What is Vakya Vritti?

Read Vakya Vritti in Gujarati script — full lyrics with English meaning and transliteration. The Vakya Vritti is a short but profound Vedantic text by Adi Shankaracharya that unpacks the meaning of one of the four great sayings of the Upanishads — "Prajnanam Brahma" (Consciousness is Brahman), found in the Aitareya Upanishad of the Rigveda. Written as a dialogue between a teacher and a sincere student, it walks step by step through what the words "Prajnanam" and "Brahman" really mean, and how the two can be identical. The text is short — around fifty verses — but it covers the essential Advaita teaching with precision.

Which deity is Vakya Vritti dedicated to?

Vakya Vritti is a Sanskrit hymn dedicated to Brahman.

Vakya Vritti in Gujarati – Lyrics & Meaning

વાક્યવૃત્તિઃ
સર્ગસ્થિતિપ્રલયહેતુમચિન્ત્યશક્તિં
વિશ્વેશ્વરં વિદિતવિશ્વમનન્તમૂર્તિમ્।
નિર્મુક્તબન્ધનમપારસુખામ્બુરાશિં
શ્રીવલ્લભં વિમલબોધઘનં નમામિ।।1।।

યસ્ય પ્રસાદાદહમેવ વિષ્ણુ
ર્મય્યેવ સર્વં પરિકલ્પિતં ચ।
ઇત્થં વિજાનામિ સદાત્મરૂપં
તસ્યાઙ્ઘ્રિપદ્મં પ્રણતોઽસ્મિ નિત્યમ્।।2।।

તાપત્રયાર્કસંતપ્તઃ કશ્ચિદુદ્વિગ્નમાનસઃ।
શમાદિસાધનૈર્યુક્તઃ સદ્ગુરું પરિપૃચ્છતિ।।3।।

અનાયાસેન યેનાસ્માન્મુચ્યેય ભવબન્ધનાત્।
તન્મે સંક્ષિપ્ય ભગવન્કેવલં કૃપયા વદ।।4।।

સાધ્વી તે વચનવ્યક્તિઃ પ્રતિભાતિ વદામિ તે।
ઇદં તદિતિ વિસ્પષ્ટં સાવધાનમનાઃ શ્રૃણુ।।5।।

તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યોત્થં યજ્જીવપરમાત્મનોઃ।
તાદાત્મ્યવિષયં જ્ઞાનં તદિદં મુક્તિસાધનમ્।।6।।

કો જીવઃ કઃ પરશ્ચાત્મા તાદાત્મ્યં વા કથં તયોઃ।
તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યં વા કથં તત્પ્રતિપાદયેત્।।7।।

અત્ર બ્રૂમઃ સમાધાનં કોઽન્યો જીવસ્ત્વમેવ હિ।
યસ્ત્વં પૃચ્છસિ માં કોઽહં બ્રહ્મૈવાસિ ન સંશયઃ।।8।।

પદાર્થમેવ જાનામિ નાદ્યાપિ ભગવન્સ્ફુટમ્।
અહં બ્રહ્મેતિ વાક્યાર્થં પ્રતિપદ્યે કથં વદ।।9।।

સત્યમાહ ભવાનત્ર વિગાનં નૈવ વિદ્યતે।
હેતુઃ પદાર્થબોધો હિ વાક્યાર્થાવગતેરિહ।।10।।

અન્તઃકરણતદ્વૃત્તિસાક્ષી ચૈતન્યવિગ્રહઃ।
આનન્દરૂપઃ સત્યઃ સન્કિં નાત્માનં પ્રપદ્યસે।।11।।

સત્યાનન્દસ્વરૂપં ધીસાક્ષિણં જ્ઞાનવિગ્રહમ્।
ચિન્તયાત્મતયા નિત્યં ત્યક્ત્વા દેહાદિગાં ધિયમ્।।12।।

રૂપાદિમાન્યતઃ પિણ્ડસ્તતો નાત્મા ઘટાદિવત્।
વિયદાદિમહાભૂતવિકારત્વાચ્ચ કુમ્ભવત્।।13।।

અનાત્મા યદિ પિણ્ડોઽયમુક્તહેતુબલાન્મતઃ।
કરામલકવત્સાક્ષાદાત્માનં પ્રતિપાદય।।14।।

ઘટદ્રષ્ટા ઘટાદ્ભિન્નઃ સર્વથા ન ઘટો યથા।
દેહદ્રષ્ટા તથા દેહો નાહમિત્યવધારય।।15।।

એવમિન્દ્રિયદૃઙ્ નાહમિન્દ્રિયાણીતિ નિશ્ચિનુ।
મનો બુદ્ધિસ્તથા પ્રાણો નાહમિત્યવધારય।।16।।

સંઘાતોઽપિ તથા નાહમિતિ દૃશ્યવિલક્ષણમ્।
દ્રષ્ટારમનુમાનેન નિપુણં સંપ્રધારય।।17।।

દેહેન્દ્રિયાદયો ભાવા હાનાદિવ્યાપૃતિક્ષમાઃ।
યસ્ય સંનિધિમાત્રેણ સોઽહમિત્યવધારય।।18।।

અનાપન્નવિકારઃ સન્નયસ્કાન્તવદેવ યઃ।
બુદ્ધ્યાદીંશ્ચાલયેત્પ્રત્યક્સોઽહમિત્યવધારય।।19।।

અજડાત્મવદાભાન્તિ યત્સાંનિધ્યાજ્જડા અપિ।
દેહેન્દ્રિયમનઃપ્રાણાઃ સોઽહમિત્યવધારય।।20।।

અગમન્મે મનોઽન્યત્ર સાંપ્રતં ચ સ્થિરીકૃતમ્।
એવં યો વેદ ધીવૃત્તિં સોઽહમિત્યવધારય।।21।।

સ્વપ્નજાગરિતે સુપ્તિ ભાવાભાવૌ ધિયાં તથા।
યો વેત્ત્યવિક્રિયઃ સાક્ષાત્સોઽહમિત્યવધારય।।22।।

ઘટાવભાસકો દીપો ઘટાદન્યો યથેષ્યતે।
દેહાવભાસકો દેહી તથાહં બોધવિગ્રહઃ।।23।।

પુત્રવિત્તાદયો ભાવા યસ્ય શેષતયા પ્રિયાઃ।
દ્રષ્ટા સર્વપ્રિયતમઃ સોઽહમિત્યવધારય।।24।।

પરપ્રેમાસ્પદતયા મા ન ભૂવમહં સદા।
ભૂયાસમિતિ યો દ્રષ્ટા સોઽહમિત્યવધારય।।25।।

યઃ સાક્ષિલક્ષણો બોધસ્ત્વંપદાર્થઃ સ ઉચ્યતે।
સાક્ષિત્વમપિ બોદ્ધૃત્વમવિકારિતયાત્મનઃ।।26।।

દેહેન્દ્રિયમનઃપ્રાણાહંકૃતિભ્યો વિલક્ષણઃ।
પ્રોજ્ઝિતાશેષષડ્ભાવવિકારસ્ત્વંપદાભિધઃ।।27।।

ત્વમર્થમેવં નિશ્ચિત્ય તદર્થં ચિન્તયેત્પુનઃ।
અતદ્વ્યાવૃત્તિરૂપેણ સાક્ષાદ્વિધિમુખેન ચ।।28।।

નિરસ્તાશેષસંસારદોષોઽસ્થૂલાદિલક્ષણઃ।
અદૃશ્યત્વાદિગુણકઃ પરાકૃતતમોમલઃ।।29।।

નિરસ્તાતિશયાનન્દઃ સત્યઃ પ્રજ્ઞાનવિગ્રહઃ।
સત્તાસ્વલક્ષણઃ પૂર્ણઃ પરમાત્મેતિ ગીયતે।।30।।

સર્વજ્ઞત્વં પરેશત્વં તથા સંપૂર્ણશક્તિતા।
વેદૈઃ સમર્થ્યતે યસ્ય તદ્બ્રહ્મેત્યવધારય।।31।।

યજ્જ્ઞાનાત્સર્વવિજ્ઞાનં શ્રુતિષુ પ્રતિપાદિતમ્।
મૃદાદ્યનેકદૃષ્ટાન્તૈસ્તદ્બ્રહ્મેત્યવધારય।।32।।

યદાનન્ત્યં પ્રતિજ્ઞાય શ્રુતિસ્તત્સિદ્ધયે જગૌ।
તત્કાર્યત્વં પ્રપઞ્ચસ્ય તદ્બ્રહ્મેત્યવધારય।।33।।

વિજિજ્ઞાસ્યતયા યચ્ચ વેદાન્તેષુ મુમુક્ષુભિઃ।
સમર્થ્યતેઽતિયત્નેન તદ્બ્રહ્મેત્યવધારય।।34।।

જીવાત્મના પ્રવેશશ્ચ નિયન્તૃત્વં ચ તાન્પ્રતિ।
શ્રૂયતે યસ્ય વેદેષુ તદ્બ્રહ્મેત્યવધારય।।35।।

કર્મણાં ફલદાતૃત્વં યસ્યૈવ શ્રૂયતે શ્રુતૌ।
જીવાનાં હેતુકર્તૃત્વં તદ્બ્રહ્મેત્યવધારય।।36।।

તત્ત્વંપદાર્થૌ નિર્ણીતૌ વાક્યાર્થશ્ચિન્ત્યતેઽધુના।
તાદાત્મ્યમત્ર વાક્યાર્થસ્તયોરેવ પદાર્થયોઃ।।37।।

સંસર્ગો વા વિશિષ્ટો વા વાક્યાર્થો નાત્ર સંમતઃ।
અખણ્ડૈકરસત્વેન વાક્યાર્થો વિદુષાં મતઃ।।38।।

પ્રત્યગ્બોધો ય આભાતિ સોઽદ્વયાનન્દલક્ષણઃ।
અદ્વયાનન્દરૂપશ્ચ પ્રત્યગ્બોધૈકલક્ષણઃ।।39।।

ઇત્થમન્યોન્યતાદાત્મ્યપ્રતિપત્તિર્યદા ભવેત્।
અબ્રહ્મત્વં ત્વમર્થસ્ય વ્યાવર્તેત તદૈવ હિ।।40।।

તદર્થસ્ય ચ પારોક્ષ્યં યદ્યેવં કિં તતઃ શ્રૃણુ।
પૂર્ણાનન્દૈકરૂપેણ પ્રત્યગ્બોધોઽવતિષ્ઠતે।।41।।

તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યં ચ તાદાત્મ્યપ્રતિપાદને।
લક્ષ્યૌ તત્ત્વંપદાર્થૌ દ્વાવુપાદાય પ્રવર્તતે।।42।।

હિત્વા દ્વૌ શબલૌ વાચ્યૌ વાક્યં વાક્યાર્થબોધને।
યથા પ્રવર્તતેઽસ્માભિસ્તથા વ્યાખ્યાતમાદરાત્।।43।।

આલમ્બનતયા ભાતિ યોઽસ્મત્પ્રત્યયશબ્દયોઃ।
અન્તઃકરણસંભિન્નબોધઃ સ ત્વંપદાભિધઃ।।44।।

માયોપાધિર્જગદ્યોનિઃ સર્વજ્ઞત્વાદિલક્ષણઃ।
પારોક્ષ્યશબલઃ સત્યાદ્યાત્મકસ્તત્પદાભિધઃ।।45।।

પ્રત્યક્પરોક્ષતૈકસ્ય સદ્વિતીયત્વપૂર્ણતા।
વિરુધ્યતે યતસ્તસ્માલ્લક્ષણા સંપ્રવર્તતે।।46।।

માનાન્તરવિરોધે તુ મુખ્યાર્થસ્યાપરિગ્રહે।
મુખ્યાર્થેનાવિનાભૂતે પ્રતીતિર્લક્ષણોચ્યતે।।47।।

તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યેષુ લક્ષણા ભાગલક્ષણા।
સોઽયમિત્યાદિવાક્યસ્થપદયોરિવ નાપરા।।48।।

અહં બ્રહ્મેતિ વાક્યાર્થબોધો યાવદ્દૃઢીભવેત્।
શમાદિસહિતસ્તાવદભ્યસ્યેચ્છ્રવણાદિકમ્।।49।।

શ્રુત્યાચાર્યપ્રસાદેન દૃઢો બોધો યદા ભવેત્।
નિરસ્તાશેષસંસારનિદાનઃ પુરુષસ્તદા।।50।।

વિશીર્ણકાર્યકરણો ભૂતસૂક્ષ્મૈરનાવૃતઃ।
વિમુક્તકર્મનિગલઃ સદ્ય એવ વિમુચ્યતે।।51।।

પ્રારબ્ધકર્મવેગેણ જીવન્મુક્તો યદા ભવેત્।
કિઞ્ચિત્કાલમનારબ્ધકર્મબન્ધસ્ય સંક્ષયે।।52।।

નિરસ્તાતિશયાનન્દં વૈષ્ણવં પરમં પદમ્।
પુનરાવૃત્તિરહિતં કૈવલ્યં પ્રતિપદ્યતે।।53।।

ઇતિ શ્રીમત્પરમહંસપરિવ્રાજકાચાર્યસ્ય
શ્રીગોવિન્દભગવત્પૂજ્યપાદશિષ્યસ્ય
શ્રીમચ્છંકરભગવતઃ કૃતૌ
વાક્યવૃત્તિઃ સમાપ્તા।।

More Brahman Stotras

Explore More