- saṅkaṭanāśanagaṇeśastotramthe hymn to Ganesha that destroys trouble
- devakṛtammade by the gods
anvaya saṅkaṭanāśanagaṇeśastotram devakṛtam
chandas Prose, the title
saṅkaṭa trouble — A tight spot, a crisis one cannot get out of alone. Sankashti, the monthly fast, takes its name from the same word.
namo namaste'khilakāraṇāya |
namo namaste'khilakārakāya
sarvendriyāṇāmadhivāsine'pi || 1 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- teto you
- paramārtharūpaO you whose form is the highest truth
- namaḥI bow
- namaḥagain
- teto you
- akhilakāraṇāyathe cause of everything
- namaḥI bow
- namaḥagain
- teto you
- akhilakārakāyawho make everything
- sarvendriyāṇāmof all the senses
- adhivāsinewho live in
- apitoo
anvaya paramārtharūpa te namaḥ namaḥ akhilakāraṇāya te namaḥ namaḥ akhilakārakāya sarvendriyāṇām api adhivāsine te namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
kāraṇa, kāraka the cause, the maker — The first is what a thing comes from, the second is the one who makes it. The hymn says he is both, as clay and potter at once.
namo namo bhūtakṛte sureśa |
namo namaḥ sarvadhiyāṃ prabodha
namo namo viśvalayodbhavāya || 2 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- bhūtamayāyawho are made of all that exists
- teto you
- astulet there be
- namaḥI bow
- namaḥagain
- bhūtakṛteto the maker of all beings
- sureśaO lord of the gods
- namaḥI bow
- namaḥagain
- sarvadhiyāmof every mind
- prabodhaO you who wake up
- namaḥI bow
- namaḥagain
- viśvalayodbhavāyato the one in whom the world dissolves and rises
anvaya bhūtamayāya te namaḥ namaḥ astu sureśa bhūtakṛte namaḥ namaḥ sarvadhiyām prabodha namaḥ namaḥ viśvalayodbhavāya namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
namo namaḥ kāraṇa kāraṇāya |
namo namo vedavidāmadṛśya
namo namaḥ sarvavarapradāya || 3 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- viśvabhṛteto you who hold the world up
- akhileśaO lord of all
- namaḥI bow
- namaḥagain
- kāraṇakāraṇāyato the cause of every cause
- namaḥI bow
- namaḥagain
- vedavidāmby the knowers of the Veda
- adṛśyaO you who cannot be seen
- namaḥI bow
- namaḥagain
- sarvavarapradāyato the giver of every boon
anvaya akhileśa viśvabhṛte namaḥ namaḥ kāraṇakāraṇāya namaḥ namaḥ vedavidām adṛśya namaḥ namaḥ sarvavarapradāya namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
namo namo vighnanivāraṇāya |
namo namo'bhakta manorathaghne
namo namo bhakta manorathajña || 4 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- vāgavicārabhūtaO you whom words cannot reach
- namaḥI bow
- namaḥagain
- vighnanivāraṇāyato you who keep obstacles away
- namaḥI bow
- namaḥagain
- abhaktamanorathaghneto you who break the wishes of those without devotion
- namaḥI bow
- namaḥagain
- bhaktamanorathajñaO you who know the wishes of your devotees
anvaya vāgavicārabhūta namaḥ namaḥ vighnanivāraṇāya namaḥ namaḥ abhaktamanorathaghne namaḥ namaḥ bhaktamanorathajña namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note From here the hymn sets devotee against non-devotee line by line: he knows the wishes of one and blocks the wishes of the other.
namo namo viśvavidhānadakṣa |
namo namo daityavināśaheto
namo namaḥ saṅkaṭanāśakāya || 5 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- bhaktamanoratheśaO lord of what your devotees long for
- namaḥI bow
- namaḥagain
- viśvavidhānadakṣaO you who are skilled at ordering the world
- namaḥI bow
- namaḥagain
- daityavināśahetoO cause of the demons' end
- namaḥI bow
- namaḥagain
- saṅkaṭanāśakāyato you who destroy trouble
anvaya bhaktamanoratheśa namaḥ namaḥ viśvavidhānadakṣa namaḥ namaḥ daityavināśaheto namaḥ namaḥ saṅkaṭanāśakāya namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note The name of the hymn comes from the last line of this verse.
namo namo jñānamayāya te'stu |
namo namo'jñānavināśanāya
namo namo bhakta vibhūtidāya || 6 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- kāruṇikottamāyato the kindest of the kind
- namaḥI bow
- namaḥagain
- jñānamayāyawho are made of knowledge
- teto you
- astulet there be
- namaḥI bow
- namaḥagain
- ajñānavināśanāyato you who destroy ignorance
- namaḥI bow
- namaḥagain
- bhaktavibhūtidāyato you who give your devotees plenty
anvaya kāruṇikottamāya namaḥ namaḥ jñānamayāya te namaḥ namaḥ astu ajñānavināśanāya namaḥ namaḥ bhaktavibhūtidāya namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
namo namo bhakta vimocanāya |
namo namo'bhakta vibandhanāya
namo namaste pravibhaktamūrte || 7 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- abhaktavibhūtihantreto you who take away the plenty of those without devotion
- namaḥI bow
- namaḥagain
- bhaktavimocanāyato you who set your devotees free
- namaḥI bow
- namaḥagain
- abhaktavibandhanāyato you who bind those without devotion
- namaḥI bow
- namaḥagain
- teto you
- pravibhaktamūrteO you whose form is divided into many
anvaya abhaktavibhūtihantre namaḥ namaḥ bhaktavimocanāya namaḥ namaḥ abhaktavibandhanāya namaḥ namaḥ pravibhaktamūrte te namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note Binding and freeing here are the bonds of worldly life. The one god is seen as many forms, so the last line turns the list of opposites into a single praise.
namo namastattvaviduttamāya |
namo namaste'khila karmasākṣiṇe
namo namaste guṇanāyakāya || 8 ||
- namaḥI bow
- namaḥagain
- tattvavibodhakāyato you who make the truth known
- namaḥI bow
- namaḥagain
- tattvaviduttamāyato the best of those who know the truth
- namaḥI bow
- namaḥagain
- teto you
- akhilakarmasākṣiṇethe witness of every action
- namaḥI bow
- namaḥagain
- teto you
- guṇanāyakāyathe lord of the gunas
anvaya tattvavibodhakāya namaḥ namaḥ tattvaviduttamāya namaḥ namaḥ akhilakarmasākṣiṇe te namaḥ namaḥ guṇanāyakāya te namaḥ namaḥ
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas; the third pāda runs to 12
guṇanāyaka the lord of the gunas — The three strands of nature: clarity, passion and dullness. The name also echoes gananayaka, leader of the ganas.
