కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే పఞ్చమః ప్రపాఠకః - ప్రవర్గ్య బ్రాహ్మణమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1
దేవా వై సత్రమాసత । ఋద్ధిపరిమితమ్ ఁయశస్కామాః । తే-ఽబ్రువన్న్ । యన్నః ప్రథమం-యఁశ ఋచ్ఛాత్ । సర్వేషా-న్నస్త-థ్సహాసదితి ।
తేషా-ఙ్కురుక్షేత్రం-వేఁదిరాసీత్ । తస్యై ఖాణ్డవో దక్షిణార్ధ ఆసీత్ । తూర్ఘ్నముత్తరార్ధః । పరీణజ్జఘనార్ధః । మరవ ఉత్కరః ॥ 1 ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1
దేవా వై సత్రమాసత । ఋద్ధిపరిమితమ్ ఁయశస్కామాః । తే-ఽబ్రువన్న్ । యన్నః ప్రథమం-యఁశ ఋచ్ఛాత్ । సర్వేషా-న్నస్త-థ్సహాసదితి ।
తేషా-ఙ్కురుక్షేత్రం-వేఁదిరాసీత్ । తస్యై ఖాణ్డవో దక్షిణార్ధ ఆసీత్ । తూర్ఘ్నముత్తరార్ధః । పరీణజ్జఘనార్ధః । మరవ ఉత్కరః ॥ 1 ॥
తేషా-మ్మఖం-వైఁష్ణవం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తన్న్యకామయత । తేనాపాక్రామత్ । త-న్దేవా అన్వాయన్న్ । యశో-ఽవరురుథ్సమానాః । తస్యాన్వాగతస్య ।
సవ్యాద్ధనురజాయత । దక్షిణాదిషవః । తస్మాదిషుధన్వ-మ్పుణ్యజన్మ ।
యజ్ఞజన్మా హి ॥ 2 ॥
సవ్యాద్ధనురజాయత । దక్షిణాదిషవః । తస్మాదిషుధన్వ-మ్పుణ్యజన్మ ।
యజ్ఞజన్మా హి ॥ 2 ॥
తమేకగ్ం సన్తమ్ । బహవో నాభ్యధృష్ణువన్న్ । తస్మాదేకమిషుధన్వినమ్ । బహవో-ఽనిషుధన్వా నాభిధృష్ణువన్తి । సో-ఽస్మయత । ఏక-మ్మా సన్త-మ్బహవో నాభ్యధర్షిషురితి ।
తస్య సిష్మియాణస్య తేజో-ఽపాక్రామత్ । త-ద్దేవా ఓషధీషు న్యమృజుః । తే శ్యామాకా అభవన్న్ । స్మయాకా వై నామైతే ॥ 3 ॥
తస్య సిష్మియాణస్య తేజో-ఽపాక్రామత్ । త-ద్దేవా ఓషధీషు న్యమృజుః । తే శ్యామాకా అభవన్న్ । స్మయాకా వై నామైతే ॥ 3 ॥
త-థ్స్మయాకానాగ్ స్మయాకత్వమ్ । తస్మా-ద్దీక్షితేనాపిగృహ్య స్మేతవ్యమ్ । తేజసో ధృత్యై । స ధనుః ప్రతిష్కభ్యాతిష్ఠత్ । తా ఉపదీకా అబ్రువన్-వరమ్ ఁవృణామహై । అథ వ ఇమగ్ం రన్ధయామ ।
యత్ర క్వ చ ఖనామ । తదపో-ఽభితృణదామేతి ।
తస్మాదుపదీకా యత్ర క్వ చ ఖనన్తి । తదపో-ఽభితృన్దన్తి ॥ 4 ॥
యత్ర క్వ చ ఖనామ । తదపో-ఽభితృణదామేతి ।
తస్మాదుపదీకా యత్ర క్వ చ ఖనన్తి । తదపో-ఽభితృన్దన్తి ॥ 4 ॥
వారేవృతగ్గ్ హ్యాసామ్ । తస్య జ్యామప్యాదన్న్ ।
తస్య ధనుర్విప్రవమాణగ్ం శిర ఉదవర్తయత్ ।
త-ద్ద్యావాపృథివీ అనుప్రావర్తత । య-త్ప్రావర్తత ।
త-త్ప్రవర్గ్యస్య ప్రవర్గ్యత్వమ్ । యద్ఘ్రాఁ(4) ఇత్యపతత్ ।
తద్ధర్మస్య ఘర్మత్వమ్ ।
మహతో వీర్యమపప్తదితి । త-న్మహావీరస్య మహావీరత్వమ్ ॥ 5 ॥
తస్య ధనుర్విప్రవమాణగ్ం శిర ఉదవర్తయత్ ।
త-ద్ద్యావాపృథివీ అనుప్రావర్తత । య-త్ప్రావర్తత ।
త-త్ప్రవర్గ్యస్య ప్రవర్గ్యత్వమ్ । యద్ఘ్రాఁ(4) ఇత్యపతత్ ।
తద్ధర్మస్య ఘర్మత్వమ్ ।
మహతో వీర్యమపప్తదితి । త-న్మహావీరస్య మహావీరత్వమ్ ॥ 5 ॥
యదస్యా-స్సమభరన్న్ । త-థ్సమ్రాజ్ఞః సమ్రాట్త్వమ్ ।
తగ్గ్ స్తృత-న్దేవతాస్త్రేధా వ్యగృహ్ణత । అగ్నిః ప్రాతస్సవనమ్ । ఇన్ద్రో మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవనమ్ । విశ్వే దేవాస్తృతీయసవనమ్ । తేనాపశీర్ష్ణా యజ్ఞేన యజమానాః । నాశిషో-ఽవారున్ధత ।
న సువర్గం-లోఁకమభ్యజయన్న్ ।
తే దేవా అశ్వినావబ్రువన్న్ ॥ 6 ॥
తగ్గ్ స్తృత-న్దేవతాస్త్రేధా వ్యగృహ్ణత । అగ్నిః ప్రాతస్సవనమ్ । ఇన్ద్రో మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవనమ్ । విశ్వే దేవాస్తృతీయసవనమ్ । తేనాపశీర్ష్ణా యజ్ఞేన యజమానాః । నాశిషో-ఽవారున్ధత ।
న సువర్గం-లోఁకమభ్యజయన్న్ ।
తే దేవా అశ్వినావబ్రువన్న్ ॥ 6 ॥
భిషజౌ వై స్థః । ఇదం-యఁజ్ఞస్య శిరః ప్రతిధత్తమితి । తావబ్రూతాం-వఁరమ్ ఁవృణావహై । గ్రహ ఏవ నావత్రాపి గృహ్యతామితి ।
తాభ్యా-మేతమాశ్విన-మగృహ్ణన్న్ ।
తావేత-ద్యజ్ఞస్య శిరః ప్రత్యధత్తామ్ ।
య-త్ప్రవర్గ్యః । తేన సశీర్ష్ణా యజ్ఞేన యజమానాః । అవాశిషో-ఽరున్ధత ।
అభి సువర్గం-లోఁకమజయన్న్ । య-త్ప్రవర్గ్య-మ్ప్రవృణక్తి । యజ్ఞస్యైవ తచ్ఛిరః ప్రతిదధాతి ।
తేన సశీర్ష్ణా యజ్ఞేన యజమానః ।
అవాశిషో రున్ధే । అభి సువర్గం-లోఁక-ఞ్జయతి ।
తస్మాదేష ఆశ్వినప్రవయా ఇవ । య-త్ప్రవర్గ్యః ॥ 7 ॥
తాభ్యా-మేతమాశ్విన-మగృహ్ణన్న్ ।
తావేత-ద్యజ్ఞస్య శిరః ప్రత్యధత్తామ్ ।
య-త్ప్రవర్గ్యః । తేన సశీర్ష్ణా యజ్ఞేన యజమానాః । అవాశిషో-ఽరున్ధత ।
అభి సువర్గం-లోఁకమజయన్న్ । య-త్ప్రవర్గ్య-మ్ప్రవృణక్తి । యజ్ఞస్యైవ తచ్ఛిరః ప్రతిదధాతి ।
తేన సశీర్ష్ణా యజ్ఞేన యజమానః ।
అవాశిషో రున్ధే । అభి సువర్గం-లోఁక-ఞ్జయతి ।
తస్మాదేష ఆశ్వినప్రవయా ఇవ । య-త్ప్రవర్గ్యః ॥ 7 ॥
(ఉత్కరో - హ్యే - తే - తృన్దన్తి - మహావీరత్వ - మబ్రువన్ - నజయన్-థ్సప్త చ) (అ. 1)
అనువాకం 2
సావిత్ర-ఞ్జుహోతి ప్రసూత్యై । చతుర్గృహీతేన జుహోతి ।
చతుష్పాదః పశవః । పశూనేవావరున్ధే । చతస్రో దిశః । దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠతి ।
ఛన్దాగ్ంసి దేవేభ్యో-ఽపాక్రామన్న్ ।
న వో-ఽభాగాని హవ్యం-వఁక్ష్యామ ఇతి ।
తేభ్య ఏత-చ్చతుర్గృహీత-మధారయన్న్ । పురోనువాక్యాయై యాజ్యాయై ॥ 8 ॥
అనువాకం 2
సావిత్ర-ఞ్జుహోతి ప్రసూత్యై । చతుర్గృహీతేన జుహోతి ।
చతుష్పాదః పశవః । పశూనేవావరున్ధే । చతస్రో దిశః । దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠతి ।
ఛన్దాగ్ంసి దేవేభ్యో-ఽపాక్రామన్న్ ।
న వో-ఽభాగాని హవ్యం-వఁక్ష్యామ ఇతి ।
తేభ్య ఏత-చ్చతుర్గృహీత-మధారయన్న్ । పురోనువాక్యాయై యాజ్యాయై ॥ 8 ॥
దేవతాయై వషట్కారాయ । యచ్చతుర్గృహీత-ఞ్జుహోతి ।
ఛన్దాగ్స్యేవ త-త్ప్రీణాతి । తాన్యస్య ప్రీతాని దేవేభ్యో హవ్యం-వఁహన్తి । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । హోతవ్య-న్దీక్షితస్య గృహా(3) ఇ న హోతవ్యా(3) మితి । హవిర్వై దీక్షితః । యజ్జుహుయాత్ । హవిష్కృతం-యఁజమానమగ్నౌ ప్రదద్ధ్యాత్ ।
యన్న జుహుయాత్ ॥ 9 ॥
ఛన్దాగ్స్యేవ త-త్ప్రీణాతి । తాన్యస్య ప్రీతాని దేవేభ్యో హవ్యం-వఁహన్తి । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । హోతవ్య-న్దీక్షితస్య గృహా(3) ఇ న హోతవ్యా(3) మితి । హవిర్వై దీక్షితః । యజ్జుహుయాత్ । హవిష్కృతం-యఁజమానమగ్నౌ ప్రదద్ధ్యాత్ ।
యన్న జుహుయాత్ ॥ 9 ॥
యజ్ఞపరురన్తరియాత్ । యజురేవ వదేత్ ।
న హవిష్కృతం-యఁజమానమగ్నౌ ప్రదధాతి । న యజ్ఞపరురన్తరేతి । గాయత్రీ ఛన్దాగ్స్యత్యమన్యత ।
తస్యై వషట్కారో-ఽభ్యయ్య శిరో-ఽచ్ఛినత్ ।
తస్యై ద్వేధా రసః పరా-ఽపతత్ । పృథివీమర్ధః ప్రావిశత్ । పశూనర్ధః । యః పృథివీ-మ్ప్రావిశత్ ॥ 10 ॥
న హవిష్కృతం-యఁజమానమగ్నౌ ప్రదధాతి । న యజ్ఞపరురన్తరేతి । గాయత్రీ ఛన్దాగ్స్యత్యమన్యత ।
తస్యై వషట్కారో-ఽభ్యయ్య శిరో-ఽచ్ఛినత్ ।
తస్యై ద్వేధా రసః పరా-ఽపతత్ । పృథివీమర్ధః ప్రావిశత్ । పశూనర్ధః । యః పృథివీ-మ్ప్రావిశత్ ॥ 10 ॥
స ఖదిరో-ఽభవత్ । యః పశూన్ । సో-ఽజామ్ । యత్ఖాదిర్యభ్రి-ర్భవతి । ఛన్దసామేవ రసేన యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । యదౌదుమ్బరీ ।
ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । ఊర్జైవ యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । య-ద్వైణవీ । తేజో వై వేణుః ॥ 11 ॥
ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । ఊర్జైవ యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । య-ద్వైణవీ । తేజో వై వేణుః ॥ 11 ॥
తేజసైవ యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । య-ద్వైకఙ్కతీ ।
భా ఏవావరున్ధే । దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యభ్రిమాదత్తే ప్రసూత్యై । అశ్వినో-ర్బాహుభ్యామిత్యాహ । అశ్వినౌ హి దేవానామద్ధ్వర్యూ ఆస్తామ్ ।
పూష్ణో హస్తాభ్యామిత్యాహ యత్యై । వజ్ర ఇవ వా ఏషా । యదభ్రిః । అభ్రిరసి నారిరసీత్యాహ శాన్త్యై ॥ 12 ॥
భా ఏవావరున్ధే । దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యభ్రిమాదత్తే ప్రసూత్యై । అశ్వినో-ర్బాహుభ్యామిత్యాహ । అశ్వినౌ హి దేవానామద్ధ్వర్యూ ఆస్తామ్ ।
పూష్ణో హస్తాభ్యామిత్యాహ యత్యై । వజ్ర ఇవ వా ఏషా । యదభ్రిః । అభ్రిరసి నారిరసీత్యాహ శాన్త్యై ॥ 12 ॥
అద్ధ్వరకృ-ద్దేవేభ్య ఇత్యాహ । యజ్ఞో వా అద్ధ్వరః । యజ్ఞకృ-ద్దేవేభ్య ఇతి వావైతదాహ । ఉత్తిష్ఠ బ్రహ్మణస్పత ఇత్యాహ ।
బ్రహ్మణైవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽచ్ఛైతి ।
ప్రైతు బ్రహ్మణస్పతిరిత్యాహ । ప్రేత్యైవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽచ్ఛైతి । ప్ర దేవ్యేతు సూనృతేత్యాహ ।
యజ్ఞో వై సూనృతా । అచ్ఛా వీరన్నర్య-మ్పఙ్క్తిరాధసమిత్యాహ ॥ 13 ॥
బ్రహ్మణైవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽచ్ఛైతి ।
ప్రైతు బ్రహ్మణస్పతిరిత్యాహ । ప్రేత్యైవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽచ్ఛైతి । ప్ర దేవ్యేతు సూనృతేత్యాహ ।
యజ్ఞో వై సూనృతా । అచ్ఛా వీరన్నర్య-మ్పఙ్క్తిరాధసమిత్యాహ ॥ 13 ॥
పాఙ్క్తో హి యజ్ఞః । దేవా యజ్ఞన్నయన్తు న ఇత్యాహ ।
దేవానేవ యజ్ఞనియః కురుతే । దేవీ ద్యావాపృథివీ అను మే మగ్ంసాథామిత్యాహ । ఆభ్యామేవానుమతో యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । ఋద్ధ్యాసమద్య మఖస్య శిర ఇత్యాహ । యజ్ఞో వై మఖః ।
ఋద్ధ్యాసమద్య యజ్ఞస్య శిర ఇతి వావైతదాహ ।
మఖాయ త్వా మఖస్య త్వా శీర్ష్ణ ఇత్యాహ ।
నిర్దిశ్యైవైనద్ధరతి ॥ 14 ॥
దేవానేవ యజ్ఞనియః కురుతే । దేవీ ద్యావాపృథివీ అను మే మగ్ంసాథామిత్యాహ । ఆభ్యామేవానుమతో యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । ఋద్ధ్యాసమద్య మఖస్య శిర ఇత్యాహ । యజ్ఞో వై మఖః ।
ఋద్ధ్యాసమద్య యజ్ఞస్య శిర ఇతి వావైతదాహ ।
మఖాయ త్వా మఖస్య త్వా శీర్ష్ణ ఇత్యాహ ।
నిర్దిశ్యైవైనద్ధరతి ॥ 14 ॥
త్రిర్హరతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏభ్య ఏవ లోకేభ్యో యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । తూష్ణీ-ఞ్చతుర్థగ్ం హరతి । అపరిమితాదేవ యజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి ।
మృత్ఖనాదగ్రే హరతి । తస్మా-న్మృత్ఖనః కరుణ్యతమః । ఇయత్యగ్ర ఆసీరిత్యాహ । అస్యామేవాఛమ్బట్కారం-యఁజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । ఊర్జమ్ ఁవా ఏతగ్ం రస-మ్పృథివ్యా ఉపదీకా ఉద్దిహన్తి ॥ 15 ॥
మృత్ఖనాదగ్రే హరతి । తస్మా-న్మృత్ఖనః కరుణ్యతమః । ఇయత్యగ్ర ఆసీరిత్యాహ । అస్యామేవాఛమ్బట్కారం-యఁజ్ఞస్య శిర-స్సమ్భరతి । ఊర్జమ్ ఁవా ఏతగ్ం రస-మ్పృథివ్యా ఉపదీకా ఉద్దిహన్తి ॥ 15 ॥
య-ద్వల్మీకమ్ । య-ద్వల్మీకవపా సమ్భారో భవతి ।
ఊర్జమేవ రస-మ్పృథివ్యా అవరున్ధే । అథో శ్రోత్రమేవ । శ్రోత్రగ్గ్ హ్యేత-త్పృథివ్యాః । య-ద్వల్మీకః । అబధిరో భవతి । య ఏవం-వేఁద । ఇన్ద్రో వృత్రాయ వజ్రముదయచ్ఛత్ ।
స యత్రయత్ర పరాక్రమత ॥ 16 ॥
ఊర్జమేవ రస-మ్పృథివ్యా అవరున్ధే । అథో శ్రోత్రమేవ । శ్రోత్రగ్గ్ హ్యేత-త్పృథివ్యాః । య-ద్వల్మీకః । అబధిరో భవతి । య ఏవం-వేఁద । ఇన్ద్రో వృత్రాయ వజ్రముదయచ్ఛత్ ।
స యత్రయత్ర పరాక్రమత ॥ 16 ॥
తన్నాద్ధ్రియత । స పూతీకస్తమ్బే పరాక్రమత । సో-ఽద్ధ్రియత । సో-ఽబ్రవీత్ । ఊతిం-వైఁ మే ధా ఇతి । తదూతీకానా-మూతీకత్వమ్ । యదూతీకా భవన్తి ।
యజ్ఞాయైవోతి-న్దధతి । అగ్నిజా అసి ప్రజాపతే రేత ఇత్యాహ । య ఏవ రసః పశూ-న్ప్రావిశత్ ॥ 17 ॥
యజ్ఞాయైవోతి-న్దధతి । అగ్నిజా అసి ప్రజాపతే రేత ఇత్యాహ । య ఏవ రసః పశూ-న్ప్రావిశత్ ॥ 17 ॥
తమేవావరున్ధే । పఞ్చైతే సమ్భారా భవన్తి । పాఙ్క్తో యజ్ఞః । యావానేవ యజ్ఞః । తస్య శిర-స్సమ్భరతి । యద్గ్రామ్యాణా-మ్పశూనాఞ్చర్మణా సమ్భరేత్ । గ్రామ్యా-న్పశూఞ్ఛుచా-ఽర్పయేత్ । కృష్ణాజినేన సమ్భరతి । ఆరణ్యానేవ పశూఞ్ఛుచా-ఽర్పయతి । తస్మా-థ్సమావత్-పశూనా-మ్ప్రజాయమానానామ్ ॥ 18 ॥
ఆరణ్యాః పశవః కనీయాగ్ంసః । శుచా హ్యృతాః ।
లోమత-స్సమ్భరతి । అతో హ్యస్య మేద్ధ్యమ్ । పరిగృహ్యా యన్తి । రక్షసామపహత్యై ।
బహవో హరన్తి । అపచితిమేవాస్మి-న్దధతి ।
ఉద్ధతే సికతోపోప్తే పరిశ్రితే నిదధతి శాన్త్యై ।
మదన్తీభిరుప సృజతి ॥ 19 ॥
లోమత-స్సమ్భరతి । అతో హ్యస్య మేద్ధ్యమ్ । పరిగృహ్యా యన్తి । రక్షసామపహత్యై ।
బహవో హరన్తి । అపచితిమేవాస్మి-న్దధతి ।
ఉద్ధతే సికతోపోప్తే పరిశ్రితే నిదధతి శాన్త్యై ।
మదన్తీభిరుప సృజతి ॥ 19 ॥
తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి । మధు త్వా మధులా కరోత్విత్యాహ । బ్రహ్మణైవాస్మిన్ -తేజో దధాతి ।
యద్గ్రామ్యాణా-మ్పాత్రాణా-ఙ్కపాలై-స్సగ్ంసృజేత్ ।
గ్రామ్యాణి పాత్రాణి శుచా-ఽర్పయేత్ । అర్మకపాలై-స్సగ్ంసృజతి । ఏతాని వా అనుపజీవనీయాని । తాన్యేవ శుచా-ఽర్పయతి ।
శర్కరాభి-స్సగ్ంసృజతి ధృత్యై । అథో శన్త్వాయ । అజలోమై-స్సగ్ంసృజతి । ఏషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూః । యదజా । ప్రియయైవైన-న్తనువా సగ్ంసృజతి । అథో తేజసా । కృష్ణాజినస్య లోమభి-స్సగ్ంసృజతి । యజ్ఞో వై కృష్ణాజినమ్ ।
యజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం సగ్ంసృజతి ॥ 20 ॥
యద్గ్రామ్యాణా-మ్పాత్రాణా-ఙ్కపాలై-స్సగ్ంసృజేత్ ।
గ్రామ్యాణి పాత్రాణి శుచా-ఽర్పయేత్ । అర్మకపాలై-స్సగ్ంసృజతి । ఏతాని వా అనుపజీవనీయాని । తాన్యేవ శుచా-ఽర్పయతి ।
శర్కరాభి-స్సగ్ంసృజతి ధృత్యై । అథో శన్త్వాయ । అజలోమై-స్సగ్ంసృజతి । ఏషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూః । యదజా । ప్రియయైవైన-న్తనువా సగ్ంసృజతి । అథో తేజసా । కృష్ణాజినస్య లోమభి-స్సగ్ంసృజతి । యజ్ఞో వై కృష్ణాజినమ్ ।
యజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం సగ్ంసృజతి ॥ 20 ॥
(యాజాయై - న జుహుయా - దవిశ-ద్- వేణః - శాన్త్యై - పఙ్క్తిరాధసమిత్యాహ - హరతి - దిహన్తి - పరాక్రమ - తావిశత్ - ప్రజాయమానానాగ్ం - సృజతి - శన్త్వాయా ష్టౌ చ) (అ. 2)
అనువాకం 3
పరిశ్రితే కరోతి । బ్రహ్మవర్చసస్య పరిగృహీత్యై । న కుర్వన్నభి ప్రాణ్యాత్ । య-త్కుర్వన్నభి ప్రాణ్యాత్ । ప్రాణాఞ్ఛుచా-ఽర్పయేత్ । అపహాయ ప్రాణితి ।
ప్రాణానా-ఙ్గోపీథాయ । న ప్రవర్గ్యమ్-చాదిత్యమ్-చాన్తరేయాత్ । యదన్తరేయాత్ । దుశ్చర్మా స్యాత్ ॥ 21 ॥
అనువాకం 3
పరిశ్రితే కరోతి । బ్రహ్మవర్చసస్య పరిగృహీత్యై । న కుర్వన్నభి ప్రాణ్యాత్ । య-త్కుర్వన్నభి ప్రాణ్యాత్ । ప్రాణాఞ్ఛుచా-ఽర్పయేత్ । అపహాయ ప్రాణితి ।
ప్రాణానా-ఙ్గోపీథాయ । న ప్రవర్గ్యమ్-చాదిత్యమ్-చాన్తరేయాత్ । యదన్తరేయాత్ । దుశ్చర్మా స్యాత్ ॥ 21 ॥
తస్మాన్నాన్తరాయ్యమ్ । ఆత్మనో గోపీథాయ । వేణునా కరోతి । తేజో వై వేణుః । తేజః ప్రవర్గ్యః । తేజసైవ తేజ-స్సమర్ధయతి । మఖస్య శిరో-ఽసీత్యాహ । యజ్ఞో వై మఖః । తస్యైతచ్ఛిరః । య-త్ప్రవర్గ్యః ॥ 22 ॥
తస్మాదేవమాహ । యజ్ఞస్య పదే స్థ ఇత్యాహ । యజ్ఞస్య హ్యేతే పదే । అథో ప్రతిష్ఠిత్యై । గాయత్రేణ త్వా ఛన్దసా కరోమీత్యాహ ।
ఛన్దోభిరేవైన-ఙ్కరోతి । త్ర్యుద్ధి-ఙ్కరోతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏషామ్ ఁలోకానామాప్త్యై । ఛన్దోభిః కరోతి ॥ 23 ॥
ఛన్దోభిరేవైన-ఙ్కరోతి । త్ర్యుద్ధి-ఙ్కరోతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏషామ్ ఁలోకానామాప్త్యై । ఛన్దోభిః కరోతి ॥ 23 ॥
వీర్యమ్ ఁవై ఛన్దాగ్ంసి । వీర్యేణైవైన-ఙ్కరోతి ।
యజుషా బిల-ఙ్కరోతి వ్యావృయై । ఇయన్త-ఙ్కరోతి ।
ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితమ్ । ఇయన్త-ఙ్కరోతి ।
యజ్ఞపరుషా సమ్మితమ్ । ఇయన్త-ఙ్కరోతి ।
ఏతావద్వై పురుషే వీర్యమ్ । వీర్యసమ్మితమ్ ॥ 24 ॥
యజుషా బిల-ఙ్కరోతి వ్యావృయై । ఇయన్త-ఙ్కరోతి ।
ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితమ్ । ఇయన్త-ఙ్కరోతి ।
యజ్ఞపరుషా సమ్మితమ్ । ఇయన్త-ఙ్కరోతి ।
ఏతావద్వై పురుషే వీర్యమ్ । వీర్యసమ్మితమ్ ॥ 24 ॥
అపరిమిత-ఙ్కరోతి । అపరిమితస్యావరుద్ధ్యై । పరిగ్రీవ-ఙ్కరోతి ధృత్యై । సూర్యస్య హరసా శ్రాయేత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । అశ్వశకేన ధూపయతి । ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః సయోనిత్వాయ । వృష్ణో అశ్వస్య నిష్పదసీత్యాహ ।
అసౌ వా ఆదిత్యో వృషా-ఽశ్వః । తస్య ఛన్దాగ్ంసి నిష్పత్ ॥ 25 ॥
అసౌ వా ఆదిత్యో వృషా-ఽశ్వః । తస్య ఛన్దాగ్ంసి నిష్పత్ ॥ 25 ॥
ఛన్దోభిరేవైన-న్ధూపయతి । అర్చిషే త్వా శోచిషే త్వేత్యాహ । తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి । వారుణో-ఽభీద్ధః । మైత్రియోపైతి శాన్త్యై । సిద్ధ్యై త్వేత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । దేవస్త్వా సవితోద్వపత్విత్యాహ ।
సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభిరుద్వపతి । అపద్యమానః పృథివ్యామాశా దిశ ఆపృణేత్యాహ ॥ 26 ॥
సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభిరుద్వపతి । అపద్యమానః పృథివ్యామాశా దిశ ఆపృణేత్యాహ ॥ 26 ॥
తస్మాదగ్ని-స్సర్వా దిశో-ఽను విభాతి ।
ఉత్తిష్ఠ బృహన్-భవోర్ధ్వస్తిష్ఠ ధ్రువస్త్వమిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యై ।
ఈశ్వరో వా ఏషో-ఽన్ధో భవితోః ।
యః ప్రవర్గ్యమన్వీక్షతే । సూర్యస్య త్వా చక్షుషా-ఽన్వీక్ష ఇత్యాహ ।
చక్షుషో గోపీథాయ । ఋజవే త్వా సాధవే త్వా సుక్షిత్యై త్వా భూత్యై త్వేత్యాహ । ఇయం-వాఁ ఋజుః । అన్తరిక్షగ్ం సాధు । అసౌ సుక్షితిః ॥ 27 ॥
ఉత్తిష్ఠ బృహన్-భవోర్ధ్వస్తిష్ఠ ధ్రువస్త్వమిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యై ।
ఈశ్వరో వా ఏషో-ఽన్ధో భవితోః ।
యః ప్రవర్గ్యమన్వీక్షతే । సూర్యస్య త్వా చక్షుషా-ఽన్వీక్ష ఇత్యాహ ।
చక్షుషో గోపీథాయ । ఋజవే త్వా సాధవే త్వా సుక్షిత్యై త్వా భూత్యై త్వేత్యాహ । ఇయం-వాఁ ఋజుః । అన్తరిక్షగ్ం సాధు । అసౌ సుక్షితిః ॥ 27 ॥
దిశో భూతిః । ఇమానేవాస్మై లోకాన్ కల్పయతి । అథో ప్రతిష్ఠిత్యై । ఇద-మహ-మముమాముష్యాయణమ్ ఁవిశా పశుభి-ర్బ్రహ్మవర్చసేన పర్యూహామీత్యాహ ।
విశైవైన-మ్పశుభి-ర్బ్రహ్మవర్చసేన పర్యూహతి ।
విశేతి రాజన్యస్య బ్రూయాత్ । విశైవైన-మ్పర్యూహతి । పశుభిరితి వైశ్యస్య । పశుభిరేవైన-మ్పర్యూహతి । అసుర్య-మ్పాత్రమనాచ్ఛృణ్ణమ్ ॥ 28 ॥
విశైవైన-మ్పశుభి-ర్బ్రహ్మవర్చసేన పర్యూహతి ।
విశేతి రాజన్యస్య బ్రూయాత్ । విశైవైన-మ్పర్యూహతి । పశుభిరితి వైశ్యస్య । పశుభిరేవైన-మ్పర్యూహతి । అసుర్య-మ్పాత్రమనాచ్ఛృణ్ణమ్ ॥ 28 ॥
ఆచ్ఛృణత్తి । దేవత్రా-ఽకః । అజక్షీరేణాచ్ఛృణత్తి ।
పరమం-వాఁ ఏత-త్పయః । యదజక్షీరమ్ । పరమేణైవైన-మ్పయసా-ఽఽచ్ఛృణత్తి ।
యజుషా వ్యావృత్త్యై । ఛన్దోభిరాచ్ఛృణత్తి । ఛన్దోభిర్వా ఏష క్రియతే । ఛన్దోభిరేవ ఛన్దాగ్స్యాచ్ఛృణత్తి । ఛృన్ధి వాచమిత్యాహ ।
వాచమేవావరున్ధే । ఛృన్ధ్యూర్జమిత్యాహ । ఊర్జమేవావరున్ధే । ఛృన్ధి హవిరిత్యాహ । హవిరేవాకః । దేవ పురశ్చర సఘ్యాసన్త్వేత్యాహ ।
యథాయజురేవైతత్ ॥ 29 ॥
పరమం-వాఁ ఏత-త్పయః । యదజక్షీరమ్ । పరమేణైవైన-మ్పయసా-ఽఽచ్ఛృణత్తి ।
యజుషా వ్యావృత్త్యై । ఛన్దోభిరాచ్ఛృణత్తి । ఛన్దోభిర్వా ఏష క్రియతే । ఛన్దోభిరేవ ఛన్దాగ్స్యాచ్ఛృణత్తి । ఛృన్ధి వాచమిత్యాహ ।
వాచమేవావరున్ధే । ఛృన్ధ్యూర్జమిత్యాహ । ఊర్జమేవావరున్ధే । ఛృన్ధి హవిరిత్యాహ । హవిరేవాకః । దేవ పురశ్చర సఘ్యాసన్త్వేత్యాహ ।
యథాయజురేవైతత్ ॥ 29 ॥
(స్యా-ద్య-త్ప్రవర్గ్యః - ఛన్దోభిః కరోతి - వీర్య సమ్మితమ్ - ఛన్దాగ్ంసి నిష్పత్ - పృణేత్యాహ - సుక్షితి - రనాచ్ఛృణ్ణమ్ - ఛన్దాగ్స్యాచ్ఛృణ త్త్యష్టౌ చ) (అ. 3)
అనువాకం 4
బ్రహ్మ-న్ప్రచరిష్యామో హోత-ర్ఘర్మమభిష్టుహీత్యాహ ।
ఏష వా ఏతర్హి బృహస్పతిః । యద్బ్రహ్మా ।
తస్మా ఏవ ప్రతిప్రోచ్య ప్రచరతి ।
ఆత్మనో-ఽనార్త్యై । యమాయ త్వా మఖాయ త్వేత్యాహ ।
ఏతా వా ఏతస్య దేవతాః । తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి । మదన్తీభిః ప్రోక్షతి । తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి ॥ 30 ॥
అనువాకం 4
బ్రహ్మ-న్ప్రచరిష్యామో హోత-ర్ఘర్మమభిష్టుహీత్యాహ ।
ఏష వా ఏతర్హి బృహస్పతిః । యద్బ్రహ్మా ।
తస్మా ఏవ ప్రతిప్రోచ్య ప్రచరతి ।
ఆత్మనో-ఽనార్త్యై । యమాయ త్వా మఖాయ త్వేత్యాహ ।
ఏతా వా ఏతస్య దేవతాః । తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి । మదన్తీభిః ప్రోక్షతి । తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి ॥ 30 ॥
అభిపూర్వ-మ్ప్రోక్షతి । అభిపూర్వ-మేవాస్మిన్-తేజో దధాతి । త్రిః ప్రోక్షతి । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః । అథో మేద్ధ్యత్వాయ । హోతా-ఽన్వాహ । రక్షసామపహత్యై । అనవానమ్ । ప్రాణానాగ్ం సన్తత్యై ।
త్రిష్టుభః సతీ-ర్గాయత్రీరివాన్వాహ ॥ 31 ॥
త్రిష్టుభః సతీ-ర్గాయత్రీరివాన్వాహ ॥ 31 ॥
గాయత్రో హి ప్రాణః । ప్రాణమేవ యజమానే దధాతి । సన్తతమన్వాహ । ప్రాణానామన్నాద్యస్య సన్తత్యై । అథో రక్షసామపహత్యై । య-త్పరిమితా అనుబ్రూయాత్ । పరిమితమవరున్ధీత । అపరిమితా అన్వాహ ।
అపరిమితస్యావరుద్ధ్యై । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య ॥ 32 ॥
అపరిమితస్యావరుద్ధ్యై । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య ॥ 32 ॥
య-త్ప్రవర్గ్యః । ఊంర్ముఞ్జాః । య-న్మౌఞ్జో వేదో భవతి । ఊర్జైవ యజ్ఞస్య శిర-స్సమర్ధయతి । ప్రాణాహుతీ-ర్జుహోతి । ప్రాణానేవ యజమానే దధాతి । సప్త జుహోతి । సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణాః । ప్రాణానేవాస్మి-న్దధాతి । దేవస్త్వా సవితా మద్ధ్వా-ఽనక్త్విత్యాహ ॥ 33 ॥
తేజసైవైనమనక్తి । పృథివీ-న్తపసస్త్రాయస్వేతి హిరణ్యముపాస్యతి । అస్యా అనతిదాహాయ । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః । అగ్ని-స్సర్వా దేవతాః । ప్రలవానాదీప్యోపాస్యతి । దేవతాస్వేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి । అప్రతిశీర్ణాగ్ర-మ్భవతి ।
ఏత-ద్బర్హిర్హ్యేషః ॥ 34 ॥
ఏత-ద్బర్హిర్హ్యేషః ॥ 34 ॥
అర్చిరసి శోచిరసీత్యాహ । తేజ ఏవాస్మి-న్బ్రహ్మవర్చస-న్దధాతి । సగ్ంసీదస్వ మహాగ్ం అసీత్యాహ । మహాన్. హ్యేషః । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ।
ఏతే వావ త ఋత్విజః । యే దర్శపూర్ణమాసయోః ।
అథ కథా హోతా యజమానాయాశిషో నాశాస్త ఇతి ।
పురస్తాదాశీః ఖలు వా అన్యో యజ్ఞః । ఉపరిష్టాదాశీరన్యః ॥ 35 ॥
ఏతే వావ త ఋత్విజః । యే దర్శపూర్ణమాసయోః ।
అథ కథా హోతా యజమానాయాశిషో నాశాస్త ఇతి ।
పురస్తాదాశీః ఖలు వా అన్యో యజ్ఞః । ఉపరిష్టాదాశీరన్యః ॥ 35 ॥
అనాధృష్యా పురస్తాదితి యదేతాని యజూగ్ష్యాహ । శీర్షత ఏవ యజ్ఞస్య యజమాన ఆశిషో-ఽవరున్ధే । ఆయుః పురస్తాదాహ । ప్రజా-న్దక్షిణతః । ప్రాణ-మ్పశ్చాత్ ।
శ్రోత్రముత్తరతః । విధృతిముపరిష్టాత్ । ప్రాణానేవాస్మై సమీచో దధాతి ।
ఈశ్వరో వా ఏష దిశో-ఽనూన్మదితోః ।
యన్దిశో-ఽను వ్యాస్థాపయన్తి ॥ 36 ॥
శ్రోత్రముత్తరతః । విధృతిముపరిష్టాత్ । ప్రాణానేవాస్మై సమీచో దధాతి ।
ఈశ్వరో వా ఏష దిశో-ఽనూన్మదితోః ।
యన్దిశో-ఽను వ్యాస్థాపయన్తి ॥ 36 ॥
మనోరశ్వా-ఽసి భూరిపుత్రేతీమా-మభిమృశతి ।
ఇయం-వైఁ మనోరశ్వా భూరిపుత్రా । అస్యామేవ ప్రతితిష్ఠత్యనున్మాదాయ । సూపసదా మే భూయా మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
చితః స్థ పరిచిత ఇత్యాహ । అపచితిమేవాస్మి-న్దధాతి । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
అసౌ ఖలు వా ఆదిత్యః ప్రవర్గ్యః । తస్య మరుతో రశ్మయః ॥ 37 ॥
ఇయం-వైఁ మనోరశ్వా భూరిపుత్రా । అస్యామేవ ప్రతితిష్ఠత్యనున్మాదాయ । సూపసదా మే భూయా మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
చితః స్థ పరిచిత ఇత్యాహ । అపచితిమేవాస్మి-న్దధాతి । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
అసౌ ఖలు వా ఆదిత్యః ప్రవర్గ్యః । తస్య మరుతో రశ్మయః ॥ 37 ॥
స్వాహా మరుద్భిః పరిశ్రయస్వేత్యాహ । అముమేవాదిత్యగ్ం రశ్మిభిః పర్యూహతి ।
తస్మా-దసావాదిత్యో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే రశ్మిభిః పర్యూఢః । తస్మా-ద్రాజా విశా పర్యూఢః । తస్మా-ద్గ్రామణీ-స్సజాతైః పర్యూఢః । అగ్నే-స్సృష్టస్య యతః । వికఙ్కత-మ్భా ఆర్చ్ఛత్ ।
య-ద్వైకఙ్కతాః పరిధయో భవన్తి ।
భా ఏవావరున్ధే । ద్వాదశ భవన్తి ॥ 38 ॥
తస్మా-దసావాదిత్యో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే రశ్మిభిః పర్యూఢః । తస్మా-ద్రాజా విశా పర్యూఢః । తస్మా-ద్గ్రామణీ-స్సజాతైః పర్యూఢః । అగ్నే-స్సృష్టస్య యతః । వికఙ్కత-మ్భా ఆర్చ్ఛత్ ।
య-ద్వైకఙ్కతాః పరిధయో భవన్తి ।
భా ఏవావరున్ధే । ద్వాదశ భవన్తి ॥ 38 ॥
ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సరః । సంవఁథ్సరమేవావరున్ధే ।
అస్తి త్రయోదశో మాస ఇత్యాహుః । య-త్త్రయోదశః పరిధిర్భవతి । తేనైవ త్రయోదశ-మ్మాసమవరున్ధే । అన్తరిక్షస్యాన్త-ర్ధిరసీత్యాహ వ్యావృత్త్యై । దివ-న్తపసస్త్రాయస్వే-త్యుపరిష్టా-ద్ధిరణ్యమధి నిదధాతి । అముష్యా అనతిదాహాయ । అథో ఆభ్యామేవైనముభయతః పరిగృహ్ణాతి ।
అర్హ-న్బిభర్షి సాయకాని ధన్వేత్యాహ ॥ 39 ॥
అస్తి త్రయోదశో మాస ఇత్యాహుః । య-త్త్రయోదశః పరిధిర్భవతి । తేనైవ త్రయోదశ-మ్మాసమవరున్ధే । అన్తరిక్షస్యాన్త-ర్ధిరసీత్యాహ వ్యావృత్త్యై । దివ-న్తపసస్త్రాయస్వే-త్యుపరిష్టా-ద్ధిరణ్యమధి నిదధాతి । అముష్యా అనతిదాహాయ । అథో ఆభ్యామేవైనముభయతః పరిగృహ్ణాతి ।
అర్హ-న్బిభర్షి సాయకాని ధన్వేత్యాహ ॥ 39 ॥
స్తౌత్యేవైనమేతత్ । గాయత్రమసి త్రైష్టుభమసి జాగతమసీతి ధవిత్రాణ్యాదత్తే । ఛన్దోభిరేవైనాన్యాదత్తే । మధు మద్ధ్వితి ధూనోతి । ప్రాణో వై మధు । ప్రాణమేవ యజమానే దధాతి । త్రిః పరియన్తి । త్రివృద్ధి ప్రాణః ।
త్రిః పరియన్తి । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః ॥ 40 ॥
త్రిః పరియన్తి । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః ॥ 40 ॥
అథో రక్షసామపహత్యై । త్రిః పునః పరియన్తి ।
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతుష్వేవ ప్రతితిష్ఠన్తి । యో వై ఘర్మస్య ప్రియాన్-తనువమాక్రామతి । దుశ్చర్మా వై స భవతి ।
ఏష హ వా అస్య ప్రియా-న్తనువమాక్రామతి ।
య స్త్రిః పరీత్య చతుర్థ-మ్పర్యేతి ।
ఏతాగ్ం హ వా అస్యోగ్రదేవో రాజనిరాచక్రామ ॥ 41 ॥
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతుష్వేవ ప్రతితిష్ఠన్తి । యో వై ఘర్మస్య ప్రియాన్-తనువమాక్రామతి । దుశ్చర్మా వై స భవతి ।
ఏష హ వా అస్య ప్రియా-న్తనువమాక్రామతి ।
య స్త్రిః పరీత్య చతుర్థ-మ్పర్యేతి ।
ఏతాగ్ం హ వా అస్యోగ్రదేవో రాజనిరాచక్రామ ॥ 41 ॥
తతో వై స దుశ్చర్మా-ఽభవత్ । తస్మా-త్త్రిః పరీత్య న చతుర్థ-మ్పరీయాత్ । ఆత్మనో గోపీథాయ । ప్రాణా వై ధవిత్రాణి । అవ్యతిషఙ్గ-న్ధూన్వన్తి ।
ప్రాణానా-మవ్యతిషఙ్గాయ క్లృప్త్యై । వినిషద్య ధూన్వన్తి । దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠన్తి । ఊర్ధ్వన్ధూన్వన్తి । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై । సర్వతో ధూన్వన్తి ।
తస్మాదయగ్ం సర్వతః పవతే ॥ 42 ॥
ప్రాణానా-మవ్యతిషఙ్గాయ క్లృప్త్యై । వినిషద్య ధూన్వన్తి । దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠన్తి । ఊర్ధ్వన్ధూన్వన్తి । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై । సర్వతో ధూన్వన్తి ।
తస్మాదయగ్ం సర్వతః పవతే ॥ 42 ॥
(దధా- తీవాన్వాహ - యజ్ఞ - స్యాహై - ష - ఉపరిష్టాదాశీరన్యో - వ్యాస్థాపయన్తి - రశ్మయో - భవన్తి - ధన్వేత్యాహ - యజ్ఞ - శ్చక్రామ - సమష్ట్యై ద్వే చ) (అ. 4)
అనువాకం 5
అగ్నిష్ట్వా వసుభిః పురస్తా-ద్రోచయతు గాయత్రేణ ఛన్దసేత్యాహ । అగ్నిరేవైనం-వఁసుభిః పురస్తా-ద్రోచయతి గాయత్రేణ ఛన్దసా । స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
ఇన్ద్రస్త్వా రుద్రై-ర్దక్షిణతో రోచయతు త్రైష్టుభేన
ఛన్దసేత్యాహ । ఇన్ద్ర ఏవైనగ్ం రుద్రై-ర్దక్షిణతో రోచయతి త్రైష్టుభేన ఛన్దసా । స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
వరుణస్త్వా-ఽఽదిత్యైః పశ్చా-ద్రోచయతు జాగతేన ఛన్దసేత్యాహ । వరుణ ఏవైనమాదిత్యైః పశ్చా-ద్రోచయతి జాగతేన ఛన్దసా ॥ 43 ॥
అనువాకం 5
అగ్నిష్ట్వా వసుభిః పురస్తా-ద్రోచయతు గాయత్రేణ ఛన్దసేత్యాహ । అగ్నిరేవైనం-వఁసుభిః పురస్తా-ద్రోచయతి గాయత్రేణ ఛన్దసా । స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
ఇన్ద్రస్త్వా రుద్రై-ర్దక్షిణతో రోచయతు త్రైష్టుభేన
ఛన్దసేత్యాహ । ఇన్ద్ర ఏవైనగ్ం రుద్రై-ర్దక్షిణతో రోచయతి త్రైష్టుభేన ఛన్దసా । స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
వరుణస్త్వా-ఽఽదిత్యైః పశ్చా-ద్రోచయతు జాగతేన ఛన్దసేత్యాహ । వరుణ ఏవైనమాదిత్యైః పశ్చా-ద్రోచయతి జాగతేన ఛన్దసా ॥ 43 ॥
స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
ద్యుతానస్త్వా మారుతో మరుద్భిరుత్తరతో రోచయత్వానుష్టుభేన ఛన్దసేత్యాహ ।
ద్యుతాన ఏవైన-మ్మారుతో మరుద్భిరుత్తరతో రోచయత్యానుష్టుభేన ఛన్దసా ।
స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
బృహస్పతిస్త్వా విశ్వై-ర్దేవైరుపరిష్టా-ద్రోచయతు పాఙ్క్తేన ఛన్దసేత్యాహ ।
బృహస్పతిరేవైనమ్ ఁవిశ్వై-ర్దేవైరుపరిష్టా-ద్రోచయతి పాఙ్క్తేన ఛన్దసా ।
స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ 44 ॥
ద్యుతానస్త్వా మారుతో మరుద్భిరుత్తరతో రోచయత్వానుష్టుభేన ఛన్దసేత్యాహ ।
ద్యుతాన ఏవైన-మ్మారుతో మరుద్భిరుత్తరతో రోచయత్యానుష్టుభేన ఛన్దసా ।
స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
బృహస్పతిస్త్వా విశ్వై-ర్దేవైరుపరిష్టా-ద్రోచయతు పాఙ్క్తేన ఛన్దసేత్యాహ ।
బృహస్పతిరేవైనమ్ ఁవిశ్వై-ర్దేవైరుపరిష్టా-ద్రోచయతి పాఙ్క్తేన ఛన్దసా ।
స మా రుచితో రోచయేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ 44 ॥
రోచితస్త్వ-న్దేవ ఘర్మ దేవేష్వసీత్యాహ । రోచితో హ్యేష దేవేషు । రోచిషీయాహ-మ్మనుష్యేష్విత్యాహ । రోచత ఏవైష మనుష్యేషు । సమ్రాడ్ ఘర్మ రుచితస్త్వ-న్దేవేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చస్యసీత్యాహ ।
రుచితో హ్యేష దేవేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ ।
రుచితో-ఽహ-మ్మనుష్యేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ భూయాసమిత్యాహ ।
రుచిత ఏవైష మనుష్యేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ భవతి । రుగసి రుచ-మ్మయి ధేహి మయి రుగిత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
తం-యఁదేతై-ర్యజుర్భిరరోచయిత్వా । రుచితో ఘర్మ ఇతి ప్రబ్రూయాత్ । అరోచుకో-ఽద్ధ్వర్యు-స్స్యాత్ ।
అరోచుకో యజమానః । అథ యదేనమేతైర్యజుర్భీ రోచయిత్వా । రుచితో ఘర్మ ఇతి ప్రాహ । రోచుకో-ఽద్ధ్వర్యు-ర్భవతి । రోచుకో యజమానః ॥ 45 ॥
రుచితో హ్యేష దేవేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ ।
రుచితో-ఽహ-మ్మనుష్యేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ భూయాసమిత్యాహ ।
రుచిత ఏవైష మనుష్యేష్వాయుష్మాగ్ స్తేజస్వీ బ్రహ్మవర్చసీ భవతి । రుగసి రుచ-మ్మయి ధేహి మయి రుగిత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
తం-యఁదేతై-ర్యజుర్భిరరోచయిత్వా । రుచితో ఘర్మ ఇతి ప్రబ్రూయాత్ । అరోచుకో-ఽద్ధ్వర్యు-స్స్యాత్ ।
అరోచుకో యజమానః । అథ యదేనమేతైర్యజుర్భీ రోచయిత్వా । రుచితో ఘర్మ ఇతి ప్రాహ । రోచుకో-ఽద్ధ్వర్యు-ర్భవతి । రోచుకో యజమానః ॥ 45 ॥
(పశ్చా-ద్రోచయతి జగతేన ఛన్దసా - పాఙ్క్తేన ఛన్దసా స మా రుచితో రోచయేత్యాహాశిషమేవైతామాశాస్తే - శాస్తే ఽష్టౌ చ) (అ. 5)
అనువాకం 6
శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః । గ్రీవా ఉపసదః । పురస్తాదుపసదా-మ్ప్రవర్గ్య-మ్ప్రవృణక్తి । గ్రీవాస్వేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి । త్రిః ప్రవృణక్తి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏభ్య ఏవ లోకేభ్యో యజ్ఞస్య శిరో-ఽవరున్ధే ।
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః ॥ 46 ॥
అనువాకం 6
శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః । గ్రీవా ఉపసదః । పురస్తాదుపసదా-మ్ప్రవర్గ్య-మ్ప్రవృణక్తి । గ్రీవాస్వేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి । త్రిః ప్రవృణక్తి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏభ్య ఏవ లోకేభ్యో యజ్ఞస్య శిరో-ఽవరున్ధే ।
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః ॥ 46 ॥
ఋతుభ్య ఏవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽవరున్ధే । ద్వాదశ కృత్వః ప్రవృణక్తి । ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సరః । సంవఁథ్సరాదేవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽవరున్ధే । చతుర్విగ్ంశతి-స్సమ్పద్యన్తే । చతుర్విగ్ంశతిరర్ధమాసాః ।
అర్ధమాసేభ్య ఏవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽవరున్ధే । అథో ఖలు । సకృదేవ ప్రవృజ్యః । ఏకగ్ం హి శిరః ॥ 47 ॥
అర్ధమాసేభ్య ఏవ యజ్ఞస్య శిరో-ఽవరున్ధే । అథో ఖలు । సకృదేవ ప్రవృజ్యః । ఏకగ్ం హి శిరః ॥ 47 ॥
అగ్నిష్టోమే ప్రవృణక్తి । ఏతావాన్. వై యజ్ఞః । యావానగ్నిష్టోమః । యావానేవ యజ్ఞః । తస్య శిరః ప్రతిదధాతి । నోక్థ్యే ప్రవృఞ్జ్యాత్ ।
ప్రజా వై పశవ ఉక్థాని । యదుక్థ్యే ప్రవృఞ్జ్యాత్ ।
ప్రజా-మ్పశూనస్య నిర్దహేత్ । విశ్వజితి సర్వపృష్ఠే ప్రవృణక్తి ॥ 48 ॥
ప్రజా వై పశవ ఉక్థాని । యదుక్థ్యే ప్రవృఞ్జ్యాత్ ।
ప్రజా-మ్పశూనస్య నిర్దహేత్ । విశ్వజితి సర్వపృష్ఠే ప్రవృణక్తి ॥ 48 ॥
పృష్ఠాని వా అచ్యుతఞ్చ్యావయన్తి ।
పృష్ఠైరేవాస్మా అచ్యుతఞ్చ్యావయిత్వా-ఽవరున్ధే । అపశ్య-ఙ్గోపామిత్యాహ । ప్రాణో వై గోపాః । ప్రాణమేవ ప్రజాసు వియాతయతి ।
అపశ్య-ఙ్గోపామిత్యాహ । అసౌ వా ఆదిత్యో గోపాః । స హీమాః ప్రజా గోపాయతి । తమేవ ప్రజానా-ఙ్గోప్తార-ఙ్కురుతే । అనిపద్యమానమిత్యాహ ॥ 49 ॥
పృష్ఠైరేవాస్మా అచ్యుతఞ్చ్యావయిత్వా-ఽవరున్ధే । అపశ్య-ఙ్గోపామిత్యాహ । ప్రాణో వై గోపాః । ప్రాణమేవ ప్రజాసు వియాతయతి ।
అపశ్య-ఙ్గోపామిత్యాహ । అసౌ వా ఆదిత్యో గోపాః । స హీమాః ప్రజా గోపాయతి । తమేవ ప్రజానా-ఙ్గోప్తార-ఙ్కురుతే । అనిపద్యమానమిత్యాహ ॥ 49 ॥
న హ్యేష నిపద్యతే । ఆ చ పరా చ పథిభిశ్చరన్తమిత్యాహ । ఆ చ హ్యేష పరా చ పథిభిశ్చరతి । స సద్ధ్రీచీ-స్స విషూచీర్వసాన ఇత్యాహ । సద్ధ్రీచీశ్చ హ్యేష విషూచీశ్చ వసానః ప్రజా అభి విపశ్యతి । ఆ వరీవర్తి భువనేష్వన్తరిత్యాహ । ఆ హ్యేష వరీవర్తి భువనేష్వన్తః । అత్ర ప్రావీర్మధు మాద్ధ్వీభ్యా-మ్మధు మాధూచీభ్యామిత్యాహ ।
వాసన్తికావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
సమగ్నిరగ్నినా గతేత్యాహ ॥ 50 ॥
వాసన్తికావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
సమగ్నిరగ్నినా గతేత్యాహ ॥ 50 ॥
గ్రైష్మావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి । సమగ్నిరగ్నినా గతేత్యాహ । అగ్నిర్హ్యేవైషో-ఽగ్నినా సఙ్గచ్ఛతే । స్వాహా సమగ్నిస్తపసా గతేత్యాహ ।
పూర్వమేవోదితమ్ । ఉత్తరేణాభిగృణాతి ।
ధర్తా దివో విభాసి రజసః పృథివ్యా ఇత్యాహ ।
వార్షికావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
హృదే త్వా మనసే త్వేత్యాహ । శారదావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ॥ 51 ॥
పూర్వమేవోదితమ్ । ఉత్తరేణాభిగృణాతి ।
ధర్తా దివో విభాసి రజసః పృథివ్యా ఇత్యాహ ।
వార్షికావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
హృదే త్వా మనసే త్వేత్యాహ । శారదావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ॥ 51 ॥
దివి దేవేషు హోత్రా యచ్ఛేత్యాహ । హోత్రాభిరేవేమాన్ ఁలోకాన్-థ్స-న్దధాతి । విశ్వాసా-మ్భువా-మ్పత ఇత్యాహ । హైమన్తికావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
దేవశ్రూస్త్వ-న్దేవ ఘర్మ దేవా-న్పాహీత్యాహ ।
శైశిరావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
తపోజాం-వాఁచమస్మే నియచ్ఛ దేవాయువమిత్యాహ ।
యా వై మేద్ధ్యా వాక్ । సా తపోజాః । తామేవావరున్ధే ॥ 52 ॥
దేవశ్రూస్త్వ-న్దేవ ఘర్మ దేవా-న్పాహీత్యాహ ।
శైశిరావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి ।
తపోజాం-వాఁచమస్మే నియచ్ఛ దేవాయువమిత్యాహ ।
యా వై మేద్ధ్యా వాక్ । సా తపోజాః । తామేవావరున్ధే ॥ 52 ॥
గర్భో దేవానామిత్యాహ । గర్భో హ్యేష దేవానామ్ । పితా మతీనామిత్యాహ । ప్రజా వై మతయః । తాసామేష ఏవ పితా । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
తస్మాదేవమాహ । పతిః ప్రజానామిత్యాహ । పతిర్హ్యేష ప్రజానామ్ । మతిః కవీనామిత్యాహ ॥ 53 ॥
తస్మాదేవమాహ । పతిః ప్రజానామిత్యాహ । పతిర్హ్యేష ప్రజానామ్ । మతిః కవీనామిత్యాహ ॥ 53 ॥
మతిర్హ్యేష కవీనామ్ । స-న్దేవో దేవేన సవిత్రా ఽయతిష్ట సగ్ం సూర్యేణారుక్తేత్యాహ ।
అముఞ్చైవాదిత్య-మ్ప్రవర్గ్యఞ్చ సగ్ంశాస్తి ।
ఆయుర్దాస్త్వమస్మభ్య-ఙ్ఘర్మ వర్చోదా అసీత్యాహ ।
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే । పితా నో-ఽసి పితా నో బోధేత్యాహ । బోధయత్యేవైనమ్ । న వై తే-ఽవకాశా భవన్తి । పత్నియై దశమః ।
నవ వై పురుషే ప్రాణాః ॥ 54 ॥
అముఞ్చైవాదిత్య-మ్ప్రవర్గ్యఞ్చ సగ్ంశాస్తి ।
ఆయుర్దాస్త్వమస్మభ్య-ఙ్ఘర్మ వర్చోదా అసీత్యాహ ।
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే । పితా నో-ఽసి పితా నో బోధేత్యాహ । బోధయత్యేవైనమ్ । న వై తే-ఽవకాశా భవన్తి । పత్నియై దశమః ।
నవ వై పురుషే ప్రాణాః ॥ 54 ॥
నాభిర్దశమీ । ప్రాణానేవ యజమానే దధాతి । అథో దశాక్షరా విరాట్ । అన్నం-విఁరాట్ । విరాజైవాన్నాద్యమవరున్ధే । యజ్ఞస్య శిరో-ఽచ్ఛిద్యత । త-ద్దేవా హోత్రాభిః ప్రత్యదధుః । ఋత్విజో-ఽవేక్షన్తే । ఏతా వై హోత్రాః । హోత్రాభిరేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ॥ 55 ॥
రుచితమవేక్షన్తే । రుచితాద్వై ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత । ప్రజానాగ్ం సృష్ట్యై । రుచితమవేక్షన్తే । రుచితాద్వై పర్జన్యో వర్షతి । వర్షుకః పర్జన్యో భవతి । స-మ్ప్రజా ఏధన్తే । రుచితమవేక్షన్తే । రుచితమ్ ఁవై బ్రహ్మవర్చసమ్ । బ్రహ్మవర్చసినో భవన్తి ॥ 56 ॥
అధీయన్తో-ఽవేక్షన్తే । సర్వమాయుర్యన్తి । న పత్న్యవేక్షేత । య-త్పన్త్యవేక్షేత । ప్రజాయేత । ప్రజాన్త్వస్యై నిర్దహేత్ । యన్నావేక్షేత । న ప్రజాయేత ।
నాస్యై ప్రజాన్నిర్దహేత్ । తిరస్కృత్య యజు-ర్వాచయతి । ప్రజాయతే । నాస్యై ప్రజాన్నిర్దహతి । త్వష్టీమతీ తే సపేయేత్యాహ । సపాద్ధి ప్రజాః ప్రజాయన్తే ॥ 57 ॥
నాస్యై ప్రజాన్నిర్దహేత్ । తిరస్కృత్య యజు-ర్వాచయతి । ప్రజాయతే । నాస్యై ప్రజాన్నిర్దహతి । త్వష్టీమతీ తే సపేయేత్యాహ । సపాద్ధి ప్రజాః ప్రజాయన్తే ॥ 57 ॥
(ఋతవో - హి శిరః - సర్వపృష్ఠే ప్రవృణ - క్త్యనిపద్యమానమిత్యాహ - గతేత్యాహ - శారదావేవాస్మా ఋతూ కల్పయతి - రున్ధే - కవినామిత్యాహ - ప్రాణాః - ప్రతిదధాతి - భవన్తి - వాచయతి చత్వారి చ) (అ. 6)
అనువాకం 7
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇతి రశనామాదత్తే ప్రసూత్యై । అశ్వినో-ర్బాహుభ్యామిత్యాహ । అశ్వినౌ హి దేవానామద్ధ్వర్యూ ఆస్తామ్ । పూష్ణో హస్తాభ్యామిత్యాహ యత్యై । ఆదదే-ఽదిత్యై రాస్నా-ఽసీత్యాహ యజుష్కృత్యై । ఇడ ఏహ్యదిత ఏహి సరస్వత్యేహీత్యాహ । ఏతాని వా అస్యై దేవనామాని ।
దేవనామైరేవైనా-మాహ్వయతి । అసావేహ్య-సావేహ్య-సావేహీత్యాహ । ఏతాని వా అస్యై మనుష్యనామాని ॥ 58 ॥
అనువాకం 7
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇతి రశనామాదత్తే ప్రసూత్యై । అశ్వినో-ర్బాహుభ్యామిత్యాహ । అశ్వినౌ హి దేవానామద్ధ్వర్యూ ఆస్తామ్ । పూష్ణో హస్తాభ్యామిత్యాహ యత్యై । ఆదదే-ఽదిత్యై రాస్నా-ఽసీత్యాహ యజుష్కృత్యై । ఇడ ఏహ్యదిత ఏహి సరస్వత్యేహీత్యాహ । ఏతాని వా అస్యై దేవనామాని ।
దేవనామైరేవైనా-మాహ్వయతి । అసావేహ్య-సావేహ్య-సావేహీత్యాహ । ఏతాని వా అస్యై మనుష్యనామాని ॥ 58 ॥
మనుష్యనామైరేవైనామాహ్వయతి ।
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః ।
ఋతుభిరేవైనామాహ్వయతి । అదిత్యా ఉష్ణీషమసీత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ ।
వాయురస్యైడ ఇత్యాహ । వాయుదేవత్యో వై వథ్సః ।
పూషా త్వోపావసృజత్విత్యాహ । పౌష్ణా వై దేవతయా పశవః ॥ 59 ॥
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః ।
ఋతుభిరేవైనామాహ్వయతి । అదిత్యా ఉష్ణీషమసీత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ ।
వాయురస్యైడ ఇత్యాహ । వాయుదేవత్యో వై వథ్సః ।
పూషా త్వోపావసృజత్విత్యాహ । పౌష్ణా వై దేవతయా పశవః ॥ 59 ॥
స్వయైవైన-న్దేవతయోపావసృజతి । అశ్విభ్యా-మ్ప్రదాపయేత్యాహ । అశ్వినౌ వై దేవానా-మ్భిషజౌ । తాభ్యామేవాస్మై భేషజ-ఙ్కరోతి । యస్తే స్తనః శశయ ఇత్యాహ । స్తౌత్యేవైనామ్ । ఉస్ర ఘర్మగ్ం శిగ్ంషోస్ర ఘర్మ-మ్పాహి ఘర్మాయ శిగ్ంషేత్యాహ । యథా బ్రూయాదముష్మై దేహీతి । తాదృగేవ తత్ । బృహస్పతిస్త్వోపసీదత్విత్యాహ ॥ 60 ॥
బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః । బ్రహ్మణైవైనాముపసీదతి ।
దానవ-స్స్థ పేరవ ఇత్యాహ । మేద్ధ్యానేవైనాన్కరోతి ।
విష్వగ్వృతో లోహితేనేత్యాహ వ్యావృత్త్యై ।
అశ్విభ్యా-మ్పిన్వస్వ సరస్వత్యై పిన్వస్వ పూష్ణే పిన్వస్వ బృహస్పతయే పిన్వస్వేత్యాహ ।
ఏతాభ్యో హ్యేషా దేవతాభ్యః పిన్వతే ।
ఇన్ద్రాయ పిన్వస్వేన్ద్రాయ పిన్వస్వేత్యాహ ।
ఇన్ద్రమేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి । ద్విరిన్ద్రాయేత్యాహ ॥ 61 ॥
దానవ-స్స్థ పేరవ ఇత్యాహ । మేద్ధ్యానేవైనాన్కరోతి ।
విష్వగ్వృతో లోహితేనేత్యాహ వ్యావృత్త్యై ।
అశ్విభ్యా-మ్పిన్వస్వ సరస్వత్యై పిన్వస్వ పూష్ణే పిన్వస్వ బృహస్పతయే పిన్వస్వేత్యాహ ।
ఏతాభ్యో హ్యేషా దేవతాభ్యః పిన్వతే ।
ఇన్ద్రాయ పిన్వస్వేన్ద్రాయ పిన్వస్వేత్యాహ ।
ఇన్ద్రమేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి । ద్విరిన్ద్రాయేత్యాహ ॥ 61 ॥
తస్మాదిన్ద్రో దేవతానా-మ్భూయిష్ఠభాక్తమః ।
గాయత్రో-ఽసి త్రైష్టుభో-ఽసి జాగతమసీతి శఫోపయమానాదత్తే ।
ఛన్దోభిరేవైనానాదత్తే । సహోర్జో భాగేనోపమేహీత్యాహ ।
ఊర్జ ఏవైన-మ్భాగమకః ।
అశ్వినౌ వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధతావబ్రూతామ్ ।
ఆవాభ్యామేవ పూర్వాభ్యాం-వఁషట్క్రియాతా ఇతి ।
ఇన్ద్రాశ్వినా మధున-స్సారఘస్యేత్యాహ ।
అశ్విభ్యామేవ పూర్వాభ్యాం-వఁషట్కరోతి ।
అథో అశ్వినావేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి ॥ 62 ॥
గాయత్రో-ఽసి త్రైష్టుభో-ఽసి జాగతమసీతి శఫోపయమానాదత్తే ।
ఛన్దోభిరేవైనానాదత్తే । సహోర్జో భాగేనోపమేహీత్యాహ ।
ఊర్జ ఏవైన-మ్భాగమకః ।
అశ్వినౌ వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధతావబ్రూతామ్ ।
ఆవాభ్యామేవ పూర్వాభ్యాం-వఁషట్క్రియాతా ఇతి ।
ఇన్ద్రాశ్వినా మధున-స్సారఘస్యేత్యాహ ।
అశ్విభ్యామేవ పూర్వాభ్యాం-వఁషట్కరోతి ।
అథో అశ్వినావేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి ॥ 62 ॥
ఘర్మ-మ్పాత వసవో యజతా వడిత్యాహ ।
వసూనేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి । య-ద్వషట్కుర్యాత్ । యాతయామా-ఽస్య వషట్కార-స్స్యాత్ ।
యన్న వషట్కుర్యాత్ । రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుః । వడిత్యాహ । పరోక్షమేవ వషట్కరోతి । నాస్య యాతయామా వషట్కారో భవతి ।
న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి ॥ 63 ॥
వసూనేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి । య-ద్వషట్కుర్యాత్ । యాతయామా-ఽస్య వషట్కార-స్స్యాత్ ।
యన్న వషట్కుర్యాత్ । రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుః । వడిత్యాహ । పరోక్షమేవ వషట్కరోతి । నాస్య యాతయామా వషట్కారో భవతి ।
న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి ॥ 63 ॥
స్వాహా త్వా సూర్యస్య రశ్మయే వృష్టివనయే జుహోమీత్యాహ । యో వా అస్య పుణ్యో రశ్మిః । స వృష్టివనిః । తస్మా ఏవైన-ఞ్జుహోతి ।
మధు హవిరసీత్యాహ । స్వదయత్యేవైనమ్ । సూర్యస్య తపస్తపేత్యాహ ।
యథాయజురేవైతత్ । ద్యావాపృథివీభ్యా-న్త్వా పరిగృహ్ణామీత్యాహ ।
ద్యావాపృథివీభ్యా-మేవైన-మ్పరిగృహ్ణాతి ॥ 64 ॥
మధు హవిరసీత్యాహ । స్వదయత్యేవైనమ్ । సూర్యస్య తపస్తపేత్యాహ ।
యథాయజురేవైతత్ । ద్యావాపృథివీభ్యా-న్త్వా పరిగృహ్ణామీత్యాహ ।
ద్యావాపృథివీభ్యా-మేవైన-మ్పరిగృహ్ణాతి ॥ 64 ॥
అన్తరిక్షేణ త్వోపయచ్ఛామీత్యాహ । అన్తరిక్షేణైవైన-ముపయచ్ఛతి ।
న వా ఏత-మ్మనుష్యో భర్తుమర్హతి ।
దేవానా-న్త్వా పితృణామనుమతో భర్తుగ్ం శకేయమిత్యాహ । దేవైరేవైన-మ్పితృభిరనుమత ఆదత్తే । వి వా ఏనమేతదర్ధయన్తి । య-త్పశ్చా-త్ప్రవృజ్య పురో జుహ్వతి । తేజో-ఽసి తేజో-ఽను ప్రేహీత్యాహ । తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి । దివిస్పృమ్మా మా హిగ్ంసీ-రన్తరిక్షస్పృమ్మా మా హిగ్ంసీః
పృథివిస్పృమ్మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ॥ 65 ॥
న వా ఏత-మ్మనుష్యో భర్తుమర్హతి ।
దేవానా-న్త్వా పితృణామనుమతో భర్తుగ్ం శకేయమిత్యాహ । దేవైరేవైన-మ్పితృభిరనుమత ఆదత్తే । వి వా ఏనమేతదర్ధయన్తి । య-త్పశ్చా-త్ప్రవృజ్య పురో జుహ్వతి । తేజో-ఽసి తేజో-ఽను ప్రేహీత్యాహ । తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి । దివిస్పృమ్మా మా హిగ్ంసీ-రన్తరిక్షస్పృమ్మా మా హిగ్ంసీః
పృథివిస్పృమ్మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ॥ 65 ॥
సువరసి సువర్మే యచ్ఛ దివం-యఁచ్ఛ దివో మా పాహీత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
ఆత్మా వాయుః । ఉద్యత్య వాతనామాన్యాహ ।
ఆత్మన్నేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ।
అనవానమ్ । ప్రాణానాగ్ం సన్తత్యై । పఞ్చాహ ॥ 66 ॥
ఆత్మా వాయుః । ఉద్యత్య వాతనామాన్యాహ ।
ఆత్మన్నేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ।
అనవానమ్ । ప్రాణానాగ్ం సన్తత్యై । పఞ్చాహ ॥ 66 ॥
పాఙ్క్తో యజ్ఞః । యావానేవ యజ్ఞః । తస్య శిరః ప్రతిదధాతి । అగ్నయే త్వా వసుమతే స్వాహేత్యాహ ।
అసౌ వా ఆదిత్యో-ఽగ్ని-ర్వసుమాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । సోమాయ త్వా రుద్రవతే స్వాహేత్యాహ ।
చన్ద్రమా వై సోమో రుద్రవాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । వరుణాయ త్వా-ఽఽదిత్యవతే స్వాహేత్యాహ ॥ 67 ॥
అసౌ వా ఆదిత్యో-ఽగ్ని-ర్వసుమాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । సోమాయ త్వా రుద్రవతే స్వాహేత్యాహ ।
చన్ద్రమా వై సోమో రుద్రవాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । వరుణాయ త్వా-ఽఽదిత్యవతే స్వాహేత్యాహ ॥ 67 ॥
అఫ్సు వై వరుణ ఆదిత్యవాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి ।
బృహస్పతయే త్వా విశ్వదేవ్యావతే స్వాహేత్యాహ ।
బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః ।
బ్రహ్మణ ఏవైనఞ్జుహోతి ।
సవిత్రే త్వర్భుమతే విభుమతే ప్రభుమతే వాజవతే స్వాహేత్యాహ । సంవఁథ్సరో వై సవితర్భుమాన్. విభుమా-న్ప్రభుమాన్. వాజవాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । యమాయ త్వా-ఽఙ్గిరస్వతే పితృమతే స్వాహేత్యాహ ।
ప్రాణో వై యమో-ఽఙ్గిరస్వా-న్పితృమాన్ ॥ 68 ॥
బృహస్పతయే త్వా విశ్వదేవ్యావతే స్వాహేత్యాహ ।
బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః ।
బ్రహ్మణ ఏవైనఞ్జుహోతి ।
సవిత్రే త్వర్భుమతే విభుమతే ప్రభుమతే వాజవతే స్వాహేత్యాహ । సంవఁథ్సరో వై సవితర్భుమాన్. విభుమా-న్ప్రభుమాన్. వాజవాన్ । తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । యమాయ త్వా-ఽఙ్గిరస్వతే పితృమతే స్వాహేత్యాహ ।
ప్రాణో వై యమో-ఽఙ్గిరస్వా-న్పితృమాన్ ॥ 68 ॥
తస్మా ఏవైనఞ్జుహోతి । ఏతాభ్య ఏవైన-న్దేవతాభ్యో జుహోతి । దశ సమ్పద్యన్తే । దశాక్షరా విరాట్ । అన్నం-విఁరాట్ । విరాజైవాన్నాద్యమవరున్ధే । రౌహిణాభ్యాం-వైఁ దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్న్ । త-ద్రౌహిణయో రౌహిణత్వమ్ । య-ద్రౌహిణౌ భవతః । రౌహిణాభ్యామేవ త-ద్యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ।
అహర్జ్యోతిః కేతునా జుషతాగ్ం సుజ్యోతిర్జ్యోతిషాగ్ స్వాహా రాత్రిర్జ్యోతిః కేతునా జుషతాగ్ం సుజ్యోతిర్జ్యోతిషాగ్ స్వాహేత్యాహ ।
ఆదిత్యమేవ తదముష్మిన్ ఁలోకే-ఽహ్నా పరస్తా-ద్దాధార । రాత్రియా అవస్తాత్ ।
తస్మాదసావాదిత్యో ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽహోరాత్రాభ్యా-న్ధృతః ॥ 69 ॥
అహర్జ్యోతిః కేతునా జుషతాగ్ం సుజ్యోతిర్జ్యోతిషాగ్ స్వాహా రాత్రిర్జ్యోతిః కేతునా జుషతాగ్ం సుజ్యోతిర్జ్యోతిషాగ్ స్వాహేత్యాహ ।
ఆదిత్యమేవ తదముష్మిన్ ఁలోకే-ఽహ్నా పరస్తా-ద్దాధార । రాత్రియా అవస్తాత్ ।
తస్మాదసావాదిత్యో ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽహోరాత్రాభ్యా-న్ధృతః ॥ 69 ॥
(మనుష్యనామాని - పశవః - సీదత్విత్యా - హేన్ద్రాయేత్యాహా - ర్ధయతి - ఘ్నన్తి - గృహ్ణా - త్యహిగ్ంసాయై - పఞ్చాహా - దిత్యవతే స్వాహేత్యాహ - పితృమా - నేతి చత్వారి చ) (అ. 7)
అనువాకం 8
విశ్వా ఆశా దక్షిణసదిత్యాహ । విశ్వానేవ దేవా-న్ప్రీణాతి । అథో దురిష్ట్యా ఏవైన-మ్పాతి । విశ్వా-న్దేవానయాడిహేత్యాహ । విశ్వానేవ దేవా-న్భాగధేయేన సమర్ధయతి । స్వాహాకృతస్య ఘర్మస్య మధోః పిబతమశ్వినేత్యాహ ।
అశ్వినావేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి ।
స్వాహా-ఽగ్నయే యజ్ఞియాయ శంయఁజుర్భిరిత్యాహ । అభ్యేవైన-ఙ్ఘారయతి । అథో హవిరేవాకః ॥ 70 ॥
అనువాకం 8
విశ్వా ఆశా దక్షిణసదిత్యాహ । విశ్వానేవ దేవా-న్ప్రీణాతి । అథో దురిష్ట్యా ఏవైన-మ్పాతి । విశ్వా-న్దేవానయాడిహేత్యాహ । విశ్వానేవ దేవా-న్భాగధేయేన సమర్ధయతి । స్వాహాకృతస్య ఘర్మస్య మధోః పిబతమశ్వినేత్యాహ ।
అశ్వినావేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి ।
స్వాహా-ఽగ్నయే యజ్ఞియాయ శంయఁజుర్భిరిత్యాహ । అభ్యేవైన-ఙ్ఘారయతి । అథో హవిరేవాకః ॥ 70 ॥
అశ్వినా ఘర్మ-మ్పాతగ్ం హార్దివాన-మహర్దివాభి-రూతిభిరిత్యాహ । అశ్వినావేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి । అను వా-న్ద్యావాపృథివీ మగ్ంసాతామిత్యాహానుమత్యై ।
స్వాహేన్ద్రాయ స్వాహేన్ద్రా వడిత్యాహ ।
ఇన్ద్రాయ హి పురో హూయతే । ఆశ్రావ్యాహ ఘర్మస్య యజేతి । వషట్కృతే జుహోతి । రక్షసామపహత్యై । అనుయజతి స్వగాకృత్యై ।
ఘర్మమపాతమశ్వినేత్యాహ ॥ 71 ॥
స్వాహేన్ద్రాయ స్వాహేన్ద్రా వడిత్యాహ ।
ఇన్ద్రాయ హి పురో హూయతే । ఆశ్రావ్యాహ ఘర్మస్య యజేతి । వషట్కృతే జుహోతి । రక్షసామపహత్యై । అనుయజతి స్వగాకృత్యై ।
ఘర్మమపాతమశ్వినేత్యాహ ॥ 71 ॥
పూర్వమేవోదితమ్ । ఉత్తరేణాభిగృణాతి ।
అను వాన్-ద్యావాపృథివీ అమగ్ంసాతామిత్యాహానుమత్యై ।
త-మ్ప్రావ్యమ్ ఁయథావణ్ణమో దివే నమః పృథివ్యా ఇత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । దివి ధా ఇమం-యఁజ్ఞం-యఁజ్ఞమిమ-న్దివి ధా ఇత్యాహ ।
సువర్గమేవైనమ్ ఁలోక-ఙ్గమయతి ।
దివ-ఙ్గచ్ఛాన్తరిక్ష-ఙ్గచ్ఛ పృథివీ-ఙ్గచ్ఛేత్యాహ ।
ఏష్వేవైనమ్ ఁలోకేషు ప్రతిష్ఠాపయతి । పఞ్చ ప్రదిశో గచ్ఛేత్యాహ ॥ 72 ॥
అను వాన్-ద్యావాపృథివీ అమగ్ంసాతామిత్యాహానుమత్యై ।
త-మ్ప్రావ్యమ్ ఁయథావణ్ణమో దివే నమః పృథివ్యా ఇత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । దివి ధా ఇమం-యఁజ్ఞం-యఁజ్ఞమిమ-న్దివి ధా ఇత్యాహ ।
సువర్గమేవైనమ్ ఁలోక-ఙ్గమయతి ।
దివ-ఙ్గచ్ఛాన్తరిక్ష-ఙ్గచ్ఛ పృథివీ-ఙ్గచ్ఛేత్యాహ ।
ఏష్వేవైనమ్ ఁలోకేషు ప్రతిష్ఠాపయతి । పఞ్చ ప్రదిశో గచ్ఛేత్యాహ ॥ 72 ॥
దిక్ష్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
దేవా-న్ఘర్మపా-న్గచ్ఛ పితౄ-న్ఘర్మపా-న్గచ్ఛేత్యాహ । ఉభయేష్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి । య-త్పిన్వతే । వర్షుకః పర్జన్యో భవతి । తస్మా-త్పిన్వమానః పుణ్యః । య-త్ప్రామ్పిన్వతే । త-ద్దేవానామ్ । య-ద్దక్షిణా । తత్-పితృణామ్ ॥ 73 ॥
దేవా-న్ఘర్మపా-న్గచ్ఛ పితౄ-న్ఘర్మపా-న్గచ్ఛేత్యాహ । ఉభయేష్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి । య-త్పిన్వతే । వర్షుకః పర్జన్యో భవతి । తస్మా-త్పిన్వమానః పుణ్యః । య-త్ప్రామ్పిన్వతే । త-ద్దేవానామ్ । య-ద్దక్షిణా । తత్-పితృణామ్ ॥ 73 ॥
య-త్ప్రత్యక్ । త-న్మనుష్యాణామ్ । యదుదఙ్ఙ్ । త-ద్రుద్రాణామ్ । ప్రాఞ్చముదఞ్చ-మ్పిన్వయతి । దేవత్రా-ఽకః । అథో ఖలు । సర్వా అను దిశః పిన్వయతి । సర్వా దిశ-స్సమేధన్తే । అన్తఃపరిధి పిన్వయతి ॥ 74 ॥
తేజసో-ఽస్కన్దాయ । ఇషే పీపిహ్యూర్జే పీపిహీత్యాహ ।
ఇషమేవోర్జం-యఁజమానే దధాతి । యజమానాయ పీపిహీత్యాహ । యజమానాయైవైతా-మాశిషమాశాస్తే ।
మహ్యఞ్జ్యైష్ఠ్యాయ పీపిహీత్యాహ ।
ఆత్మన ఏవైతామాశిషమాశాస్తే ।
త్విష్యై త్వా ద్యుమ్నాయ త్వేన్ద్రియాయ త్వా భూత్యై త్వేత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । ధర్మా-ఽసి సుధర్మా మే న్యస్మే బ్రహ్మాణి ధారయేత్యాహ ॥ 75 ॥
ఇషమేవోర్జం-యఁజమానే దధాతి । యజమానాయ పీపిహీత్యాహ । యజమానాయైవైతా-మాశిషమాశాస్తే ।
మహ్యఞ్జ్యైష్ఠ్యాయ పీపిహీత్యాహ ।
ఆత్మన ఏవైతామాశిషమాశాస్తే ।
త్విష్యై త్వా ద్యుమ్నాయ త్వేన్ద్రియాయ త్వా భూత్యై త్వేత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । ధర్మా-ఽసి సుధర్మా మే న్యస్మే బ్రహ్మాణి ధారయేత్యాహ ॥ 75 ॥
బ్రహ్మన్నేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి । నేత్త్వా వాతః స్కన్దయాదితి యద్యభిచరేత్ । అముష్య త్వా ప్రాణే సాదయామ్యమునా సహ నిరర్థ-ఙ్గచ్ఛేతి బ్రూయా-ద్య-న్ద్విష్యాత్ । యమేవ ద్వేష్టి । తేనైనగ్ం సహ నిరర్థ-ఙ్గమయతి । పూష్ణే శరసే స్వాహేత్యాహ । యా ఏవ దేవతా హుతభాగాః । తాభ్య ఏవైనఞ్జుహోతి । గ్రావభ్య-స్స్వాహేత్యాహ । యా ఏవాన్తరిక్షే వాచః ॥ 76 ॥
తాభ్య ఏవైనఞ్జుహోతి । ప్రతిరేభ్య-స్స్వాహేత్యాహ । ప్రాణా వై దేవాః ప్రతిరాః । తేభ్య ఏవైనఞ్జుహోతి । ద్యావాపృథివీభ్యాగ్ స్వాహేత్యాహ ।
ద్యావాపృథివీభ్యా-మేవైనఞ్జుహోతి । పితృభ్యో ఘర్మపేభ్య-స్స్వాహేత్యాహ । యే వై యజ్వానః । తే పితరో ఘర్మపాః । తేభ్య ఏవైనఞ్జుహోతి ॥ 77 ॥
ద్యావాపృథివీభ్యా-మేవైనఞ్జుహోతి । పితృభ్యో ఘర్మపేభ్య-స్స్వాహేత్యాహ । యే వై యజ్వానః । తే పితరో ఘర్మపాః । తేభ్య ఏవైనఞ్జుహోతి ॥ 77 ॥
రుద్రాయ రుద్రహోత్రే స్వాహేత్యాహ । రుద్రమేవ భాగధేయేన సమర్ధయతి । సర్వత-స్సమనక్తి । సర్వత ఏవ రుద్రన్నిరవదయతే । ఉదఞ్చన్నిరస్యతి ।
ఏషా వై రుద్రస్య దిక్ । స్వాయామేవ దిశి రుద్రన్నిరవదయతే । అప ఉపస్పృశతి మేద్ధ్యత్వాయ । నాన్వీక్షేత । యదన్వీక్షేత ॥ 78 ॥
ఏషా వై రుద్రస్య దిక్ । స్వాయామేవ దిశి రుద్రన్నిరవదయతే । అప ఉపస్పృశతి మేద్ధ్యత్వాయ । నాన్వీక్షేత । యదన్వీక్షేత ॥ 78 ॥
చక్షురస్య ప్రమాయుకగ్గ్ స్యాత్ । తస్మాన్నాన్వీక్ష్యః ।
అపీపరో మా-ఽహ్నో రాత్రియై మా పాహ్యేషా తే అగ్నే సమిత్తయా సమిద్ధ్యస్వాయుర్మే దా వర్చసా మా-ఽఞ్జీరిత్యాహ । ఆయురేవాస్మిన్ వర్చో దధాతి ।
అపీపరో మా రాత్రియా అహ్నో మా పాహ్యేషా తే అగ్నే సమిత్తయా సమిద్ధ్యస్వాయుర్మే దా వర్చసా మా-ఽఞ్జీరిత్యాహ । ఆయురేవాస్మిన్ వర్చో దధాతి ।
అగ్ని-ర్జ్యోతి-ర్జ్యోతిరగ్ని-స్స్వాహా సూర్యో జ్యోతిర్జ్యోతి-స్సూర్య-స్స్వాహేత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । హోతవ్యమగ్నిహోత్రా(3) న్న హోతవ్యా(3) మితి ॥ 79 ॥
అపీపరో మా-ఽహ్నో రాత్రియై మా పాహ్యేషా తే అగ్నే సమిత్తయా సమిద్ధ్యస్వాయుర్మే దా వర్చసా మా-ఽఞ్జీరిత్యాహ । ఆయురేవాస్మిన్ వర్చో దధాతి ।
అపీపరో మా రాత్రియా అహ్నో మా పాహ్యేషా తే అగ్నే సమిత్తయా సమిద్ధ్యస్వాయుర్మే దా వర్చసా మా-ఽఞ్జీరిత్యాహ । ఆయురేవాస్మిన్ వర్చో దధాతి ।
అగ్ని-ర్జ్యోతి-ర్జ్యోతిరగ్ని-స్స్వాహా సూర్యో జ్యోతిర్జ్యోతి-స్సూర్య-స్స్వాహేత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । హోతవ్యమగ్నిహోత్రా(3) న్న హోతవ్యా(3) మితి ॥ 79 ॥
య-ద్యజుషా జుహుయాత్ । అయథాపూర్వమాహుతీ జుహుయాత్ । యన్న జుహుయాత్ । అగ్నిః పరాభవేత్ । భూ-స్స్వాహేత్యేవ హోతవ్యమ్ । యథాపూర్వమాహుతీ జుహోతి । నాగ్నిః పరాభవతి । హుతగ్ం హవిర్మధు హవిరిత్యాహ ।
స్వదయత్యేవైనమ్ । ఇన్ద్రతమే-ఽగ్నావిత్యాహ ॥ 80 ॥
స్వదయత్యేవైనమ్ । ఇన్ద్రతమే-ఽగ్నావిత్యాహ ॥ 80 ॥
ప్రాణో వా ఇన్ద్రతమో-ఽగ్నిః ।
ప్రాణ ఏవైనమిన్ద్రతమే-ఽగ్నౌ జుహోతి ।
పితా నో-ఽసి మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
అశ్యామ తే దేవ ఘర్మ మధుమతో వాజవతః పితుమత ఇత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
స్వధావినో-ఽశీమహి త్వా మా మా హిగ్ంసీ-రిత్యాహాహిగ్ంసాయై । తేజసా వా ఏతే వ్యృద్ధ్యన్తే । యే ప్రవర్గ్యేణ చరన్తి । ప్రాశ్ఞన్తి ।
తేజ ఏవాత్మన్-దధతే ॥ 81 ॥
ప్రాణ ఏవైనమిన్ద్రతమే-ఽగ్నౌ జుహోతి ।
పితా నో-ఽసి మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
అశ్యామ తే దేవ ఘర్మ మధుమతో వాజవతః పితుమత ఇత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
స్వధావినో-ఽశీమహి త్వా మా మా హిగ్ంసీ-రిత్యాహాహిగ్ంసాయై । తేజసా వా ఏతే వ్యృద్ధ్యన్తే । యే ప్రవర్గ్యేణ చరన్తి । ప్రాశ్ఞన్తి ।
తేజ ఏవాత్మన్-దధతే ॥ 81 ॥
సంవఁథ్సరన్న మాగ్ంసమశ్ఞీయాత్ । న రామాముపేయాత్ । న మృన్మయేన పిబేత్ । నాస్య రామ ఉచ్ఛిష్ట-మ్పిబేత్ । తేజ ఏవ తథ్సగ్ంశ్యతి ।
దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ । తే దేవా విజయముపయన్తః । విభ్రాజి సౌర్యే బ్రహ్మ సన్న్యదధత । య-త్కిఞ్చ దివాకీర్త్యమ్ ।
తదేతేనైవ వ్రతేనాగోపాయత్ । తస్మాదేత-ద్వ్రత-ఞ్చార్యమ్ । తేజసో గోపీథాయ । తస్మాదేతాని యజూగ్ంషి విభ్రాజః సౌర్యస్యేత్యాహుః ।
స్వాహా త్వా సూర్యస్య రశ్మిభ్య ఇతి ప్రాత-స్సగ్ంసాదయతి । స్వాహా త్వా నక్షత్రేభ్య ఇతి సాయమ్ ।
ఏతా వా ఏతస్య దేవతాః । తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి ॥ 82 ॥
దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ । తే దేవా విజయముపయన్తః । విభ్రాజి సౌర్యే బ్రహ్మ సన్న్యదధత । య-త్కిఞ్చ దివాకీర్త్యమ్ ।
తదేతేనైవ వ్రతేనాగోపాయత్ । తస్మాదేత-ద్వ్రత-ఞ్చార్యమ్ । తేజసో గోపీథాయ । తస్మాదేతాని యజూగ్ంషి విభ్రాజః సౌర్యస్యేత్యాహుః ।
స్వాహా త్వా సూర్యస్య రశ్మిభ్య ఇతి ప్రాత-స్సగ్ంసాదయతి । స్వాహా త్వా నక్షత్రేభ్య ఇతి సాయమ్ ।
ఏతా వా ఏతస్య దేవతాః । తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి ॥ 82 ॥
(అక - రశ్వినేత్యాహ - ప్రదిశో గచ్ఛేత్యాహ - పితృణా - మన్తః పరిధి పిన్వయతి - ధారయేత్యాహ - వాచో - ధర్మపా స్తేభ్య ఏవైన-ఞ్జుహో - త్యన్వీక్షేత - హోతవ్యా (3) మి - త్యగ్రావిత్యాహ - దధతే - ఽగోపాయ-థ్సప్త చ) (అ. 8)
అనువాకం 9
ఘర్మ యా తే దివి శుగితి తిస్ర ఆహుతీ-ర్జుహోతి ।
ఛన్దోభిరేవాస్యైభ్యో లోకేభ్య-శ్శుచమవ యజతే । ఇయత్యగ్రే జుహోతి । అథేయత్యథేయతి । త్రయ ఇమే లోకాః ।
ఏభ్య ఏవ లోకేభ్య-శ్శుచమవ యజతే ।
అను నో-ఽద్యానుమతిరిత్యాహానుమత్యై । దివస్త్వా పరస్పాయా ఇత్యాహ । దివ ఏవేమాన్ ఁలోకా-న్దాధార ।
బ్రహ్మణస్త్వా పరస్పాయా ఇత్యాహ ॥ 83 ॥
అనువాకం 9
ఘర్మ యా తే దివి శుగితి తిస్ర ఆహుతీ-ర్జుహోతి ।
ఛన్దోభిరేవాస్యైభ్యో లోకేభ్య-శ్శుచమవ యజతే । ఇయత్యగ్రే జుహోతి । అథేయత్యథేయతి । త్రయ ఇమే లోకాః ।
ఏభ్య ఏవ లోకేభ్య-శ్శుచమవ యజతే ।
అను నో-ఽద్యానుమతిరిత్యాహానుమత్యై । దివస్త్వా పరస్పాయా ఇత్యాహ । దివ ఏవేమాన్ ఁలోకా-న్దాధార ।
బ్రహ్మణస్త్వా పరస్పాయా ఇత్యాహ ॥ 83 ॥
ఏష్వేవ లోకేషు ప్రజా దాధార । ప్రాణస్య త్వా పరస్పాయా ఇత్యాహ । ప్రజాస్వేవ ప్రాణా-న్దాధార । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః । అసౌ ఖలు వా ఆదిత్యః ప్రవర్గ్యః । తం-యఁ-ద్దక్షిణా ప్రత్యఞ్చ-ముదఞ్చ-ముద్వాసయేత్ ।
జిహ్మం-యఁజ్ఞస్య శిరో హరేత్ ।
ప్రాఞ్చముద్వాసయతి । పురస్తాదేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ॥ 84 ॥
జిహ్మం-యఁజ్ఞస్య శిరో హరేత్ ।
ప్రాఞ్చముద్వాసయతి । పురస్తాదేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ॥ 84 ॥
ప్రాఞ్చముద్వాసయతి । తస్మాదసావాదిత్యః పురస్తాదుదేతి । శఫోపయమాన్ధవిత్రాణి ధృష్టీ ఇత్యన్వవహరన్తి ।
సాత్మానమేవైనగ్ం సతను-ఙ్కరోతి । సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి ।
య ఏవం-వేఁద । ఔదుమ్బరాణి భవన్తి । ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । ఊర్జమేవావరున్ధే । వర్త్మనా వా అన్విత్య ॥ 85 ॥
సాత్మానమేవైనగ్ం సతను-ఙ్కరోతి । సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి ।
య ఏవం-వేఁద । ఔదుమ్బరాణి భవన్తి । ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । ఊర్జమేవావరున్ధే । వర్త్మనా వా అన్విత్య ॥ 85 ॥
యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ంసన్తి । సామ్నా ప్రస్తోతా-ఽన్వవైతి । సామ వై రక్షోహా । రక్షసామపహత్యై । త్రిర్నిధనముపైతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏభ్య ఏవ లోకేభ్యో రక్షాగ్స్యపహన్తి । పురుషఃపురుషో నిధనముపైతి । పురుషఃపురుషో హి రక్షస్వీ । రక్షసామపహత్యై ॥ 86 ॥
య-త్పృథివ్యాముద్వాసయేత్ । పృథివీగ్ం శుచా-ఽర్పయేత్ । యదఫ్సు । అప-శ్శుచార్పయేత్ । యదోషధీషు । ఓషధీ-శ్శుచా-ఽర్పయేత్ ।
య-ద్వనస్పతిషు । వనస్పతీఞ్ఛుచా-ఽర్పయేత్ । హిరణ్యన్నిధాయోద్వాసయతి ।
అమృతం-వైఁ హిరణ్యమ్ ॥ 87 ॥
య-ద్వనస్పతిషు । వనస్పతీఞ్ఛుచా-ఽర్పయేత్ । హిరణ్యన్నిధాయోద్వాసయతి ।
అమృతం-వైఁ హిరణ్యమ్ ॥ 87 ॥
అమృత ఏవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
వల్గురసి శం-యుఁధాయా ఇతి త్రిః పరిషిఞ్చన్పర్యేతి । త్రివృద్వా అగ్నిః । యావానేవాగ్నిః । తస్య శుచగ్ం శమయతి । త్రిః పునః పర్యేతి । షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతుభిరేవాస్య శుచగ్ం శమయతి । చతుః స్రక్తిర్నాభిర్-ఋతస్యేత్యాహ ॥ 88 ॥
వల్గురసి శం-యుఁధాయా ఇతి త్రిః పరిషిఞ్చన్పర్యేతి । త్రివృద్వా అగ్నిః । యావానేవాగ్నిః । తస్య శుచగ్ం శమయతి । త్రిః పునః పర్యేతి । షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతుభిరేవాస్య శుచగ్ం శమయతి । చతుః స్రక్తిర్నాభిర్-ఋతస్యేత్యాహ ॥ 88 ॥
ఇయం-వాఁ ఋతమ్ । తస్యా ఏష ఏవ నాభిః । య-త్ప్రవర్గ్యః । తస్మాదేవమాహ । సదో విశ్వాయురిత్యాహ । సదో హీయమ్ । అప ద్వేషో అప హ్వర ఇత్యాహ భ్రాతృవ్యాపనుత్త్యై । ఘర్మైతత్తే-ఽన్నమేత-త్పురీషమితి దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణ పూరయతి ।
ఊర్గ్వా అన్నాద్యన్దధి । ఊర్జైవైనమన్నాద్యేన సమర్ధయతి ॥ 89 ॥
ఊర్గ్వా అన్నాద్యన్దధి । ఊర్జైవైనమన్నాద్యేన సమర్ధయతి ॥ 89 ॥
అనశనాయుకో భవతి । య ఏవం-వేఁద ।
రన్తిర్నామాసి దివ్యో గన్ధర్వ ఇత్యాహ ।
రూపమేవాస్యై-త-న్మహిమానగ్ం రన్తి-మ్బన్ధుతాం-వ్యాఁచష్టే । సమహమాయుషా స-మ్ప్రాణేనేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
వ్యసౌ యో-ఽస్మా-న్ద్వేష్టి యఞ్చ వయ-న్ద్విష్మ ఇత్యాహ । అభిచార ఏవాస్యైషః । అచిక్రద-ద్వృషా హరిరిత్యాహ । వృషా హ్యేషః ॥ 90 ॥
రన్తిర్నామాసి దివ్యో గన్ధర్వ ఇత్యాహ ।
రూపమేవాస్యై-త-న్మహిమానగ్ం రన్తి-మ్బన్ధుతాం-వ్యాఁచష్టే । సమహమాయుషా స-మ్ప్రాణేనేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
వ్యసౌ యో-ఽస్మా-న్ద్వేష్టి యఞ్చ వయ-న్ద్విష్మ ఇత్యాహ । అభిచార ఏవాస్యైషః । అచిక్రద-ద్వృషా హరిరిత్యాహ । వృషా హ్యేషః ॥ 90 ॥
వృషా హరిః । మహా-న్మిత్రో న దర్శత ఇత్యాహ । స్తౌత్యేవైనమేతత్ । చిదసి సముద్రయోనిరిత్యాహ । స్వామేవైనం-యోఁనిఙ్గమయతి ।
నమస్తే అస్తు మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
విశ్వావసుగ్ం సోమగన్ధర్వమిత్యాహ । యదేవాస్య క్రియమాణస్యాన్తర్యన్తి । తదేవాస్యైతేనా ప్యాయయతి ।
విశ్వావసురభి తన్నో గృణాత్విత్యాహ ॥ 91 ॥
నమస్తే అస్తు మా మా హిగ్ంసీరిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
విశ్వావసుగ్ం సోమగన్ధర్వమిత్యాహ । యదేవాస్య క్రియమాణస్యాన్తర్యన్తి । తదేవాస్యైతేనా ప్యాయయతి ।
విశ్వావసురభి తన్నో గృణాత్విత్యాహ ॥ 91 ॥
పూర్వమేవోదితమ్ । ఉత్తరేణాభిగృణాతి ।
ధియో హిన్వానో ధియ ఇన్నో అవ్యాదిత్యాహ । ఋతూనేవాస్మై కల్పయతి । ప్రాసా-ఙ్గన్ధర్వో అమృతాని వోచదిత్యాహ । ప్రాణా వా అమృతాః ।
ప్రాణానేవాస్మై కల్పయతి । ఏతత్త్వన్దేవ ఘర్మ దేవో దేవానుపాగా ఇత్యాహ । దేవో హ్యేష సన్దేవానుపైతి । ఇదమహ-మ్మనుష్యో మనుష్యానిత్యాహ ॥ 92 ॥
ధియో హిన్వానో ధియ ఇన్నో అవ్యాదిత్యాహ । ఋతూనేవాస్మై కల్పయతి । ప్రాసా-ఙ్గన్ధర్వో అమృతాని వోచదిత్యాహ । ప్రాణా వా అమృతాః ।
ప్రాణానేవాస్మై కల్పయతి । ఏతత్త్వన్దేవ ఘర్మ దేవో దేవానుపాగా ఇత్యాహ । దేవో హ్యేష సన్దేవానుపైతి । ఇదమహ-మ్మనుష్యో మనుష్యానిత్యాహ ॥ 92 ॥
మనుష్యో హి । ఏష స-న్మనుష్యానుపైతి ।
ఈశ్వరో వై ప్రవర్గ్యముద్వాసయన్న్ । ప్రజా-మ్పశూన్-థ్సోమపీథమనూద్వాస-స్సోమపీథానుమేహి । సహ ప్రజయా సహ రాయస్పోషేణేత్యాహ । ప్రజామేవ పశూన్-థ్సోమపీథమాత్మ-న్ధత్తే । సుమిత్రా న ఆప ఓషధయ-స్సన్త్విత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
దుర్మిత్రాస్తస్మై భూయాసు-ర్యో-ఽస్మాన్-ద్వేష్టి యఞ్చ వయ-న్ద్విష్మ ఇత్యాహ । అభిచార ఏవాస్యైషః । ప్ర వా ఏషో-ఽస్మా-ల్లోకాచ్చ్యవతే ।
యః ప్రవర్గ్యముద్వాసయతి । ఉదు త్య-ఞ్చిత్రమితి సౌరీభ్యామృగ్భ్యా-మ్పునరేత్య గార్హపత్యే జుహోతి ।
అయమ్ ఁవై లోకో గార్హపత్యః । అస్మిన్నేవ లోకే ప్రతితిష్ఠతి ।
అసౌ ఖలు వా ఆదిత్య-స్సువర్గో లోకః ।
య-థ్సౌరీ భవతః । తేనైవ సువర్గా-ల్లోకాన్నైతి ॥ 93 ॥
ఈశ్వరో వై ప్రవర్గ్యముద్వాసయన్న్ । ప్రజా-మ్పశూన్-థ్సోమపీథమనూద్వాస-స్సోమపీథానుమేహి । సహ ప్రజయా సహ రాయస్పోషేణేత్యాహ । ప్రజామేవ పశూన్-థ్సోమపీథమాత్మ-న్ధత్తే । సుమిత్రా న ఆప ఓషధయ-స్సన్త్విత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
దుర్మిత్రాస్తస్మై భూయాసు-ర్యో-ఽస్మాన్-ద్వేష్టి యఞ్చ వయ-న్ద్విష్మ ఇత్యాహ । అభిచార ఏవాస్యైషః । ప్ర వా ఏషో-ఽస్మా-ల్లోకాచ్చ్యవతే ।
యః ప్రవర్గ్యముద్వాసయతి । ఉదు త్య-ఞ్చిత్రమితి సౌరీభ్యామృగ్భ్యా-మ్పునరేత్య గార్హపత్యే జుహోతి ।
అయమ్ ఁవై లోకో గార్హపత్యః । అస్మిన్నేవ లోకే ప్రతితిష్ఠతి ।
అసౌ ఖలు వా ఆదిత్య-స్సువర్గో లోకః ।
య-థ్సౌరీ భవతః । తేనైవ సువర్గా-ల్లోకాన్నైతి ॥ 93 ॥
(బ్రహ్మణస్త్వా పరస్పాయా ఇత్యాహ - దధా - త్యన్విత్య - రక్షస్వీ రక్షసామపహత్యై - వై హిరణ్య - మాహా - ర్ధయతి - హ్యేష - గృణాత్విత్యాహ - మనుష్యానిత్యాహా - స్యైషో ఽష్టౌ చ) (అ. 9)
అనువాకం 10
ప్రజాపతిం-వైఁ దేవా-శ్శుక్ర-మ్పయో-ఽదుహ్రన్న్ । తదేభ్యో న వ్యభవత్ । తదగ్నిర్వ్యకరోత్ । తాని శుక్రియాణి సామాన్యభవన్న్ । తేషాం-యోఁ రసో-ఽత్యక్షరత్ । తాని శుక్రయజూగ్ష్యభవన్న్ ।
శుక్రియాణాం-వాఁ ఏతాని శుక్రియాణి । సామపయసంవాఁ ఏతయోరన్యత్ ।
దేవానామన్యత్పయః । యద్గోః పయః ॥ 94 ॥
అనువాకం 10
ప్రజాపతిం-వైఁ దేవా-శ్శుక్ర-మ్పయో-ఽదుహ్రన్న్ । తదేభ్యో న వ్యభవత్ । తదగ్నిర్వ్యకరోత్ । తాని శుక్రియాణి సామాన్యభవన్న్ । తేషాం-యోఁ రసో-ఽత్యక్షరత్ । తాని శుక్రయజూగ్ష్యభవన్న్ ।
శుక్రియాణాం-వాఁ ఏతాని శుక్రియాణి । సామపయసంవాఁ ఏతయోరన్యత్ ।
దేవానామన్యత్పయః । యద్గోః పయః ॥ 94 ॥
త-థ్సామ్నః పయః । యదజాయై పయః । త-ద్దేవానా-మ్పయః । తస్మా-ద్యత్రైతై-ర్యజుర్భిశ్చరన్తి । త-త్పయసా చరన్తి । ప్రజాపతిమేవ త-ద్దేవాన్పయసా-ఽన్నాద్యేన సమర్ధయన్తి । ఏష హ త్వై సాక్షా-త్ప్రవర్గ్య-మ్భక్షయతి । యస్యైవం-విఁదుషః ప్రవర్గ్యః ప్రవృజ్యతే । ఉత్తరవేద్యా-ముద్వాసయేత్-తేజస్కామస్య । తేజో వా ఉత్తరవేదిః ॥ 95 ॥
తేజః ప్రవర్గ్యః । తేజసైవ తేజ-స్సమర్ధయతి ।
ఉత్తరవేద్యా-ముద్వాసయే-దన్నకామస్య । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః । ముఖముత్తరవేదిః ।
శీర్ష్ణైవ ముఖగ్ం సన్దధాత్యన్నాద్యాయ । అన్నాద ఏవ భవతి । యత్ర ఖలు వా ఏతముద్వాసితం-వఁయాగ్ంసి పర్యాసతే । పరి వై తాగ్ం సమా-మ్ప్రజా వయాగ్స్యాసతే ॥ 96 ॥
ఉత్తరవేద్యా-ముద్వాసయే-దన్నకామస్య । శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । య-త్ప్రవర్గ్యః । ముఖముత్తరవేదిః ।
శీర్ష్ణైవ ముఖగ్ం సన్దధాత్యన్నాద్యాయ । అన్నాద ఏవ భవతి । యత్ర ఖలు వా ఏతముద్వాసితం-వఁయాగ్ంసి పర్యాసతే । పరి వై తాగ్ం సమా-మ్ప్రజా వయాగ్స్యాసతే ॥ 96 ॥
తస్మా-దుత్తరవేద్యా-మేవోద్వాసయేత్ । ప్రజానా-ఙ్గోపీథాయ । పురో వా పశ్చాద్వోద్వాసయేత్ । పురస్తాద్వా ఏతజ్జ్యోతిరుదేతి । త-త్పశ్చాన్నిమ్రోచతి । స్వామేవైనమ్ ఁయోనిమనూద్వాసయతి ।
అపా-మ్మద్ధ్య ఉద్వాసయేత్ । అపాం-వాఁ ఏతన్మద్ధ్యా-జ్జ్యోతిరజాయత । జ్యోతిః ప్రవర్గ్యః । స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 97 ॥
అపా-మ్మద్ధ్య ఉద్వాసయేత్ । అపాం-వాఁ ఏతన్మద్ధ్యా-జ్జ్యోతిరజాయత । జ్యోతిః ప్రవర్గ్యః । స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 97 ॥
య-న్ద్విష్యాత్ । యత్ర స స్యాత్ । తస్యా-న్దిశ్యుద్వాసయేత్ ।
ఏష వా అగ్ని-ర్వైశ్వానరః । యత్-ప్రవర్గ్యః ।
అగ్నినైవైనం-వైఁశ్వానరేణాభి ప్రవర్తయతి ।
ఔదుమ్బర్యాగ్ం శాఖాయాముద్వాసయేత్ ।
ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । అన్న-మ్ప్రాణః । శుగ్ఘర్మః ॥ 98 ॥
ఏష వా అగ్ని-ర్వైశ్వానరః । యత్-ప్రవర్గ్యః ।
అగ్నినైవైనం-వైఁశ్వానరేణాభి ప్రవర్తయతి ।
ఔదుమ్బర్యాగ్ం శాఖాయాముద్వాసయేత్ ।
ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । అన్న-మ్ప్రాణః । శుగ్ఘర్మః ॥ 98 ॥
ఇదమహ-మముష్యాముష్యాయణస్య శుచా ప్రాణమపి దహామీత్యాహ । శుచైవాస్య ప్రాణమపి దహతి । తాజగార్తిమార్చ్ఛతి । యత్ర దర్భా ఉపదీకసన్తతా-స్స్యుః । తదుద్వాసయే-ద్వృష్టికామస్య । ఏతా వా అపామనూజ్ఝావర్యో నామ ।
య-ద్దర్భాః । అసౌ ఖలు వా ఆదిత్య ఇతో వృష్టిముదీరయతి । అసావేవాస్మా ఆదిత్యో వృష్టిన్నియచ్ఛతి । తా ఆపో నియతా ధన్వనా యన్తి ॥ 99 ॥
య-ద్దర్భాః । అసౌ ఖలు వా ఆదిత్య ఇతో వృష్టిముదీరయతి । అసావేవాస్మా ఆదిత్యో వృష్టిన్నియచ్ఛతి । తా ఆపో నియతా ధన్వనా యన్తి ॥ 99 ॥
(గోః పయ - ఉత్తరవేది - రాసతే - స్థాపయతి - ఘర్మో - యన్తి) (అ. 10)
అనువాకం 11
ప్రజాపతి-స్సమ్భ్రియమాణః । సమ్రాట్-థ్సమ్భృతః । ఘర్మః ప్రవృక్తః । మహావీర ఉద్వాసితః । అసౌ ఖలు వావైష ఆదిత్యః । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
స ఏతాని నామాన్యకురుత । య ఏవం-వేఁద । విదురేనన్నామ్నా । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ॥ 100 ॥
అనువాకం 11
ప్రజాపతి-స్సమ్భ్రియమాణః । సమ్రాట్-థ్సమ్భృతః । ఘర్మః ప్రవృక్తః । మహావీర ఉద్వాసితః । అసౌ ఖలు వావైష ఆదిత్యః । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
స ఏతాని నామాన్యకురుత । య ఏవం-వేఁద । విదురేనన్నామ్నా । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ॥ 100 ॥
యో వై వసీయాగ్ం సంయఁథానామముపచరతి ।
పుణ్యార్తిం-వైఁ స తస్మై కామయతే । పుణ్యార్తిమస్మై కామయన్తే । య ఏవం-వేఁద । తస్మాదేవం-విఁద్వాన్ । ఘర్మ ఇతి దివా-ఽఽచక్షీత । సమ్రాడితి నక్తమ్ । ఏతే వా ఏతస్య ప్రియే తనువౌ । ఏతే అస్య ప్రియే నామనీ । ప్రియయైవైన-న్తనువా ॥ 101 ॥
పుణ్యార్తిం-వైఁ స తస్మై కామయతే । పుణ్యార్తిమస్మై కామయన్తే । య ఏవం-వేఁద । తస్మాదేవం-విఁద్వాన్ । ఘర్మ ఇతి దివా-ఽఽచక్షీత । సమ్రాడితి నక్తమ్ । ఏతే వా ఏతస్య ప్రియే తనువౌ । ఏతే అస్య ప్రియే నామనీ । ప్రియయైవైన-న్తనువా ॥ 101 ॥
ప్రియేణ నామ్నా సమర్ధయతి । కీర్తిరస్య పూర్వా గచ్ఛతి జనతామాయతః । గాయత్రీ దేవేభ్యో-ఽపాక్రామత్ । తాన్దేవాః ప్రవర్గ్యేణైవాను వ్యభవన్న్ ।
ప్రవర్గ్యేణాప్నువన్న్ । యచ్చతుర్విగ్ంశతిః కృత్వః ప్రవర్గ్య-మ్ప్రవృణక్తి । గాయత్రీమేవ తదను విభవతి । గాయత్రీమాప్నోతి । పూర్వా-ఽస్య జనం-యఁతః కీర్తిర్గచ్ఛతి । వైశ్వదేవ-స్సగ్ంసన్నః ॥ 102 ॥
ప్రవర్గ్యేణాప్నువన్న్ । యచ్చతుర్విగ్ంశతిః కృత్వః ప్రవర్గ్య-మ్ప్రవృణక్తి । గాయత్రీమేవ తదను విభవతి । గాయత్రీమాప్నోతి । పూర్వా-ఽస్య జనం-యఁతః కీర్తిర్గచ్ఛతి । వైశ్వదేవ-స్సగ్ంసన్నః ॥ 102 ॥
వసవః ప్రవృక్తః । సోమో-ఽభికీర్యమాణః । ఆశ్వినః పయస్యానీయమానే ।
మారుతః క్వథన్న్ । పౌష్ణ ఉదన్తః । సారస్వతో విష్యన్దమానః । మైత్ర-శ్శరో గృహీతః । తేజ ఉద్యతో వాయుః । హ్రియమాణః ప్రజాపతిః ।
హూయమానో వాఘుతః ॥ 103 ॥
మారుతః క్వథన్న్ । పౌష్ణ ఉదన్తః । సారస్వతో విష్యన్దమానః । మైత్ర-శ్శరో గృహీతః । తేజ ఉద్యతో వాయుః । హ్రియమాణః ప్రజాపతిః ।
హూయమానో వాఘుతః ॥ 103 ॥
అసౌ ఖలు వావైష ఆదిత్యః । య-త్ప్రవర్గ్యః ।
స ఏతాని నామాన్యకురుత । య ఏవం-వేఁద । విదురేనన్నామ్నా । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ।
యన్మృన్మయ-మాహుతిన్నాశ్ఞుతే-ఽథ । కస్మాదేషో-ఽశ్ఞుత ఇతి । వాగేష ఇతి బ్రూయాత్ । వాచ్యేవ వాచ-న్దధాతి ॥ 104 ॥
స ఏతాని నామాన్యకురుత । య ఏవం-వేఁద । విదురేనన్నామ్నా । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ।
యన్మృన్మయ-మాహుతిన్నాశ్ఞుతే-ఽథ । కస్మాదేషో-ఽశ్ఞుత ఇతి । వాగేష ఇతి బ్రూయాత్ । వాచ్యేవ వాచ-న్దధాతి ॥ 104 ॥
తస్మాదశ్ఞుతే । ప్రజాపతిర్వా ఏష ద్వాదశధా విహితః । య-త్ప్రవర్గ్యః । య-త్ప్రాగవకాశేభ్యః । తేన ప్రజా అసృజత । అవకాశై-ర్దేవాసురానసృజత । యదూర్ధ్వమవకాశేభ్యః ।
తేనాన్నమసృజత । అన్న-మ్ప్రజాపతిః । ప్రజాపతిర్వావైషః ॥ 105 ॥
తేనాన్నమసృజత । అన్న-మ్ప్రజాపతిః । ప్రజాపతిర్వావైషః ॥ 105 ॥
(వదన్తి - తనువా - సగ్ంసన్నో - హూయమానో వాఘుతో - దధా - త్యేషః) (అ. 11)
అనువాకం 12
సవితా భూత్వా ప్రథమే-ఽహ-న్ప్రవృజ్యతే । తేన కామాగ్ం ఏతి । య-ద్ద్వితీయే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । అగ్ని-ర్భూత్వా దేవానేతి । యత్-తృతీయే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । వాయు-ర్భూత్వా ప్రాణానేతి ।
యచ్చతుర్థే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । ఆదిత్యో భూత్వా రశ్మీనేతి । య-త్పఞ్చమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । చన్ద్రమా భూత్వా నక్షత్రాణ్యేతి ॥ 106 ॥
అనువాకం 12
సవితా భూత్వా ప్రథమే-ఽహ-న్ప్రవృజ్యతే । తేన కామాగ్ం ఏతి । య-ద్ద్వితీయే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । అగ్ని-ర్భూత్వా దేవానేతి । యత్-తృతీయే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । వాయు-ర్భూత్వా ప్రాణానేతి ।
యచ్చతుర్థే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । ఆదిత్యో భూత్వా రశ్మీనేతి । య-త్పఞ్చమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । చన్ద్రమా భూత్వా నక్షత్రాణ్యేతి ॥ 106 ॥
య-థ్షష్ఠే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । ఋతు-ర్భూత్వా సంవఁథ్సరమేతి । య-థ్సప్తమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । ధాతా భూత్వా శక్వరీమేతి । యదష్టమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । బృహస్పతి-ర్భూత్వా గాయత్రీమేతి ।
య-న్నవమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । మిత్రో భూత్వా త్రివృత ఇమాన్ ఁలోకానేతి । య-ద్దశమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । వరుణో భూత్వా విరాజమేతి ॥ 107 ॥
య-న్నవమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । మిత్రో భూత్వా త్రివృత ఇమాన్ ఁలోకానేతి । య-ద్దశమే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । వరుణో భూత్వా విరాజమేతి ॥ 107 ॥
యదేకాదశే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । ఇన్ద్రో భూత్వా త్రిష్టుభమేతి । య-ద్ద్వాదశే-ఽహన్-ప్రవృజ్యతే । సోమో భూత్వా సుత్యామేతి । యత్-పురస్తాదుపసదా-మ్ప్రవృజ్యతే । తస్మాదితః పరాంఅమూం-లోఁకాగ్స్తపన్నేతి । యదుపరిష్టా-దుపసదా-మ్ప్రవృజ్యతే । తస్మాదముతో-ఽర్వాంఇమాం-లోఁకాగ్స్తపన్నేతి । య ఏవం-వేఁద ।
ఐవ తపతి ॥ 108 ॥
(నక్షత్రాణ్యేతి - విరాజమేతి - తపతి) (అ. 12)
దేవా వై సత్రగ్ం - సావిత్రమ్ - పరిశ్రితే - బ్రహ్మ-న్ప్రచరిష్యామో - ఽగ్నిష్ట్వా - శిరో గ్రీవా - దేవస్య రశనాం - ఁవిశ్వా ఆశా - ధర్మ యా త - ప్రజాపతిగ్ం శుక్రమ్ - ప్రజాపతి-స్సమ్భ్రియమాణః -
సవితా భూత్వా ద్వాదశ)
(దేవా వై సత్రగ్ం - స ఖదిరః - పరిశ్రితే - ఽభిపూర్వ - మథో రక్షసామ్ - గ్రైష్మావేవాస్మై - బ్రహ్మ వై దేవానా - మశ్వినా ఘర్మ-మ్పాతమ్ - ప్రాణో వై - వృషా హరి--ర్ యో వై వసీయాగ్ం సంయఁథానామ
మష్టోత్తరశతమ్)
(దేవా వై సత్ర - మైవ తపతి)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే పఞ్చమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
ఐవ తపతి ॥ 108 ॥
(నక్షత్రాణ్యేతి - విరాజమేతి - తపతి) (అ. 12)
దేవా వై సత్రగ్ం - సావిత్రమ్ - పరిశ్రితే - బ్రహ్మ-న్ప్రచరిష్యామో - ఽగ్నిష్ట్వా - శిరో గ్రీవా - దేవస్య రశనాం - ఁవిశ్వా ఆశా - ధర్మ యా త - ప్రజాపతిగ్ం శుక్రమ్ - ప్రజాపతి-స్సమ్భ్రియమాణః -
సవితా భూత్వా ద్వాదశ)
(దేవా వై సత్రగ్ం - స ఖదిరః - పరిశ్రితే - ఽభిపూర్వ - మథో రక్షసామ్ - గ్రైష్మావేవాస్మై - బ్రహ్మ వై దేవానా - మశ్వినా ఘర్మ-మ్పాతమ్ - ప్రాణో వై - వృషా హరి--ర్ యో వై వసీయాగ్ం సంయఁథానామ
మష్టోత్తరశతమ్)
(దేవా వై సత్ర - మైవ తపతి)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే పఞ్చమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥