जनमेजय उवाचविचित्रमिदमाख्यानं हरिश्चन्द्रस्य कीर्तितम् ।
शताक्षीपादभक्तस्य राजर्षेधार्मिकस्य च ॥१॥
शताक्षीपादभक्तस्य राजर्षेधार्मिकस्य च ॥१॥
शताक्षी सा कुतो जाता देवी भगवती शिवा ।
तत्कारणं वद मुने सार्थकं जन्म मे कुरु ॥२॥
तत्कारणं वद मुने सार्थकं जन्म मे कुरु ॥२॥
को हि देव्या गुणाञ्छृण्वंस्तृप्तिं यास्यति शुद्धधीः ।
पदे पदेऽश्वमेधस्य फलमक्षय्यमश्नुते ॥३॥
पदे पदेऽश्वमेधस्य फलमक्षय्यमश्नुते ॥३॥
व्यास उवाचशृणु राजन्प्रवक्ष्यामि शताक्षीसम्भवं शुभम् ।
तवावाच्यं न मे किंचिद्देवीभक्तस्य विद्यते ॥४॥
तवावाच्यं न मे किंचिद्देवीभक्तस्य विद्यते ॥४॥
दुर्गमाख्यो महादैत्यः पूर्वं परमदारुणः ।
हिरण्याक्षान्वये जातो रुरुपुत्रो महाखलः ॥५॥
हिरण्याक्षान्वये जातो रुरुपुत्रो महाखलः ॥५॥
देवानां तु बलं वेदो नाशे सुरा अपि ।
नक्ष्यंत्येव न सन्देहो विधेयं तावदेव तत् ॥६॥
नक्ष्यंत्येव न सन्देहो विधेयं तावदेव तत् ॥६॥
विमृश्यैतत्तपश्चर्यां गतः कर्तुं हिमालये ।
ब्रह्माणं मनसा ध्यात्वा वायुभक्षो व्यतिष्ठत ॥७॥
ब्रह्माणं मनसा ध्यात्वा वायुभक्षो व्यतिष्ठत ॥७॥
सहस्रवर्षपर्यन्तं चकार परमं तपः ।
तेजसा तस्य लोकास्तु संतप्ताः ससुरासुराः ॥८॥
तेजसा तस्य लोकास्तु संतप्ताः ससुरासुराः ॥८॥
ततः प्रसन्नो भगवान्हंसारूढश्चतुर्मुखः ।
ययौ तस्मै वरं दातुं प्रसन्नमुखपङ्कजः ॥९॥
ययौ तस्मै वरं दातुं प्रसन्नमुखपङ्कजः ॥९॥
समाधिस्थं मीलिताक्षं स्फुटमाह चतुर्मुखः ।
वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते ॥१०॥
वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते ॥१०॥
तवाद्य तपसा तुष्टो वरदेशोऽहमागतः ।
श्रुत्वा ब्रह्ममुखाद्वाणीं व्युत्थितः स समाधितः ॥११॥
श्रुत्वा ब्रह्ममुखाद्वाणीं व्युत्थितः स समाधितः ॥११॥
पूजयित्वा वरं वव्रे वेदान्देहि सुरेश्वर ।
त्रिषु लोकेषु ये मन्त्रा ब्राह्मणेषु सुरेष्वपि ॥१२॥
त्रिषु लोकेषु ये मन्त्रा ब्राह्मणेषु सुरेष्वपि ॥१२॥
विद्यन्ते ते तु सान्निध्ये मम सन्तु महेश्वर ।
बलं च देहि येन स्याद्देवानां च पराजयः ॥१३॥
बलं च देहि येन स्याद्देवानां च पराजयः ॥१३॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा तथाऽस्त्विति वचो वदन् ।
जगाम सत्यलोकं तु चतुर्वेदेश्वरः परः ॥१४॥
जगाम सत्यलोकं तु चतुर्वेदेश्वरः परः ॥१४॥
ततः प्रभृति विप्रैस्तु विस्मृता वेदराशयः ।
स्नानसंध्यानित्यहोमश्राद्ध्यज्ञजपादयः ॥१५॥
स्नानसंध्यानित्यहोमश्राद्ध्यज्ञजपादयः ॥१५॥
विलुप्ता धरणीपृष्ठे हाहाकारो महानभूत् ।
किमिदं किमिदं चेति विप्रा ऊचुः परस्परम् ॥१६॥
किमिदं किमिदं चेति विप्रा ऊचुः परस्परम् ॥१६॥
वेदाभावात्तदस्याभिः कर्तव्यं किमतः परम् ।
इति भूमौ महानर्थे जाते परमदारुणे ॥१७॥
इति भूमौ महानर्थे जाते परमदारुणे ॥१७॥
निर्जराः सजरा जाता हविर्भागाद्यभावतः ।
रुरोध स तदा दैत्यो नगरीममरावतीम् ॥१८॥
रुरोध स तदा दैत्यो नगरीममरावतीम् ॥१८॥
अशक्तास्तेन ते योद्धुं वज्रदेहासुरेण च ।
पलायनं तदा कृत्वा निर्गता निर्जराः क्कचित् ॥१९॥
पलायनं तदा कृत्वा निर्गता निर्जराः क्कचित् ॥१९॥
निलयं गिरिदुर्गेषु रत्नसानुगुहासु च ।
संस्थिताः परमां शक्तिं ध्यायंतस्ते परांबिकाम् ॥२०॥
संस्थिताः परमां शक्तिं ध्यायंतस्ते परांबिकाम् ॥२०॥
अग्नौ होमाद्यभावात्तु वृष्ट्यभावोऽप्यभून्नृप ।
वृष्टेरभावे संशुष्कं निर्जलं चापि भूतलम् ॥२१॥
वृष्टेरभावे संशुष्कं निर्जलं चापि भूतलम् ॥२१॥
कूपवापीतडागाश्च सरितः शुष्कतां गताः ।
अनावृष्टिरियं राजन्नभूच्च शतवार्षिकी ॥२२॥
अनावृष्टिरियं राजन्नभूच्च शतवार्षिकी ॥२२॥
मृताः प्रजाश्च बहुधा गोमहिष्यादयस्तथा ।
गृहे गृहे मनुष्याणामभवच्छवसंग्रह ॥२३॥
गृहे गृहे मनुष्याणामभवच्छवसंग्रह ॥२३॥
अनर्थे त्वेवमुद्भूते ब्राह्मणाः शांतचेतसः । ग
त्वा हिमवतः पार्श्वे रिराधयिषवः शिवाम् ॥२४॥
त्वा हिमवतः पार्श्वे रिराधयिषवः शिवाम् ॥२४॥
समाधिध्यानपूजाभिर्देवीं तुष्टुवुरन्वहम् ।
निराहारास्तदासक्तास्तामेव शरणं ययुः ॥२५॥
निराहारास्तदासक्तास्तामेव शरणं ययुः ॥२५॥
दयां कुरु महेशानि पामरेषु जनेषु हि ।
सर्वापराधयुक्तेषु नैतच्छ्लाघ्यं तवांबिके ॥२६॥
सर्वापराधयुक्तेषु नैतच्छ्लाघ्यं तवांबिके ॥२६॥
कोपं संहर देवेशि सर्वांतर्यामिरूपिणि ।
त्वया यथाप्रेर्यतेऽयं करोति स तथा जनः ॥२७॥
त्वया यथाप्रेर्यतेऽयं करोति स तथा जनः ॥२७॥
नान्या गतिर्जनस्यास्य किं पश्यसि पुनः पुनः ।
यथेच्छसि तथा कर्तुं समर्थाऽसि महेश्वर ि ॥२८॥
यथेच्छसि तथा कर्तुं समर्थाऽसि महेश्वर ि ॥२८॥
समुद्धर महेशानि संकटात्परमोत्थितात् ।
जीवनेन विनाऽस्माकं कथं स्यात्स्थितिरंबिके ॥२९॥
जीवनेन विनाऽस्माकं कथं स्यात्स्थितिरंबिके ॥२९॥
प्रसीद त्वं महेशानि प्रसीद जगदम्बिके ।
अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिके ते नमो नमः ॥३०॥
अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिके ते नमो नमः ॥३०॥
नमः कूटस्थंरूपायै चिद्रूपायै नमो नमः ।
नमो वेदान्तवेद्यायै भुवनेश्यै नमो नमः ॥३१॥
नमो वेदान्तवेद्यायै भुवनेश्यै नमो नमः ॥३१॥
नेति नेतीति वाक्यैर्या बोध्यते सकलागमैः ।
तां सर्वकारणां देवीं सर्वभावेन सन्नताः ॥३२॥
तां सर्वकारणां देवीं सर्वभावेन सन्नताः ॥३२॥
इति संप्रार्थिता देवी भुवनेशी महेश्वरी ।
अनंताक्षिमयं रूपं दर्शयामास पार्वती ॥३३॥
अनंताक्षिमयं रूपं दर्शयामास पार्वती ॥३३॥
नीलांजनसमप्रख्यं नीलपद्मायतेक्षणम् ।
सुकर्कशसमोत्तुङ्गवृत्तपीनघनस्तनम् ॥३४॥
सुकर्कशसमोत्तुङ्गवृत्तपीनघनस्तनम् ॥३४॥
बाणमुष्टिं च कमलं पुष्पपल्लवमूलकान् ।
शाकादीन्फलसंयुक्तननन्तरससंयुतान् ॥३५॥
शाकादीन्फलसंयुक्तननन्तरससंयुतान् ॥३५॥
क्षुत्तृङ्जरापहान्हस्तैर्बिभ्रती च महाद्धनुः ।
सर्वसौंदर्यसारं तद्रूपं लावण्यशोभितम् ॥३६॥
सर्वसौंदर्यसारं तद्रूपं लावण्यशोभितम् ॥३६॥
कोटिसूर्यप्रतीकाशं करुणारससागरम् ।
दर्शयित्वा जगद्धात्री साऽनंतनयनोद्भवो ॥३७॥
दर्शयित्वा जगद्धात्री साऽनंतनयनोद्भवो ॥३७॥
मोचयामास लोकेषु वारिधाराः सहस्रशः ।
नवरात्रं महावृष्टिरभून्नेत्रोद्भवैर्जलः ॥३८॥
नवरात्रं महावृष्टिरभून्नेत्रोद्भवैर्जलः ॥३८॥
दुःखितान्वीक्ष्य सकलान्नेत्राश्रूणि विमुञ्चती ।
तर्पितास्तेन ते लोका ओषध्यः सकला अपि ॥३९॥
तर्पितास्तेन ते लोका ओषध्यः सकला अपि ॥३९॥
नदीनदप्रवाहास्तैर्जलैः समभवन्नृप ।
निलीय संस्थिताः पूर्वं सुरास्ते निर्गता बहीः ॥४०॥
निलीय संस्थिताः पूर्वं सुरास्ते निर्गता बहीः ॥४०॥
मिलित्वा ससुरा विप्रा देवीं समभितुष्टुवुः ।
नमो वेदान्तवेद्ये ते नमो ब्रह्मस्वरूपिणि ॥४१॥
नमो वेदान्तवेद्ये ते नमो ब्रह्मस्वरूपिणि ॥४१॥
स्वमायया सर्वजगद्विधात्र्यै ते नमो नमः ।
भक्तकल्पद्रुमे देवि भक्तार्थं देहधारिणी ॥४२॥
भक्तकल्पद्रुमे देवि भक्तार्थं देहधारिणी ॥४२॥
नित्यतृप्ते निरूपमे भुवनेश्वरि ते नमः ।
अस्मच्छान्त्यर्थमतुलं लोचनानां सहस्रकम् ॥४३॥
अस्मच्छान्त्यर्थमतुलं लोचनानां सहस्रकम् ॥४३॥
त्वया यतो धृतं देवि शताक्षी त्वं ततो भव ।
क्षुधया पीडिता मातः स्तोतुंशक्तिर्न चास्ति नः ॥४४॥
क्षुधया पीडिता मातः स्तोतुंशक्तिर्न चास्ति नः ॥४४॥
कृपां कुरु महेशानि वेदानप्याहरांबिके ।
व्यास उवाचइति तेषां वचः श्रुत्वा शाकान्स्वकरसंस्थितान् ॥४५॥
व्यास उवाचइति तेषां वचः श्रुत्वा शाकान्स्वकरसंस्थितान् ॥४५॥
स्वादूनि फलमूलानि भक्षणार्थं ददौ शिवा ।
नानाविधानि चान्नानि पशुभोज्यानि यानि च ॥४६॥
नानाविधानि चान्नानि पशुभोज्यानि यानि च ॥४६॥
काम्यानन्तरसैर्युक्तान्यानवीनोद्भवं ददौ ।
शाकंभरीति नामापि तद्दिनात्समभून्नृप ॥४७॥
शाकंभरीति नामापि तद्दिनात्समभून्नृप ॥४७॥
ततः कोलाहले जाते दूतवाक्येन बोधितः ।
ससैन्यः सायुधो योद्धुं दुर्गमाख्योऽसुरो ययौ ॥४८॥
ससैन्यः सायुधो योद्धुं दुर्गमाख्योऽसुरो ययौ ॥४८॥
सहस्राक्षौहिणीयुक्तः शरान्मुंचंस्त्वरान्वितः ।
रुरोध देवसैन्यं तद्यद्देव्यग्रे स्थितं पुरा ॥४९॥
रुरोध देवसैन्यं तद्यद्देव्यग्रे स्थितं पुरा ॥४९॥
तथा विप्रगणं चैव रोधयामास सर्वतः ।
ततः किलकिलाशब्दः समभूद्देवमण्डले ॥५०॥
ततः किलकिलाशब्दः समभूद्देवमण्डले ॥५०॥
त्राहि त्राहीति वाक्यानि प्रोचुः सर्वे द्विजामराः ।
ततस्तेजोमयं चक्रं देवानां परितः शिवा ॥५१॥
ततस्तेजोमयं चक्रं देवानां परितः शिवा ॥५१॥
चकार रक्षणार्थाय स्वयं तस्माद्बहिः स्थिता ।
ततः समभवद्युद्धं देव्या दैत्यस्थ चोभयोः ॥५२॥
ततः समभवद्युद्धं देव्या दैत्यस्थ चोभयोः ॥५२॥
शरवर्षसमाच्छन्नं सूर्यमण्डलमद्भुतम् ।
परस्परशरोद्धर्षसमुद्भूताग्रिसुप्रभम् ॥५३॥
परस्परशरोद्धर्षसमुद्भूताग्रिसुप्रभम् ॥५३॥
कठोरज्याटणत्कारबधिरीकृदिक्तटम् ।
ततो देवीशरीरात्तु निर्गतास्तीव्रशक्तयः ॥५४॥
ततो देवीशरीरात्तु निर्गतास्तीव्रशक्तयः ॥५४॥
कालिका तारिणी बाला त्रिपुरा भैरवी रमा ।
बगला चैव मातंगी तथा त्रिपुरसुन्दरी ॥५५॥
बगला चैव मातंगी तथा त्रिपुरसुन्दरी ॥५५॥
कामाक्षी तुलजा देवि जंभिनी मोहिनी तथा ।
छिन्नमस्ता गुह्यकाली दशसाहस्रबाहुका ॥५६॥
छिन्नमस्ता गुह्यकाली दशसाहस्रबाहुका ॥५६॥
द्वात्रिंशच्छक्तयश्चान्याश्चतुःषष्टिमिताः पराः ।
असंख्यातास्ततो देव्यः समुद्भूतास्तु सायुधाः ॥५७॥
असंख्यातास्ततो देव्यः समुद्भूतास्तु सायुधाः ॥५७॥
मृदंगशंखवीणादिनादितं संगरस्थलम् ।
शक्तिभिर्दैत्यसैन्ये तु नाशितेऽक्षौहिणीशते ॥५८॥
शक्तिभिर्दैत्यसैन्ये तु नाशितेऽक्षौहिणीशते ॥५८॥
अग्रेसरः समभवद्दुर्गमो वाहिनीपतिः ।
शक्तिभिः सह युद्धं च चकार प्रथमं रिपुः ॥५९॥
शक्तिभिः सह युद्धं च चकार प्रथमं रिपुः ॥५९॥
महद्युद्धं समभवद्यत्राभूद्क्तवाहिनी ।
अक्षौहिण्यस्तु ताः सर्वा विनष्टा दशाभिर्दिनैः ॥६०॥
अक्षौहिण्यस्तु ताः सर्वा विनष्टा दशाभिर्दिनैः ॥६०॥
तत एकादशे प्राप्ते दिनेपरमदारुणे ।
रक्तमाल्यांवरधरो रक्तगन्धानुलेपनः ॥६१॥
रक्तमाल्यांवरधरो रक्तगन्धानुलेपनः ॥६१॥
कृत्वोत्सवं महान्तं तु युद्धाय रथसंस्थितः ।
सरंभेणैव महता शक्ती सर्वा विजित्य च ॥६२॥
सरंभेणैव महता शक्ती सर्वा विजित्य च ॥६२॥
महादेवीरथाग्रे तु स्वरथं संन्यवेशयत् ।
ततोऽभवन्महद्युद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः ॥६३॥
ततोऽभवन्महद्युद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः ॥६३॥
प्रहरद्वयपर्यंतं हृदयत्रासकारकम् ।
ततः पञ्चदशात्युग्रबाणान्देवीमुमोच ह ॥६४॥
ततः पञ्चदशात्युग्रबाणान्देवीमुमोच ह ॥६४॥
चतुर्भिश्चतुरो वाहान्बाणेनैकेन सारथिम् ।
द्वाभ्यां नेत्रे भुजौ द्वाभ्यां ध्वजमेकेन पत्रिणा ॥६५॥
द्वाभ्यां नेत्रे भुजौ द्वाभ्यां ध्वजमेकेन पत्रिणा ॥६५॥
पञ्चभिर्हृदयं तस्य विव्याध जगदम्बिका ।
ततो वमन्स रुधिरं ममार पुर ईशितुः ॥६६॥
ततो वमन्स रुधिरं ममार पुर ईशितुः ॥६६॥
तस्य तेजस्तु निर्गत्य देवीरूपे विवेश ह ।
हते तस्मिन्महावीर्ये शान्तमासीज्जगत्त्रयम् ॥६७॥
हते तस्मिन्महावीर्ये शान्तमासीज्जगत्त्रयम् ॥६७॥
ततो ब्रह्मादयः सर्वे तुष्टुवुर्जगदंबिकाम् ।
पुरस्कृत्य हरीशानौ भक्त्या गद्गदया गिरा ॥६८॥
पुरस्कृत्य हरीशानौ भक्त्या गद्गदया गिरा ॥६८॥
देवा ऊचुः जगद्भ्रमविवर्तैककारणे परमेश्वरि ।
नमः शाकंभरि शिवे नमस्ते शतलोचने ॥६९॥
नमः शाकंभरि शिवे नमस्ते शतलोचने ॥६९॥
सर्वोपनिषदुद्घुष्टे दुर्गमासुरनाशिनि ।
नमो माहेश्वरि शिवे पञ्चकोशान्तरस्थिते ॥७०॥
नमो माहेश्वरि शिवे पञ्चकोशान्तरस्थिते ॥७०॥
चेतसा निर्विकल्पेन यां ध्यायंति मुनीश्वराः ।
प्रणवार्थस्वरूपां तां भजामो भुवनेश्वरीम् ॥७१॥
प्रणवार्थस्वरूपां तां भजामो भुवनेश्वरीम् ॥७१॥
अनन्तकोटिब्रह्माण्डजननीं दिव्यविग्रहाम् ।
ब्रह्मविष्ण्वादिजननीं सर्वभावैर्नता वयम् ॥७२॥
ब्रह्मविष्ण्वादिजननीं सर्वभावैर्नता वयम् ॥७२॥
कः कुर्यात्पामरान्दृष्ट्वा रोदनं सकलेश्वरः ।
सदयां परमेशानीं शताक्षीं मातरं विना ॥७३॥
सदयां परमेशानीं शताक्षीं मातरं विना ॥७३॥
व्यास उवाचइति स्तुता सुरैर्देवी ब्रह्मविष्णवादिभिर्वरैः ।
पूजिता विविधैर्द्रव्यैः संतुष्टाऽभूच्च तत्क्षणे ॥७४॥
पूजिता विविधैर्द्रव्यैः संतुष्टाऽभूच्च तत्क्षणे ॥७४॥
प्रसन्ना सा तदादेवी वेदानाहृत्य सा ददौ ।
ब्राह्मणेभ्यो विशेषण प्रोवाच पिकभाषिणी ॥७५॥
ब्राह्मणेभ्यो विशेषण प्रोवाच पिकभाषिणी ॥७५॥
ममेयं तनुरुत्कृष्टा पालनीया विशेषतः ।
यया विनाऽनर्थ एव जातो दृष्टोऽधुनैव हि ॥७६॥
यया विनाऽनर्थ एव जातो दृष्टोऽधुनैव हि ॥७६॥
पूज्याऽहं सर्वदा सेव्या युष्माभि सर्वदैव हि ।
नात परतरं किंचित्कल्याणायोपदिश्यते ॥७७॥
नात परतरं किंचित्कल्याणायोपदिश्यते ॥७७॥
पठनीयं ममैतद्धि माहात्म्यं सर्वदोत्तमम् ।
तेन तुष्टा भविष्यामि हरिष्यामि तथाऽऽपद ॥७८॥
तेन तुष्टा भविष्यामि हरिष्यामि तथाऽऽपद ॥७८॥
दुर्गमासुरहन्त्रींत्वाद्दुर्गेति मम नाम यः ।
गृह्णाति च शताक्षीति मायां भित्त्वा व्रजत्यसौ ॥७९॥
गृह्णाति च शताक्षीति मायां भित्त्वा व्रजत्यसौ ॥७९॥
किमुक्तेनात्र बहुना सारं वक्ष्यामि तत्त्वतः ।
संसेव्याऽहं सदा देवा सर्वैरति सुरासुरैः ॥८०॥
संसेव्याऽहं सदा देवा सर्वैरति सुरासुरैः ॥८०॥
व्यास उवाचइत्युक्त्वांतर्हिता देवी देवानां चैव पश्यताम् ।
सन्तोषं जनयंत्येवं सच्चिदानन्दरूपिणी ॥८१॥
सन्तोषं जनयंत्येवं सच्चिदानन्दरूपिणी ॥८१॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं रहस्यं परमं महत् ।
गोपनीयं प्रयत्नेन सर्वकल्याणकारकम् ॥८२॥
गोपनीयं प्रयत्नेन सर्वकल्याणकारकम् ॥८२॥
य इमं शृणुयान्नित्यमध्यायं भक्तितत्परः ।
सर्वान्कामानवाप्नोति देवीलोके महियते ॥८३॥
सर्वान्कामानवाप्नोति देवीलोके महियते ॥८३॥