్త్వా (uktvā)having spoken
- తూష్ణీం (tūṣṇīm)silent
- బభూవ (babhūva)became
- హ (ha)indeed
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః ॥ 10 ॥
- తమ్ (tam)to him
- ఉవాచ (uvāca)spoke
- హృషీకేశః (hṛṣīkeśaḥ)Hrishikesha
- ప్రహసన్ (prahasan)smiling
- ఇవ (iva)as if
- భారత (bhārata)O Bharata
- సేనయోః (senayoḥ)of the armies
- ఉభయోః (ubhayor)of both
- మధ్యే (madhye)in the midst
- విషీదన్తమ్ (viṣīdantam)despondent
- ఇదం (idaṃ)these
- వచః (vacaḥ)words
అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే ।
గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః ॥ 11 ॥
- శ్రీభగవానువాచ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- అశోచ్యాన్ (aśocyān)those not to be grieved
- అన్వశోకః (anvaśokaḥ)grieved
- త్వం (tvaṃ)you
- ప్రజ్ఞావాదాన్ (prajñāvādān)words of wisdom (prajñā:wisdom | vādān:words)
- చ (ca)and
- భాషసే (bhāṣase)you speak
- గతాసూన్ (gatāsūn)those whose life is gone (gata:gone | asūn:life)
- అగతాసూన్ (agatāsūn)those whose life is not gone (agata:not gone | asūn:life)
- చ (ca)and
- న (na)not
- అనుశోచన్తి (anuśocanti)grieve
- పణ్డితాః (paṇḍitāḥ)the wise
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ ॥ 12 ॥
- న (na)not
- తూ (tu)indeed
- ఏవ (eva)certainly
- అహమ్ (aham)I
- జాతు (jātu)at any time
- న (na)not
- ఆసం (āsam)was
- న (na)not
- త్వమ్ (tvam)you
- న (na)not
- ఇమే (ime)these
- జనాధిపాః (janādhipāḥ)rulers of men (jana:men | adhipāḥ:rulers)
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)certainly
- న (na)not
- భవిష్యామః (bhaviṣyāmaḥ)shall be
- సర్వే (sarve)all
- వయమ్ (vayam)we
- అతః (ataḥ)hereafter
- పరమ్ (param)beyond
తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి ॥ 13 ॥
- దేహినః (dehinaḥ)of the embodied
- అస్మిన (asmin)in this
- యథా (yathā)just as
- దేహే (dehe)in the body
- కౌమారమ్ (kaumāram)childhood
- యౌవనమ్ (yauvanam)youth
- జరా (jarā)old age
- తథా (tathā)so also
- దేహాన్తరప్రాప్తిః (dehāntaraprāptiḥ)attainment of another body (deha:body | antara:another | prāptiḥ:attainment)
- ధీః (dhīḥ)the wise
- తత్ర (tatra)there
- న (na)not
- ముహ్యతి (muhyati)is deluded
ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత ॥ 14 ॥
- మాత్రాస్పర్శాః (mātrāsparśāḥ)contacts of senses (mātrā:senses | sparśāḥ:contacts)
- తు (tu)but
- కౌన్తేయ (kaunteya)O son of Kunti
- శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః (śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ)cause heat, cold, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkha:pain | dāḥ:cause)
- ఆగమాపాయినః (āgamāpāyinaḥ)have a beginning and end (āgama:arrival | apāyinaḥ:departure)
- అనిత్యా (anityā)impermanent
- స్తాన్ (stān)them
- తితిక్షస్వ (titīkṣasva)endure
- భారత (bhārata)O descendant of Bharata
సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే ॥ 15 ॥
- యం (yaṃ)whom
- హి (hi)surely
- న (na)not
- వ్యథయన్తి (vyathayanti)afflict
- ఏతే (ete)these
- పురుషం (puruṣaṃ)man
- పురుషర్షభ (puruṣarṣabha)chief among men (puruṣa:man | ṛṣabha:chief)
- సమదుఃఖసుఖం (samaduḥkhasukhaṃ)pleasure and pain are the same (sama:same | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- ధీరం (dhīraṃ)firm man
- సః (saḥ)he
- అమృతత్వాయ (amṛtatvāya)for immortality (amṛta:immortality | tvāya:for)
- కల్పతే (kalpate)is fit
ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః ॥ 16 ॥
- న (na)not
- అసతః (asataḥ)of the unreal
- విద్యతే (vidyate)exists
- భావః (bhāvaḥ)being
- న (na)not
- అభావః (abhāvaḥ)non-being
- విద్యతే (vidyate)exists
- సతః (sataḥ)of the real
- ఉభయోః (ubhayor)of both
- అపి (api)also
- దృష్టః (dṛṣṭaḥ)seen
- అన్తః (antaḥ)end
- తు (tu)but
- అనయోః (anayoḥ)of these
- తత్త్వదర్శిభిః (tattvadarśibhiḥ)by the seers of truth (tattva:truth | darśibhiḥ:by the seers)
వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి ॥ 17 ॥
- అవినాశి (avināśi)indestructible
- తు (tu)but
- తత్ (tat)that
- విద్ధి (viddhi)know
- యేన (yena)by which
- సర్వమ్ (sarvam)all
- ఇదమ్ (idam)this
- తతమ్ (tatam)pervaded
- వినాశమ్ (vināśam)destruction
- అవ్యయస్య (avyayasya)of the imperishable (avyaya:imperishable | asya:of)
- అస్య (asya)of this
- న (na)not
- కశ్చిత్ (kaścit)anyone
- కర్తుమ్ (kartum)to cause
- అర్హతి (arhati)is able
అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత ॥ 18 ॥
- అన్తవన్తః (antavantaḥ)having an end
- ఇమే (ime)these
- దేహాః (dehāḥ)bodies
- నిత్యస్య (nityasya)of the eternal
- ఉక్తాః (uktāḥ)are said
- శరీరిణః (śarīriṇaḥ)of the embodied
- అనాశినః (anāśinaḥ)indestructible
- అప్రమేయస్య (aprameyasya)incomprehensible
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- యుధ్యస్వ (yudhyasva)fight
- భారత (bhārata)O Bharata
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే ॥ 19 ॥
- య (ya)who
- ఏనమ్ (enam)this
- వేత్తి (vetti)knows
- హన్తారమ్ (hantāram)slayer
- యః (yaḥ)who
- చ (ca)and
- ఏనమ్ (enam)this
- మన్యతే (manyate)thinks
- హతమ్ (hatam)slain
- ఉభౌ (ubhau)both
- తౌ (tau)they
- న (na)not
- విజానీతః (vijānītaḥ)know
- న (na)not
- అయమ్ (ayam)this
- హన్తి (hanti)slays
- న (na)not
- హన్యతే (hanyate)is slain
అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే ॥ 20 ॥
- న (na)not
- జాయతే (jāyate)is born
- మ్రియతే (mriyate)dies
- వా (vā)or
- కదాచిత్ (kadācin)at any time
- న (na)not
- అయమ్ (ayam)this
- భూత్వా (bhūtvā)having been
- భవితా (bhavitā)will be
- వా (vā)or
- న (na)not
- భూయః (bhūyaḥ)again
- అజః (ajaḥ)unborn
- నిత్యః (nityaḥ)eternal
- శాశ్వతః (śāśvataḥ)changeless
- అయమ్ (ayam)this
- పురాణః (purāṇaḥ)ancient
- న (na)not
- హన్యతే (hanyate)is killed
- హన్యమానే (hanyamāne)when killed
- శరీరే (śarīre)body
కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్ ॥ 21॥
- వేద (veda)knows
- అవినాశినం (avināśinam)indestructible
- నిత్యమ్ (nityam)eternal
- యః (yaḥ)who
- ఏనమ్ (enam)him
- అజమ్ (ajam)unborn
- అవ్యయమ్ (avyayam)inexhaustible
- కథమ్ (katham)how
- సః (saḥ)that
- పురుషః (puruṣaḥ)man
- పార్థ (pārtha)O Partha
- కమ్ (kam)whom
- ఘాతయతి (ghātayati)causes to be slain
- హన్తి (hanti)slays
- కమ్ (kam)whom
తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణాన్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ ॥ 22 ॥
- వాసాంసి (vāsāṃsi)clothes
- జీర్ణాని (jīrṇāni)worn out
- యథా (yathā)just as
- విహాయ (vihāya)having cast off
- నవాని (navāni)new ones
- గృహ్ణాతి (gṛhṇāti)takes
- నరః (naraḥ)man
- అపరాణి (aparāṇi)others
- తథా (tathā)so also
- శరీరాణి (śarīrāṇi)bodies
- విహాయ (vihāya)having cast off
- జీర్ణాని (jīrṇāni)worn out
- అన్యాని (anyāni)others
- సంయాతి (saṃyāti)enters
- నవాని (navāni)new ones
- దేహీ (dehī)embodied-Self
న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః ॥ 23 ॥
- న (na)not
- ఏనమ్ (enam)this
- ఛిన్దన్తి (chindanti)cleave
- శస్త్రాణి (śastrāṇi)weapons
- న (na)not
- ఏనమ్ (enam)this
- దహతి (dahati)burns
- పావకః (pāvakaḥ)fire
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏనమ్ (enam)this
- క్లేదయన్తి (kledayanti)moisten
- ఆపః (āpaḥ)water
- న (na)not
- శోషయతి (śoṣayati)dries
- మారుతః (mārutaḥ)wind
నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః ॥ 24 ॥
- అచ్ఛేద్యః (acchedyaḥ)cannot be cut
- అయమ్ (ayam)this
- అదాహ్యః (adāhyaḥ)cannot be burnt
- అయమ్ (ayam)this
- అక్లేద్యః (akledyaḥ)cannot be moistened
- అశోష్యః (aśoṣyaḥ)cannot be dried
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- నిత్యః (nityaḥ)eternal
- సర్వగతః (sarvagataḥ)all-pervading (sarva:all | gataḥ:pervading)
- స్థాణుః (sthāṇuḥ)stable
- అచలః (acalaḥ)immovable
- అయమ్ (ayam)this
- సనాతనః (sanātanaḥ)ancient
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి ॥ 25 ॥
- అవ్యక్తః (avyaktaḥ)unmanifest
- అయమ్ (ayam)this
- అచిన్త్యః (acintyaḥ)unthinkable
- అయమ్ (ayam)this
- అవికార్యః (avikāryaḥ)unchangeable
- అయమ్ (ayam)this
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- ఏవమ్ (evam)thus
- విదిత్వా (viditvā)knowing
- ఏనమ్ (enam)this
- న (na)not
- అనుశోచితుమ్ (anuśocitum)to grieve
- అర్హసి (arhasi)you should
తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి ॥ 26 ॥
- అథ (atha)but
- చ (ca)and
- ఏనమ్ (enam)this
- నిత్యజాతమ్ (nityajātaṃ)constantly born (nitya:constant | jātaṃ:born)
- నిత్యమ్ (nityam)constantly
- వా (vā)or
- మన్యసే (manyase)you think
- మృతమ్ (mṛtam)dead
- తథాపి (tathāpi)even then
- త్వమ్ (tvam)you
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- న (na)not
- ఏవమ్ (evam)thus
- శోచితుమ్ (śocitum)to grieve
- అర్హసి (arhasi)you should
తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి ॥ 27 ॥
- జాతస్య (jātasya)of the born
- హి (hi)indeed
- ధ్రువః (dhruvaḥ)certain
- మృత్యుః (mṛtyuḥ)death
- ధ్రువం (dhruvaṃ)certain
- జన్మ (janma)birth
- మృతస్య (mṛtasya)of the dead
- చ (ca)and
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- అపరిహార్యే (aparihārye)inevitable
- అర్థే (arthe)in the matter
- న (na)not
- త్వం (tvaṃ)you
- శోచితుమ్ (śocitum)to grieve
- అర్హసి (arhasi)should
అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా ॥ 28 ॥
- అవ్యక్తాదీని (avyaktādīni)unmanifest in the beginning (avyakta:unmanifest | ādīni:in the beginning)
- భూతాని (bhūtāni)beings
- వ్యక్తమధ్యాని (vyaktamadhyāni)manifest in the middle (vyakta:manifest | madhyāni:in the middle)
- భారత (bhārata)O Bharata
- అవ్యక్తనిధనాని (avyaktanidhanāni)unmanifest in the end (avyakta:unmanifest | nidhanāni:in the end)
- ఏవ (eva)indeed
- తత్ర (tatra)there
- కా (kā)what
- పరిదేవనా (paridevanā)grief
ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ ॥ 29 ॥
- ఆశ్చర్యవత్ (āścaryavat)as a wonder (āścarya:wonder | vat:like)
- పశ్యతి (paśyati)sees
- కశ్చిత్ (kaścit)someone
- ఏనమ్ (enam)this
- ఆశ్చర్యవత్ (āścaryavat)as a wonder (āścarya:wonder | vat:like)
- వదతి (vadati)speaks
- తథా (tathā)thus
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- అన్యః (anyaḥ)another
- ఆశ్చర్యవత్ (āścaryavat)as a wonder (āścarya:wonder | vat:like)
- చ (ca)and
- ఏనమ్ (enam)this
- అన్యః (anyaḥ)another
- శృణోతి (śṛṇoti)hears
- శ్రుత్వా (śrutvā)having heard
- అపి (api)even
- ఏనమ్ (enam)this
- వేద (veda)knows
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- కశ్చిత్ (kaścit)anyone
తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి ॥ 30 ॥
- దేహీ (dehī)the embodied
- నిత్యమ్ (nityam)eternally
- అవధ్యః (avadhyaḥ)indestructible
- అయమ్ (ayam)this
- దేహే (dehe)in the body
- సర్వస్య (sarvasya)of everyone
- భారత (bhārata)O Bharata
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- సర్వాణి (sarvāṇi)all
- భూతాని (bhūtāni)creatures
- న (na)not
- త్వమ్ (tvam)you
- శోచితుమ్ (śocitum)to grieve
- అర్హసి (arhasi)should
ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోఽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే ॥ 31 ॥
- స్వధర్మమ్ (svadharmam)own duty (sva:own | dharmam:duty)
- అపి (api)even
- చ (ca)and
- ఆవేక్ష్య (āvekṣya)considering
- న (na)not
- వికమ్పితుమ్ (vikampitum)to waver
- అర్హసి (arhasi)ought
- ధర్మ్యాత్ (dharmyāt)than a righteous
- హి (hi)indeed
- యుద్ధాత్ (yuddhāt)from war
- శ్రేయః (śreyaḥ)better
- అన్యత్ (anyat)other
- క్షత్రియస్య (kṣatriyasya)for a Kshatriya
- న (na)not
- విద్యతే (vidyate)exists
సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్ ॥ 32 ॥
- యదృచ్ఛయా (yadṛcchayā)by chance
- చ (ca)and
- ఉపపన్నం (upapannaṃ)obtained
- స్వర్గద్వారమ్ (svargadvāram)door to heaven (svarga:heaven | dvāram:door)
- అపావృతమ్ (apāvṛtam)opened
- సుఖినః (sukhinaḥ)happy
- క్షత్రియాః (kṣatriyāḥ)warriors
- పార్థ (pārtha)O Partha
- లభన్తే (labhante)obtain
- యుద్ధమ్ (yuddham)battle
- ఈదృశమ్ (īdṛśam)such
తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి ॥ 33 ॥
- అథ (atha)but
- చేత్ (cet)if
- త్వమ్ (tvam)you
- ఇమం (imam)this
- ధర్మ్యమ్ (dharmyam)righteous
- సఙ్గ్రామమ్ (saṅgrāmam)war
- న (na)not
- కరిష్యసి (kariṣyasi)will do
- తతః (tataḥ)then
- స్వధర్మమ్ (svadharmam)own duty (sva:own | dharmam:duty)
- కీర్తిమ్ (kīrtim)fame
- చ (ca)and
- హిత్వా (hitvā)abandoning
- పాపమ్ (pāpam)sin
- అవాప్స్యసి (avāpsyasi)you shall incur
సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే ॥ 34 ॥
- అకీర్తిం (akīrtiṃ)dishonour
- చ (ca)and
- అపి (api)also
- భూతాని (bhūtāni)people
- కథయిష్యన్తి (kathayiṣyanti)will recount
- తే (te)your
- అవ్యయామ్ (avyayām)everlasting
- సమ్భావితస్య (sambhāvitasya)of the honoured
- చ (ca)and
- అకీర్తిః (akīrtiḥ)dishonour
- మరణాత్ (maraṇāt)than death
- అతిరిచ్యతే (atiricyate)is more
యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్ ॥ 35 ॥
- భయాత్ (bhayāt)from fear
- రణాత్ (raṇāt)from battle
- ఉపరతమ్ (uparatam)withdrawn
- మంస్యన్తే (maṃsyante)will think
- త్వామ్ (tvām)you
- మహారథాః (mahārathāḥ)great battalion commanders (mahā:great | rathāḥ:charioteers/commanders)
- యేషామ్ (yeṣām)of whom
- చ (ca)and
- త్వమ్ (tvam)you
- బహుమతః (bahumato)highly regarded
- భూత్వా (bhūtvā)having been
- యాస్యసి (yāsyasi)will go
- లాఘవమ్ (lāghavam)disgrace
నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్ ॥ 36 ॥
- అవాచ్యవాదాన్ (avācyavādān)unspeakable words (avācya:unspeakable | vādān:words)
- చ (ca)and
- బహూన్ (bahūn)many
- వదిష్యన్తి (vadiṣyanti)will speak
- తవ (tava)your
- అహితాః (ahitāḥ)enemies
- నిన్దన్తః (nindantaḥ)cavilling
- తవ (tava)your
- సామర్థ్యమ్ (sāmarthyam)powers
- తతః (tataḥ)than this
- దుఃఖతరమ్ (duḥkhataraṃ)more painful
- ను (nu)indeed
- కిమ్ (kim)what
తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః ॥ 37 ॥
- హతః (hataḥ)slain
- వా (vā)or
- ప్రాప్స్యసి (prāpsyasi)you will obtain
- స్వర్గమ్ (svargam)heaven
- జిత్వా (jitvā)having conquered
- వా (vā)or
- భోక్ష్యసే (bhokṣyase)you will enjoy
- మహీమ్ (mahīm)the earth
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- ఉత్తిష్ఠ (uttiṣṭha)stand up
- కౌన్తేయ (kaunteya)O son of Kunti
- యుద్ధాయ (yuddhāya)for battle
- కృతనిశ్చయః (kṛtaniścayaḥ)determined (kṛta:made | niścayaḥ:determination)
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి ॥ 38 ॥
- సుఖదుఃఖే (sukhaduḥkhe)pleasure and pain (sukha:pleasure | duḥkhe:pain)
- సమే (same)the same
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- లాభాలాభౌ (lābhālābhau)gain and loss (lābha:gain | ālābhau:loss)
- జయాజయౌ (jayājayau)victory and defeat (jaya:victory | ajayau:defeat)
- తతః (tataḥ)then
- యుద్ధాయ (yuddhāya)for battle
- యుజ్యస్వ (yujyasva)engage
- న (na)not
- ఏవం (evaṃ)thus
- పాపమ్ (pāpam)sin
- అవాప్స్యసి (avāpsyasi)you shall incur
బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి ॥ 39 ॥
- ఏషా (eṣā)this
- తే (te)to you
- అభిహితా (abhihitā)has been taught
- సాఙ్ఖ్యే (sāṅkhye)in SANKHYA
- బుద్ధిః (buddhiḥ)wisdom
- యోగే (yoge)in YOGA
- తు (tu)but
- ఇమాం (imāṃ)this
- శృణు (śṛṇu)listen
- బుద్ధ్యా (buddhyā)with wisdom
- యుక్తః (yuktaḥ)endowed
- యయా (yayā)by which
- పార్థ (pārtha)O Partha
- కర్మబన్ధం (karmabandhaṃ)bonds of action (karma:action | bandhaṃ:bonds)
- ప్రహాస్యసి (prahāsyasi)you shall cast off
స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్ ॥ 40 ॥
- నేహ (na iha)not here
- అభిక్రమనాశః (abhikramanāśaḥ)loss of effort (abhikrama:effort | nāśaḥ:loss)
- అస్తి (asti)is
- ప్రత్యవాయః (pratyavāyaḥ)harm
- న (na)not
- విద్యతే (vidyate)exists
- స్వల్పమ్ (svalpam)a little
- అపి (api)even
- అస్య (asya)of this
- ధర్మస్య (dharmasya)of dharma
- త్రాయతే (trāyate)protects
- మహతః (mahataḥ)great
- భయాత్ (bhayāt)from fear
బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాఈనామ్ ॥ 41 ॥
- వ్యవసాయాత్మికా (vyavasāyātmikā)single-pointed determination (vyavasāya:determination | ātmikā:nature of)
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intelligence
- ఏక (eka)one
- ఇహ (iha)here
- కురునన్దన (kurunandana)O joy of the Kurus (kuru:Kurus | nandana:joy)
- బహుశాఖాః (bahuśākhāḥ)many-branched (bahu:many | śākhāḥ:branches)
- హి (hi)indeed
- అనన్తాః (anantāḥ)endless
- చ (ca)and
- బుద్ధయః (buddhayaḥ)thoughts
- అవ్యవసాయినామ్ (avyavasāyinām)of the irresolute (a:not | vyavasāyinām:of the resolute)
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః ॥ 42 ॥
- యామ్ (yām)which
- ఇమామ్ (imām)this
- పుష్పితామ్ (puṣpitām)flowery
- వాచమ్ (vācām)speech
- ప్రవదన్తి (pravadanti)utter
- అవిపశ్చితః (avipaścitaḥ)unwise
- వేదవాదరతాః (vedavādaratāḥ)taking pleasure in Vedic words (veda:Vedas | vāda:words | ratāḥ:taking pleasure)
- పార్థ (pārtha)O Partha
- న (na)not
- అన్యత్ (anyat)anything else
- అస్తి (asti)is
- ఇతి (iti)thus
- వాదినః (vādinaḥ)those who say
క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి ॥ 43 ॥
- కామాత్మానః (kāmātmānaḥ)full of desires (kāma:desire | ātmānaḥ:selves)
- స్వర్గపరా (svargaparā)having heaven as goal (svarga:heaven | parā:goal)
- జన్మకర్మఫలప్రదామ్ (janmakarmaphalapradām)promise new birth rewards (janma:birth | karma:action | phala:fruit | pradām:giving)
- క్రియావిశేషబహులామ్ (kriyāviśeṣabahulām)prescribe specific actions (kriyā:action | viśeṣa:specific | bahulām:abundant)
- భోగైశ్వర్యగతిం (bhogaiśvaryagatiṃ)attainment of pleasure and lordship (bhoga:pleasure | aiśvarya:lordship | gatiṃ:attainment)
- ప్రతి (prati)towards
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే ॥ 44 ॥
- భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం (bhogaiśvaryaprasaktānāṃ)attached to pleasure and power (bhoga:pleasure | aiśvarya:power | prasaktānāṃ:attached to)
- తయా (tayā)by that
- అపహృతచేతసామ్ (apahṛtacetasām)whose minds are taken away (apahṛta:taken away | cetasām:of the minds)
- వ్యవసాయాత్మికా (vyavasāyātmikā)determinate and resolute (vyavasāya:determination | ātmikā:nature)
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intelligence
- సమాధౌ (samādhau)in meditation
- న (na)not
- విధీయతే (vidhīyate)is established
నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్ ॥ 45 ॥
- త్రైగుణ్యవిషయా (traiguṇyaviṣayā)related to three qualities (trai:three | guṇya:qualities | viṣayā:related to)
- వేదా (vedā)the Vedas
- నిస్త్రైగుణ్యః (nistraiguṇyaḥ)beyond three qualities (nis:beyond | trai:three | guṇyaḥ:qualities)
- భవ (bhava)become
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- నిర్ద్వన్ద్వః (nirdvandvaḥ)free from dualities (nir:free from | dvandvaḥ:dualities)
- నిత్యసత్త్వస్థః (nityasattvasthaḥ)ever established in goodness (nitya:ever | sattva:goodness | sthaḥ:established in)
- నిర్యోగక్షేమః (niryogakṣemaḥ)free from acquisition and preservation (nir:free from | yoga:acquisition | kṣemaḥ:preservation)
- ఆత్మవాన్ (ātmavān)self-possessed
తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః ॥ 46 ॥
- యావాన్ (yāvān)as much as
- అర్థః (arthaḥ)use
- ఉదపానే (udapāne)in a well
- సర్వతః (sarvataḥ)everywhere
- సమ్ప్లుతోదకే (samplutodake)in a flooded place (sampluta:flooded | udake:in water)
- తావాన్ (tāvān)so much
- సర్వేషు (sarveṣu)in all
- వేదేషు (vedeṣu)in the Vedas
- బ్రాహ్మణస్య (brāhmaṇasya)of the Brahmana
- విజానతః (vijānataḥ)who has known
మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి ॥ 47 ॥
- కర్మణి (karmaṇi)in action
- ఏవ (eva)only
- అధికారః (adhikāraḥ)right
- తే (te)your
- మా (mā)not
- ఫలేషు (phaleṣu)in the fruits
- కదాచన (kadācana)ever
- మా (mā)not
- కర్మఫలహేతుḥ (karmaphalahetuḥ)cause of action's fruits (karma:action | phala:fruits | hetuḥ:cause)
- భూః (bhūḥ)be
- మా (mā)not
- తే (te)your
- సఙ్గః (saṅgaḥ)attachment
- అస్తు (astu)be
- అకర్మణి (akarmaṇi)in inaction
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే ॥ 48 ॥
- యోగస్థః (yogasthaḥ)steadfast in yoga (yoga:yoga | sthaḥ:steadfast)
- కురు (kuru)perform
- కర్మాణి (karmāṇi)actions
- సఙ్గం (saṅgam)attachment
- త్యక్త్వా (tyaktvā)abandoning
- ధనఞ్జయ (dhanañjaya)O Dhananjaya
- సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః (siddhyasiddhyoḥ)in success and failure (siddhi:success | asiddhi:failure)
- సమః (samaḥ)balanced
- భూత్వా (bhūtvā)being
- సమత్వం (samatvaṃ)evenness of mind
- యోగ (yoga)yoga
- ఉచ్యతే (ucyate)is called
బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః ॥ 49 ॥
- దూరేణ (dūreṇa)by far
- హి (hi)indeed
- అవరం (avaraṃ)lower
- కర్మ (karma)action
- బుద్ధియోగాత్ (buddhiyogāt)than the yoga of wisdom (buddhi:wisdom | yogāt:than the yoga)
- ధనఞ్జయ (dhanañjaya)O Dhananjaya
- బుద్ధౌ (buddhau)in wisdom
- శరణమ్ (śaraṇam)refuge
- అన్విచ్ఛ (anviccha)seek
- కృపణాః (kṛpaṇāḥ)wretched
- ఫలహేతవః (phalahetavaḥ)those whose motive is the fruit (phala:fruit | hetavaḥ:motive)
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్ ॥ 50 ॥
- బుద్ధియుక్తః (buddhiyuktaḥ)endowed with wisdom (buddhi:wisdom | yuktaḥ:endowed with)
- జహాతి (jahāti)casts off
- ఇహ (iha)in this life
- ఉభే (ubhe)both
- సుకృతదుష్కృతే (sukṛtaduṣkṛte)good and evil deeds (sukṛta:good deed | duṣkṛta:evil deed)
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- యోగాయ (yogāya)to yoga
- యుజ్యస్వ (yujyasva)devote yourself
- యోగః (yogaḥ)yoga
- కర్మసు (karmasu)in actions
- కౌశలమ్ (kauśalam)skill
జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్ ॥ 51 ॥
- కర్మజం (karmajaṃ)born of action (karma:action | jaṃ:born of)
- బుద్ధియుక్తా (buddhiyuktā)endowed with wisdom (buddhi:wisdom | yuktā:endowed with)
- హి (hi)indeed
- ఫలం (phalaṃ)fruit
- త్యక్త్వా (tyaktvā)having abandoned
- మనీషిణః (manīṣiṇaḥ)the wise
- జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః (janmabandhavinirmuktāḥ)freed from birth's fetters (janma:birth | bandha:fetters | vinirmuktāḥ:freed from)
- పదం (padaṃ)state
- గచ్ఛన్తి (gacchanti)go
- అనామయమ్ (anāmayam)beyond all evil
తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ ॥ 52 ॥
- యదా (yadā)when
- తే (te)your
- మోహకలిలం (mohakalilaṃ)mire of delusion (moha:delusion | kalilaṃ:mire)
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intellect
- వ్యతితరిష్యతి (vyatitariṣyati)crosses beyond
- తదా (tadā)then
- గన్తాసి (gantāsi)you shall attain
- నిర్వేదం (nirvedaṃ)indifference
- శ్రోతవ్యస్య (śrotavyasya)of what is to be heard
- శ్రుతస్య (śrutasya)of what has been heard
- చ (ca)and
సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి ॥ 53 ॥
- శ్రుతివిప్రతిపన్నా (śrutivipratipannā)confused by scriptures (śruti:scriptures | vipratipannā:confused)
- తే (te)your
- యదా (yadā)when
- స్థాస్యతి (sthāsyati)shall stand
- నిశ్చలా (niścalā)immovable
- సమాధౌ (samādhau)in concentration
- అచలా (acalā)steady
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intellect
- తదా (tadā)then
- యోగమ్ (yogam)Self-realisation
- అవాప్స్యసి (avāpsyasi)you shall attain
స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ ॥ 54 ॥
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- ఉవాచ (uvāca)said
- స్థితప్రజ్ఞస్య (sthitaprajñasya)of steady wisdom (sthita:steady | prajñasya:of wisdom)
- కా (kā)what
- భాషా (bhāṣā)description
- సమాధిస్థస్య (samādhisthasya)merged in superconscious state (samādhi:superconscious state | sthasya:merged in)
- కేశవ (keśava)O Keshava
- స్థితధీః (sthitadhīḥ)one of steady wisdom (sthita:steady | dhīḥ:wisdom)
- కిం (kiṃ)how
- ప్రభాషేత (prabhāṣeta)speak
- కిమ్ (kim)how
- ఆసీత (āsīta)sit
- వ్రజేత (vrajeta)walk
- కిమ్ (kim)how
ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే ॥ 55 ॥
- శ్రీభగవాన్ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ఉవాచ (uvāca)said
- ప్రజహాతి (prajahāti)casts off
- యదా (yadā)when
- కామాన్ (kāmān)desires
- సర్వాన్ (sarvān)all
- పార్థ (pārtha)O Partha
- మనోగతాన్ (manogatān)of the mind (mano:mind | gatān:gone to)
- ఆత్మని (ātmani)in the Self
- ఏవ (eva)indeed
- ఆత్మనా (ātmanā)by the Self
- తుష్టః (tuṣṭaḥ)satisfied
- స్థితప్రజ్ఞః (sthitaprajñaḥ)one of steady Wisdom (sthita:steady | prajñaḥ:wisdom)
- తదా (tadā)then
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే ॥ 56 ॥
- దుఃఖేషు (duḥkheṣu)in adversities
- అనుద్విగ్నమనాః (anudvignamanāḥ)unshaken mind (anudvigna:unshaken | manāḥ:mind)
- సుఖేషు (sukheṣu)in prosperity
- విగతస్పృహః (vigataspṛhaḥ)free from desires (vigata:free from | spṛhaḥ:desires)
- వీతరాగభయక్రోధః (vītarāgabhayakrodhaḥ)free from attachment, fear, anger (vīta:free from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodhaḥ:anger)
- స్థితధీః (sthitadhīḥ)steady wisdom (sthita:steady | dhīḥ:wisdom)
- మునిః (muniḥ)sage
- ఉచ్యతే (ucyate)is called
నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 57 ॥
- యః (yaḥ)who
- సర్వత్ర (sarvatra)everywhere
- అనభిస్నేహః (anabhisnehaḥ)without attachment
- తత్తత్ (tattat)that and that
- ప్రాప్య (prāpya)on meeting
- శుభాశుభమ్ (śubhāśubham)good and bad (śubha:good | aśubham:bad)
- న (na)not
- అభినన్దతి (abhinandati)rejoices
- న (na)nor
- ద్వేష్టి (dveṣṭi)hates
- తస్య (tasya)his
- ప్రజ్ఞా (prajñā)wisdom
- ప్రతిష్ఠితా (pratiṣṭhitā)is fixed
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 58 ॥
- యదా (yadā)when
- సంహరతే (saṃharate)withdraws
- చ (ca)and
- అయమ్ (ayam)this
- కూర్మః (kūrmaḥ)tortoise
- అఙ్గాని (aṅgāni)limbs
- ఇవ (iva)like
- సర్వశః (sarvaśaḥ)from all sides
- ఇన్ద్రియాణి (indriyāṇi)senses
- ఇన్ద్రియార్థేభ్యః (indriyārthebhyaḥ)from sense-objects (indriya:senses | arthebhyaḥ:from objects)
- తస్య (tasya)his
- ప్రజ్ఞా (prajñā)wisdom
- ప్రతిష్ఠితా (pratiṣṭhitā)becomes steady
రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ॥ 59 ॥
- విషయా (viṣayāḥ)objects of the senses
- వినివర్తన్తే (vinivartante)turn away
- నిరాహారస్య (nirāhārasya)of the abstinent
- దేహినః (dehinaḥ)embodied soul
- రసవర్జం (rasavarjam)leaving the longing (rasa:longing | varjam:leaving)
- రసః (rasaḥ)longing
- అపి (api)also
- అస్య (asya)his
- పరం (param)Supreme
- దృష్ట్వా (dṛṣṭvā)on seeing
- నివర్తతే (nivartate)leaves
ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః ॥ 60 ॥
- యతతః (yatataḥ)striving
- హి (hi)indeed
- అపి (api)even
- కౌన్తేయ (kaunteya)O son of Kunti
- పురుషస్య (puruṣasya)of a man
- విపశ్చితః (vipaścitaḥ)of the wise
- ఇన్ద్రియాణి (indriyāṇi)senses
- ప్రమాథీని (pramāthīni)turbulent
- హరన్తి (haranti)carry away
- ప్రసభమ్ (prasabham)violently
- మనః (manaḥ)mind
వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 61 ॥
- తాని (tāni)those
- సర్వాణి (sarvāṇi)all
- సంయమ్య (saṃyamya)restraining
- యుక్త (yukta)steadfast
- ఆసీత (āsīta)should sit
- మత్పరః (matparaḥ)intent on Me (mat:Me | paraḥ:intent on)
- వశే (vaśe)under control
- హి (hi)indeed
- యస్య (yasya)whose
- ఇన్ద్రియాణి (indriyāṇi)senses
- తస్య (tasya)his
- ప్రజ్ఞా (prajñā)wisdom
- ప్రతిష్ఠితా (pratiṣṭhitā)steady
సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే ॥ 62 ॥
- ధ్యాయతః (dhyāyataḥ)thinking of
- విషయాన్ (viṣayān)objects
- పుంసః (puṃsaḥ)of a man
- సఙ్గః (saṅgaḥ)attachment
- తేషు (teṣu)in them
- ఉపజాయతే (upajāyate)arises
- సఙ్గాత్ (saṅgāt)from attachment
- సఞ్జాయతే (sañjāyate)is born
- కామః (kāmaḥ)desire
- కామాత్ (kāmāt)from desire
- క్రోధః (krodhaḥ)anger
- అభిజాయతే (abhijāyate)arises
స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి ॥ 63 ॥
- క్రోధాత్ (krodhāt)from anger
- భవతి (bhavati)becomes
- సమ్మోహః (sammohaḥ)delusion
- సమ్మోహాత్ (sammohāt)from delusion
- స్మృతివిభ్రమః (smṛtivibhramaḥ)loss of memory (smṛti:memory | vibhramaḥ:loss)
- స్మృతిభ్రంశాత్ (smṛtibhraṃśāt)from loss of memory (smṛti:memory | bhraṃśāt:from loss)
- బుద్ధినాశః (buddhināśaḥ)destruction of discrimination (buddhi:discrimination | nāśaḥ:destruction)
- బుద్ధినాశాత్ (buddhināśāt)from destruction of discrimination (buddhi:discrimination | nāśāt:from destruction)
- ప్రణశ్యతి (praṇaśyati)he perishes
ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి ॥ 64 ॥
- రాగద్వేషవియుక్తైస్తు (rāgadveṣaviyuktaiḥ)freed from attachment and aversion (rāga:attachment | dveṣa:aversion | viyuktaiḥ:free from)
- తు (tu)but
- విషయాన్ (viṣayān)objects
- ఇన్ద్రియైః (indriyaiḥ)with senses
- చరన్ (caran)moving
- ఆత్మవశ్యైః (ātmavaśyaiḥ)self-controlled (ātma:self | vaśyaiḥ:controlled)
- విధేయాత్మా (vidheyātmā)disciplined self (vidheya:disciplined | ātmā:self)
- ప్రసాదమ్ (prasādam)peace
- అధిగచ్ఛతి (adhigacchati)attains
ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే ॥ 65 ॥
- ప్రసాదే (prasāde)in tranquility
- సర్వదుఃఖానామ్ (sarvaduḥkhānām)of all pains (sarva:all | duḥkhānām:of pains)
- హానిః (hāniḥ)destruction
- అస్య (asya)of this
- ఉపజాయతే (upajāyate)arises
- ప్రసన్నచేతసః (prasannacetasaḥ)of the tranquil-minded (prasanna:tranquil | cetas:mind)
- హి (hi)indeed
- ఆశు (āśu)soon
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intellect
- పర్యవతిష్ఠతే (paryavatiṣṭhate)becomes steady
న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్ ॥ 66 ॥
- నాస్తి (nāsti)there is no
- బుద్ధిః (buddhiḥ)knowledge
- అయుక్తస్య (ayuktasya)of the unsteady
- న (na)not
- చ (ca)and
- అయుక్తస్య (ayuktasya)of the unsteady
- భావనా (bhāvanā)meditation
- న (na)not
- చ (ca)and
- అభావయతః (abhāvayataḥ)of the unmeditative
- శాన్తిః (śāntiḥ)peace
- అశాన్తస్య (aśāntasya)of the peaceless
- కుతః (kutaḥ)how
- సుఖమ్ (sukham)happiness
తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి ॥ 67 ॥
- ఇన్ద్రియాణాం (indriyāṇām)of the senses
- హి (hi)indeed
- చరతాం (caratām)wandering
- యత్ (yat)which
- మనః (manaḥ)mind
- అనువిధీయతే (anuvidhīyate)follows
- తత్ (tat)that
- అస్య (asya)his
- హరతి (harati)carries away
- ప్రజ్ఞామ్ (prajñām)discrimination
- వాయుః (vāyuḥ)wind
- నావమ్ (nāvam)boat
- ఇవ (iva)like
- అమ్భసి (ambhasi)on the waters
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 68 ॥
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- యస్య (yasya)whose
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- నిగృహీతాని (nigṛhītāni)restrained
- సర్వశః (sarvaśaḥ)completely
- ఇన్ద్రియాణి (indriyāṇi)senses
- ఇన్ద్రియార్థేభ్యః (indriyārthebhyaḥ)from sense-objects (indriya:senses | arthebhyaḥ:from objects)
- తస్య (tasya)his
- ప్రజ్ఞా (prajñā)knowledge
- ప్రతిష్ఠితా (pratiṣṭhitā)steady
యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః ॥ 69 ॥
- యా (yā)which
- నిశా (niśā)night
- సర్వభూతానాం (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- తస్యాం (tasyāṃ)in that
- జాగర్తి (jāgarti)keeps awake
- సంయమీ (saṃyamī)self-controlled man
- యస్యాం (yasyāṃ)where
- జాగ్రతి (jāgrati)are awake
- భూతాని (bhūtāni)beings
- సా (sā)that
- నిశా (niśā)night
- పశ్యతో (paśyataḥ)for the one who sees
- మునేః (muneḥ)of the sage
తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ ॥ 70 ॥
- ఆపూర్యమాణమ్ (āpūryamāṇam)being filled
- అచలప్రతిష్ఠమ్ (acalapratiṣṭham)steadfast (acala:immovable | pratiṣṭham:established)
- సముద్రమ్ (samudram)ocean
- ఆపః (āpaḥ)waters
- ప్రవిశన్తి (praviśanti)enter
- యద్వత్ (yadvat)just as
- తద్వత్ (tadvat)so
- కామాః (kāmāḥ)desires
- యమ్ (yam)whom
- ప్రవిశన్తి (praviśanti)enter
- సర్వే (sarve)all
- స (sa)he
- శాన్తిమ్ (śāntim)peace
- ఆప్నోతి (āpnoti)attains
- న (na)not
- కామకామీ (kāmakāmī)desirer of desires (kāma:desire | kāmī:desirer)
నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి ॥ 71 ॥
- విహాయ (vihāya)abandoning
- కామాన్ (kāmān)desires
- యః (yaḥ)who
- సర్వాన్ (sarvān)all
- పుమాన్ (pumān)man
- చరతి (carati)moves about
- నిఃస్పృహః (niḥspṛhaḥ)without longing
- నిర్మమః (nirmamaḥ)without 'my-ness'
- నిరహఙ్కారః (nirahaṅkāraḥ)without 'I-ness'
- స (sa)he
- శాన్తిమ్ (śāntim)peace
- అధిగచ్ఛతి (adhigacchati)attains
స్థిత్వాస్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి ॥ 72 ॥
- ఏషా (eṣā)this
- బ్రాహ్మీ (brāhmī)Brahmic
- స్థితిః (sthitiḥ)state
- పార్థ (pārtha)O Son of Pritha
- న (na)not
- ఏనామ్ (enām)this
- ప్రాప్య (prāpya)attaining
- విముహ్యతి (vimuhyati)is deluded
- స్థిత్వా (sthitvā)being established
- అస్యామ్ (asyām)therein
- అన్తకాలే (antakāle)at the end of life (anta:end | kāle:at the time)
- అపి (api)even
- బ్రహ్మనిర్వాణమ్ (brahmanirvāṇam)oneness with Brahman (brahma:Brahman | nirvāṇam:oneness)
- ఋచ్ఛతి (ṛcchati)attains
శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే సాఙ్ఖ్యయోగో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః ॥2 ॥
