કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ - બ્રહ્માનન્દવલ્લી
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
બ્રહ્માનન્દ વલ્લી
અનુવાકં 13
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥ 25 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
બ્રહ્માનન્દ વલ્લી
અનુવાકં 13
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥ 25 ॥
(સહ પઞ્ચ) (અ. 13)
અનુવાકં 14
બ્રહ્મવિદાપ્નોતિ પરમ્ ॥
તદેષા-ઽભ્યુક્તા । સત્ય-ઞ્જ્ઞાન-મનન્ત-મ્બ્રહ્મ ।
યો વેદ નિહિત-ઙ્ગુહાયા-મ્પરમે વ્યોમન્ન્ ।
સો-ઽશ્નુતે સર્વાન્ કામાન્-થ્સહ । બ્રહ્મણા વિપશ્ચિતેતિ ॥
તસ્માદ્વા એતસ્માદાત્મન આકાશ-સ્સમ્ભૂતઃ । આકાશા-દ્વાયુઃ । વાયોરગ્નિઃ । અગ્નેરાપઃ । અદ્ભ્યઃ પૃથિવી । પૃથિવ્યા ઓષધયઃ ।
ઓષધીભ્યો-ઽન્નમ્ । અન્ના-ત્પુરુષઃ ॥
સ વા એષ પુરુષો-ઽન્નરસમયઃ ॥ તસ્યેદમેવ શિરઃ । અય-ન્દક્ષિણઃ પક્ષઃ । અયમુત્તરઃ પક્ષઃ । અયમાત્મા । ઇદ-મ્પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥ તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 26 ॥
અનુવાકં 14
બ્રહ્મવિદાપ્નોતિ પરમ્ ॥
તદેષા-ઽભ્યુક્તા । સત્ય-ઞ્જ્ઞાન-મનન્ત-મ્બ્રહ્મ ।
યો વેદ નિહિત-ઙ્ગુહાયા-મ્પરમે વ્યોમન્ન્ ।
સો-ઽશ્નુતે સર્વાન્ કામાન્-થ્સહ । બ્રહ્મણા વિપશ્ચિતેતિ ॥
તસ્માદ્વા એતસ્માદાત્મન આકાશ-સ્સમ્ભૂતઃ । આકાશા-દ્વાયુઃ । વાયોરગ્નિઃ । અગ્નેરાપઃ । અદ્ભ્યઃ પૃથિવી । પૃથિવ્યા ઓષધયઃ ।
ઓષધીભ્યો-ઽન્નમ્ । અન્ના-ત્પુરુષઃ ॥
સ વા એષ પુરુષો-ઽન્નરસમયઃ ॥ તસ્યેદમેવ શિરઃ । અય-ન્દક્ષિણઃ પક્ષઃ । અયમુત્તરઃ પક્ષઃ । અયમાત્મા । ઇદ-મ્પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥ તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 26 ॥
અન્નાદ્વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે । યાઃ કાશ્ચ પૃથિવીગ્ શ્રિતાઃ । અથો અન્નેનૈવ જીવન્તિ । અથૈનદપિયન્ત્યન્તતઃ । અન્નગ્ં હિ ભૂતાના-ઞ્જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્મા-થ્સર્વૌષધ મુચ્યતે ।
સર્વં-વૈઁ તે-ઽન્નમાપ્નુવન્તિ । યે-ઽન્ન-મ્બ્રહ્મોપાસતે । અન્નગ્ં હિ ભૂતાના-ઞ્જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્મા-થ્સર્વૌષધ મુચ્યતે । અન્ના-દ્ભૂતાનિ જાયન્તે । જાતાન્યન્નેન વર્ધન્તે ।
અદ્યતે-ઽત્તિ ચ ભૂતાનિ । તસ્માદન્ન-ન્તદુચ્યત ઇતિ ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-દન્નરસમયાત્ ।
અન્યો-ઽન્તર આત્મા પ્રાણ મયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥
સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષ વિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષ વિધઃ । તસ્ય પ્રાણ એવ શિરઃ ॥
વ્યાનો દક્ષિણઃ પક્ષઃ । અપાન ઉત્તરઃ પક્ષઃ ।
આકાશ આત્મા । પૃથિવી પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 27 ॥
સર્વં-વૈઁ તે-ઽન્નમાપ્નુવન્તિ । યે-ઽન્ન-મ્બ્રહ્મોપાસતે । અન્નગ્ં હિ ભૂતાના-ઞ્જ્યેષ્ઠમ્ । તસ્મા-થ્સર્વૌષધ મુચ્યતે । અન્ના-દ્ભૂતાનિ જાયન્તે । જાતાન્યન્નેન વર્ધન્તે ।
અદ્યતે-ઽત્તિ ચ ભૂતાનિ । તસ્માદન્ન-ન્તદુચ્યત ઇતિ ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-દન્નરસમયાત્ ।
અન્યો-ઽન્તર આત્મા પ્રાણ મયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥
સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષ વિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષ વિધઃ । તસ્ય પ્રાણ એવ શિરઃ ॥
વ્યાનો દક્ષિણઃ પક્ષઃ । અપાન ઉત્તરઃ પક્ષઃ ।
આકાશ આત્મા । પૃથિવી પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 27 ॥
પ્રાણ-ન્દેવા અનુપ્રાણન્તિ । મનુષ્યાઃ પશવશ્ચ યે । પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્મા-થ્સર્વાયુષ મુચ્યતે । સર્વમેવ ત આયુર્યન્તિ ।
યે પ્રાણ-મ્બ્રહ્મોપાસતે ।
પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્મા-થ્સર્વાયુષ-મુચ્યત ઇતિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-ત્પ્રાણમયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા મનોમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષવિધઃ । તસ્ય યજુરેવ શિરઃ । ઋગ્ દક્ષિણઃ પક્ષઃ । સામોત્તરઃ પક્ષઃ । આદેશ આત્મા । અથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 28 ॥
યે પ્રાણ-મ્બ્રહ્મોપાસતે ।
પ્રાણો હિ ભૂતાનામાયુઃ । તસ્મા-થ્સર્વાયુષ-મુચ્યત ઇતિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-ત્પ્રાણમયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા મનોમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષવિધઃ । તસ્ય યજુરેવ શિરઃ । ઋગ્ દક્ષિણઃ પક્ષઃ । સામોત્તરઃ પક્ષઃ । આદેશ આત્મા । અથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 28 ॥
યતો વાચો નિવર્તન્તે । અપ્રાપ્ય મનસા સહ । આનન્દ-મ્બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ । ન બિભેતિ કદાચનેતિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-ન્મનોમયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા વિજ્ઞાનમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષ વિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષ વિધઃ । તસ્ય શ્રદ્ધૈવ શિરઃ । ઋત-ન્દક્ષિણઃ પક્ષઃ । સત્યમુત્તરઃ પક્ષઃ । યોગ આત્મા । મહઃ પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥ તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 29 ॥
તસ્માદ્વા એતસ્મા-ન્મનોમયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા વિજ્ઞાનમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષ વિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષ વિધઃ । તસ્ય શ્રદ્ધૈવ શિરઃ । ઋત-ન્દક્ષિણઃ પક્ષઃ । સત્યમુત્તરઃ પક્ષઃ । યોગ આત્મા । મહઃ પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥ તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 29 ॥
વિજ્ઞાનં-યઁજ્ઞ-ન્તનુતે । કર્માણિ તનુતે-ઽપિ ચ । વિજ્ઞાન-ન્દેવા-સ્સર્વે । બ્રહ્મ જ્યેષ્ઠ-મુપાસતે । વિજ્ઞાન-મ્બ્રહ્મ ચે-દ્વેદ । તસ્માચ્ચેન્ન પ્રમાદ્યતિ । શરીરે પાપ્મનો હિત્વા । સર્વાન્-કામાન્-થ્સમશ્નુત ઇતિ ॥ તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ॥ તસ્માદ્વા એતસ્મા-દ્વિજ્ઞાનમયાત્ । અન્યો-ઽન્તર આત્મા-ઽઽનન્દમયઃ । તેનૈષ પૂર્ણઃ ॥ સ વા એષ પુરુષવિધ એવ । તસ્ય પુરુષવિધતામ્ ।
અન્વય-મ્પુરુષવિધઃ । તસ્ય પ્રિય-મેવ શિરઃ ।
મોદો દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
પ્રમોદ ઉત્તરઃ પક્ષઃ । આનન્દ આત્મા ।
બ્રહ્મ પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 30 ॥
અન્વય-મ્પુરુષવિધઃ । તસ્ય પ્રિય-મેવ શિરઃ ।
મોદો દક્ષિણઃ પક્ષઃ ।
પ્રમોદ ઉત્તરઃ પક્ષઃ । આનન્દ આત્મા ।
બ્રહ્મ પુચ્છ-મ્પ્રતિષ્ઠા ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 30 ॥
અસન્નેવ સ ભવતિ । અસ-દ્બ્રહ્મેતિ વેદ ચેત્ ।
અસ્તિ બ્રહ્મેતિ ચે-દ્વેદ । સન્તમેન-ન્તતો વિદુરિતિ ॥
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ॥ અથાતો-ઽનુ પ્રશ્નાઃ ॥ ઉતા વિદ્વા નમું-લોઁક-મ્પ્રેત્ય । કશ્ચન ગચ્છતી(3) । આહો વિદ્વાનમું-લોઁક-મ્પ્રેત્ય । કશ્ચિ-થ્સમશ્નુતા(3) ઉ ॥ સો-ઽકામયત ।
બહુસ્યા-મ્પ્રજાયેયેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા । ઇદગ્ં સર્વ-મસૃજત ॥ યદિદ-ઙ્કિઞ્ચ । તથ્સૃષ્ટ્વા । તદેવાનુ પ્રાવિશત્ ॥ તદનુપ્રવિશ્ય । સચ્ચ ત્યચ્ચાભવત્ । નિરુક્ત-ઞ્ચા નિરુક્ત-ઞ્ચ ।
નિલયન-ઞ્ચા નિલયન-ઞ્ચ । વિજ્ઞાન-ઞ્ચા વિજ્ઞાન-ઞ્ચ । સત્ય-ઞ્ચાનૃત-ઞ્ચ સત્ય-મભવત્ ॥ યદિદ-ઙ્કિઞ્ચ ।
તથ્સત્ય-મિત્યા ચક્ષતે ॥ તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 31 ॥
અસ્તિ બ્રહ્મેતિ ચે-દ્વેદ । સન્તમેન-ન્તતો વિદુરિતિ ॥
તસ્યૈષ એવ શારીર આત્મા । યઃ પૂર્વસ્ય ॥ અથાતો-ઽનુ પ્રશ્નાઃ ॥ ઉતા વિદ્વા નમું-લોઁક-મ્પ્રેત્ય । કશ્ચન ગચ્છતી(3) । આહો વિદ્વાનમું-લોઁક-મ્પ્રેત્ય । કશ્ચિ-થ્સમશ્નુતા(3) ઉ ॥ સો-ઽકામયત ।
બહુસ્યા-મ્પ્રજાયેયેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા । ઇદગ્ં સર્વ-મસૃજત ॥ યદિદ-ઙ્કિઞ્ચ । તથ્સૃષ્ટ્વા । તદેવાનુ પ્રાવિશત્ ॥ તદનુપ્રવિશ્ય । સચ્ચ ત્યચ્ચાભવત્ । નિરુક્ત-ઞ્ચા નિરુક્ત-ઞ્ચ ।
નિલયન-ઞ્ચા નિલયન-ઞ્ચ । વિજ્ઞાન-ઞ્ચા વિજ્ઞાન-ઞ્ચ । સત્ય-ઞ્ચાનૃત-ઞ્ચ સત્ય-મભવત્ ॥ યદિદ-ઙ્કિઞ્ચ ।
તથ્સત્ય-મિત્યા ચક્ષતે ॥ તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 31 ॥
અસદ્વા ઇદમગ્ર આસીત્ । તતો વૈ સદજાયત ।
તદાત્માનગ્ગ્ સ્વય-મકુરુત । તસ્મા-ત્ત-થ્સુકૃતમુચ્યત ઇતિ ॥ યદ્વૈ ત-થ્સુકૃતમ્ । રસો વૈ સઃ । રસગ્ગ્ હ્યેવાયં-લઁબ્ધ્વા-ઽઽનન્દી ભવતિ ॥
કો હ્યેવાન્યા-ત્કઃ પ્રાણ્યાત્ । યદેષ આકાશ આનન્દો ન સ્યાત્ । એષ હ્યેવાનન્દયાતિ ॥ યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિ-ન્નદૃશ્યે ઽનાત્મ્યે ઽનિરુક્તે ઽનિલયને ઽભયં
પ્રતિષ્ઠાં-વિઁન્દતે । અથ સો-ઽભય-ઙ્ગતો ભવતિ ॥
યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિ-ન્નુદર-મન્તર-ઙ્કુરુતે ।
અથ તસ્ય ભય-મ્ભવતિ ॥ તત્ત્વેવ ભયં-વિઁદુષો-ઽમન્વાનસ્ય ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 32 ॥
તદાત્માનગ્ગ્ સ્વય-મકુરુત । તસ્મા-ત્ત-થ્સુકૃતમુચ્યત ઇતિ ॥ યદ્વૈ ત-થ્સુકૃતમ્ । રસો વૈ સઃ । રસગ્ગ્ હ્યેવાયં-લઁબ્ધ્વા-ઽઽનન્દી ભવતિ ॥
કો હ્યેવાન્યા-ત્કઃ પ્રાણ્યાત્ । યદેષ આકાશ આનન્દો ન સ્યાત્ । એષ હ્યેવાનન્દયાતિ ॥ યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિ-ન્નદૃશ્યે ઽનાત્મ્યે ઽનિરુક્તે ઽનિલયને ઽભયં
પ્રતિષ્ઠાં-વિઁન્દતે । અથ સો-ઽભય-ઙ્ગતો ભવતિ ॥
યદા હ્યેવૈષ એતસ્મિ-ન્નુદર-મન્તર-ઙ્કુરુતે ।
અથ તસ્ય ભય-મ્ભવતિ ॥ તત્ત્વેવ ભયં-વિઁદુષો-ઽમન્વાનસ્ય ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 32 ॥
ભીષા-ઽસ્મા-દ્વાતઃ પવતે । ભીષોદેતિ સૂર્યઃ ।
ભીષા-ઽસ્મા-દગ્નિ-શ્ચેન્દ્રશ્ચ । મૃત્યુ-ર્ધાવતિ પઞ્ચમ ઇતિ ॥ સૈષા-ઽઽનન્દસ્ય મીમાગ્ંસા ભવતિ ॥ યુવા સ્યા-થ્સાધુ યુવા-ઽદ્ધ્યાયકઃ । આશિષ્ઠો દૃઢિષ્ઠો બલિષ્ઠઃ । તસ્યેય-મ્પૃથિવી સર્વા વિત્તસ્ય પૂર્ણા સ્યાત્ ।
સ એકો માનુષ આનન્દઃ ॥ તે યે શત-મ્માનુષા આનન્દાઃ । ॥ 33-ઽ ॥
સ એકો મનુષ્ય-ગન્ધર્વાણા-માનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-મ્મનુષ્ય-ગન્ધર્વાણા-માનન્દાઃ । સ એકો દેવ-ગન્ધર્વાણા-માનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-ન્દેવ-ગન્ધર્વાણા-માનન્દાઃ ।
સ એકઃ પિતૃણા-ઞ્ચિરલોક-લોકાના-માનન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-મ્પિતૃણા-ઞ્ચિરલોક-લોકાના-માનન્દાઃ ।
સ એક આજાનજાના-ન્દેવાના-માનન્દઃ । ॥ 33.બ્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-માજાન-જાના-ન્દેવાના માનન્દાઃ ।
સ એકઃ કર્મ-દેવાના-ન્દેવાના-માનન્દઃ ।
યે કર્મણા દેવાનપિ યન્તિ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-ઙ્કર્મદેવાના-ન્દેવાના-માનન્દાઃ । સ એકો દેવાના-માનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-ન્દેવાના-માનન્દાઃ । સ એક ઇન્દ્રસ્યાનન્દઃ । ॥ 33.ચ્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શતમિન્દ્ર-સ્યા-ઽઽનન્દાઃ । સ એકો બૃહસ્પતે-રાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-મ્બૃહસ્પતે રાનન્દાઃ । સ એકઃ પ્રજાપતે-રાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-મ્પ્રજાપતે-રાનન્દાઃ । સ એકો બ્રહ્મણ આનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ 33.દ્ ॥
સ યશ્ચાય-મ્પુરુષે । યશ્ચાસા-વાદિત્યે । સ એકઃ ॥
સ ય એવં-વિઁત્ । અસ્માલ્લોકા-ત્પ્રેત્ય ।
એતમન્નમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એત-મ્પ્રાણમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એત-મ્મનોમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં-વિઁજ્ઞાનમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતમાનન્દમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 33એ ॥
યતો વાચો નિવર્તન્તે । અપ્રાપ્ય મનસા સહ । આનન્દ-મ્બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ । ન બિભેતિ કુતશ્ચનેતિ ॥ એતગ્ં હ વા વ ન તપતિ । કિમહગ્ં સાધુ નાકરવમ્ । કિમહ-મ્પાપ-મકરવ-મિતિ ॥
સ ય એવં-વિઁદ્વાનેતે આત્માનગ્ગ્ સ્પૃણુતે ॥
ઉભે હ્યેવૈષ એતે આત્માનગ્ગ્ સ્પૃણુતે ।
ય એવં-વેઁદ ॥ ઇત્યુપનિષત્ ॥ 34 ॥
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
(બ્રહ્મવિદિદમયમિદમેકવિગ્ંશતિઃ ।
અન્ના દન્નરસમયા-ત્પ્રાણો વ્યાનો-ઽપાન આકાશઃ પૃથિવી પુચ્છગ્ં ષડ્વિગ્ંશતિઃ ।
પ્રાણ-મ્પ્રાણમયા-ન્મનો યજુર્ ઋ-ખ્સામાદેશો-ઽથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છ-ન્દ્વાવિગ્ંશતિઃ ।
યતઃ શ્રદ્ધર્તગ્ં સત્યમ્ ઁયોગો મહો-ઽષ્ટાદશ । વિજ્ઞાન-મ્પ્રિય-મ્મોદઃ પ્રમોદ આનન્દો બ્રહ્મ પુચ્છ-ન્દ્વાવિગ્ંશતિઃ ।
અસન્નેવાથાષ્ટાવિ ગ્ંશતિઃ । અસ-થ્ષોડશ ।
ભીષા-ઽસ્મા-ન્માનુષો મનુષ્યગન્ધર્વાણા-ન્દેવગન્ધર્વાણા-મ્પિતૃણામ્ચિરલોકલોકાના માજાનજાના-ઙ્કર્મદેવાનામ્ ઁયે કર્મણા દેવાનામિન્દ્રસ્ય બૃહસ્પતેઃ પ્રજાપતે-ર્બ્રહ્મણ-સ્સ યશ્વ સઙ્ક્રામત્યેકપઞ્ચાશત્ ।
યતઃ કુતશ્ચ નૈતમેકાદશ નવ) (અ. 14)
॥
ભીષા-ઽસ્મા-દગ્નિ-શ્ચેન્દ્રશ્ચ । મૃત્યુ-ર્ધાવતિ પઞ્ચમ ઇતિ ॥ સૈષા-ઽઽનન્દસ્ય મીમાગ્ંસા ભવતિ ॥ યુવા સ્યા-થ્સાધુ યુવા-ઽદ્ધ્યાયકઃ । આશિષ્ઠો દૃઢિષ્ઠો બલિષ્ઠઃ । તસ્યેય-મ્પૃથિવી સર્વા વિત્તસ્ય પૂર્ણા સ્યાત્ ।
સ એકો માનુષ આનન્દઃ ॥ તે યે શત-મ્માનુષા આનન્દાઃ । ॥ 33-ઽ ॥
સ એકો મનુષ્ય-ગન્ધર્વાણા-માનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-મ્મનુષ્ય-ગન્ધર્વાણા-માનન્દાઃ । સ એકો દેવ-ગન્ધર્વાણા-માનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-ન્દેવ-ગન્ધર્વાણા-માનન્દાઃ ।
સ એકઃ પિતૃણા-ઞ્ચિરલોક-લોકાના-માનન્દઃ ।
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-મ્પિતૃણા-ઞ્ચિરલોક-લોકાના-માનન્દાઃ ।
સ એક આજાનજાના-ન્દેવાના-માનન્દઃ । ॥ 33.બ્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-માજાન-જાના-ન્દેવાના માનન્દાઃ ।
સ એકઃ કર્મ-દેવાના-ન્દેવાના-માનન્દઃ ।
યે કર્મણા દેવાનપિ યન્તિ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-ઙ્કર્મદેવાના-ન્દેવાના-માનન્દાઃ । સ એકો દેવાના-માનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-ન્દેવાના-માનન્દાઃ । સ એક ઇન્દ્રસ્યાનન્દઃ । ॥ 33.ચ્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શતમિન્દ્ર-સ્યા-ઽઽનન્દાઃ । સ એકો બૃહસ્પતે-રાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥
તે યે શત-મ્બૃહસ્પતે રાનન્દાઃ । સ એકઃ પ્રજાપતે-રાનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ તે યે શત-મ્પ્રજાપતે-રાનન્દાઃ । સ એકો બ્રહ્મણ આનન્દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામહતસ્ય ॥ 33.દ્ ॥
સ યશ્ચાય-મ્પુરુષે । યશ્ચાસા-વાદિત્યે । સ એકઃ ॥
સ ય એવં-વિઁત્ । અસ્માલ્લોકા-ત્પ્રેત્ય ।
એતમન્નમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એત-મ્પ્રાણમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એત-મ્મનોમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતં-વિઁજ્ઞાનમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ।
એતમાનન્દમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રામતિ ॥
તદપ્યેષ શ્લોકો ભવતિ ॥ 33એ ॥
યતો વાચો નિવર્તન્તે । અપ્રાપ્ય મનસા સહ । આનન્દ-મ્બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ । ન બિભેતિ કુતશ્ચનેતિ ॥ એતગ્ં હ વા વ ન તપતિ । કિમહગ્ં સાધુ નાકરવમ્ । કિમહ-મ્પાપ-મકરવ-મિતિ ॥
સ ય એવં-વિઁદ્વાનેતે આત્માનગ્ગ્ સ્પૃણુતે ॥
ઉભે હ્યેવૈષ એતે આત્માનગ્ગ્ સ્પૃણુતે ।
ય એવં-વેઁદ ॥ ઇત્યુપનિષત્ ॥ 34 ॥
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
(બ્રહ્મવિદિદમયમિદમેકવિગ્ંશતિઃ ।
અન્ના દન્નરસમયા-ત્પ્રાણો વ્યાનો-ઽપાન આકાશઃ પૃથિવી પુચ્છગ્ં ષડ્વિગ્ંશતિઃ ।
પ્રાણ-મ્પ્રાણમયા-ન્મનો યજુર્ ઋ-ખ્સામાદેશો-ઽથર્વાઙ્ગિરસઃ પુચ્છ-ન્દ્વાવિગ્ંશતિઃ ।
યતઃ શ્રદ્ધર્તગ્ં સત્યમ્ ઁયોગો મહો-ઽષ્ટાદશ । વિજ્ઞાન-મ્પ્રિય-મ્મોદઃ પ્રમોદ આનન્દો બ્રહ્મ પુચ્છ-ન્દ્વાવિગ્ંશતિઃ ।
અસન્નેવાથાષ્ટાવિ ગ્ંશતિઃ । અસ-થ્ષોડશ ।
ભીષા-ઽસ્મા-ન્માનુષો મનુષ્યગન્ધર્વાણા-ન્દેવગન્ધર્વાણા-મ્પિતૃણામ્ચિરલોકલોકાના માજાનજાના-ઙ્કર્મદેવાનામ્ ઁયે કર્મણા દેવાનામિન્દ્રસ્ય બૃહસ્પતેઃ પ્રજાપતે-ર્બ્રહ્મણ-સ્સ યશ્વ સઙ્ક્રામત્યેકપઞ્ચાશત્ ।
યતઃ કુતશ્ચ નૈતમેકાદશ નવ) (અ. 14)
॥
ઇતિ બ્રહ્માનન્દવલ્લી સમાપ્તા ॥
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥