5 - પ્રવર્ગ્ય બ્રાહ્મણમ્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય આરણ્યક પાઠઃ - દેવા વૈ સત્રમાસત

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે પઞ્ચમઃ પ્રપાઠકઃ - પ્રવર્ગ્ય બ્રાહ્મણમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1
દેવા વૈ સત્રમાસત । ઋદ્ધિપરિમિતમ્ ઁયશસ્કામાઃ । તે-ઽબ્રુવન્ન્ । યન્નઃ પ્રથમં-યઁશ ઋચ્છાત્ । સર્વેષા-ન્નસ્ત-થ્સહાસદિતિ ।
તેષા-ઙ્કુરુક્ષેત્રં-વેઁદિરાસીત્ । તસ્યૈ ખાણ્ડવો દક્ષિણાર્ધ આસીત્ । તૂર્ઘ્નમુત્તરાર્ધઃ । પરીણજ્જઘનાર્ધઃ । મરવ ઉત્કરઃ ॥ 1 ॥

તેષા-મ્મખં-વૈઁષ્ણવં-યઁશ આર્ચ્છત્ । તન્ન્યકામયત । તેનાપાક્રામત્ । ત-ન્દેવા અન્વાયન્ન્ । યશો-ઽવરુરુથ્સમાનાઃ । તસ્યાન્વાગતસ્ય ।
સવ્યાદ્ધનુરજાયત । દક્ષિણાદિષવઃ । તસ્માદિષુધન્વ-મ્પુણ્યજન્મ ।
યજ્ઞજન્મા હિ ॥ 2 ॥

તમેકગ્ં સન્તમ્ । બહવો નાભ્યધૃષ્ણુવન્ન્ । તસ્માદેકમિષુધન્વિનમ્ । બહવો-ઽનિષુધન્વા નાભિધૃષ્ણુવન્તિ । સો-ઽસ્મયત । એક-મ્મા સન્ત-મ્બહવો નાભ્યધર્ષિષુરિતિ ।
તસ્ય સિષ્મિયાણસ્ય તેજો-ઽપાક્રામત્ । ત-દ્દેવા ઓષધીષુ ન્યમૃજુઃ । તે શ્યામાકા અભવન્ન્ । સ્મયાકા વૈ નામૈતે ॥ 3 ॥

ત-થ્સ્મયાકાનાગ્ સ્મયાકત્વમ્ । તસ્મા-દ્દીક્ષિતેનાપિગૃહ્ય સ્મેતવ્યમ્ । તેજસો ધૃત્યૈ । સ ધનુઃ પ્રતિષ્કભ્યાતિષ્ઠત્ । તા ઉપદીકા અબ્રુવન્-વરમ્ ઁવૃણામહૈ । અથ વ ઇમગ્ં રન્ધયામ ।
યત્ર ક્વ ચ ખનામ । તદપો-ઽભિતૃણદામેતિ ।
તસ્માદુપદીકા યત્ર ક્વ ચ ખનન્તિ । તદપો-ઽભિતૃન્દન્તિ ॥ 4 ॥

વારેવૃતગ્ગ્ હ્યાસામ્ । તસ્ય જ્યામપ્યાદન્ન્ ।
તસ્ય ધનુર્વિપ્રવમાણગ્ં શિર ઉદવર્તયત્ ।
ત-દ્દ્યાવાપૃથિવી અનુપ્રાવર્તત । ય-ત્પ્રાવર્તત ।
ત-ત્પ્રવર્ગ્યસ્ય પ્રવર્ગ્યત્વમ્ । યદ્ઘ્રાઁ(4) ઇત્યપતત્ ।
તદ્ધર્મસ્ય ઘર્મત્વમ્ ।
મહતો વીર્યમપપ્તદિતિ । ત-ન્મહાવીરસ્ય મહાવીરત્વમ્ ॥ 5 ॥

યદસ્યા-સ્સમભરન્ન્ । ત-થ્સમ્રાજ્ઞઃ સમ્રાટ્ત્વમ્ ।
તગ્ગ્ સ્તૃત-ન્દેવતાસ્ત્રેધા વ્યગૃહ્ણત । અગ્નિઃ પ્રાતસ્સવનમ્ । ઇન્દ્રો માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવનમ્ । વિશ્વે દેવાસ્તૃતીયસવનમ્ । તેનાપશીર્ષ્ણા યજ્ઞેન યજમાનાઃ । નાશિષો-ઽવારુન્ધત ।
ન સુવર્ગં-લોઁકમભ્યજયન્ન્ ।
તે દેવા અશ્વિનાવબ્રુવન્ન્ ॥ 6 ॥

ભિષજૌ વૈ સ્થઃ । ઇદં-યઁજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિધત્તમિતિ । તાવબ્રૂતાં-વઁરમ્ ઁવૃણાવહૈ । ગ્રહ એવ નાવત્રાપિ ગૃહ્યતામિતિ ।
તાભ્યા-મેતમાશ્વિન-મગૃહ્ણન્ન્ ।
તાવેત-દ્યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રત્યધત્તામ્ ।
ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । તેન સશીર્ષ્ણા યજ્ઞેન યજમાનાઃ । અવાશિષો-ઽરુન્ધત ।
અભિ સુવર્ગં-લોઁકમજયન્ન્ । ય-ત્પ્રવર્ગ્ય-મ્પ્રવૃણક્તિ । યજ્ઞસ્યૈવ તચ્છિરઃ પ્રતિદધાતિ ।
તેન સશીર્ષ્ણા યજ્ઞેન યજમાનઃ ।
અવાશિષો રુન્ધે । અભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયતિ ।
તસ્માદેષ આશ્વિનપ્રવયા ઇવ । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ॥ 7 ॥

(ઉત્કરો - હ્યે - તે - તૃન્દન્તિ - મહાવીરત્વ - મબ્રુવન્ - નજયન્-થ્સપ્ત ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2
સાવિત્ર-ઞ્જુહોતિ પ્રસૂત્યૈ । ચતુર્ગૃહીતેન જુહોતિ ।
ચતુષ્પાદઃ પશવઃ । પશૂનેવાવરુન્ધે । ચતસ્રો દિશઃ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
છન્દાગ્ંસિ દેવેભ્યો-ઽપાક્રામન્ન્ ।
ન વો-ઽભાગાનિ હવ્યં-વઁક્ષ્યામ ઇતિ ।
તેભ્ય એત-ચ્ચતુર્ગૃહીત-મધારયન્ન્ । પુરોનુવાક્યાયૈ યાજ્યાયૈ ॥ 8 ॥

દેવતાયૈ વષટ્કારાય । યચ્ચતુર્ગૃહીત-ઞ્જુહોતિ ।
છન્દાગ્સ્યેવ ત-ત્પ્રીણાતિ । તાન્યસ્ય પ્રીતાનિ દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહન્તિ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । હોતવ્ય-ન્દીક્ષિતસ્ય ગૃહા(3) ઇ ન હોતવ્યા(3) મિતિ । હવિર્વૈ દીક્ષિતઃ । યજ્જુહુયાત્ । હવિષ્કૃતં-યઁજમાનમગ્નૌ પ્રદદ્ધ્યાત્ ।
યન્ન જુહુયાત્ ॥ 9 ॥

યજ્ઞપરુરન્તરિયાત્ । યજુરેવ વદેત્ ।
ન હવિષ્કૃતં-યઁજમાનમગ્નૌ પ્રદધાતિ । ન યજ્ઞપરુરન્તરેતિ । ગાયત્રી છન્દાગ્સ્યત્યમન્યત ।
તસ્યૈ વષટ્કારો-ઽભ્યય્ય શિરો-ઽચ્છિનત્ ।
તસ્યૈ દ્વેધા રસઃ પરા-ઽપતત્ । પૃથિવીમર્ધઃ પ્રાવિશત્ । પશૂનર્ધઃ । યઃ પૃથિવી-મ્પ્રાવિશત્ ॥ 10 ॥

સ ખદિરો-ઽભવત્ । યઃ પશૂન્ । સો-ઽજામ્ । યત્ખાદિર્યભ્રિ-ર્ભવતિ । છન્દસામેવ રસેન યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । યદૌદુમ્બરી ।
ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ । ઊર્જૈવ યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । ય-દ્વૈણવી । તેજો વૈ વેણુઃ ॥ 11 ॥

તેજસૈવ યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । ય-દ્વૈકઙ્કતી ।
ભા એવાવરુન્ધે । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમાદત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ । વજ્ર ઇવ વા એષા । યદભ્રિઃ । અભ્રિરસિ નારિરસીત્યાહ શાન્ત્યૈ ॥ 12 ॥

અદ્ધ્વરકૃ-દ્દેવેભ્ય ઇત્યાહ । યજ્ઞો વા અદ્ધ્વરઃ । યજ્ઞકૃ-દ્દેવેભ્ય ઇતિ વાવૈતદાહ । ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પત ઇત્યાહ ।
બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽચ્છૈતિ ।
પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પતિરિત્યાહ । પ્રેત્યૈવ યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽચ્છૈતિ । પ્ર દેવ્યેતુ સૂનૃતેત્યાહ ।
યજ્ઞો વૈ સૂનૃતા । અચ્છા વીરન્નર્ય-મ્પઙ્ક્તિરાધસમિત્યાહ ॥ 13 ॥

પાઙ્ક્તો હિ યજ્ઞઃ । દેવા યજ્ઞન્નયન્તુ ન ઇત્યાહ ।
દેવાનેવ યજ્ઞનિયઃ કુરુતે । દેવી દ્યાવાપૃથિવી અનુ મે મગ્ંસાથામિત્યાહ । આભ્યામેવાનુમતો યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । ઋદ્ધ્યાસમદ્ય મખસ્ય શિર ઇત્યાહ । યજ્ઞો વૈ મખઃ ।
ઋદ્ધ્યાસમદ્ય યજ્ઞસ્ય શિર ઇતિ વાવૈતદાહ ।
મખાય ત્વા મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણ ઇત્યાહ ।
નિર્દિશ્યૈવૈનદ્ધરતિ ॥ 14 ॥

ત્રિર્હરતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભ્યો યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થગ્ં હરતિ । અપરિમિતાદેવ યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ ।
મૃત્ખનાદગ્રે હરતિ । તસ્મા-ન્મૃત્ખનઃ કરુણ્યતમઃ । ઇયત્યગ્ર આસીરિત્યાહ । અસ્યામેવાછમ્બટ્કારં-યઁજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । ઊર્જમ્ ઁવા એતગ્ં રસ-મ્પૃથિવ્યા ઉપદીકા ઉદ્દિહન્તિ ॥ 15 ॥

ય-દ્વલ્મીકમ્ । ય-દ્વલ્મીકવપા સમ્ભારો ભવતિ ।
ઊર્જમેવ રસ-મ્પૃથિવ્યા અવરુન્ધે । અથો શ્રોત્રમેવ । શ્રોત્રગ્ગ્ હ્યેત-ત્પૃથિવ્યાઃ । ય-દ્વલ્મીકઃ । અબધિરો ભવતિ । ય એવં-વેઁદ । ઇન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છત્ ।
સ યત્રયત્ર પરાક્રમત ॥ 16 ॥

તન્નાદ્ધ્રિયત । સ પૂતીકસ્તમ્બે પરાક્રમત । સો-ઽદ્ધ્રિયત । સો-ઽબ્રવીત્ । ઊતિં-વૈઁ મે ધા ઇતિ । તદૂતીકાના-મૂતીકત્વમ્ । યદૂતીકા ભવન્તિ ।
યજ્ઞાયૈવોતિ-ન્દધતિ । અગ્નિજા અસિ પ્રજાપતે રેત ઇત્યાહ । ય એવ રસઃ પશૂ-ન્પ્રાવિશત્ ॥ 17 ॥

તમેવાવરુન્ધે । પઞ્ચૈતે સમ્ભારા ભવન્તિ । પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યાવાનેવ યજ્ઞઃ । તસ્ય શિર-સ્સમ્ભરતિ । યદ્ગ્રામ્યાણા-મ્પશૂનાઞ્ચર્મણા સમ્ભરેત્ । ગ્રામ્યા-ન્પશૂઞ્છુચા-ઽર્પયેત્ । કૃષ્ણાજિનેન સમ્ભરતિ । આરણ્યાનેવ પશૂઞ્છુચા-ઽર્પયતિ । તસ્મા-થ્સમાવત્-પશૂના-મ્પ્રજાયમાનાનામ્ ॥ 18 ॥

આરણ્યાઃ પશવઃ કનીયાગ્ંસઃ । શુચા હ્યૃતાઃ ।
લોમત-સ્સમ્ભરતિ । અતો હ્યસ્ય મેદ્ધ્યમ્ । પરિગૃહ્યા યન્તિ । રક્ષસામપહત્યૈ ।
બહવો હરન્તિ । અપચિતિમેવાસ્મિ-ન્દધતિ ।
ઉદ્ધતે સિકતોપોપ્તે પરિશ્રિતે નિદધતિ શાન્ત્યૈ ।
મદન્તીભિરુપ સૃજતિ ॥ 19 ॥

તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ । મધુ ત્વા મધુલા કરોત્વિત્યાહ । બ્રહ્મણૈવાસ્મિન્ -તેજો દધાતિ ।
યદ્ગ્રામ્યાણા-મ્પાત્રાણા-ઙ્કપાલૈ-સ્સગ્ંસૃજેત્ ।
ગ્રામ્યાણિ પાત્રાણિ શુચા-ઽર્પયેત્ । અર્મકપાલૈ-સ્સગ્ંસૃજતિ । એતાનિ વા અનુપજીવનીયાનિ । તાન્યેવ શુચા-ઽર્પયતિ ।
શર્કરાભિ-સ્સગ્ંસૃજતિ ધૃત્યૈ । અથો શન્ત્વાય । અજલોમૈ-સ્સગ્ંસૃજતિ । એષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂઃ । યદજા । પ્રિયયૈવૈન-ન્તનુવા સગ્ંસૃજતિ । અથો તેજસા । કૃષ્ણાજિનસ્ય લોમભિ-સ્સગ્ંસૃજતિ । યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનમ્ ।
યજ્ઞેનૈવ યજ્ઞગ્ં સગ્ંસૃજતિ ॥ 20 ॥

(યાજાયૈ - ન જુહુયા - દવિશ-દ્- વેણઃ - શાન્ત્યૈ - પઙ્ક્તિરાધસમિત્યાહ - હરતિ - દિહન્તિ - પરાક્રમ - તાવિશત્ - પ્રજાયમાનાનાગ્ં - સૃજતિ - શન્ત્વાયા ષ્ટૌ ચ) (અ. 2)
અનુવાકં 3
પરિશ્રિતે કરોતિ । બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ । ન કુર્વન્નભિ પ્રાણ્યાત્ । ય-ત્કુર્વન્નભિ પ્રાણ્યાત્ । પ્રાણાઞ્છુચા-ઽર્પયેત્ । અપહાય પ્રાણિતિ ।
પ્રાણાના-ઙ્ગોપીથાય । ન પ્રવર્ગ્યમ્-ચાદિત્યમ્-ચાન્તરેયાત્ । યદન્તરેયાત્ । દુશ્ચર્મા સ્યાત્ ॥ 21 ॥

તસ્માન્નાન્તરાય્યમ્ । આત્મનો ગોપીથાય । વેણુના કરોતિ । તેજો વૈ વેણુઃ । તેજઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તેજસૈવ તેજ-સ્સમર્ધયતિ । મખસ્ય શિરો-ઽસીત્યાહ । યજ્ઞો વૈ મખઃ । તસ્યૈતચ્છિરઃ । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ॥ 22 ॥

તસ્માદેવમાહ । યજ્ઞસ્ય પદે સ્થ ઇત્યાહ । યજ્ઞસ્ય હ્યેતે પદે । અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા કરોમીત્યાહ ।
છન્દોભિરેવૈન-ઙ્કરોતિ । ત્ર્યુદ્ધિ-ઙ્કરોતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એષામ્ ઁલોકાનામાપ્ત્યૈ । છન્દોભિઃ કરોતિ ॥ 23 ॥

વીર્યમ્ ઁવૈ છન્દાગ્ંસિ । વીર્યેણૈવૈન-ઙ્કરોતિ ।
યજુષા બિલ-ઙ્કરોતિ વ્યાવૃયૈ । ઇયન્ત-ઙ્કરોતિ ।
પ્રજાપતિના યજ્ઞમુખેન સમ્મિતમ્ । ઇયન્ત-ઙ્કરોતિ ।
યજ્ઞપરુષા સમ્મિતમ્ । ઇયન્ત-ઙ્કરોતિ ।
એતાવદ્વૈ પુરુષે વીર્યમ્ । વીર્યસમ્મિતમ્ ॥ 24 ॥

અપરિમિત-ઙ્કરોતિ । અપરિમિતસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । પરિગ્રીવ-ઙ્કરોતિ ધૃત્યૈ । સૂર્યસ્ય હરસા શ્રાયેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । અશ્વશકેન ધૂપયતિ । પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ સયોનિત્વાય । વૃષ્ણો અશ્વસ્ય નિષ્પદસીત્યાહ ।
અસૌ વા આદિત્યો વૃષા-ઽશ્વઃ । તસ્ય છન્દાગ્ંસિ નિષ્પત્ ॥ 25 ॥

છન્દોભિરેવૈન-ન્ધૂપયતિ । અર્ચિષે ત્વા શોચિષે ત્વેત્યાહ । તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ । વારુણો-ઽભીદ્ધઃ । મૈત્રિયોપૈતિ શાન્ત્યૈ । સિદ્ધ્યૈ ત્વેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । દેવસ્ત્વા સવિતોદ્વપત્વિત્યાહ ।
સવિતૃપ્રસૂત એવૈન-મ્બ્રહ્મણા દેવતાભિરુદ્વપતિ । અપદ્યમાનઃ પૃથિવ્યામાશા દિશ આપૃણેત્યાહ ॥ 26 ॥

તસ્માદગ્નિ-સ્સર્વા દિશો-ઽનુ વિભાતિ ।
ઉત્તિષ્ઠ બૃહન્-ભવોર્ધ્વસ્તિષ્ઠ ધ્રુવસ્ત્વમિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
ઈશ્વરો વા એષો-ઽન્ધો ભવિતોઃ ।
યઃ પ્રવર્ગ્યમન્વીક્ષતે । સૂર્યસ્ય ત્વા ચક્ષુષા-ઽન્વીક્ષ ઇત્યાહ ।
ચક્ષુષો ગોપીથાય । ઋજવે ત્વા સાધવે ત્વા સુક્ષિત્યૈ ત્વા ભૂત્યૈ ત્વેત્યાહ । ઇયં-વાઁ ઋજુઃ । અન્તરિક્ષગ્ં સાધુ । અસૌ સુક્ષિતિઃ ॥ 27 ॥

દિશો ભૂતિઃ । ઇમાનેવાસ્મૈ લોકાન્ કલ્પયતિ । અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઇદ-મહ-મમુમામુષ્યાયણમ્ ઁવિશા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન પર્યૂહામીત્યાહ ।
વિશૈવૈન-મ્પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન પર્યૂહતિ ।
વિશેતિ રાજન્યસ્ય બ્રૂયાત્ । વિશૈવૈન-મ્પર્યૂહતિ । પશુભિરિતિ વૈશ્યસ્ય । પશુભિરેવૈન-મ્પર્યૂહતિ । અસુર્ય-મ્પાત્રમનાચ્છૃણ્ણમ્ ॥ 28 ॥

આચ્છૃણત્તિ । દેવત્રા-ઽકઃ । અજક્ષીરેણાચ્છૃણત્તિ ।
પરમં-વાઁ એત-ત્પયઃ । યદજક્ષીરમ્ । પરમેણૈવૈન-મ્પયસા-ઽઽચ્છૃણત્તિ ।
યજુષા વ્યાવૃત્ત્યૈ । છન્દોભિરાચ્છૃણત્તિ । છન્દોભિર્વા એષ ક્રિયતે । છન્દોભિરેવ છન્દાગ્સ્યાચ્છૃણત્તિ । છૃન્ધિ વાચમિત્યાહ ।
વાચમેવાવરુન્ધે । છૃન્ધ્યૂર્જમિત્યાહ । ઊર્જમેવાવરુન્ધે । છૃન્ધિ હવિરિત્યાહ । હવિરેવાકઃ । દેવ પુરશ્ચર સઘ્યાસન્ત્વેત્યાહ ।
યથાયજુરેવૈતત્ ॥ 29 ॥

(સ્યા-દ્ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ - છન્દોભિઃ કરોતિ - વીર્ય સમ્મિતમ્ - છન્દાગ્ંસિ નિષ્પત્ - પૃણેત્યાહ - સુક્ષિતિ - રનાચ્છૃણ્ણમ્ - છન્દાગ્સ્યાચ્છૃણ ત્ત્યષ્ટૌ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4
બ્રહ્મ-ન્પ્રચરિષ્યામો હોત-ર્ઘર્મમભિષ્ટુહીત્યાહ ।
એષ વા એતર્હિ બૃહસ્પતિઃ । યદ્બ્રહ્મા ।
તસ્મા એવ પ્રતિપ્રોચ્ય પ્રચરતિ ।
આત્મનો-ઽનાર્ત્યૈ । યમાય ત્વા મખાય ત્વેત્યાહ ।
એતા વા એતસ્ય દેવતાઃ । તાભિરેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ । મદન્તીભિઃ પ્રોક્ષતિ । તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ ॥ 30 ॥

અભિપૂર્વ-મ્પ્રોક્ષતિ । અભિપૂર્વ-મેવાસ્મિન્-તેજો દધાતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો મેદ્ધ્યત્વાય । હોતા-ઽન્વાહ । રક્ષસામપહત્યૈ । અનવાનમ્ । પ્રાણાનાગ્ં સન્તત્યૈ ।
ત્રિષ્ટુભઃ સતી-ર્ગાયત્રીરિવાન્વાહ ॥ 31 ॥

ગાયત્રો હિ પ્રાણઃ । પ્રાણમેવ યજમાને દધાતિ । સન્તતમન્વાહ । પ્રાણાનામન્નાદ્યસ્ય સન્તત્યૈ । અથો રક્ષસામપહત્યૈ । ય-ત્પરિમિતા અનુબ્રૂયાત્ । પરિમિતમવરુન્ધીત । અપરિમિતા અન્વાહ ।
અપરિમિતસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ॥ 32 ॥

ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । ઊંર્મુઞ્જાઃ । ય-ન્મૌઞ્જો વેદો ભવતિ । ઊર્જૈવ યજ્ઞસ્ય શિર-સ્સમર્ધયતિ । પ્રાણાહુતી-ર્જુહોતિ । પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ । સપ્ત જુહોતિ । સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ । પ્રાણાનેવાસ્મિ-ન્દધાતિ । દેવસ્ત્વા સવિતા મદ્ધ્વા-ઽનક્ત્વિત્યાહ ॥ 33 ॥

તેજસૈવૈનમનક્તિ । પૃથિવી-ન્તપસસ્ત્રાયસ્વેતિ હિરણ્યમુપાસ્યતિ । અસ્યા અનતિદાહાય । શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । અગ્નિ-સ્સર્વા દેવતાઃ । પ્રલવાનાદીપ્યોપાસ્યતિ । દેવતાસ્વેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ । અપ્રતિશીર્ણાગ્ર-મ્ભવતિ ।
એત-દ્બર્હિર્હ્યેષઃ ॥ 34 ॥

અર્ચિરસિ શોચિરસીત્યાહ । તેજ એવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ । સગ્ંસીદસ્વ મહાગ્ં અસીત્યાહ । મહાન્. હ્યેષઃ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ।
એતે વાવ ત ઋત્વિજઃ । યે દર્શપૂર્ણમાસયોઃ ।
અથ કથા હોતા યજમાનાયાશિષો નાશાસ્ત ઇતિ ।
પુરસ્તાદાશીઃ ખલુ વા અન્યો યજ્ઞઃ । ઉપરિષ્ટાદાશીરન્યઃ ॥ 35 ॥

અનાધૃષ્યા પુરસ્તાદિતિ યદેતાનિ યજૂગ્ષ્યાહ । શીર્ષત એવ યજ્ઞસ્ય યજમાન આશિષો-ઽવરુન્ધે । આયુઃ પુરસ્તાદાહ । પ્રજા-ન્દક્ષિણતઃ । પ્રાણ-મ્પશ્ચાત્ ।
શ્રોત્રમુત્તરતઃ । વિધૃતિમુપરિષ્ટાત્ । પ્રાણાનેવાસ્મૈ સમીચો દધાતિ ।
ઈશ્વરો વા એષ દિશો-ઽનૂન્મદિતોઃ ।
યન્દિશો-ઽનુ વ્યાસ્થાપયન્તિ ॥ 36 ॥

મનોરશ્વા-ઽસિ ભૂરિપુત્રેતીમા-મભિમૃશતિ ।
ઇયં-વૈઁ મનોરશ્વા ભૂરિપુત્રા । અસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠત્યનુન્માદાય । સૂપસદા મે ભૂયા મા મા હિગ્ંસીરિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ ।
ચિતઃ સ્થ પરિચિત ઇત્યાહ । અપચિતિમેવાસ્મિ-ન્દધાતિ । શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ।
અસૌ ખલુ વા આદિત્યઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તસ્ય મરુતો રશ્મયઃ ॥ 37 ॥

સ્વાહા મરુદ્ભિઃ પરિશ્રયસ્વેત્યાહ । અમુમેવાદિત્યગ્ં રશ્મિભિઃ પર્યૂહતિ ।
તસ્મા-દસાવાદિત્યો-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે રશ્મિભિઃ પર્યૂઢઃ । તસ્મા-દ્રાજા વિશા પર્યૂઢઃ । તસ્મા-દ્ગ્રામણી-સ્સજાતૈઃ પર્યૂઢઃ । અગ્ને-સ્સૃષ્ટસ્ય યતઃ । વિકઙ્કત-મ્ભા આર્ચ્છત્ ।
ય-દ્વૈકઙ્કતાઃ પરિધયો ભવન્તિ ।
ભા એવાવરુન્ધે । દ્વાદશ ભવન્તિ ॥ 38 ॥

દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ । સંવઁથ્સરમેવાવરુન્ધે ।
અસ્તિ ત્રયોદશો માસ ઇત્યાહુઃ । ય-ત્ત્રયોદશઃ પરિધિર્ભવતિ । તેનૈવ ત્રયોદશ-મ્માસમવરુન્ધે । અન્તરિક્ષસ્યાન્ત-ર્ધિરસીત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ । દિવ-ન્તપસસ્ત્રાયસ્વે-ત્યુપરિષ્ટા-દ્ધિરણ્યમધિ નિદધાતિ । અમુષ્યા અનતિદાહાય । અથો આભ્યામેવૈનમુભયતઃ પરિગૃહ્ણાતિ ।
અર્હ-ન્બિભર્ષિ સાયકાનિ ધન્વેત્યાહ ॥ 39 ॥

સ્તૌત્યેવૈનમેતત્ । ગાયત્રમસિ ત્રૈષ્ટુભમસિ જાગતમસીતિ ધવિત્રાણ્યાદત્તે । છન્દોભિરેવૈનાન્યાદત્તે । મધુ મદ્ધ્વિતિ ધૂનોતિ । પ્રાણો વૈ મધુ । પ્રાણમેવ યજમાને દધાતિ । ત્રિઃ પરિયન્તિ । ત્રિવૃદ્ધિ પ્રાણઃ ।
ત્રિઃ પરિયન્તિ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ ॥ 40 ॥

અથો રક્ષસામપહત્યૈ । ત્રિઃ પુનઃ પરિયન્તિ ।
ષટ્-થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ । યો વૈ ઘર્મસ્ય પ્રિયાન્-તનુવમાક્રામતિ । દુશ્ચર્મા વૈ સ ભવતિ ।
એષ હ વા અસ્ય પ્રિયા-ન્તનુવમાક્રામતિ ।
ય સ્ત્રિઃ પરીત્ય ચતુર્થ-મ્પર્યેતિ ।
એતાગ્ં હ વા અસ્યોગ્રદેવો રાજનિરાચક્રામ ॥ 41 ॥

તતો વૈ સ દુશ્ચર્મા-ઽભવત્ । તસ્મા-ત્ત્રિઃ પરીત્ય ન ચતુર્થ-મ્પરીયાત્ । આત્મનો ગોપીથાય । પ્રાણા વૈ ધવિત્રાણિ । અવ્યતિષઙ્ગ-ન્ધૂન્વન્તિ ।
પ્રાણાના-મવ્યતિષઙ્ગાય ક્લૃપ્ત્યૈ । વિનિષદ્ય ધૂન્વન્તિ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ । ઊર્ધ્વન્ધૂન્વન્તિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ । સર્વતો ધૂન્વન્તિ ।
તસ્માદયગ્ં સર્વતઃ પવતે ॥ 42 ॥

(દધા- તીવાન્વાહ - યજ્ઞ - સ્યાહૈ - ષ - ઉપરિષ્ટાદાશીરન્યો - વ્યાસ્થાપયન્તિ - રશ્મયો - ભવન્તિ - ધન્વેત્યાહ - યજ્ઞ - શ્ચક્રામ - સમષ્ટ્યૈ દ્વે ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5
અગ્નિષ્ટ્વા વસુભિઃ પુરસ્તા-દ્રોચયતુ ગાયત્રેણ છન્દસેત્યાહ । અગ્નિરેવૈનં-વઁસુભિઃ પુરસ્તા-દ્રોચયતિ ગાયત્રેણ છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
ઇન્દ્રસ્ત્વા રુદ્રૈ-ર્દક્ષિણતો રોચયતુ ત્રૈષ્ટુભેન
છન્દસેત્યાહ । ઇન્દ્ર એવૈનગ્ં રુદ્રૈ-ર્દક્ષિણતો રોચયતિ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
વરુણસ્ત્વા-ઽઽદિત્યૈઃ પશ્ચા-દ્રોચયતુ જાગતેન છન્દસેત્યાહ । વરુણ એવૈનમાદિત્યૈઃ પશ્ચા-દ્રોચયતિ જાગતેન છન્દસા ॥ 43 ॥

સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતો રોચયત્વાનુષ્ટુભેન છન્દસેત્યાહ ।
દ્યુતાન એવૈન-મ્મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતો રોચયત્યાનુષ્ટુભેન છન્દસા ।
સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
બૃહસ્પતિસ્ત્વા વિશ્વૈ-ર્દેવૈરુપરિષ્ટા-દ્રોચયતુ પાઙ્ક્તેન છન્દસેત્યાહ ।
બૃહસ્પતિરેવૈનમ્ ઁવિશ્વૈ-ર્દેવૈરુપરિષ્ટા-દ્રોચયતિ પાઙ્ક્તેન છન્દસા ।
સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ॥ 44 ॥

રોચિતસ્ત્વ-ન્દેવ ઘર્મ દેવેષ્વસીત્યાહ । રોચિતો હ્યેષ દેવેષુ । રોચિષીયાહ-મ્મનુષ્યેષ્વિત્યાહ । રોચત એવૈષ મનુષ્યેષુ । સમ્રાડ્ ઘર્મ રુચિતસ્ત્વ-ન્દેવેષ્વાયુષ્માગ્ સ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસ્યસીત્યાહ ।
રુચિતો હ્યેષ દેવેષ્વાયુષ્માગ્ સ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ।
રુચિતો-ઽહ-મ્મનુષ્યેષ્વાયુષ્માગ્ સ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમિત્યાહ ।
રુચિત એવૈષ મનુષ્યેષ્વાયુષ્માગ્ સ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ । રુગસિ રુચ-મ્મયિ ધેહિ મયિ રુગિત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
તં-યઁદેતૈ-ર્યજુર્ભિરરોચયિત્વા । રુચિતો ઘર્મ ઇતિ પ્રબ્રૂયાત્ । અરોચુકો-ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યાત્ ।
અરોચુકો યજમાનઃ । અથ યદેનમેતૈર્યજુર્ભી રોચયિત્વા । રુચિતો ઘર્મ ઇતિ પ્રાહ । રોચુકો-ઽદ્ધ્વર્યુ-ર્ભવતિ । રોચુકો યજમાનઃ ॥ 45 ॥

(પશ્ચા-દ્રોચયતિ જગતેન છન્દસા - પાઙ્ક્તેન છન્દસા સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહાશિષમેવૈતામાશાસ્તે - શાસ્તે ઽષ્ટૌ ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6
શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । ગ્રીવા ઉપસદઃ । પુરસ્તાદુપસદા-મ્પ્રવર્ગ્ય-મ્પ્રવૃણક્તિ । ગ્રીવાસ્વેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ । ત્રિઃ પ્રવૃણક્તિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભ્યો યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽવરુન્ધે ।
ષટ્-થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ ॥ 46 ॥

ઋતુભ્ય એવ યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽવરુન્ધે । દ્વાદશ કૃત્વઃ પ્રવૃણક્તિ । દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ । સંવઁથ્સરાદેવ યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽવરુન્ધે । ચતુર્વિગ્ંશતિ-સ્સમ્પદ્યન્તે । ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસાઃ ।
અર્ધમાસેભ્ય એવ યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽવરુન્ધે । અથો ખલુ । સકૃદેવ પ્રવૃજ્યઃ । એકગ્ં હિ શિરઃ ॥ 47 ॥

અગ્નિષ્ટોમે પ્રવૃણક્તિ । એતાવાન્. વૈ યજ્ઞઃ । યાવાનગ્નિષ્ટોમઃ । યાવાનેવ યજ્ઞઃ । તસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ । નોક્થ્યે પ્રવૃઞ્જ્યાત્ ।
પ્રજા વૈ પશવ ઉક્થાનિ । યદુક્થ્યે પ્રવૃઞ્જ્યાત્ ।
પ્રજા-મ્પશૂનસ્ય નિર્દહેત્ । વિશ્વજિતિ સર્વપૃષ્ઠે પ્રવૃણક્તિ ॥ 48 ॥

પૃષ્ઠાનિ વા અચ્યુતઞ્ચ્યાવયન્તિ ।
પૃષ્ઠૈરેવાસ્મા અચ્યુતઞ્ચ્યાવયિત્વા-ઽવરુન્ધે । અપશ્ય-ઙ્ગોપામિત્યાહ । પ્રાણો વૈ ગોપાઃ । પ્રાણમેવ પ્રજાસુ વિયાતયતિ ।
અપશ્ય-ઙ્ગોપામિત્યાહ । અસૌ વા આદિત્યો ગોપાઃ । સ હીમાઃ પ્રજા ગોપાયતિ । તમેવ પ્રજાના-ઙ્ગોપ્તાર-ઙ્કુરુતે । અનિપદ્યમાનમિત્યાહ ॥ 49 ॥

ન હ્યેષ નિપદ્યતે । આ ચ પરા ચ પથિભિશ્ચરન્તમિત્યાહ । આ ચ હ્યેષ પરા ચ પથિભિશ્ચરતિ । સ સદ્ધ્રીચી-સ્સ વિષૂચીર્વસાન ઇત્યાહ । સદ્ધ્રીચીશ્ચ હ્યેષ વિષૂચીશ્ચ વસાનઃ પ્રજા અભિ વિપશ્યતિ । આ વરીવર્તિ ભુવનેષ્વન્તરિત્યાહ । આ હ્યેષ વરીવર્તિ ભુવનેષ્વન્તઃ । અત્ર પ્રાવીર્મધુ માદ્ધ્વીભ્યા-મ્મધુ માધૂચીભ્યામિત્યાહ ।
વાસન્તિકાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ ।
સમગ્નિરગ્નિના ગતેત્યાહ ॥ 50 ॥

ગ્રૈષ્માવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ । સમગ્નિરગ્નિના ગતેત્યાહ । અગ્નિર્હ્યેવૈષો-ઽગ્નિના સઙ્ગચ્છતે । સ્વાહા સમગ્નિસ્તપસા ગતેત્યાહ ।
પૂર્વમેવોદિતમ્ । ઉત્તરેણાભિગૃણાતિ ।
ધર્તા દિવો વિભાસિ રજસઃ પૃથિવ્યા ઇત્યાહ ।
વાર્ષિકાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ ।
હૃદે ત્વા મનસે ત્વેત્યાહ । શારદાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ ॥ 51 ॥

દિવિ દેવેષુ હોત્રા યચ્છેત્યાહ । હોત્રાભિરેવેમાન્ ઁલોકાન્-થ્સ-ન્દધાતિ । વિશ્વાસા-મ્ભુવા-મ્પત ઇત્યાહ । હૈમન્તિકાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ ।
દેવશ્રૂસ્ત્વ-ન્દેવ ઘર્મ દેવા-ન્પાહીત્યાહ ।
શૈશિરાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ ।
તપોજાં-વાઁચમસ્મે નિયચ્છ દેવાયુવમિત્યાહ ।
યા વૈ મેદ્ધ્યા વાક્ । સા તપોજાઃ । તામેવાવરુન્ધે ॥ 52 ॥

ગર્ભો દેવાનામિત્યાહ । ગર્ભો હ્યેષ દેવાનામ્ । પિતા મતીનામિત્યાહ । પ્રજા વૈ મતયઃ । તાસામેષ એવ પિતા । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ।
તસ્માદેવમાહ । પતિઃ પ્રજાનામિત્યાહ । પતિર્હ્યેષ પ્રજાનામ્ । મતિઃ કવીનામિત્યાહ ॥ 53 ॥

મતિર્હ્યેષ કવીનામ્ । સ-ન્દેવો દેવેન સવિત્રા ઽયતિષ્ટ સગ્ં સૂર્યેણારુક્તેત્યાહ ।
અમુઞ્ચૈવાદિત્ય-મ્પ્રવર્ગ્યઞ્ચ સગ્ંશાસ્તિ ।
આયુર્દાસ્ત્વમસ્મભ્ય-ઙ્ઘર્મ વર્ચોદા અસીત્યાહ ।
આશિષમેવૈતામાશાસ્તે । પિતા નો-ઽસિ પિતા નો બોધેત્યાહ । બોધયત્યેવૈનમ્ । ન વૈ તે-ઽવકાશા ભવન્તિ । પત્નિયૈ દશમઃ ।
નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાઃ ॥ 54 ॥

નાભિર્દશમી । પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ । અથો દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવરુન્ધે । યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽચ્છિદ્યત । ત-દ્દેવા હોત્રાભિઃ પ્રત્યદધુઃ । ઋત્વિજો-ઽવેક્ષન્તે । એતા વૈ હોત્રાઃ । હોત્રાભિરેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ ॥ 55 ॥

રુચિતમવેક્ષન્તે । રુચિતાદ્વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત । પ્રજાનાગ્ં સૃષ્ટ્યૈ । રુચિતમવેક્ષન્તે । રુચિતાદ્વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ । વર્ષુકઃ પર્જન્યો ભવતિ । સ-મ્પ્રજા એધન્તે । રુચિતમવેક્ષન્તે । રુચિતમ્ ઁવૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ । બ્રહ્મવર્ચસિનો ભવન્તિ ॥ 56 ॥

અધીયન્તો-ઽવેક્ષન્તે । સર્વમાયુર્યન્તિ । ન પત્ન્યવેક્ષેત । ય-ત્પન્ત્યવેક્ષેત । પ્રજાયેત । પ્રજાન્ત્વસ્યૈ નિર્દહેત્ । યન્નાવેક્ષેત । ન પ્રજાયેત ।
નાસ્યૈ પ્રજાન્નિર્દહેત્ । તિરસ્કૃત્ય યજુ-ર્વાચયતિ । પ્રજાયતે । નાસ્યૈ પ્રજાન્નિર્દહતિ । ત્વષ્ટીમતી તે સપેયેત્યાહ । સપાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે ॥ 57 ॥

(ઋતવો - હિ શિરઃ - સર્વપૃષ્ઠે પ્રવૃણ - ક્ત્યનિપદ્યમાનમિત્યાહ - ગતેત્યાહ - શારદાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ - રુન્ધે - કવિનામિત્યાહ - પ્રાણાઃ - પ્રતિદધાતિ - ભવન્તિ - વાચયતિ ચત્વારિ ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ રશનામાદત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ । આદદે-ઽદિત્યૈ રાસ્ના-ઽસીત્યાહ યજુષ્કૃત્યૈ । ઇડ એહ્યદિત એહિ સરસ્વત્યેહીત્યાહ । એતાનિ વા અસ્યૈ દેવનામાનિ ।
દેવનામૈરેવૈના-માહ્વયતિ । અસાવેહ્ય-સાવેહ્ય-સાવેહીત્યાહ । એતાનિ વા અસ્યૈ મનુષ્યનામાનિ ॥ 58 ॥

મનુષ્યનામૈરેવૈનામાહ્વયતિ ।
ષટ્-થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ ।
ઋતુભિરેવૈનામાહ્વયતિ । અદિત્યા ઉષ્ણીષમસીત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ ।
વાયુરસ્યૈડ ઇત્યાહ । વાયુદેવત્યો વૈ વથ્સઃ ।
પૂષા ત્વોપાવસૃજત્વિત્યાહ । પૌષ્ણા વૈ દેવતયા પશવઃ ॥ 59 ॥

સ્વયૈવૈન-ન્દેવતયોપાવસૃજતિ । અશ્વિભ્યા-મ્પ્રદાપયેત્યાહ । અશ્વિનૌ વૈ દેવાના-મ્ભિષજૌ । તાભ્યામેવાસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોતિ । યસ્તે સ્તનઃ શશય ઇત્યાહ । સ્તૌત્યેવૈનામ્ । ઉસ્ર ઘર્મગ્ં શિગ્ંષોસ્ર ઘર્મ-મ્પાહિ ઘર્માય શિગ્ંષેત્યાહ । યથા બ્રૂયાદમુષ્મૈ દેહીતિ । તાદૃગેવ તત્ । બૃહસ્પતિસ્ત્વોપસીદત્વિત્યાહ ॥ 60 ॥

બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિઃ । બ્રહ્મણૈવૈનામુપસીદતિ ।
દાનવ-સ્સ્થ પેરવ ઇત્યાહ । મેદ્ધ્યાનેવૈનાન્કરોતિ ।
વિષ્વગ્વૃતો લોહિતેનેત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ ।
અશ્વિભ્યા-મ્પિન્વસ્વ સરસ્વત્યૈ પિન્વસ્વ પૂષ્ણે પિન્વસ્વ બૃહસ્પતયે પિન્વસ્વેત્યાહ ।
એતાભ્યો હ્યેષા દેવતાભ્યઃ પિન્વતે ।
ઇન્દ્રાય પિન્વસ્વેન્દ્રાય પિન્વસ્વેત્યાહ ।
ઇન્દ્રમેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । દ્વિરિન્દ્રાયેત્યાહ ॥ 61 ॥

તસ્માદિન્દ્રો દેવતાના-મ્ભૂયિષ્ઠભાક્તમઃ ।
ગાયત્રો-ઽસિ ત્રૈષ્ટુભો-ઽસિ જાગતમસીતિ શફોપયમાનાદત્તે ।
છન્દોભિરેવૈનાનાદત્તે । સહોર્જો ભાગેનોપમેહીત્યાહ ।
ઊર્જ એવૈન-મ્ભાગમકઃ ।
અશ્વિનૌ વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધતાવબ્રૂતામ્ ।
આવાભ્યામેવ પૂર્વાભ્યાં-વઁષટ્ક્રિયાતા ઇતિ ।
ઇન્દ્રાશ્વિના મધુન-સ્સારઘસ્યેત્યાહ ।
અશ્વિભ્યામેવ પૂર્વાભ્યાં-વઁષટ્કરોતિ ।
અથો અશ્વિનાવેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ ॥ 62 ॥

ઘર્મ-મ્પાત વસવો યજતા વડિત્યાહ ।
વસૂનેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । ય-દ્વષટ્કુર્યાત્ । યાતયામા-ઽસ્ય વષટ્કાર-સ્સ્યાત્ ।
યન્ન વષટ્કુર્યાત્ । રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ । વડિત્યાહ । પરોક્ષમેવ વષટ્કરોતિ । નાસ્ય યાતયામા વષટ્કારો ભવતિ ।
ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ ॥ 63 ॥

સ્વાહા ત્વા સૂર્યસ્ય રશ્મયે વૃષ્ટિવનયે જુહોમીત્યાહ । યો વા અસ્ય પુણ્યો રશ્મિઃ । સ વૃષ્ટિવનિઃ । તસ્મા એવૈન-ઞ્જુહોતિ ।
મધુ હવિરસીત્યાહ । સ્વદયત્યેવૈનમ્ । સૂર્યસ્ય તપસ્તપેત્યાહ ।
યથાયજુરેવૈતત્ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-ન્ત્વા પરિગૃહ્ણામીત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મેવૈન-મ્પરિગૃહ્ણાતિ ॥ 64 ॥

અન્તરિક્ષેણ ત્વોપયચ્છામીત્યાહ । અન્તરિક્ષેણૈવૈન-મુપયચ્છતિ ।
ન વા એત-મ્મનુષ્યો ભર્તુમર્હતિ ।
દેવાના-ન્ત્વા પિતૃણામનુમતો ભર્તુગ્ં શકેયમિત્યાહ । દેવૈરેવૈન-મ્પિતૃભિરનુમત આદત્તે । વિ વા એનમેતદર્ધયન્તિ । ય-ત્પશ્ચા-ત્પ્રવૃજ્ય પુરો જુહ્વતિ । તેજો-ઽસિ તેજો-ઽનુ પ્રેહીત્યાહ । તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ । દિવિસ્પૃમ્મા મા હિગ્ંસી-રન્તરિક્ષસ્પૃમ્મા મા હિગ્ંસીઃ
પૃથિવિસ્પૃમ્મા મા હિગ્ંસીરિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ ॥ 65 ॥

સુવરસિ સુવર્મે યચ્છ દિવં-યઁચ્છ દિવો મા પાહીત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે । શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ।
આત્મા વાયુઃ । ઉદ્યત્ય વાતનામાન્યાહ ।
આત્મન્નેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ ।
અનવાનમ્ । પ્રાણાનાગ્ં સન્તત્યૈ । પઞ્ચાહ ॥ 66 ॥

પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યાવાનેવ યજ્ઞઃ । તસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ । અગ્નયે ત્વા વસુમતે સ્વાહેત્યાહ ।
અસૌ વા આદિત્યો-ઽગ્નિ-ર્વસુમાન્ । તસ્મા એવૈનઞ્જુહોતિ । સોમાય ત્વા રુદ્રવતે સ્વાહેત્યાહ ।
ચન્દ્રમા વૈ સોમો રુદ્રવાન્ । તસ્મા એવૈનઞ્જુહોતિ । વરુણાય ત્વા-ઽઽદિત્યવતે સ્વાહેત્યાહ ॥ 67 ॥

અફ્સુ વૈ વરુણ આદિત્યવાન્ । તસ્મા એવૈનઞ્જુહોતિ ।
બૃહસ્પતયે ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે સ્વાહેત્યાહ ।
બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિઃ ।
બ્રહ્મણ એવૈનઞ્જુહોતિ ।
સવિત્રે ત્વર્ભુમતે વિભુમતે પ્રભુમતે વાજવતે સ્વાહેત્યાહ । સંવઁથ્સરો વૈ સવિતર્ભુમાન્. વિભુમા-ન્પ્રભુમાન્. વાજવાન્ । તસ્મા એવૈનઞ્જુહોતિ । યમાય ત્વા-ઽઙ્ગિરસ્વતે પિતૃમતે સ્વાહેત્યાહ ।
પ્રાણો વૈ યમો-ઽઙ્ગિરસ્વા-ન્પિતૃમાન્ ॥ 68 ॥

તસ્મા એવૈનઞ્જુહોતિ । એતાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્યો જુહોતિ । દશ સમ્પદ્યન્તે । દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવરુન્ધે । રૌહિણાભ્યાં-વૈઁ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાયન્ન્ । ત-દ્રૌહિણયો રૌહિણત્વમ્ । ય-દ્રૌહિણૌ ભવતઃ । રૌહિણાભ્યામેવ ત-દ્યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ।
અહર્જ્યોતિઃ કેતુના જુષતાગ્ં સુજ્યોતિર્જ્યોતિષાગ્ સ્વાહા રાત્રિર્જ્યોતિઃ કેતુના જુષતાગ્ં સુજ્યોતિર્જ્યોતિષાગ્ સ્વાહેત્યાહ ।
આદિત્યમેવ તદમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽહ્ના પરસ્તા-દ્દાધાર । રાત્રિયા અવસ્તાત્ ।
તસ્માદસાવાદિત્યો ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽહોરાત્રાભ્યા-ન્ધૃતઃ ॥ 69 ॥

(મનુષ્યનામાનિ - પશવઃ - સીદત્વિત્યા - હેન્દ્રાયેત્યાહા - ર્ધયતિ - ઘ્નન્તિ - ગૃહ્ણા - ત્યહિગ્ંસાયૈ - પઞ્ચાહા - દિત્યવતે સ્વાહેત્યાહ - પિતૃમા - નેતિ ચત્વારિ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8
વિશ્વા આશા દક્ષિણસદિત્યાહ । વિશ્વાનેવ દેવા-ન્પ્રીણાતિ । અથો દુરિષ્ટ્યા એવૈન-મ્પાતિ । વિશ્વા-ન્દેવાનયાડિહેત્યાહ । વિશ્વાનેવ દેવા-ન્ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । સ્વાહાકૃતસ્ય ઘર્મસ્ય મધોઃ પિબતમશ્વિનેત્યાહ ।
અશ્વિનાવેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ ।
સ્વાહા-ઽગ્નયે યજ્ઞિયાય શંયઁજુર્ભિરિત્યાહ । અભ્યેવૈન-ઙ્ઘારયતિ । અથો હવિરેવાકઃ ॥ 70 ॥

અશ્વિના ઘર્મ-મ્પાતગ્ં હાર્દિવાન-મહર્દિવાભિ-રૂતિભિરિત્યાહ । અશ્વિનાવેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । અનુ વા-ન્દ્યાવાપૃથિવી મગ્ંસાતામિત્યાહાનુમત્યૈ ।
સ્વાહેન્દ્રાય સ્વાહેન્દ્રા વડિત્યાહ ।
ઇન્દ્રાય હિ પુરો હૂયતે । આશ્રાવ્યાહ ઘર્મસ્ય યજેતિ । વષટ્કૃતે જુહોતિ । રક્ષસામપહત્યૈ । અનુયજતિ સ્વગાકૃત્યૈ ।
ઘર્મમપાતમશ્વિનેત્યાહ ॥ 71 ॥

પૂર્વમેવોદિતમ્ । ઉત્તરેણાભિગૃણાતિ ।
અનુ વાન્-દ્યાવાપૃથિવી અમગ્ંસાતામિત્યાહાનુમત્યૈ ।
ત-મ્પ્રાવ્યમ્ ઁયથાવણ્ણમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યા ઇત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । દિવિ ધા ઇમં-યઁજ્ઞં-યઁજ્ઞમિમ-ન્દિવિ ધા ઇત્યાહ ।
સુવર્ગમેવૈનમ્ ઁલોક-ઙ્ગમયતિ ।
દિવ-ઙ્ગચ્છાન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ પૃથિવી-ઙ્ગચ્છેત્યાહ ।
એષ્વેવૈનમ્ ઁલોકેષુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ । પઞ્ચ પ્રદિશો ગચ્છેત્યાહ ॥ 72 ॥

દિક્ષ્વેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ ।
દેવા-ન્ઘર્મપા-ન્ગચ્છ પિતૄ-ન્ઘર્મપા-ન્ગચ્છેત્યાહ । ઉભયેષ્વેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ । ય-ત્પિન્વતે । વર્ષુકઃ પર્જન્યો ભવતિ । તસ્મા-ત્પિન્વમાનઃ પુણ્યઃ । ય-ત્પ્રામ્પિન્વતે । ત-દ્દેવાનામ્ । ય-દ્દક્ષિણા । તત્-પિતૃણામ્ ॥ 73 ॥

ય-ત્પ્રત્યક્ । ત-ન્મનુષ્યાણામ્ । યદુદઙ્ઙ્ । ત-દ્રુદ્રાણામ્ । પ્રાઞ્ચમુદઞ્ચ-મ્પિન્વયતિ । દેવત્રા-ઽકઃ । અથો ખલુ । સર્વા અનુ દિશઃ પિન્વયતિ । સર્વા દિશ-સ્સમેધન્તે । અન્તઃપરિધિ પિન્વયતિ ॥ 74 ॥

તેજસો-ઽસ્કન્દાય । ઇષે પીપિહ્યૂર્જે પીપિહીત્યાહ ।
ઇષમેવોર્જં-યઁજમાને દધાતિ । યજમાનાય પીપિહીત્યાહ । યજમાનાયૈવૈતા-માશિષમાશાસ્તે ।
મહ્યઞ્જ્યૈષ્ઠ્યાય પીપિહીત્યાહ ।
આત્મન એવૈતામાશિષમાશાસ્તે ।
ત્વિષ્યૈ ત્વા દ્યુમ્નાય ત્વેન્દ્રિયાય ત્વા ભૂત્યૈ ત્વેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । ધર્મા-ઽસિ સુધર્મા મે ન્યસ્મે બ્રહ્માણિ ધારયેત્યાહ ॥ 75 ॥

બ્રહ્મન્નેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ । નેત્ત્વા વાતઃ સ્કન્દયાદિતિ યદ્યભિચરેત્ । અમુષ્ય ત્વા પ્રાણે સાદયામ્યમુના સહ નિરર્થ-ઙ્ગચ્છેતિ બ્રૂયા-દ્ય-ન્દ્વિષ્યાત્ । યમેવ દ્વેષ્ટિ । તેનૈનગ્ં સહ નિરર્થ-ઙ્ગમયતિ । પૂષ્ણે શરસે સ્વાહેત્યાહ । યા એવ દેવતા હુતભાગાઃ । તાભ્ય એવૈનઞ્જુહોતિ । ગ્રાવભ્ય-સ્સ્વાહેત્યાહ । યા એવાન્તરિક્ષે વાચઃ ॥ 76 ॥

તાભ્ય એવૈનઞ્જુહોતિ । પ્રતિરેભ્ય-સ્સ્વાહેત્યાહ । પ્રાણા વૈ દેવાઃ પ્રતિરાઃ । તેભ્ય એવૈનઞ્જુહોતિ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યાગ્ સ્વાહેત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મેવૈનઞ્જુહોતિ । પિતૃભ્યો ઘર્મપેભ્ય-સ્સ્વાહેત્યાહ । યે વૈ યજ્વાનઃ । તે પિતરો ઘર્મપાઃ । તેભ્ય એવૈનઞ્જુહોતિ ॥ 77 ॥

રુદ્રાય રુદ્રહોત્રે સ્વાહેત્યાહ । રુદ્રમેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । સર્વત-સ્સમનક્તિ । સર્વત એવ રુદ્રન્નિરવદયતે । ઉદઞ્ચન્નિરસ્યતિ ।
એષા વૈ રુદ્રસ્ય દિક્ । સ્વાયામેવ દિશિ રુદ્રન્નિરવદયતે । અપ ઉપસ્પૃશતિ મેદ્ધ્યત્વાય । નાન્વીક્ષેત । યદન્વીક્ષેત ॥ 78 ॥

ચક્ષુરસ્ય પ્રમાયુકગ્ગ્ સ્યાત્ । તસ્માન્નાન્વીક્ષ્યઃ ।
અપીપરો મા-ઽહ્નો રાત્રિયૈ મા પાહ્યેષા તે અગ્ને સમિત્તયા સમિદ્ધ્યસ્વાયુર્મે દા વર્ચસા મા-ઽઞ્જીરિત્યાહ । આયુરેવાસ્મિન્ વર્ચો દધાતિ ।
અપીપરો મા રાત્રિયા અહ્નો મા પાહ્યેષા તે અગ્ને સમિત્તયા સમિદ્ધ્યસ્વાયુર્મે દા વર્ચસા મા-ઽઞ્જીરિત્યાહ । આયુરેવાસ્મિન્ વર્ચો દધાતિ ।
અગ્નિ-ર્જ્યોતિ-ર્જ્યોતિરગ્નિ-સ્સ્વાહા સૂર્યો જ્યોતિર્જ્યોતિ-સ્સૂર્ય-સ્સ્વાહેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । હોતવ્યમગ્નિહોત્રા(3) ન્ન હોતવ્યા(3) મિતિ ॥ 79 ॥

ય-દ્યજુષા જુહુયાત્ । અયથાપૂર્વમાહુતી જુહુયાત્ । યન્ન જુહુયાત્ । અગ્નિઃ પરાભવેત્ । ભૂ-સ્સ્વાહેત્યેવ હોતવ્યમ્ । યથાપૂર્વમાહુતી જુહોતિ । નાગ્નિઃ પરાભવતિ । હુતગ્ં હવિર્મધુ હવિરિત્યાહ ।
સ્વદયત્યેવૈનમ્ । ઇન્દ્રતમે-ઽગ્નાવિત્યાહ ॥ 80 ॥

પ્રાણો વા ઇન્દ્રતમો-ઽગ્નિઃ ।
પ્રાણ એવૈનમિન્દ્રતમે-ઽગ્નૌ જુહોતિ ।
પિતા નો-ઽસિ મા મા હિગ્ંસીરિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ ।
અશ્યામ તે દેવ ઘર્મ મધુમતો વાજવતઃ પિતુમત ઇત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
સ્વધાવિનો-ઽશીમહિ ત્વા મા મા હિગ્ંસી-રિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ । તેજસા વા એતે વ્યૃદ્ધ્યન્તે । યે પ્રવર્ગ્યેણ ચરન્તિ । પ્રાશ્ઞન્તિ ।
તેજ એવાત્મન્-દધતે ॥ 81 ॥

સંવઁથ્સરન્ન માગ્ંસમશ્ઞીયાત્ । ન રામામુપેયાત્ । ન મૃન્મયેન પિબેત્ । નાસ્ય રામ ઉચ્છિષ્ટ-મ્પિબેત્ । તેજ એવ તથ્સગ્ંશ્યતિ ।
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । તે દેવા વિજયમુપયન્તઃ । વિભ્રાજિ સૌર્યે બ્રહ્મ સન્ન્યદધત । ય-ત્કિઞ્ચ દિવાકીર્ત્યમ્ ।
તદેતેનૈવ વ્રતેનાગોપાયત્ । તસ્માદેત-દ્વ્રત-ઞ્ચાર્યમ્ । તેજસો ગોપીથાય । તસ્માદેતાનિ યજૂગ્ંષિ વિભ્રાજઃ સૌર્યસ્યેત્યાહુઃ ।
સ્વાહા ત્વા સૂર્યસ્ય રશ્મિભ્ય ઇતિ પ્રાત-સ્સગ્ંસાદયતિ । સ્વાહા ત્વા નક્ષત્રેભ્ય ઇતિ સાયમ્ ।
એતા વા એતસ્ય દેવતાઃ । તાભિરેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ ॥ 82 ॥

(અક - રશ્વિનેત્યાહ - પ્રદિશો ગચ્છેત્યાહ - પિતૃણા - મન્તઃ પરિધિ પિન્વયતિ - ધારયેત્યાહ - વાચો - ધર્મપા સ્તેભ્ય એવૈન-ઞ્જુહો - ત્યન્વીક્ષેત - હોતવ્યા (3) મિ - ત્યગ્રાવિત્યાહ - દધતે - ઽગોપાય-થ્સપ્ત ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9
ઘર્મ યા તે દિવિ શુગિતિ તિસ્ર આહુતી-ર્જુહોતિ ।
છન્દોભિરેવાસ્યૈભ્યો લોકેભ્ય-શ્શુચમવ યજતે । ઇયત્યગ્રે જુહોતિ । અથેયત્યથેયતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એભ્ય એવ લોકેભ્ય-શ્શુચમવ યજતે ।
અનુ નો-ઽદ્યાનુમતિરિત્યાહાનુમત્યૈ । દિવસ્ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ । દિવ એવેમાન્ ઁલોકા-ન્દાધાર ।
બ્રહ્મણસ્ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ ॥ 83 ॥

એષ્વેવ લોકેષુ પ્રજા દાધાર । પ્રાણસ્ય ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ । પ્રજાસ્વેવ પ્રાણા-ન્દાધાર । શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । અસૌ ખલુ વા આદિત્યઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તં-યઁ-દ્દક્ષિણા પ્રત્યઞ્ચ-મુદઞ્ચ-મુદ્વાસયેત્ ।
જિહ્મં-યઁજ્ઞસ્ય શિરો હરેત્ ।
પ્રાઞ્ચમુદ્વાસયતિ । પુરસ્તાદેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ ॥ 84 ॥

પ્રાઞ્ચમુદ્વાસયતિ । તસ્માદસાવાદિત્યઃ પુરસ્તાદુદેતિ । શફોપયમાન્ધવિત્રાણિ ધૃષ્ટી ઇત્યન્વવહરન્તિ ।
સાત્માનમેવૈનગ્ં સતનુ-ઙ્કરોતિ । સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ।
ય એવં-વેઁદ । ઔદુમ્બરાણિ ભવન્તિ । ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ । ઊર્જમેવાવરુન્ધે । વર્ત્મના વા અન્વિત્ય ॥ 85 ॥

યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્તિ । સામ્ના પ્રસ્તોતા-ઽન્વવૈતિ । સામ વૈ રક્ષોહા । રક્ષસામપહત્યૈ । ત્રિર્નિધનમુપૈતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભ્યો રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ । પુરુષઃપુરુષો નિધનમુપૈતિ । પુરુષઃપુરુષો હિ રક્ષસ્વી । રક્ષસામપહત્યૈ ॥ 86 ॥

ય-ત્પૃથિવ્યામુદ્વાસયેત્ । પૃથિવીગ્ં શુચા-ઽર્પયેત્ । યદફ્સુ । અપ-શ્શુચાર્પયેત્ । યદોષધીષુ । ઓષધી-શ્શુચા-ઽર્પયેત્ ।
ય-દ્વનસ્પતિષુ । વનસ્પતીઞ્છુચા-ઽર્પયેત્ । હિરણ્યન્નિધાયોદ્વાસયતિ ।
અમૃતં-વૈઁ હિરણ્યમ્ ॥ 87 ॥

અમૃત એવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ ।
વલ્ગુરસિ શં-યુઁધાયા ઇતિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ । ત્રિવૃદ્વા અગ્નિઃ । યાવાનેવાગ્નિઃ । તસ્ય શુચગ્ં શમયતિ । ત્રિઃ પુનઃ પર્યેતિ । ષટ્-થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતુભિરેવાસ્ય શુચગ્ં શમયતિ । ચતુઃ સ્રક્તિર્નાભિર્-ઋતસ્યેત્યાહ ॥ 88 ॥

ઇયં-વાઁ ઋતમ્ । તસ્યા એષ એવ નાભિઃ । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । તસ્માદેવમાહ । સદો વિશ્વાયુરિત્યાહ । સદો હીયમ્ । અપ દ્વેષો અપ હ્વર ઇત્યાહ ભ્રાતૃવ્યાપનુત્ત્યૈ । ઘર્મૈતત્તે-ઽન્નમેત-ત્પુરીષમિતિ દદ્ધ્ના મધુમિશ્રેણ પૂરયતિ ।
ઊર્ગ્વા અન્નાદ્યન્દધિ । ઊર્જૈવૈનમન્નાદ્યેન સમર્ધયતિ ॥ 89 ॥

અનશનાયુકો ભવતિ । ય એવં-વેઁદ ।
રન્તિર્નામાસિ દિવ્યો ગન્ધર્વ ઇત્યાહ ।
રૂપમેવાસ્યૈ-ત-ન્મહિમાનગ્ં રન્તિ-મ્બન્ધુતાં-વ્યાઁચષ્ટે । સમહમાયુષા સ-મ્પ્રાણેનેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
વ્યસૌ યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ યઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મ ઇત્યાહ । અભિચાર એવાસ્યૈષઃ । અચિક્રદ-દ્વૃષા હરિરિત્યાહ । વૃષા હ્યેષઃ ॥ 90 ॥

વૃષા હરિઃ । મહા-ન્મિત્રો ન દર્શત ઇત્યાહ । સ્તૌત્યેવૈનમેતત્ । ચિદસિ સમુદ્રયોનિરિત્યાહ । સ્વામેવૈનં-યોઁનિઙ્ગમયતિ ।
નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિગ્ંસીરિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ ।
વિશ્વાવસુગ્ં સોમગન્ધર્વમિત્યાહ । યદેવાસ્ય ક્રિયમાણસ્યાન્તર્યન્તિ । તદેવાસ્યૈતેના પ્યાયયતિ ।
વિશ્વાવસુરભિ તન્નો ગૃણાત્વિત્યાહ ॥ 91 ॥

પૂર્વમેવોદિતમ્ । ઉત્તરેણાભિગૃણાતિ ।
ધિયો હિન્વાનો ધિય ઇન્નો અવ્યાદિત્યાહ । ઋતૂનેવાસ્મૈ કલ્પયતિ । પ્રાસા-ઙ્ગન્ધર્વો અમૃતાનિ વોચદિત્યાહ । પ્રાણા વા અમૃતાઃ ।
પ્રાણાનેવાસ્મૈ કલ્પયતિ । એતત્ત્વન્દેવ ઘર્મ દેવો દેવાનુપાગા ઇત્યાહ । દેવો હ્યેષ સન્દેવાનુપૈતિ । ઇદમહ-મ્મનુષ્યો મનુષ્યાનિત્યાહ ॥ 92 ॥

મનુષ્યો હિ । એષ સ-ન્મનુષ્યાનુપૈતિ ।
ઈશ્વરો વૈ પ્રવર્ગ્યમુદ્વાસયન્ન્ । પ્રજા-મ્પશૂન્-થ્સોમપીથમનૂદ્વાસ-સ્સોમપીથાનુમેહિ । સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણેત્યાહ । પ્રજામેવ પશૂન્-થ્સોમપીથમાત્મ-ન્ધત્તે । સુમિત્રા ન આપ ઓષધય-સ્સન્ત્વિત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ।
દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુ-ર્યો-ઽસ્માન્-દ્વેષ્ટિ યઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મ ઇત્યાહ । અભિચાર એવાસ્યૈષઃ । પ્ર વા એષો-ઽસ્મા-લ્લોકાચ્ચ્યવતે ।
યઃ પ્રવર્ગ્યમુદ્વાસયતિ । ઉદુ ત્ય-ઞ્ચિત્રમિતિ સૌરીભ્યામૃગ્ભ્યા-મ્પુનરેત્ય ગાર્હપત્યે જુહોતિ ।
અયમ્ ઁવૈ લોકો ગાર્હપત્યઃ । અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અસૌ ખલુ વા આદિત્ય-સ્સુવર્ગો લોકઃ ।
ય-થ્સૌરી ભવતઃ । તેનૈવ સુવર્ગા-લ્લોકાન્નૈતિ ॥ 93 ॥

(બ્રહ્મણસ્ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ - દધા - ત્યન્વિત્ય - રક્ષસ્વી રક્ષસામપહત્યૈ - વૈ હિરણ્ય - માહા - ર્ધયતિ - હ્યેષ - ગૃણાત્વિત્યાહ - મનુષ્યાનિત્યાહા - સ્યૈષો ઽષ્ટૌ ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10
પ્રજાપતિં-વૈઁ દેવા-શ્શુક્ર-મ્પયો-ઽદુહ્રન્ન્ । તદેભ્યો ન વ્યભવત્ । તદગ્નિર્વ્યકરોત્ । તાનિ શુક્રિયાણિ સામાન્યભવન્ન્ । તેષાં-યોઁ રસો-ઽત્યક્ષરત્ । તાનિ શુક્રયજૂગ્ષ્યભવન્ન્ ।
શુક્રિયાણાં-વાઁ એતાનિ શુક્રિયાણિ । સામપયસંવાઁ એતયોરન્યત્ ।
દેવાનામન્યત્પયઃ । યદ્ગોઃ પયઃ ॥ 94 ॥

ત-થ્સામ્નઃ પયઃ । યદજાયૈ પયઃ । ત-દ્દેવાના-મ્પયઃ । તસ્મા-દ્યત્રૈતૈ-ર્યજુર્ભિશ્ચરન્તિ । ત-ત્પયસા ચરન્તિ । પ્રજાપતિમેવ ત-દ્દેવાન્પયસા-ઽન્નાદ્યેન સમર્ધયન્તિ । એષ હ ત્વૈ સાક્ષા-ત્પ્રવર્ગ્ય-મ્ભક્ષયતિ । યસ્યૈવં-વિઁદુષઃ પ્રવર્ગ્યઃ પ્રવૃજ્યતે । ઉત્તરવેદ્યા-મુદ્વાસયેત્-તેજસ્કામસ્ય । તેજો વા ઉત્તરવેદિઃ ॥ 95 ॥

તેજઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તેજસૈવ તેજ-સ્સમર્ધયતિ ।
ઉત્તરવેદ્યા-મુદ્વાસયે-દન્નકામસ્ય । શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । મુખમુત્તરવેદિઃ ।
શીર્ષ્ણૈવ મુખગ્ં સન્દધાત્યન્નાદ્યાય । અન્નાદ એવ ભવતિ । યત્ર ખલુ વા એતમુદ્વાસિતં-વઁયાગ્ંસિ પર્યાસતે । પરિ વૈ તાગ્ં સમા-મ્પ્રજા વયાગ્સ્યાસતે ॥ 96 ॥

તસ્મા-દુત્તરવેદ્યા-મેવોદ્વાસયેત્ । પ્રજાના-ઙ્ગોપીથાય । પુરો વા પશ્ચાદ્વોદ્વાસયેત્ । પુરસ્તાદ્વા એતજ્જ્યોતિરુદેતિ । ત-ત્પશ્ચાન્નિમ્રોચતિ । સ્વામેવૈનમ્ ઁયોનિમનૂદ્વાસયતિ ।
અપા-મ્મદ્ધ્ય ઉદ્વાસયેત્ । અપાં-વાઁ એતન્મદ્ધ્યા-જ્જ્યોતિરજાયત । જ્યોતિઃ પ્રવર્ગ્યઃ । સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ 97 ॥

ય-ન્દ્વિષ્યાત્ । યત્ર સ સ્યાત્ । તસ્યા-ન્દિશ્યુદ્વાસયેત્ ।
એષ વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનરઃ । યત્-પ્રવર્ગ્યઃ ।
અગ્નિનૈવૈનં-વૈઁશ્વાનરેણાભિ પ્રવર્તયતિ ।
ઔદુમ્બર્યાગ્ં શાખાયામુદ્વાસયેત્ ।
ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ । અન્ન-મ્પ્રાણઃ । શુગ્ઘર્મઃ ॥ 98 ॥

ઇદમહ-મમુષ્યામુષ્યાયણસ્ય શુચા પ્રાણમપિ દહામીત્યાહ । શુચૈવાસ્ય પ્રાણમપિ દહતિ । તાજગાર્તિમાર્ચ્છતિ । યત્ર દર્ભા ઉપદીકસન્તતા-સ્સ્યુઃ । તદુદ્વાસયે-દ્વૃષ્ટિકામસ્ય । એતા વા અપામનૂજ્ઝાવર્યો નામ ।
ય-દ્દર્ભાઃ । અસૌ ખલુ વા આદિત્ય ઇતો વૃષ્ટિમુદીરયતિ । અસાવેવાસ્મા આદિત્યો વૃષ્ટિન્નિયચ્છતિ । તા આપો નિયતા ધન્વના યન્તિ ॥ 99 ॥

(ગોઃ પય - ઉત્તરવેદિ - રાસતે - સ્થાપયતિ - ઘર્મો - યન્તિ) (અ. 10)
અનુવાકં 11
પ્રજાપતિ-સ્સમ્ભ્રિયમાણઃ । સમ્રાટ્-થ્સમ્ભૃતઃ । ઘર્મઃ પ્રવૃક્તઃ । મહાવીર ઉદ્વાસિતઃ । અસૌ ખલુ વાવૈષ આદિત્યઃ । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ।
સ એતાનિ નામાન્યકુરુત । ય એવં-વેઁદ । વિદુરેનન્નામ્ના । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ॥ 100 ॥

યો વૈ વસીયાગ્ં સંયઁથાનામમુપચરતિ ।
પુણ્યાર્તિં-વૈઁ સ તસ્મૈ કામયતે । પુણ્યાર્તિમસ્મૈ કામયન્તે । ય એવં-વેઁદ । તસ્માદેવં-વિઁદ્વાન્ । ઘર્મ ઇતિ દિવા-ઽઽચક્ષીત । સમ્રાડિતિ નક્તમ્ । એતે વા એતસ્ય પ્રિયે તનુવૌ । એતે અસ્ય પ્રિયે નામની । પ્રિયયૈવૈન-ન્તનુવા ॥ 101 ॥

પ્રિયેણ નામ્ના સમર્ધયતિ । કીર્તિરસ્ય પૂર્વા ગચ્છતિ જનતામાયતઃ । ગાયત્રી દેવેભ્યો-ઽપાક્રામત્ । તાન્દેવાઃ પ્રવર્ગ્યેણૈવાનુ વ્યભવન્ન્ ।
પ્રવર્ગ્યેણાપ્નુવન્ન્ । યચ્ચતુર્વિગ્ંશતિઃ કૃત્વઃ પ્રવર્ગ્ય-મ્પ્રવૃણક્તિ । ગાયત્રીમેવ તદનુ વિભવતિ । ગાયત્રીમાપ્નોતિ । પૂર્વા-ઽસ્ય જનં-યઁતઃ કીર્તિર્ગચ્છતિ । વૈશ્વદેવ-સ્સગ્ંસન્નઃ ॥ 102 ॥

વસવઃ પ્રવૃક્તઃ । સોમો-ઽભિકીર્યમાણઃ । આશ્વિનઃ પયસ્યાનીયમાને ।
મારુતઃ ક્વથન્ન્ । પૌષ્ણ ઉદન્તઃ । સારસ્વતો વિષ્યન્દમાનઃ । મૈત્ર-શ્શરો ગૃહીતઃ । તેજ ઉદ્યતો વાયુઃ । હ્રિયમાણઃ પ્રજાપતિઃ ।
હૂયમાનો વાઘુતઃ ॥ 103 ॥

અસૌ ખલુ વાવૈષ આદિત્યઃ । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ ।
સ એતાનિ નામાન્યકુરુત । ય એવં-વેઁદ । વિદુરેનન્નામ્ના । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ।
યન્મૃન્મય-માહુતિન્નાશ્ઞુતે-ઽથ । કસ્માદેષો-ઽશ્ઞુત ઇતિ । વાગેષ ઇતિ બ્રૂયાત્ । વાચ્યેવ વાચ-ન્દધાતિ ॥ 104 ॥

તસ્માદશ્ઞુતે । પ્રજાપતિર્વા એષ દ્વાદશધા વિહિતઃ । ય-ત્પ્રવર્ગ્યઃ । ય-ત્પ્રાગવકાશેભ્યઃ । તેન પ્રજા અસૃજત । અવકાશૈ-ર્દેવાસુરાનસૃજત । યદૂર્ધ્વમવકાશેભ્યઃ ।
તેનાન્નમસૃજત । અન્ન-મ્પ્રજાપતિઃ । પ્રજાપતિર્વાવૈષઃ ॥ 105 ॥

(વદન્તિ - તનુવા - સગ્ંસન્નો - હૂયમાનો વાઘુતો - દધા - ત્યેષઃ) (અ. 11)
અનુવાકં 12
સવિતા ભૂત્વા પ્રથમે-ઽહ-ન્પ્રવૃજ્યતે । તેન કામાગ્ં એતિ । ય-દ્દ્વિતીયે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । અગ્નિ-ર્ભૂત્વા દેવાનેતિ । યત્-તૃતીયે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । વાયુ-ર્ભૂત્વા પ્રાણાનેતિ ।
યચ્ચતુર્થે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । આદિત્યો ભૂત્વા રશ્મીનેતિ । ય-ત્પઞ્ચમે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । ચન્દ્રમા ભૂત્વા નક્ષત્રાણ્યેતિ ॥ 106 ॥

ય-થ્ષષ્ઠે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । ઋતુ-ર્ભૂત્વા સંવઁથ્સરમેતિ । ય-થ્સપ્તમે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । ધાતા ભૂત્વા શક્વરીમેતિ । યદષ્ટમે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । બૃહસ્પતિ-ર્ભૂત્વા ગાયત્રીમેતિ ।
ય-ન્નવમે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । મિત્રો ભૂત્વા ત્રિવૃત ઇમાન્ ઁલોકાનેતિ । ય-દ્દશમે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । વરુણો ભૂત્વા વિરાજમેતિ ॥ 107 ॥

યદેકાદશે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । ઇન્દ્રો ભૂત્વા ત્રિષ્ટુભમેતિ । ય-દ્દ્વાદશે-ઽહન્-પ્રવૃજ્યતે । સોમો ભૂત્વા સુત્યામેતિ । યત્-પુરસ્તાદુપસદા-મ્પ્રવૃજ્યતે । તસ્માદિતઃ પરાંઅમૂં-લોઁકાગ્સ્તપન્નેતિ । યદુપરિષ્ટા-દુપસદા-મ્પ્રવૃજ્યતે । તસ્માદમુતો-ઽર્વાંઇમાં-લોઁકાગ્સ્તપન્નેતિ । ય એવં-વેઁદ ।
ઐવ તપતિ ॥ 108 ॥
(નક્ષત્રાણ્યેતિ - વિરાજમેતિ - તપતિ) (અ. 12)
દેવા વૈ સત્રગ્ં - સાવિત્રમ્ - પરિશ્રિતે - બ્રહ્મ-ન્પ્રચરિષ્યામો - ઽગ્નિષ્ટ્વા - શિરો ગ્રીવા - દેવસ્ય રશનાં - ઁવિશ્વા આશા - ધર્મ યા ત - પ્રજાપતિગ્ં શુક્રમ્ - પ્રજાપતિ-સ્સમ્ભ્રિયમાણઃ -
સવિતા ભૂત્વા દ્વાદશ)
(દેવા વૈ સત્રગ્ં - સ ખદિરઃ - પરિશ્રિતે - ઽભિપૂર્વ - મથો રક્ષસામ્ - ગ્રૈષ્માવેવાસ્મૈ - બ્રહ્મ વૈ દેવાના - મશ્વિના ઘર્મ-મ્પાતમ્ - પ્રાણો વૈ - વૃષા હરિ--ર્ યો વૈ વસીયાગ્ં સંયઁથાનામ
મષ્ટોત્તરશતમ્)
(દેવા વૈ સત્ર - મૈવ તપતિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે પઞ્ચમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥