Goddess Shakambhari

śākaṃbharī (śatākṣī) māhātmyam

(Shakambhari Mahatmyam (Shatakshi Mahatmyam) in English (IAST))

Also known as janamejaya uvaca vicitramidamakhyanam hariscandrasya kirtitam

The full story the Shakambhari hymns only allude to, told by Vyasa when Janamejaya asks how the hundred-eyed goddess came to be. Durgama, born in Hiranyaksha's line, works out that the gods live on the Veda and that destroying it destroys them, and wins from Brahma the boon that every mantra in the three worlds come into his keeping. The Veda is at once forgotten. Bathing and twilight rites and offerings stop, so rain stops, and a drought of a hundred years follows: wells and tanks and rivers dry, and in house after house the dead pile up. The brahmins go to the Himalaya and fast, and she appears with countless eyes, dark as collyrium, and weeps for nine nights, and the water of her weeping is the rain. Then she feeds the world with vegetables from her own hands, and only afterwards fights Durgama. Each of her three names is earned in the course of it.

#of 83
janamejaya uvācavicitramidamākhyānaṃ hariścandrasya kīrtitam |
śatākṣīpādabhaktasya rājarṣedhārmikasya ca ||1||
śatākṣī sā kuto jātā devī bhagavatī śivā |
tatkāraṇaṃ vada mune sārthakaṃ janma me kuru ||2||
ko hi devyā guṇāñchṛṇvaṃstṛptiṃ yāsyati śuddhadhīḥ |
pade pade'śvamedhasya phalamakṣayyamaśnute ||3||
vyāsa uvācaśṛṇu rājanpravakṣyāmi śatākṣīsambhavaṃ śubham |
tavāvācyaṃ na me kiṃciddevībhaktasya vidyate ||4||
durgamākhyo mahādaityaḥ pūrvaṃ paramadāruṇaḥ |
hiraṇyākṣānvaye jāto ruruputro mahākhalaḥ ||5||
devānāṃ tu balaṃ vedo nāśe surā api |
nakṣyaṃtyeva na sandeho vidheyaṃ tāvadeva tat ||6||
vimṛśyaitattapaścaryāṃ gataḥ kartuṃ himālaye |
brahmāṇaṃ manasā dhyātvā vāyubhakṣo vyatiṣṭhata ||7||
sahasravarṣaparyantaṃ cakāra paramaṃ tapaḥ |
tejasā tasya lokāstu saṃtaptāḥ sasurāsurāḥ ||8||
tataḥ prasanno bhagavānhaṃsārūḍhaścaturmukhaḥ |
yayau tasmai varaṃ dātuṃ prasannamukhapaṅkajaḥ ||9||
samādhisthaṃ mīlitākṣaṃ sphuṭamāha caturmukhaḥ |
varaṃ varaya bhadraṃ te yaste manasi vartate ||10||
tavādya tapasā tuṣṭo varadeśo'hamāgataḥ |
śrutvā brahmamukhādvāṇīṃ vyutthitaḥ sa samādhitaḥ ||11||
pūjayitvā varaṃ vavre vedāndehi sureśvara |
triṣu lokeṣu ye mantrā brāhmaṇeṣu sureṣvapi ||12||
vidyante te tu sānnidhye mama santu maheśvara |
balaṃ ca dehi yena syāddevānāṃ ca parājayaḥ ||13||
iti tasya vacaḥ śrutvā tathā'stviti vaco vadan |
jagāma satyalokaṃ tu caturvedeśvaraḥ paraḥ ||14||
tataḥ prabhṛti vipraistu vismṛtā vedarāśayaḥ |
snānasaṃdhyānityahomaśrāddhyajñajapādayaḥ ||15||
viluptā dharaṇīpṛṣṭhe hāhākāro mahānabhūt |
kimidaṃ kimidaṃ ceti viprā ūcuḥ parasparam ||16||
vedābhāvāttadasyābhiḥ kartavyaṃ kimataḥ param |
iti bhūmau mahānarthe jāte paramadāruṇe ||17||
nirjarāḥ sajarā jātā havirbhāgādyabhāvataḥ |
rurodha sa tadā daityo nagarīmamarāvatīm ||18||
aśaktāstena te yoddhuṃ vajradehāsureṇa ca |
palāyanaṃ tadā kṛtvā nirgatā nirjarāḥ kkacit ||19||
nilayaṃ giridurgeṣu ratnasānuguhāsu ca |
saṃsthitāḥ paramāṃ śaktiṃ dhyāyaṃtaste parāṃbikām ||20||
agnau homādyabhāvāttu vṛṣṭyabhāvo'pyabhūnnṛpa |
vṛṣṭerabhāve saṃśuṣkaṃ nirjalaṃ cāpi bhūtalam ||21||
kūpavāpītaḍāgāśca saritaḥ śuṣkatāṃ gatāḥ |
anāvṛṣṭiriyaṃ rājannabhūcca śatavārṣikī ||22||
mṛtāḥ prajāśca bahudhā gomahiṣyādayastathā |
gṛhe gṛhe manuṣyāṇāmabhavacchavasaṃgraha ||23||
anarthe tvevamudbhūte brāhmaṇāḥ śāṃtacetasaḥ | ga
tvā himavataḥ pārśve rirādhayiṣavaḥ śivām ||24||
samādhidhyānapūjābhirdevīṃ tuṣṭuvuranvaham |
nirāhārāstadāsaktāstāmeva śaraṇaṃ yayuḥ ||25||
dayāṃ kuru maheśāni pāmareṣu janeṣu hi |
sarvāparādhayukteṣu naitacchlāghyaṃ tavāṃbike ||26||
kopaṃ saṃhara deveśi sarvāṃtaryāmirūpiṇi |
tvayā yathāpreryate'yaṃ karoti sa tathā janaḥ ||27||
nānyā gatirjanasyāsya kiṃ paśyasi punaḥ punaḥ |
yathecchasi tathā kartuṃ samarthā'si maheśvara i ||28||
samuddhara maheśāni saṃkaṭātparamotthitāt |
jīvanena vinā'smākaṃ kathaṃ syātsthitiraṃbike ||29||
prasīda tvaṃ maheśāni prasīda jagadambike |
anantakoṭibrahmāṇḍanāyike te namo namaḥ ||30||
namaḥ kūṭasthaṃrūpāyai cidrūpāyai namo namaḥ |
namo vedāntavedyāyai bhuvaneśyai namo namaḥ ||31||
neti netīti vākyairyā bodhyate sakalāgamaiḥ |
tāṃ sarvakāraṇāṃ devīṃ sarvabhāvena sannatāḥ ||32||
iti saṃprārthitā devī bhuvaneśī maheśvarī |
anaṃtākṣimayaṃ rūpaṃ darśayāmāsa pārvatī ||33||
nīlāṃjanasamaprakhyaṃ nīlapadmāyatekṣaṇam |
sukarkaśasamottuṅgavṛttapīnaghanastanam ||34||
bāṇamuṣṭiṃ ca kamalaṃ puṣpapallavamūlakān |
śākādīnphalasaṃyuktananantarasasaṃyutān ||35||
kṣuttṛṅjarāpahānhastairbibhratī ca mahāddhanuḥ |
sarvasauṃdaryasāraṃ tadrūpaṃ lāvaṇyaśobhitam ||36||
koṭisūryapratīkāśaṃ karuṇārasasāgaram |
darśayitvā jagaddhātrī sā'naṃtanayanodbhavo ||37||
mocayāmāsa lokeṣu vāridhārāḥ sahasraśaḥ |
navarātraṃ mahāvṛṣṭirabhūnnetrodbhavairjalaḥ ||38||
duḥkhitānvīkṣya sakalānnetrāśrūṇi vimuñcatī |
tarpitāstena te lokā oṣadhyaḥ sakalā api ||39||
nadīnadapravāhāstairjalaiḥ samabhavannṛpa |
nilīya saṃsthitāḥ pūrvaṃ surāste nirgatā bahīḥ ||40||
militvā sasurā viprā devīṃ samabhituṣṭuvuḥ |
namo vedāntavedye te namo brahmasvarūpiṇi ||41||
svamāyayā sarvajagadvidhātryai te namo namaḥ |
bhaktakalpadrume devi bhaktārthaṃ dehadhāriṇī ||42||
nityatṛpte nirūpame bhuvaneśvari te namaḥ |
asmacchāntyarthamatulaṃ locanānāṃ sahasrakam ||43||
tvayā yato dhṛtaṃ devi śatākṣī tvaṃ tato bhava |
kṣudhayā pīḍitā mātaḥ stotuṃśaktirna cāsti naḥ ||44||
kṛpāṃ kuru maheśāni vedānapyāharāṃbike |
vyāsa uvācaiti teṣāṃ vacaḥ śrutvā śākānsvakarasaṃsthitān ||45||
svādūni phalamūlāni bhakṣaṇārthaṃ dadau śivā |
nānāvidhāni cānnāni paśubhojyāni yāni ca ||46||
kāmyānantarasairyuktānyānavīnodbhavaṃ dadau |
śākaṃbharīti nāmāpi taddinātsamabhūnnṛpa ||47||
tataḥ kolāhale jāte dūtavākyena bodhitaḥ |
sasainyaḥ sāyudho yoddhuṃ durgamākhyo'suro yayau ||48||
sahasrākṣauhiṇīyuktaḥ śarānmuṃcaṃstvarānvitaḥ |
rurodha devasainyaṃ tadyaddevyagre sthitaṃ purā ||49||
tathā vipragaṇaṃ caiva rodhayāmāsa sarvataḥ |
tataḥ kilakilāśabdaḥ samabhūddevamaṇḍale ||50||
trāhi trāhīti vākyāni procuḥ sarve dvijāmarāḥ |
tatastejomayaṃ cakraṃ devānāṃ paritaḥ śivā ||51||
cakāra rakṣaṇārthāya svayaṃ tasmādbahiḥ sthitā |
tataḥ samabhavadyuddhaṃ devyā daityastha cobhayoḥ ||52||
śaravarṣasamācchannaṃ sūryamaṇḍalamadbhutam |
parasparaśaroddharṣasamudbhūtāgrisuprabham ||53||
kaṭhorajyāṭaṇatkārabadhirīkṛdiktaṭam |
tato devīśarīrāttu nirgatāstīvraśaktayaḥ ||54||
kālikā tāriṇī bālā tripurā bhairavī ramā |
bagalā caiva mātaṃgī tathā tripurasundarī ||55||
kāmākṣī tulajā devi jaṃbhinī mohinī tathā |
chinnamastā guhyakālī daśasāhasrabāhukā ||56||
dvātriṃśacchaktayaścānyāścatuḥṣaṣṭimitāḥ parāḥ |
asaṃkhyātāstato devyaḥ samudbhūtāstu sāyudhāḥ ||57||
mṛdaṃgaśaṃkhavīṇādināditaṃ saṃgarasthalam |
śaktibhirdaityasainye tu nāśite'kṣauhiṇīśate ||58||
agresaraḥ samabhavaddurgamo vāhinīpatiḥ |
śaktibhiḥ saha yuddhaṃ ca cakāra prathamaṃ ripuḥ ||59||
mahadyuddhaṃ samabhavadyatrābhūdktavāhinī |
akṣauhiṇyastu tāḥ sarvā vinaṣṭā daśābhirdinaiḥ ||60||
tata ekādaśe prāpte dineparamadāruṇe |
raktamālyāṃvaradharo raktagandhānulepanaḥ ||61||
kṛtvotsavaṃ mahāntaṃ tu yuddhāya rathasaṃsthitaḥ |
saraṃbheṇaiva mahatā śaktī sarvā vijitya ca ||62||
mahādevīrathāgre tu svarathaṃ saṃnyaveśayat |
tato'bhavanmahadyuddhaṃ devyā daityasya cobhayoḥ ||63||
praharadvayaparyaṃtaṃ hṛdayatrāsakārakam |
tataḥ pañcadaśātyugrabāṇāndevīmumoca ha ||64||
caturbhiścaturo vāhānbāṇenaikena sārathim |
dvābhyāṃ netre bhujau dvābhyāṃ dhvajamekena patriṇā ||65||
pañcabhirhṛdayaṃ tasya vivyādha jagadambikā |
tato vamansa rudhiraṃ mamāra pura īśituḥ ||66||
tasya tejastu nirgatya devīrūpe viveśa ha |
hate tasminmahāvīrye śāntamāsījjagattrayam ||67||
tato brahmādayaḥ sarve tuṣṭuvurjagadaṃbikām |
puraskṛtya harīśānau bhaktyā gadgadayā girā ||68||
devā ūcuḥ jagadbhramavivartaikakāraṇe parameśvari |
namaḥ śākaṃbhari śive namaste śatalocane ||69||
sarvopaniṣadudghuṣṭe durgamāsuranāśini |
namo māheśvari śive pañcakośāntarasthite ||70||
cetasā nirvikalpena yāṃ dhyāyaṃti munīśvarāḥ |
praṇavārthasvarūpāṃ tāṃ bhajāmo bhuvaneśvarīm ||71||
anantakoṭibrahmāṇḍajananīṃ divyavigrahām |
brahmaviṣṇvādijananīṃ sarvabhāvairnatā vayam ||72||
kaḥ kuryātpāmarāndṛṣṭvā rodanaṃ sakaleśvaraḥ |
sadayāṃ parameśānīṃ śatākṣīṃ mātaraṃ vinā ||73||
vyāsa uvācaiti stutā surairdevī brahmaviṣṇavādibhirvaraiḥ |
pūjitā vividhairdravyaiḥ saṃtuṣṭā'bhūcca tatkṣaṇe ||74||
prasannā sā tadādevī vedānāhṛtya sā dadau |
brāhmaṇebhyo viśeṣaṇa provāca pikabhāṣiṇī ||75||
mameyaṃ tanurutkṛṣṭā pālanīyā viśeṣataḥ |
yayā vinā'nartha eva jāto dṛṣṭo'dhunaiva hi ||76||
pūjyā'haṃ sarvadā sevyā yuṣmābhi sarvadaiva hi |
nāta parataraṃ kiṃcitkalyāṇāyopadiśyate ||77||
paṭhanīyaṃ mamaitaddhi māhātmyaṃ sarvadottamam |
tena tuṣṭā bhaviṣyāmi hariṣyāmi tathā''pada ||78||
durgamāsurahantrīṃtvāddurgeti mama nāma yaḥ |
gṛhṇāti ca śatākṣīti māyāṃ bhittvā vrajatyasau ||79||
kimuktenātra bahunā sāraṃ vakṣyāmi tattvataḥ |
saṃsevyā'haṃ sadā devā sarvairati surāsuraiḥ ||80||
vyāsa uvācaityuktvāṃtarhitā devī devānāṃ caiva paśyatām |
santoṣaṃ janayaṃtyevaṃ saccidānandarūpiṇī ||81||
etatte sarvamākhyātaṃ rahasyaṃ paramaṃ mahat |
gopanīyaṃ prayatnena sarvakalyāṇakārakam ||82||
ya imaṃ śṛṇuyānnityamadhyāyaṃ bhaktitatparaḥ |
sarvānkāmānavāpnoti devīloke mahiyate ||83||

Explore More