വാക്യവൃത്തിഃ
സര്ഗസ്ഥിതിപ്രലയഹേതുമചിന്ത്യശക്തിം
വിശ്വേശ്വരം വിദിതവിശ്വമനന്തമൂര്തിമ്।
നിര്മുക്തബന്ധനമപാരസുഖാമ്ബുരാശിം
ശ്രീവല്ലഭം വിമലബോധഘനം നമാമി।।1।।
സര്ഗസ്ഥിതിപ്രലയഹേതുമചിന്ത്യശക്തിം
വിശ്വേശ്വരം വിദിതവിശ്വമനന്തമൂര്തിമ്।
നിര്മുക്തബന്ധനമപാരസുഖാമ്ബുരാശിം
ശ്രീവല്ലഭം വിമലബോധഘനം നമാമി।।1।।
യസ്യ പ്രസാദാദഹമേവ വിഷ്ണു
ര്മയ്യേവ സര്വം പരികല്പിതം ച।
ഇത്ഥം വിജാനാമി സദാത്മരൂപം
തസ്യാങ്ഘ്രിപദ്മം പ്രണതോഽസ്മി നിത്യമ്।।2।।
ര്മയ്യേവ സര്വം പരികല്പിതം ച।
ഇത്ഥം വിജാനാമി സദാത്മരൂപം
തസ്യാങ്ഘ്രിപദ്മം പ്രണതോഽസ്മി നിത്യമ്।।2।।
താപത്രയാര്കസംതപ്തഃ കശ്ചിദുദ്വിഗ്നമാനസഃ।
ശമാദിസാധനൈര്യുക്തഃ സദ്ഗുരും പരിപൃച്ഛതി।।3।।
ശമാദിസാധനൈര്യുക്തഃ സദ്ഗുരും പരിപൃച്ഛതി।।3।।
അനായാസേന യേനാസ്മാന്മുച്യേയ ഭവബന്ധനാത്।
തന്മേ സംക്ഷിപ്യ ഭഗവന്കേവലം കൃപയാ വദ।।4।।
തന്മേ സംക്ഷിപ്യ ഭഗവന്കേവലം കൃപയാ വദ।।4।।
സാധ്വീ തേ വചനവ്യക്തിഃ പ്രതിഭാതി വദാമി തേ।
ഇദം തദിതി വിസ്പഷ്ടം സാവധാനമനാഃ ശ്രൃണു।।5।।
ഇദം തദിതി വിസ്പഷ്ടം സാവധാനമനാഃ ശ്രൃണു।।5।।
തത്ത്വമസ്യാദിവാക്യോത്ഥം യജ്ജീവപരമാത്മനോഃ।
താദാത്മ്യവിഷയം ജ്ഞാനം തദിദം മുക്തിസാധനമ്।।6।।
താദാത്മ്യവിഷയം ജ്ഞാനം തദിദം മുക്തിസാധനമ്।।6।।
കോ ജീവഃ കഃ പരശ്ചാത്മാ താദാത്മ്യം വാ കഥം തയോഃ।
തത്ത്വമസ്യാദിവാക്യം വാ കഥം തത്പ്രതിപാദയേത്।।7।।
തത്ത്വമസ്യാദിവാക്യം വാ കഥം തത്പ്രതിപാദയേത്।।7।।
അത്ര ബ്രൂമഃ സമാധാനം കോഽന്യോ ജീവസ്ത്വമേവ ഹി।
യസ്ത്വം പൃച്ഛസി മാം കോഽഹം ബ്രഹ്മൈവാസി ന സംശയഃ।।8।।
യസ്ത്വം പൃച്ഛസി മാം കോഽഹം ബ്രഹ്മൈവാസി ന സംശയഃ।।8।।
പദാര്ഥമേവ ജാനാമി നാദ്യാപി ഭഗവന്സ്ഫുടമ്।
അഹം ബ്രഹ്മേതി വാക്യാര്ഥം പ്രതിപദ്യേ കഥം വദ।।9।।
അഹം ബ്രഹ്മേതി വാക്യാര്ഥം പ്രതിപദ്യേ കഥം വദ।।9।।
സത്യമാഹ ഭവാനത്ര വിഗാനം നൈവ വിദ്യതേ।
ഹേതുഃ പദാര്ഥബോധോ ഹി വാക്യാര്ഥാവഗതേരിഹ।।10।।
ഹേതുഃ പദാര്ഥബോധോ ഹി വാക്യാര്ഥാവഗതേരിഹ।।10।।
അന്തഃകരണതദ്വൃത്തിസാക്ഷീ ചൈതന്യവിഗ്രഹഃ।
ആനന്ദരൂപഃ സത്യഃ സന്കിം നാത്മാനം പ്രപദ്യസേ।।11।।
ആനന്ദരൂപഃ സത്യഃ സന്കിം നാത്മാനം പ്രപദ്യസേ।।11।।
സത്യാനന്ദസ്വരൂപം ധീസാക്ഷിണം ജ്ഞാനവിഗ്രഹമ്।
ചിന്തയാത്മതയാ നിത്യം ത്യക്ത്വാ ദേഹാദിഗാം ധിയമ്।।12।।
ചിന്തയാത്മതയാ നിത്യം ത്യക്ത്വാ ദേഹാദിഗാം ധിയമ്।।12।।
രൂപാദിമാന്യതഃ പിണ്ഡസ്തതോ നാത്മാ ഘടാദിവത്।
വിയദാദിമഹാഭൂതവികാരത്വാച്ച കുമ്ഭവത്।।13।।
വിയദാദിമഹാഭൂതവികാരത്വാച്ച കുമ്ഭവത്।।13।।
അനാത്മാ യദി പിണ്ഡോഽയമുക്തഹേതുബലാന്മതഃ।
കരാമലകവത്സാക്ഷാദാത്മാനം പ്രതിപാദയ।।14।।
കരാമലകവത്സാക്ഷാദാത്മാനം പ്രതിപാദയ।।14।।
ഘടദ്രഷ്ടാ ഘടാദ്ഭിന്നഃ സര്വഥാ ന ഘടോ യഥാ।
ദേഹദ്രഷ്ടാ തഥാ ദേഹോ നാഹമിത്യവധാരയ।।15।।
ദേഹദ്രഷ്ടാ തഥാ ദേഹോ നാഹമിത്യവധാരയ।।15।।
ഏവമിന്ദ്രിയദൃങ് നാഹമിന്ദ്രിയാണീതി നിശ്ചിനു।
മനോ ബുദ്ധിസ്തഥാ പ്രാണോ നാഹമിത്യവധാരയ।।16।।
മനോ ബുദ്ധിസ്തഥാ പ്രാണോ നാഹമിത്യവധാരയ।।16।।
സംഘാതോഽപി തഥാ നാഹമിതി ദൃശ്യവിലക്ഷണമ്।
ദ്രഷ്ടാരമനുമാനേന നിപുണം സംപ്രധാരയ।।17।।
ദ്രഷ്ടാരമനുമാനേന നിപുണം സംപ്രധാരയ।।17।।
ദേഹേന്ദ്രിയാദയോ ഭാവാ ഹാനാദിവ്യാപൃതിക്ഷമാഃ।
യസ്യ സംനിധിമാത്രേണ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।18।।
യസ്യ സംനിധിമാത്രേണ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।18।।
അനാപന്നവികാരഃ സന്നയസ്കാന്തവദേവ യഃ।
ബുദ്ധ്യാദീംശ്ചാലയേത്പ്രത്യക്സോഽഹമിത്യവധാരയ।।19।।
ബുദ്ധ്യാദീംശ്ചാലയേത്പ്രത്യക്സോഽഹമിത്യവധാരയ।।19।।
അജഡാത്മവദാഭാന്തി യത്സാംനിധ്യാജ്ജഡാ അപി।
ദേഹേന്ദ്രിയമനഃപ്രാണാഃ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।20।।
ദേഹേന്ദ്രിയമനഃപ്രാണാഃ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।20।।
അഗമന്മേ മനോഽന്യത്ര സാംപ്രതം ച സ്ഥിരീകൃതമ്।
ഏവം യോ വേദ ധീവൃത്തിം സോഽഹമിത്യവധാരയ।।21।।
ഏവം യോ വേദ ധീവൃത്തിം സോഽഹമിത്യവധാരയ।।21।।
സ്വപ്നജാഗരിതേ സുപ്തി ഭാവാഭാവൌ ധിയാം തഥാ।
യോ വേത്ത്യവിക്രിയഃ സാക്ഷാത്സോഽഹമിത്യവധാരയ।।22।।
യോ വേത്ത്യവിക്രിയഃ സാക്ഷാത്സോഽഹമിത്യവധാരയ।।22।।
ഘടാവഭാസകോ ദീപോ ഘടാദന്യോ യഥേഷ്യതേ।
ദേഹാവഭാസകോ ദേഹീ തഥാഹം ബോധവിഗ്രഹഃ।।23।।
ദേഹാവഭാസകോ ദേഹീ തഥാഹം ബോധവിഗ്രഹഃ।।23।।
പുത്രവിത്താദയോ ഭാവാ യസ്യ ശേഷതയാ പ്രിയാഃ।
ദ്രഷ്ടാ സര്വപ്രിയതമഃ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।24।।
ദ്രഷ്ടാ സര്വപ്രിയതമഃ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।24।।
പരപ്രേമാസ്പദതയാ മാ ന ഭൂവമഹം സദാ।
ഭൂയാസമിതി യോ ദ്രഷ്ടാ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।25।।
ഭൂയാസമിതി യോ ദ്രഷ്ടാ സോഽഹമിത്യവധാരയ।।25।।
യഃ സാക്ഷിലക്ഷണോ ബോധസ്ത്വംപദാര്ഥഃ സ ഉച്യതേ।
സാക്ഷിത്വമപി ബോദ്ധൃത്വമവികാരിതയാത്മനഃ।।26।।
സാക്ഷിത്വമപി ബോദ്ധൃത്വമവികാരിതയാത്മനഃ।।26।।
ദേഹേന്ദ്രിയമനഃപ്രാണാഹംകൃതിഭ്യോ വിലക്ഷണഃ।
പ്രോജ്ഝിതാശേഷഷഡ്ഭാവവികാരസ്ത്വംപദാഭിധഃ।।27।।
പ്രോജ്ഝിതാശേഷഷഡ്ഭാവവികാരസ്ത്വംപദാഭിധഃ।।27।।
ത്വമര്ഥമേവം നിശ്ചിത്യ തദര്ഥം ചിന്തയേത്പുനഃ।
അതദ്വ്യാവൃത്തിരൂപേണ സാക്ഷാദ്വിധിമുഖേന ച।।28।।
അതദ്വ്യാവൃത്തിരൂപേണ സാക്ഷാദ്വിധിമുഖേന ച।।28।।
നിരസ്താശേഷസംസാരദോഷോഽസ്ഥൂലാദിലക്ഷണഃ।
അദൃശ്യത്വാദിഗുണകഃ പരാകൃതതമോമലഃ।।29।।
അദൃശ്യത്വാദിഗുണകഃ പരാകൃതതമോമലഃ।।29।।
നിരസ്താതിശയാനന്ദഃ സത്യഃ പ്രജ്ഞാനവിഗ്രഹഃ।
സത്താസ്വലക്ഷണഃ പൂര്ണഃ പരമാത്മേതി ഗീയതേ।।30।।
സത്താസ്വലക്ഷണഃ പൂര്ണഃ പരമാത്മേതി ഗീയതേ।।30।।
സര്വജ്ഞത്വം പരേശത്വം തഥാ സംപൂര്ണശക്തിതാ।
വേദൈഃ സമര്ഥ്യതേ യസ്യ തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।31।।
വേദൈഃ സമര്ഥ്യതേ യസ്യ തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।31।।
യജ്ജ്ഞാനാത്സര്വവിജ്ഞാനം ശ്രുതിഷു പ്രതിപാദിതമ്।
മൃദാദ്യനേകദൃഷ്ടാന്തൈസ്തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।32।।
മൃദാദ്യനേകദൃഷ്ടാന്തൈസ്തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।32।।
യദാനന്ത്യം പ്രതിജ്ഞായ ശ്രുതിസ്തത്സിദ്ധയേ ജഗൌ।
തത്കാര്യത്വം പ്രപഞ്ചസ്യ തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।33।।
തത്കാര്യത്വം പ്രപഞ്ചസ്യ തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।33।।
വിജിജ്ഞാസ്യതയാ യച്ച വേദാന്തേഷു മുമുക്ഷുഭിഃ।
സമര്ഥ്യതേഽതിയത്നേന തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।34।।
സമര്ഥ്യതേഽതിയത്നേന തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।34।।
ജീവാത്മനാ പ്രവേശശ്ച നിയന്തൃത്വം ച താന്പ്രതി।
ശ്രൂയതേ യസ്യ വേദേഷു തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।35।।
ശ്രൂയതേ യസ്യ വേദേഷു തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।35।।
കര്മണാം ഫലദാതൃത്വം യസ്യൈവ ശ്രൂയതേ ശ്രുതൌ।
ജീവാനാം ഹേതുകര്തൃത്വം തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।36।।
ജീവാനാം ഹേതുകര്തൃത്വം തദ്ബ്രഹ്മേത്യവധാരയ।।36।।
തത്ത്വംപദാര്ഥൌ നിര്ണീതൌ വാക്യാര്ഥശ്ചിന്ത്യതേഽധുനാ।
താദാത്മ്യമത്ര വാക്യാര്ഥസ്തയോരേവ പദാര്ഥയോഃ।।37।।
താദാത്മ്യമത്ര വാക്യാര്ഥസ്തയോരേവ പദാര്ഥയോഃ।।37।।
സംസര്ഗോ വാ വിശിഷ്ടോ വാ വാക്യാര്ഥോ നാത്ര സംമതഃ।
അഖണ്ഡൈകരസത്വേന വാക്യാര്ഥോ വിദുഷാം മതഃ।।38।।
അഖണ്ഡൈകരസത്വേന വാക്യാര്ഥോ വിദുഷാം മതഃ।।38।।
പ്രത്യഗ്ബോധോ യ ആഭാതി സോഽദ്വയാനന്ദലക്ഷണഃ।
അദ്വയാനന്ദരൂപശ്ച പ്രത്യഗ്ബോധൈകലക്ഷണഃ।।39।।
അദ്വയാനന്ദരൂപശ്ച പ്രത്യഗ്ബോധൈകലക്ഷണഃ।।39।।
ഇത്ഥമന്യോന്യതാദാത്മ്യപ്രതിപത്തിര്യദാ ഭവേത്।
അബ്രഹ്മത്വം ത്വമര്ഥസ്യ വ്യാവര്തേത തദൈവ ഹി।।40।।
അബ്രഹ്മത്വം ത്വമര്ഥസ്യ വ്യാവര്തേത തദൈവ ഹി।।40।।
തദര്ഥസ്യ ച പാരോക്ഷ്യം യദ്യേവം കിം തതഃ ശ്രൃണു।
പൂര്ണാനന്ദൈകരൂപേണ പ്രത്യഗ്ബോധോഽവതിഷ്ഠതേ।।41।।
പൂര്ണാനന്ദൈകരൂപേണ പ്രത്യഗ്ബോധോഽവതിഷ്ഠതേ।।41।।
തത്ത്വമസ്യാദിവാക്യം ച താദാത്മ്യപ്രതിപാദനേ।
ലക്ഷ്യൌ തത്ത്വംപദാര്ഥൌ ദ്വാവുപാദായ പ്രവര്തതേ।।42।।
ലക്ഷ്യൌ തത്ത്വംപദാര്ഥൌ ദ്വാവുപാദായ പ്രവര്തതേ।।42।।
ഹിത്വാ ദ്വൌ ശബലൌ വാച്യൌ വാക്യം വാക്യാര്ഥബോധനേ।
യഥാ പ്രവര്തതേഽസ്മാഭിസ്തഥാ വ്യാഖ്യാതമാദരാത്।।43।।
യഥാ പ്രവര്തതേഽസ്മാഭിസ്തഥാ വ്യാഖ്യാതമാദരാത്।।43।।
ആലമ്ബനതയാ ഭാതി യോഽസ്മത്പ്രത്യയശബ്ദയോഃ।
അന്തഃകരണസംഭിന്നബോധഃ സ ത്വംപദാഭിധഃ।।44।।
അന്തഃകരണസംഭിന്നബോധഃ സ ത്വംപദാഭിധഃ।।44।।
മായോപാധിര്ജഗദ്യോനിഃ സര്വജ്ഞത്വാദിലക്ഷണഃ।
പാരോക്ഷ്യശബലഃ സത്യാദ്യാത്മകസ്തത്പദാഭിധഃ।।45।।
പാരോക്ഷ്യശബലഃ സത്യാദ്യാത്മകസ്തത്പദാഭിധഃ।।45।।
പ്രത്യക്പരോക്ഷതൈകസ്യ സദ്വിതീയത്വപൂര്ണതാ।
വിരുധ്യതേ യതസ്തസ്മാല്ലക്ഷണാ സംപ്രവര്തതേ।।46।।
വിരുധ്യതേ യതസ്തസ്മാല്ലക്ഷണാ സംപ്രവര്തതേ।।46।।
മാനാന്തരവിരോധേ തു മുഖ്യാര്ഥസ്യാപരിഗ്രഹേ।
മുഖ്യാര്ഥേനാവിനാഭൂതേ പ്രതീതിര്ലക്ഷണോച്യതേ।।47।।
മുഖ്യാര്ഥേനാവിനാഭൂതേ പ്രതീതിര്ലക്ഷണോച്യതേ।।47।।
തത്ത്വമസ്യാദിവാക്യേഷു ലക്ഷണാ ഭാഗലക്ഷണാ।
സോഽയമിത്യാദിവാക്യസ്ഥപദയോരിവ നാപരാ।।48।।
സോഽയമിത്യാദിവാക്യസ്ഥപദയോരിവ നാപരാ।।48।।
അഹം ബ്രഹ്മേതി വാക്യാര്ഥബോധോ യാവദ്ദൃഢീഭവേത്।
ശമാദിസഹിതസ്താവദഭ്യസ്യേച്ഛ്രവണാദികമ്।।49।।
ശമാദിസഹിതസ്താവദഭ്യസ്യേച്ഛ്രവണാദികമ്।।49।।
ശ്രുത്യാചാര്യപ്രസാദേന ദൃഢോ ബോധോ യദാ ഭവേത്।
നിരസ്താശേഷസംസാരനിദാനഃ പുരുഷസ്തദാ।।50।।
നിരസ്താശേഷസംസാരനിദാനഃ പുരുഷസ്തദാ।।50।।
വിശീര്ണകാര്യകരണോ ഭൂതസൂക്ഷ്മൈരനാവൃതഃ।
വിമുക്തകര്മനിഗലഃ സദ്യ ഏവ വിമുച്യതേ।।51।।
വിമുക്തകര്മനിഗലഃ സദ്യ ഏവ വിമുച്യതേ।।51।।
പ്രാരബ്ധകര്മവേഗേണ ജീവന്മുക്തോ യദാ ഭവേത്।
കിഞ്ചിത്കാലമനാരബ്ധകര്മബന്ധസ്യ സംക്ഷയേ।।52।।
കിഞ്ചിത്കാലമനാരബ്ധകര്മബന്ധസ്യ സംക്ഷയേ।।52।।
നിരസ്താതിശയാനന്ദം വൈഷ്ണവം പരമം പദമ്।
പുനരാവൃത്തിരഹിതം കൈവല്യം പ്രതിപദ്യതേ।।53।।
പുനരാവൃത്തിരഹിതം കൈവല്യം പ്രതിപദ്യതേ।।53।।
ഇതി ശ്രീമത്പരമഹംസപരിവ്രാജകാചാര്യസ്യ
ശ്രീഗോവിന്ദഭഗവത്പൂജ്യപാദശിഷ്യസ്യ
ശ്രീമച്ഛംകരഭഗവതഃ കൃതൌ
വാക്യവൃത്തിഃ സമാപ്താ।।
ശ്രീഗോവിന്ദഭഗവത്പൂജ്യപാദശിഷ്യസ്യ
ശ്രീമച്ഛംകരഭഗവതഃ കൃതൌ
വാക്യവൃത്തിഃ സമാപ്താ।।
