o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
devā vai satramā̭sata | ṛddhi̭parimitam ~yaśa̭skāmāḥ | te-'bruvann | yannaḥ̭ prathamaṃ-ya~śa̭ ṛcchāt | sarvḙṣā-nnasta-thsahāsaditi̭ |
teṣā-ṅkurukṣetraṃ-ve~di̭rāsīt | tasyai̭ khāṇḍavo da̭kṣiṇārdha ā̭sīt | tūrghna̭muttarārdhaḥ | parīṇajja̭ghanārdhaḥ | marava̭ utkaraḥ || 1 ||
savyāddhanurajā̭yata | dakṣi̭ṇādiṣa̭vaḥ | tasmā̭diṣudhanva-mpuṇya̭janma |
yajñaja̭nmā hi || 2 ||
tasya̭ siṣmiyāṇasya tejo-'pākrāmat | ta-ddevā oṣa̭dhīṣu nya̭mṛjuḥ | te śyāmākā̭ abhavann | smayākā vai nāmaite || 3 ||
yatra kva̭ ca khanā̭ma | tadapo̭-'bhitṛ̭ṇadāmeti̭ |
tasmā̭dupadīkā yatra kva̭ ca khana̭nti | tadapo̭-'bhitṛ̭ndanti || 4 ||
tasya dhanṷrviprava̭māṇagṃ śira uda̭vartayat |
ta-ddyāvā̭pṛthivī anuprāva̭rtata | ya-tprāva̭rtata |
ta-tpra̭vargya̭sya pravargyatvam | yadghrā~(4) ityapa̭tat |
taddharmasya̭ gharmatvam |
mahato vīrya̭mapaptaditi̭ | ta-nma̭hāvīrasya̭ mahāvīratvam || 5 ||
tagg stṛta-ndevatāstredhā vya̭gṛhṇata | agniḥ prā̭tassavanam | indro māddhya̭ndinagṃ sava̭nam | viśvḙ devāstṛ̭tīyasavanam | tenāpa̭śīrṣṇā yajñena yaja̭mānāḥ | nāśiṣo-'vārṷndhata |
na sṷvargaṃ-lo~kamabhya̭jayann |
te devā aśvinā̭vabruvann || 6 ||
tābhyā̭-metamāśvina-ma̭gṛhṇann |
tāveta-dyajñasya śiraḥ pratya̭dhattām |
ya-tpra̭vargyaḥ̭ | tena saśīrṣṇā yajñena yaja̭mānāḥ | avāśiṣo-'rṷndhata |
abhi sṷvargaṃ-lo~kama̭jayann | ya-tpra̭vargya̭-mpravṛṇakti̭ | yajñasyaiva tacchiraḥ prati̭dadhāti |
tena saśīrṣṇā yajñena yaja̭mānaḥ |
avāśiṣo̭ rundhe | abhi sṷvargaṃ-lo~ka-ñja̭yati |
tasmā̭deṣa āśvinapra̭vayā iva | ya-tpra̭vargyaḥ̭ || 7 ||
anuvākaṃ 2
sāvitra-ñjṷhoti prasūtyai | caturgṛhītena̭ juhoti |
catṷṣpādaḥ paśavaḥ̭ | paśūnevāva̭rundhe | cata̭sro diśaḥ̭ | dikṣvḙva prati̭tiṣṭhati |
chandāgṃ̭si devebhyo-'pākrāmann |
na vo̭-'bhāgāni̭ havyaṃ-va~̭kṣyāma iti̭ |
tebhya̭ eta-cca̭turgṛhīta-ma̭dhārayann | puronuvākyā̭yai yājyā̭yai || 8 ||
chandāg̭syeva ta-tprī̭ṇāti | tānya̭sya prītāni̭ devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hanti | brahmavādino̭ vadanti | hotavya̭-ndīkṣitasya̭ gṛhā(3) i na ho̭tavyā(3) miti̭ | havirvai dīkṣitaḥ | yajjṷhuyāt | haviṣkṛ̭taṃ-ya~ja̭mānamagnau prada̭ddhyāt |
yanna jṷhuyāt || 9 ||
na haviṣkṛ̭taṃ-ya~ja̭mānamagnau pradadhā̭ti | na ya̭jñaparurantarḙti | gāyatrī chandāgsyatya̭manyata |
tasyai̭ vaṣaṭkāro-'bhyayya śiro-'cchinat |
tasyai dvedhā rasaḥ parā̭-'patat | pṛthivīmardhaḥ prāvi̭śat | paśūnardhaḥ | yaḥ pṛ̭thivī-mprāvi̭śat || 10 ||
ūrgvā ṷdumbaraḥ̭ | ūrjaiva yajñasya śira-ssambha̭rati | ya-dvai̭ṇavī | tejo vai veṇuḥ̭ || 11 ||
bhā evāva̭rundhe | devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityabhrimāda̭tte prasūtyai | aśvino-rbāhubhyāmityā̭ha | aśvinau hi devānā̭maddhvaryū āstām |
pūṣṇo hastābhyāmityāha yatyai | vajra̭ iva vā eṣā | yadabhriḥ̭ | abhri̭rasi nāri̭rasītyā̭ha śāntyai || 12 ||
brahma̭ṇaiva yajñasya śiro-'cchai̭ti |
praitu brahma̭ṇaspatirityā̭ha | pretyaiva yajñasya śiro-'cchai̭ti | pra devyḙtu sūnṛtetyā̭ha |
yajño vai sūnṛtā | acchā̭ vīrannarya̭-mpaṅktirā̭dhasamityā̭ha || 13 ||
devāneva ya̭jñaniyaḥ̭ kurute | devī dyāvāpṛthivī anṷ me magṃsāthāmityā̭ha | ābhyāmevānṷmato yajñasya śira-ssambha̭rati | ṛddhyāsa̭madya makhasya śira ityā̭ha | yajño vai makhaḥ |
ṛddhyāsa̭madya yajñasya śira iti vāvaitadā̭ha |
makhāya̭ tvā makhasya̭ tvā śīrṣṇa ityā̭ha |
nirdiśyaivaina̭ddharati || 14 ||
mṛtkhanādagrḙ harati | tasmā-nmṛtkhanaḥ ka̭ruṇya̭tamaḥ | iyatyagra̭ āsīrityā̭ha | asyāmevācha̭mbaṭkāraṃ-ya~jñasya śira-ssambha̭rati | ūrjam ~vā etagṃ rasa̭-mpṛthivyā ṷpadīkā uddi̭hanti || 15 ||
ūrja̭meva rasa̭-mpṛthivyā ava̭rundhe | atho śrotra̭meva | śrotragg hyḙta-tpṛ̭thivyāḥ | ya-dvalmīkaḥ̭ | aba̭dhiro bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ | indro̭ vṛtrāya vajramuda̭yacchat |
sa yatra̭yatra parākra̭mata || 16 ||
yajñāyaivoti-nda̭dhati | agnijā a̭si prajāpa̭te reta ityā̭ha | ya eva rasaḥ̭ paśū-nprāvi̭śat || 17 ||
lomata-ssambha̭rati | ato hya̭sya meddhyam | parigṛhyā ya̭nti | rakṣa̭sāmapa̭hatyai |
bahavo̭ haranti | apa̭citimevāsmi̭-ndadhati |
uddha̭te sika̭topopte pari̭śrite nida̭dhati śāntyai |
mada̭ntībhirupa̭ sṛjati || 19 ||
yadgrāmyāṇā-mpātrā̭ṇā-ṅkapālai-ssagṃsṛjet |
grāmyāṇi pātrā̭ṇi śucā-'rpa̭yet | armakapālai-ssagṃsṛ̭jati | etāni vā a̭nupajīvanīyāni̭ | tānyeva śucā-'rpa̭yati |
śarka̭rābhi-ssagṃsṛ̭jati dhṛtyai | atho̭ śantvāya̭ | ajalomai-ssagṃsṛ̭jati | eṣā vā agneḥ priyā tanūḥ | yadajā | priyayaivaina̭-ntanuvā sagṃsṛ̭jati | atho teja̭sā | kṛṣṇājinasya loma̭bhi-ssagṃsṛ̭jati | yajño vai kṛ̭ṣṇājinam |
yajñenaiva yajñagṃ sagṃsṛ̭jati || 20 ||
anuvākaṃ 3
pari̭śrite karoti | brahmavarcasasya pari̭gṛhītyai | na kurvannabhi prāṇyāt | ya-tkurvanna̭bhi prāṇyāt | prāṇāñchucā-'rpa̭yet | apahāya prāṇi̭ti |
prāṇānā-ṅgopīthāya̭ | na pra̭vargya̭m-cādityam-cāntarḙyāt | yada̭ntareyāt | duścarmā syāt || 21 ||
chando̭bhirevaina̭-ṅkaroti | tryṷddhi-ṅkaroti | traya̭ ime lokāḥ | eṣām ~lokānāmāptyai | chando̭bhiḥ karoti || 23 ||
yajṷṣā bila̭-ṅkaroti vyāvṛ̭yai | iya̭nta-ṅkaroti |
prajāpa̭tinā yajñamukhena sammi̭tam | iya̭nta-ṅkaroti |
yajñaparuṣā sammi̭tam | iya̭nta-ṅkaroti |
etāvadvai purṷṣe vīryam | vīrya̭sammitam || 24 ||
asau vā ā̭dityo vṛṣā-'śvaḥ̭ | tasya chandāgṃ̭si niṣpat || 25 ||
savitṛpra̭sūta evaina-mbrahma̭ṇā devatā̭bhirudva̭pati | apa̭dyamānaḥ pṛthivyāmāśā diśa āpṛṇetyā̭ha || 26 ||
utti̭ṣṭha bṛhan-bha̭vordhvasti̭ṣṭha dhruvastvamityā̭ha prati̭ṣṭhityai |
īśvaro vā eṣo-'ndho bhavi̭toḥ |
yaḥ pra̭vargya̭manvīkṣa̭te | sūrya̭sya tvā cakṣuṣā-'nvīkṣa ityā̭ha |
cakṣṷṣo gopīthāya̭ | ṛjave tvā sādhave tvā sukṣityai tvā bhūtyai tvetyā̭ha | iyaṃ-vā~ ṛjuḥ | antari̭kṣagṃ sādhu | asau sṷkṣitiḥ || 27 ||
viśaivaina̭-mpaśubhi̭-rbrahmavarcasena paryṷ̄hati |
viśeti̭ rājanya̭sya brūyāt | viśaivaina-mparyṷ̄hati | paśubhiriti vaiśya̭sya | paśubhi̭revaina-mparyṷ̄hati | asurya̭-mpātramanācchṛṇṇam || 28 ||
paramaṃ-vā~ eta-tpayaḥ̭ | yada̭jakṣīram | parameṇaivaina-mpayasā-''cchṛ̭ṇatti |
yajṷṣā vyāvṛ̭ttyai | chando̭bhirācchṛ̭ṇatti | chando̭bhirvā eṣa kri̭yate | chando̭bhireva chandāgsyācchṛ̭ṇatti | chṛndhi vācamityā̭ha |
vāca̭mevāva̭rundhe | chṛndhyūrjamityā̭ha | ūrja̭mevāva̭rundhe | chṛndhi havirityā̭ha | havirevākaḥ̭ | deva̭ puraścara saghyāsantvetyā̭ha |
yathāyajurevaitat || 29 ||
anuvākaṃ 4
brahma-npraca̭riṣyāmo hota̭-rgharmamabhiṣṭuhītyā̭ha |
eṣa vā etarhi bṛhaspatiḥ̭ | yadbrahmā |
tasmā̭ eva pra̭tiprocya praca̭rati |
ātmano-'nārtyai | yamāya̭ tvā makhāya tvetyā̭ha |
etā vā etasya̭ devatāḥ | tābhi̭revainagṃ sama̭rdhayati | mada̭ntībhiḥ prokṣa̭ti | teja̭ evāsmi̭-ndadhāti || 30 ||
triṣṭubhaḥ̭ satī-rgā̭yatrīrivānvā̭ha || 31 ||
apa̭rimitasyāva̭ruddhyai | śiro vā eta-dyajñasya̭ || 32 ||
eta-dba̭rhirhyḙṣaḥ || 34 ||
ete vāva ta ṛtvijaḥ̭ | ye da̭rśapūrṇamāsayoḥ |
atha̭ kathā hotā yaja̭mānāyāśiṣo nāśāsta iti̭ |
purastā̭dāśīḥ khalu vā anyo yajñaḥ | upari̭ṣṭādāśīranyaḥ || 35 ||
śrotra̭muttarataḥ | vidhṛ̭timupari̭ṣṭāt | prāṇānevāsmai̭ samīco̭ dadhāti |
īśvaro vā eṣa diśo-'nūnma̭ditoḥ |
yandiśo-'nṷ vyāsthāpaya̭nti || 36 ||
iyaṃ-vai~ manoraśvā bhūri̭putrā | asyāmeva prati̭tiṣṭhatyanṷnmādāya | sūpasadā̭ me bhūyā mā mā̭ higṃsīrityāhāhigṃ̭sāyai |
citaḥ̭ stha paricita ityā̭ha | apa̭citimevāsmi̭-ndadhāti | śiro vā eta-dyajñasya̭ | ya-tpra̭vargyaḥ̭ |
asau khalu vā ā̭dityaḥ pra̭vargyaḥ̭ | tasya̭ maruto̭ raśmayaḥ̭ || 37 ||
tasmā̭-dasāvā̭dityo̭-'muṣmi̭n ~loke raśmibhiḥ paryṷ̄ḍhaḥ | tasmā-drājā̭ viśā paryṷ̄ḍhaḥ | tasmā-dgrāmaṇī-ssa̭jātaiḥ paryṷ̄ḍhaḥ | agne-ssṛṣṭasya̭ yataḥ | vika̭ṅkata-mbhā ārcchat |
ya-dvaika̭ṅkatāḥ paridhayo bhava̭nti |
bhā evāva̭rundhe | dvāda̭śa bhavanti || 38 ||
asti̭ trayodaśo māsa ityā̭huḥ | ya-ttra̭yodaśaḥ pa̭ridhirbhava̭ti | tenaiva tra̭yodaśa-mmāsamava̭rundhe | antari̭kṣasyānta-rdhirasītyā̭ha vyāvṛ̭ttyai | diva-ntapa̭sastrāyasve-tyupari̭ṣṭā-ddhira̭ṇyamadhi nida̭dhāti | amuṣyā ana̭tidāhāya | atho̭ ābhyāmevaina̭mubhayataḥ pari̭gṛhṇāti |
arha̭-nbibharṣi sāya̭kāni dhanvetyā̭ha || 39 ||
triḥ pari̭yanti | tryā̭vṛddhi yajñaḥ || 40 ||
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtuṣveva prati̭tiṣṭhanti | yo vai gharmasya̭ priyān-tanuva̭mākrāma̭ti | duścarmā vai sa bha̭vati |
eṣa ha vā a̭sya priyā-ntanuvamākrā̭mati |
ya striḥ parītya̭ caturtha-mparyḙti |
etāgṃ ha vā a̭syogradḙvo rāja̭nirāca̭krāma || 41 ||
prāṇānā-mavya̭tiṣaṅgāya klṛptyai | viniṣadya̭ dhūnvanti | dikṣvḙva prati̭tiṣṭhanti | ūrdhvandhūnvanti | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai | sarvato̭ dhūnvanti |
tasmā̭dayagṃ sarvataḥ̭ pavate || 42 ||
anuvākaṃ 5
agniṣṭvā vasṷbhiḥ purastā-drocayatu gāyatreṇa chandasetyā̭ha | agnirevainaṃ-va~sṷbhiḥ purastā-drocayati gāyatreṇa chanda̭sā | sa mā̭ rucito ro̭cayetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
indra̭stvā rudrai-rda̭kṣiṇato ro̭cayatu traiṣṭṷbhena
chandasetyā̭ha | indra̭ evainagṃ̭ rudrai-rda̭kṣiṇato ro̭cayati traiṣṭṷbhena chanda̭sā | sa mā̭ rucito ro̭cayetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
varṷṇastvā-''dityaiḥ paścā-dro̭cayatu jāga̭tena chandasetyā̭ha | varṷṇa evaina̭mādityaiḥ paścā-dro̭cayati jāga̭tena chanda̭sā || 43 ||
dyutānastvā̭ māruto marudbhi̭ruttarato ro̭cayatvānṷṣṭubhena chandasetyā̭ha |
dyutāna evaina̭-mmāruto marudbhi̭ruttarato ro̭cayatyānṷṣṭubhena chanda̭sā |
sa mā̭ rucito ro̭cayetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
bṛhaspati̭stvā viśvai-rdevairupari̭ṣṭā-drocayatu pāṅktḙna chandasetyā̭ha |
bṛhaspati̭revainam ~viśvai-rdevairupari̭ṣṭā-drocayati pāṅktḙna chanda̭sā |
sa mā̭ rucito ro̭cayetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste || 44 ||
rucito hyḙṣa deveṣvāyṷṣmāg stejasvī bra̭hmavarcasī |
rucito̭-'ha-mma̭nuṣyeṣvāyṷṣmāg stejasvī bra̭hmavarcasī bhṷ̄yāsamityā̭ha |
rucita evaiṣa ma̭nuṣyeṣvāyṷṣmāg stejasvī bra̭hmavarcasī bha̭vati | ruga̭si ruca-mmayi̭ dhehi mayi rugityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
taṃ-ya~detai-ryajṷrbhiraro̭cayitvā | rucito gharma iti̭ prabrūyāt | aro̭cuko-'ddhvaryu-ssyāt |
aro̭cuko yaja̭mānaḥ | atha yadḙnametairyajṷrbhī rocayitvā | rucito gharma iti prāha̭ | rocṷko-'ddhvaryu-rbhava̭ti | rocṷko yaja̭mānaḥ || 45 ||
anuvākaṃ 6
śiro vā eta-dyajñasya̭ | ya-tpra̭vargyaḥ̭ | grīvā ṷpasadaḥ̭ | purastā̭dupasadā-mpravargya̭-mpravṛ̭ṇakti | grīvāsveva yajñasya śiraḥ prati̭dadhāti | triḥ pravṛ̭ṇakti | traya̭ ime lokāḥ | ebhya eva lokebhyo̭ yajñasya śiro-'va̭rundhe |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ || 46 ||
ardhamāsebhya̭ eva yajñasya śiro-'va̭rundhe | atho khalṷ | sakṛdeva pravṛjyaḥ̭ | ekagṃ hi śiraḥ̭ || 47 ||
prajā vai paśava̭ ukthāni̭ | yadukthye pravṛñjyāt |
prajā-mpaśūna̭sya nirda̭het | viśvajiti sarva̭pṛṣṭhe pravṛ̭ṇakti || 48 ||
pṛṣṭhairevāsmā acyṷtañcyāvayitvā-'va̭rundhe | apa̭śya-ṅgopāmityā̭ha | prāṇo vai gopāḥ | prāṇameva prajāsu viyā̭tayati |
apa̭śya-ṅgopāmityā̭ha | asau vā ā̭dityo gopāḥ | sa hīmāḥ prajā go̭pāyati̭ | tameva prajānā-ṅgoptāra̭-ṅkurute | ani̭padyamānamityā̭ha || 49 ||
vāsa̭ntikāvevāsmā̭ ṛtū ka̭lpayati |
samagniragninā̭ gatetyā̭ha || 50 ||
pūrva̭mevoditam | utta̭reṇābhigṛ̭ṇāti |
dhartā divo vibhā̭si raja̭saḥ pṛthivyā ityā̭ha |
vārṣi̭kāvevāsmā̭ ṛtū ka̭lpayati |
hṛde tvā mana̭se tvetyā̭ha | śāradāvevāsmā̭ ṛtū ka̭lpayati || 51 ||
devaśrūstva-ndḙva gharma devā-npāhītyā̭ha |
śaiśirāvevāsmā̭ ṛtū ka̭lpayati |
tapojāṃ-vā~ca̭masme niya̭ccha devāyuvamityā̭ha |
yā vai meddhyā vāk | sā ta̭pojāḥ | tāmevāva̭rundhe || 52 ||
tasmā̭devamā̭ha | patiḥ̭ prajānāmityā̭ha | patirhyḙṣa prajānām | matiḥ̭ kavīnāmityā̭ha || 53 ||
amuñcaivāditya-mpra̭vargya̭ñca sagṃśāsti |
āyurdāstvamasmabhya̭-ṅgharma varcodā asītyā̭ha |
āśiṣa̭mevaitāmāśāste | pitā no̭-'si pitā no̭ bodhetyā̭ha | bodhaya̭tyevainam | na vai tḙ-'vakāśā bha̭vanti | patni̭yai daśamaḥ |
nava vai purṷṣe prāṇāḥ || 54 ||
nāsyai prajānnirda̭het | tiraskṛtya yajṷ-rvācayati | prajā̭yate | nāsyai prajānnirda̭hati | tvaṣṭī̭matī te sapeyetyā̭ha | sapāddhi prajāḥ prajāya̭nte || 57 ||
anuvākaṃ 7
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava iti̭ raśanāmāda̭tte prasūtyai | aśvino-rbāhubhyāmityā̭ha | aśvinau hi devānā̭maddhvaryū āstām | pūṣṇo hastābhyāmityā̭ha yatyai | ādade-'di̭tyai rāsnā-'sītyā̭ha yajṷṣkṛtyai | iḍa ehyadi̭ta ehi sara̭svatyehītyā̭ha | etāni vā a̭syai devanāmāni̭ |
devanāmairevainā-māhva̭yati | asāvehya-sāvehya-sāvehītyā̭ha | etāni vā a̭syai manuṣyanāmāni̭ || 58 ||
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ |
ṛtubhi̭revaināmāhva̭yati | adi̭tyā uṣṇīṣa̭masītyā̭ha | yathāyajurevaitat |
vāyura̭syaiḍa ityā̭ha | vāyudevatyo̭ vai vathsaḥ |
pūṣā tvopāva̭sṛjatvityā̭ha | pauṣṇā vai devata̭yā paśavaḥ̭ || 59 ||
dāna̭va-sstha pera̭va ityā̭ha | meddhyā̭nevainānkaroti |
viṣvagvṛto lohi̭tenetyā̭ha vyāvṛ̭ttyai |
aśvibhyā-mpinvasva sara̭svatyai pinvasva pūṣṇe pi̭nvasva bṛhaspata̭ye pinvasvetyā̭ha |
etābhyo hyḙṣā devatābhyaḥ pinva̭te |
indrā̭ya pinvasvendrā̭ya pinvasvetyā̭ha |
indra̭meva bhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati | dvirindrāyetyā̭ha || 61 ||
gāyatro̭-'si traiṣṭṷbho-'si jāga̭tamasīti̭ śaphopayamānāda̭tte |
chando̭bhirevainānāda̭tte | sahorjo bhāgenopamehītyā̭ha |
ūrja evaina̭-mbhāgama̭kaḥ |
aśvinau vā eta-dyajñasya śiraḥ̭ pratidadha̭tāvabrūtām |
āvābhyā̭meva pūrvābhyāṃ-va~ṣa̭ṭkriyātā iti̭ |
indrāśvinā madhṷna-ssāraghasyetyā̭ha |
aśvibhyā̭meva pūrvābhyāṃ-va~ṣa̭ṭkaroti |
atho̭ aśvinā̭veva bhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati || 62 ||
vasṷ̄neva bhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati | ya-dva̭ṣaṭkuryāt | yātayā̭mā-'sya vaṣaṭkāra-ssyāt |
yanna va̭ṣaṭkuryāt | rakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyuḥ | vaḍityā̭ha | parokṣa̭meva vaṣa̭ṭkaroti | nāsya̭ yātayā̭mā vaṣaṭkāro bhava̭ti |
na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti || 63 ||
madhṷ havirasītyā̭ha | svadaya̭tyevainam | sūrya̭sya tapa̭stapetyā̭ha |
yathāyajurevaitat | dyāvā̭pṛthivībhyā-ntvā pari̭gṛhṇāmītyā̭ha |
dyāvā̭pṛthivībhyā̭-mevaina-mpari̭gṛhṇāti || 64 ||
na vā eta-mma̭nuṣyo̭ bhartṷmarhati |
devānā-ntvā pitṛṇāmanṷmato bhartugṃ̭ śakeyamityā̭ha | devairevaina̭-mpitṛbhiranṷmata āda̭tte | vi vā ḙnametada̭rdhayanti | ya-tpaścā-tpravṛjya̭ puro juhva̭ti | tejo̭-'si tejo-'nu prehītyā̭ha | teja̭ evāsmi̭-ndadhāti | divispṛmmā mā̭ higṃsī-rantarikṣaspṛmmā mā̭ higṃsīḥ
pṛthivispṛmmā mā̭ higṃsīrityāhāhigṃ̭sāyai || 65 ||
ātmā vāyuḥ | udyatya̭ vātanāmānyā̭ha |
ātmanneva yajñasya śiraḥ prati̭dadhāti |
ana̭vānam | prāṇānāgṃ santa̭tyai | pañcā̭ha || 66 ||
asau vā ā̭dityo-'gni-rvasṷmān | tasmā̭ evaina̭ñjuhoti | somā̭ya tvā rudrava̭te svāhetyā̭ha |
candramā vai somo̭ rudravāṋ | tasmā̭ evaina̭ñjuhoti | varṷṇāya tvā-''dityava̭te svāhetyā̭ha || 67 ||
bṛhaspata̭ye tvā viśvadevyāvate svāhetyā̭ha |
brahma vai devānā-mbṛhaspatiḥ̭ |
brahma̭ṇa evaina̭ñjuhoti |
savitre tva̭rbhumatḙ vibhumate prabhumate vāja̭vate svāhetyā̭ha | saṃva~thsaro vai sa̭vitarbhumān. vi̭bhumā-npra̭bhumān. vāja̭vān | tasmā̭ evaina̭ñjuhoti | yamāya tvā-'ṅgi̭rasvate pitṛmate svāhetyā̭ha |
prāṇo vai yamo-'ṅgi̭rasvā-npitṛmān || 68 ||
aharjyotiḥ̭ ketunā̭ juṣatāgṃ sujyotirjyoti̭ṣāg svāhā rātrirjyotiḥ̭ ketunā̭ juṣatāgṃ sujyotirjyoti̭ṣāg svāhetyā̭ha |
ādityameva tadamuṣmi̭n ~loke-'hnā̭ parastā-ddādhāra | rātri̭yā avastāt |
tasmā̭dasāvā̭dityo̭ 'muṣmi̭n ~lokḙ-'horātrābhyā-ndhṛtaḥ || 69 ||
anuvākaṃ 8
viśvā āśā̭ dakṣiṇasadityā̭ha | viśvā̭neva devā-nprī̭ṇāti | atho duri̭ṣṭyā evaina̭-mpāti | viśvā-ndevāna̭yāḍihetyā̭ha | viśvā̭neva devā-nbhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati | svāhā̭kṛtasya gharmasya madhoḥ pibatamaśvinetyā̭ha |
aśvinā̭veva bhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati |
svāhā-'gnayḙ yajñiyā̭ya śaṃya~jṷrbhirityā̭ha | abhyḙvaina̭-ṅghārayati | atho̭ havirevākaḥ̭ || 70 ||
svāhendrā̭ya svāhendrā vaḍityā̭ha |
indrā̭ya hi puro hūyate | āśrāvyā̭ha gharmasya̭ yajeti̭ | vaṣa̭ṭkṛte juhoti | rakṣa̭sāmapa̭hatyai | anṷyajati svagākṛ̭tyai |
gharmama̭pātamaśvinetyā̭ha || 71 ||
anṷ vān-dyāvā̭pṛthivī a̭magṃsātāmityāhānṷmatyai |
ta-mprāvya̭m ~yathāvaṇṇamo̭ dive namaḥ̭ pṛthivyā ityā̭ha | yathāyajurevaitat | divi dhā̭ imaṃ-ya~jñaṃ-ya~jñamima-ndivi dhā ityā̭ha |
suvargamevaina̭m ~loka-ṅga̭mayati |
diva̭-ṅgacchāntari̭kṣa-ṅgaccha pṛthivī-ṅgacchetyā̭ha |
eṣvḙvaina̭m ~lokeṣu prati̭ṣṭhāpayati | pañca̭ pradiśo̭ gacchetyā̭ha || 72 ||
devā-ngha̭rmapā-nga̭ccha pitṝ-ngha̭rmapā-ngacchetyā̭ha | ubhayeṣvevaina-mprati̭ṣṭhāpayati | ya-tpinva̭te | varṣṷkaḥ parjanyo̭ bhavati | tasmā-tpinva̭mānaḥ puṇyaḥ̭ | ya-tprāmpinva̭te | ta-ddevānām | ya-dda̭kṣiṇā | tat-pi̭tṛṇām || 73 ||
iṣa̭mevorjaṃ-ya~ja̭māne dadhāti | yaja̭mānāya pīpihītyā̭ha | yaja̭mānāyaivaitā-māśiṣamāśāste |
mahyañjyaiṣṭhyā̭ya pīpihītyā̭ha |
ātmana̭ evaitāmāśiṣamāśāste |
tviṣyai tvā dyumnāya̭ tvendriyāya̭ tvā bhūtyai tvetyā̭ha | yathāyajurevaitat | dharmā̭-'si sudharmā me nyasme brahmā̭ṇi dhārayetyā̭ha || 75 ||
dyāvā̭pṛthivībhyā̭-mevaina̭ñjuhoti | pitṛbhyo̭ gharmapebhya-ssvāhetyā̭ha | ye vai yajvā̭naḥ | te pitaro̭ gharmapāḥ | tebhya̭ evaina̭ñjuhoti || 77 ||
eṣā vai rudrasya dik | svāyā̭meva diśi rudrannirava̭dayate | apa upa̭spṛśati meddhyatvāya̭ | nānvīkṣeta | yadanvīkṣḙta || 78 ||
apī̭paro mā-'hno rātri̭yai mā pāhyeṣā tḙ agne samittayā sami̭ddhyasvāyṷrme dā varca̭sā mā-'ñjīrityā̭ha | āyṷrevāsmin varco̭ dadhāti |
apī̭paro mā rātri̭yā ahno̭ mā pāhyeṣā tḙ agne samittayā sami̭ddhyasvāyṷrme dā varca̭sā mā-'ñjīrityā̭ha | āyṷrevāsmin varco̭ dadhāti |
agni-rjyoti-rjyoti̭ragni-ssvāhā sūryo jyotirjyoti-ssūrya-ssvāhetyā̭ha | yathāyajurevaitat | brahmavādino̭ vadanti | hotavya̭magnihotrā(3) nna ho̭tavyā(3) miti̭ || 79 ||
svadaya̭tyevainam | indra̭tame-'gnāvityā̭ha || 80 ||
prāṇa evainamindra̭tame-'gnau jṷhoti |
pitā no̭-'si mā mā̭ higṃsīrityāhāhigṃ̭sāyai |
aśyāma̭ te deva gharma madhṷmato vāja̭vataḥ pitumata ityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
svadhāvino̭-'śīmahi̭ tvā mā mā̭ higṃsī-rityāhāhigṃ̭sāyai | teja̭sā vā ete vyṛ̭ddhyante | ye pra̭vargyḙṇa cara̭nti | prāśña̭nti |
teja̭ evātman-da̭dhate || 81 ||
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsann | te devā vi̭jayamṷpayantaḥ̭ | vibhrāji̭ saurye brahma sannya̭dadhata | ya-tkiñca̭ divākīrtyam |
tadetenaiva vratenā̭gopāyat | tasmā̭deta-dvrata-ñcāryam | teja̭so gopīthāya̭ | tasmā̭detāni yajūgṃ̭ṣi vibhrājaḥ̭ sauryasyetyā̭huḥ |
svāhā tvā sūrya̭sya raśmibhya iti̭ prāta-ssagṃsā̭dayati | svāhā tvā nakṣa̭trebhya iti̭ sāyam |
etā vā etasya̭ devatāḥ | tābhi̭revainagṃ sama̭rdhayati || 82 ||
anuvākaṃ 9
gharma yā tḙ divi śugiti̭ tisra āhṷtī-rjuhoti |
chando̭bhirevāsyaibhyo lokebhya-śśucamava̭ yajate | iyatyagrḙ juhoti | atheyatyatheya̭ti | traya̭ ime lokāḥ |
ebhya eva lokebhya-śśucamava̭ yajate |
anṷ no-'dyānṷmatirityāhānṷmatyai | divastvā̭ paraspāyā ityā̭ha | diva evemān ~lokā-ndā̭dhāra |
brahma̭ṇastvā paraspāyā ityā̭ha || 83 ||
jihmaṃ-ya~jñasya śiro̭ haret |
prāñcamudvā̭sayati | purastā̭deva yajñasya śiraḥ prati̭dadhāti || 84 ||
sātmā̭namevainagṃ sata̭nu-ṅkaroti | sātmā-'muṣmi̭n ~loke bha̭vati |
ya evaṃ-ve~da̭ | audṷmbarāṇi bhavanti | ūrgvā ṷdumbaraḥ̭ | ūrja̭mevāva̭rundhe | vartma̭nā vā anvitya̭ || 85 ||
ya-dvanaspati̭ṣu | vanaspatīñchucā-'rpa̭yet | hira̭ṇyannidhāyodvā̭sayati |
amṛtaṃ-vai~ hira̭ṇyam || 87 ||
valgura̭si śaṃ-yu~dhā̭yā iti triḥ pa̭riṣiñcanparyḙti | trivṛdvā agniḥ | yāvā̭nevāgniḥ | tasya śucagṃ̭ śamayati | triḥ punaḥ paryḙti | ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtubhi̭revāsya śucagṃ̭ śamayati | catuḥ̭ sraktirnābhi̭r-ṛtasyetyā̭ha || 88 ||
ūrgvā annādyandadhi̭ | ūrjaivaina̭mannādyḙna sama̭rdhayati || 89 ||
rantirnāmā̭si divyo ga̭ndharva ityā̭ha |
rūpamevāsyai-ta-nma̭himānagṃ ranti̭-mbandhutāṃ-vyā~ca̭ṣṭe | samahamāyṷṣā sa-mprāṇenetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
vya̭sau yo-'smā-ndveṣṭi yañca̭ vaya-ndviṣma ityā̭ha | abhicāra evāsyaiṣaḥ | aci̭krada-dvṛṣā harirityā̭ha | vṛṣā hyḙṣaḥ || 90 ||
nama̭ste astu mā mā̭ higṃsīrityāhāhigṃ̭sāyai |
viśvāva̭sugṃ somagandharvamityā̭ha | yadevāsya̭ kriyamā̭ṇasyāntaryanti̭ | tadevāsyaitenā pyā̭yayati |
viśvāva̭surabhi tanno̭ gṛṇātvityā̭ha || 91 ||
dhiyo̭ hinvāno dhiya inno̭ avyādityā̭ha | ṛtūnevāsmai̭ kalpayati | prāsā-ṅgandharvo amṛtā̭ni vocadityā̭ha | prāṇā vā amṛtāḥ |
prāṇānevāsmai̭ kalpayati | etattvandḙva gharma devo devānupā̭gā ityā̭ha | devo hyḙṣa sandevānupaiti̭ | idamaha-mma̭nuṣyo̭ manuṣyā̭nityā̭ha || 92 ||
īśvaro vai pra̭vargya̭mudvāsayanṋ | prajā-mpaśūn-thso̭mapīthama̭nūdvāsa-ssoma̭pīthānumehi̭ | saha prajayā̭ saha rāyaspoṣeṇetyā̭ha | prajāmeva paśūn-thso̭mapīthamātma-ndha̭tte | sumitrā na āpa oṣa̭dhaya-ssantvityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
durmitrāstasmai̭ bhūyāsu-ryo-'smān-dveṣṭi yañca̭ vaya-ndviṣma ityā̭ha | abhicāra evāsyaiṣaḥ | pra vā eṣo-'smā-llokāccya̭vate |
yaḥ pra̭vargya̭mudvāsaya̭ti | udu tya-ñcitramiti̭ saurībhyā̭mṛgbhyā-mpunaretya gārha̭patye juhoti |
ayam ~vai loko gārha̭patyaḥ | asminneva loke prati̭tiṣṭhati |
asau khalu vā ā̭ditya-ssṷvargo lokaḥ |
ya-thsaurī bhava̭taḥ | tenaiva sṷvargā-llokānnaiti̭ || 93 ||
anuvākaṃ 10
prajāpa̭tiṃ-vai~ devā-śśukra-mpayo̭-'duhrann | tadebhyo na vya̭bhavat | tadagnirvya̭karot | tāni śukri̭yāṇi sāmānyabhavann | teṣāṃ-yo~ raso-'tyakṣa̭rat | tāni̭ śukrayajūgṣya̭bhavann |
śukri̭yāṇāṃ-vā~ etāni śukri̭yāṇi | sāmapayasaṃvā~ etayo̭ranyat |
devānā̭manyatpayaḥ̭ | yadgoḥ payaḥ̭ || 94 ||
uttaravedyā-mudvā̭saye-danna̭kāmasya | śiro vā eta-dyajñasya̭ | ya-tpra̭vargyaḥ̭ | mukha̭muttaravediḥ |
śīrṣṇaiva mukhagṃ sanda̭dhātyannādyā̭ya | annāda eva bha̭vati | yatra khalu vā etamudvā̭sitaṃ-va~yāgṃ̭si paryāsa̭te | pari vai tāgṃ samā-mprajā vayāg̭syāsate || 96 ||
apā-mmaddhya udvā̭sayet | apāṃ-vā~ etanmaddhyā-jjyoti̭rajāyata | jyotiḥ̭ pravargyaḥ̭ | sva evainaṃ-yo~nau prati̭ṣṭhāpayati || 97 ||
eṣa vā agni-rvaiśvānaraḥ | yat-pra̭vargyaḥ̭ |
agninaivainaṃ̭-vai~śvānareṇābhi prava̭rtayati |
audṷmbaryāgṃ śākhā̭yāmudvā̭sayet |
ūrgvā ṷdumbaraḥ̭ | anna̭-mprāṇaḥ | śuggharmaḥ || 98 ||
ya-ddarbhāḥ | asau khalu vā ā̭ditya ito vṛṣṭimudī̭rayati | asāvevāsmā̭ ādityo vṛṣṭinniya̭cchati | tā āpo niya̭tā dhanva̭nā yanti || 99 ||
anuvākaṃ 11
prajāpa̭ti-ssambhriyamā̭ṇaḥ | samrāṭ-thsambhṛ̭taḥ | gharmaḥ pravṛ̭ktaḥ | mahāvīra udvā̭sitaḥ | asau khalu vāvaiṣa ā̭dityaḥ | ya-tpra̭vargyaḥ̭ |
sa etāni nāmānyakuruta | ya evaṃ-ve~da̭ | vidurḙnannāmnā | brahmavādino̭ vadanti || 100 ||
puṇyārtiṃ-vai~ sa tasmai̭ kāmayate | puṇyārtimasmai kāmayante | ya evaṃ-ve~da̭ | tasmā̭devaṃ-vi~dvān | gharma iti divā-''ca̭kṣīta | samrāḍiti naktam | ete vā etasya̭ priye tanuvau | ete a̭sya priye nāma̭nī | priyayaivaina̭-ntanuvā || 101 ||
pravargyḙṇāpnuvann | yacca̭turvigṃśatiḥ kṛtvaḥ̭ pravargya̭-mpravṛṇakti̭ | gāyatrīmeva tadanu vibha̭vati | gāyatrīmāpnoti | pūrvā-'sya janaṃ̭-ya~taḥ kīrtirga̭cchati | vaiśvadeva-ssagṃsa̭nnaḥ || 102 ||
mārutaḥ kvathanṋ | pauṣṇa uda̭ntaḥ | sārasvato viṣyanda̭mānaḥ | maitra-śśaro̭ gṛhītaḥ | teja udya̭to vāyuḥ | hriyamā̭ṇaḥ prajāpa̭tiḥ |
hūyamā̭no vāghutaḥ || 103 ||
sa etāni nāmānyakuruta | ya evaṃ-ve~da̭ | vidurḙnannāmnā | brahmavādino̭ vadanti |
yanmṛnmaya-māhṷtinnāśñute-'tha̭ | kasmā̭deṣo-'śñuta iti̭ | vāgeṣa iti̭ brūyāt | vācyḙva vāca̭-ndadhāti || 104 ||
tenānna̭masṛjata | anna̭-mprajāpa̭tiḥ | prajāpa̭tirvāvaiṣaḥ || 105 ||
anuvākaṃ 12
savitā bhūtvā pra̭thame-'ha-npravṛ̭jyate | tena kāmāgṃ̭ eti | ya-ddvitīye-'ha̭n-pravṛjyate | agni-rbhūtvā devānḙti | yat-tṛtīye-'ha̭n-pravṛjyate | vāyu-rbhūtvā prāṇānḙti |
yacca̭turthe-'ha̭n-pravṛjyate | ādityo bhūtvā raśmīnḙti | ya-tpa̭ñcame-'ha̭n-pravṛjyate | candramā̭ bhūtvā nakṣa̭trāṇyeti || 106 ||
ya-nna̭vame-'ha̭n-pravṛjyate | mitro bhūtvā trivṛta̭ imān ~lokānḙti | ya-dda̭śame-'ha̭n-pravṛjyate | varṷṇo bhūtvā virāja̭meti || 107 ||
aiva ta̭pati || 108 ||
(nakṣa̭trāṇyeti - virāja̭meti - tapati) (a. 12)
devā vai satragṃ - sā̭vitram - pari̭śrite - brahma-npraca̭riṣyāmo - 'gniṣṭvā - śiro grīvā - devasya̭ raśanāṃ - ~viśvā āśā - dharma yā ta - prajāpa̭tigṃ śukram - prajāpa̭ti-ssambhriyamā̭ṇaḥ -
savitā bhūtvā dvāda̭śa)
(devā vai satragṃ - sa kha̭diraḥ - pari̭śrite - 'bhipūrva - matho rakṣa̭sām - graiṣmā̭vevāsmai - brahma vai devānā - maśvi̭nā gharma-mpā̭tam - prāṇo vai - vṛṣā hari--r yo vai vasī̭yāgṃ saṃya~thānāma
maṣṭotta̭raśatam)
(devā vai satra - maiva ta̭pati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake pañcamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
