സങ്കടനാശന ഗണേശ സ്തോത്രമ് (ദേവ കൃതമ്)

• സങ്കടനാശനഗണേശസ്തോത്രമ് (saṅkaṭanāśanagaṇeśastotram)the hymn to Ganesha that destroys trouble
• ദേവകൃതമ് (devakṛtam)made by the gods

anvaya സങ്കടനാശനഗണേശസ്തോത്രമ് ദേവകൃതമ്

chandas Prose, the title

സങ്കട trouble — A tight spot, a crisis one cannot get out of alone. Sankashti, the monthly fast, takes its name from the same word.

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തേ (te)to you
• പരമാര്ഥരൂപ (paramārtharūpa)O you whose form is the highest truth
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തേ (te)to you
• അഖിലകാരണായ (akhilakāraṇāya)the cause of everything
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തേ (te)to you
• അഖിലകാരകായ (akhilakārakāya)who make everything
• സര്വേന്ദ്രിയാണാമ് (sarvendriyāṇām)of all the senses
• അധിവാസിനേ (adhivāsine)who live in
• അപി (api)too

anvaya പരമാര്ഥരൂപ തേ നമഃ നമഃ അഖിലകാരണായ തേ നമഃ നമഃ അഖിലകാരകായ സര്വേന്ദ്രിയാണാമ് അപി അധിവാസിനേ തേ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

കാരണ, കാരക the cause, the maker — The first is what a thing comes from, the second is the one who makes it. The hymn says he is both, as clay and potter at once.

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ഭൂതമയായ (bhūtamayāya)who are made of all that exists
• തേ (te)to you
• അസ്തു (astu)let there be
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ഭൂതകൃതേ (bhūtakṛte)to the maker of all beings
• സുരേശ (sureśa)O lord of the gods
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• സര്വധിയാമ് (sarvadhiyām)of every mind
• പ്രബോധ (prabodha)O you who wake up
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• വിശ്വലയോദ്ഭവായ (viśvalayodbhavāya)to the one in whom the world dissolves and rises

anvaya ഭൂതമയായ തേ നമഃ നമഃ അസ്തു സുരേശ ഭൂതകൃതേ നമഃ നമഃ സര്വധിയാമ് പ്രബോധ നമഃ നമഃ വിശ്വലയോദ്ഭവായ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• വിശ്വഭൃതേ (viśvabhṛte)to you who hold the world up
• അഖിലേശ (akhileśa)O lord of all
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• കാരണകാരണായ (kāraṇakāraṇāya)to the cause of every cause
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• വേദവിദാമ് (vedavidām)by the knowers of the Veda
• അദൃശ്യ (adṛśya)O you who cannot be seen
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• സര്വവരപ്രദായ (sarvavarapradāya)to the giver of every boon

anvaya അഖിലേശ വിശ്വഭൃതേ നമഃ നമഃ കാരണകാരണായ നമഃ നമഃ വേദവിദാമ് അദൃശ്യ നമഃ നമഃ സര്വവരപ്രദായ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• വാഗവിചാരഭൂത (vāgavicārabhūta)O you whom words cannot reach
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• വിഘ്നനിവാരണായ (vighnanivāraṇāya)to you who keep obstacles away
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• അഭക്തമനോരഥഘ്നേ (abhaktamanorathaghne)to you who break the wishes of those without devotion
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ഭക്തമനോരഥജ്ഞ (bhaktamanorathajña)O you who know the wishes of your devotees

anvaya വാഗവിചാരഭൂത നമഃ നമഃ വിഘ്നനിവാരണായ നമഃ നമഃ അഭക്തമനോരഥഘ്നേ നമഃ നമഃ ഭക്തമനോരഥജ്ഞ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

note From here the hymn sets devotee against non-devotee line by line: he knows the wishes of one and blocks the wishes of the other.

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ഭക്തമനോരഥേശ (bhaktamanoratheśa)O lord of what your devotees long for
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• വിശ്വവിധാനദക്ഷ (viśvavidhānadakṣa)O you who are skilled at ordering the world
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ദൈത്യവിനാശഹേതോ (daityavināśaheto)O cause of the demons' end
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• സങ്കടനാശകായ (saṅkaṭanāśakāya)to you who destroy trouble

anvaya ഭക്തമനോരഥേശ നമഃ നമഃ വിശ്വവിധാനദക്ഷ നമഃ നമഃ ദൈത്യവിനാശഹേതോ നമഃ നമഃ സങ്കടനാശകായ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

note The name of the hymn comes from the last line of this verse.

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• കാരുണികോത്തമായ (kāruṇikottamāya)to the kindest of the kind
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ജ്ഞാനമയായ (jñānamayāya)who are made of knowledge
• തേ (te)to you
• അസ്തു (astu)let there be
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• അജ്ഞാനവിനാശനായ (ajñānavināśanāya)to you who destroy ignorance
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ഭക്തവിഭൂതിദായ (bhaktavibhūtidāya)to you who give your devotees plenty

anvaya കാരുണികോത്തമായ നമഃ നമഃ ജ്ഞാനമയായ തേ നമഃ നമഃ അസ്തു അജ്ഞാനവിനാശനായ നമഃ നമഃ ഭക്തവിഭൂതിദായ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• അഭക്തവിഭൂതിഹന്ത്രേ (abhaktavibhūtihantre)to you who take away the plenty of those without devotion
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• ഭക്തവിമോചനായ (bhaktavimocanāya)to you who set your devotees free
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• അഭക്തവിബന്ധനായ (abhaktavibandhanāya)to you who bind those without devotion
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തേ (te)to you
• പ്രവിഭക്തമൂര്തേ (pravibhaktamūrte)O you whose form is divided into many

anvaya അഭക്തവിഭൂതിഹന്ത്രേ നമഃ നമഃ ഭക്തവിമോചനായ നമഃ നമഃ അഭക്തവിബന്ധനായ നമഃ നമഃ പ്രവിഭക്തമൂര്തേ തേ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas

note Binding and freeing here are the bonds of worldly life. The one god is seen as many forms, so the last line turns the list of opposites into a single praise.

• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തത്ത്വവിബോധകായ (tattvavibodhakāya)to you who make the truth known
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തത്ത്വവിദുത്തമായ (tattvaviduttamāya)to the best of those who know the truth
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തേ (te)to you
• അഖിലകര്മസാക്ഷിണേ (akhilakarmasākṣiṇe)the witness of every action
• നമഃ (namaḥ)I bow
• നമഃ (namaḥ)again
• തേ (te)to you
• ഗുണനായകായ (guṇanāyakāya)the lord of the gunas

anvaya തത്ത്വവിബോധകായ നമഃ നമഃ തത്ത്വവിദുത്തമായ നമഃ നമഃ അഖിലകര്മസാക്ഷിണേ തേ നമഃ നമഃ ഗുണനായകായ തേ നമഃ നമഃ

chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas; the third pāda runs to 12

ഗുണനായക the lord of the gunas — The three strands of nature: clarity, passion and dullness. The name also echoes gananayaka, leader of the ganas.