Goddess Shakambhari

શાકંભરી (શતાક્ષી) માહાત્મ્યમ્

(Shakambhari Mahatmyam (Shatakshi Mahatmyam) in Gujarati)

Also known as janamejaya uvaca vicitramidamakhyanam hariscandrasya kirtitam

The full story the Shakambhari hymns only allude to, told by Vyasa when Janamejaya asks how the hundred-eyed goddess came to be. Durgama, born in Hiranyaksha's line, works out that the gods live on the Veda and that destroying it destroys them, and wins from Brahma the boon that every mantra in the three worlds come into his keeping. The Veda is at once forgotten. Bathing and twilight rites and offerings stop, so rain stops, and a drought of a hundred years follows: wells and tanks and rivers dry, and in house after house the dead pile up. The brahmins go to the Himalaya and fast, and she appears with countless eyes, dark as collyrium, and weeps for nine nights, and the water of her weeping is the rain. Then she feeds the world with vegetables from her own hands, and only afterwards fights Durgama. Each of her three names is earned in the course of it.

#of 83
જનમેજય ઉવાચવિચિત્રમિદમાખ્યાનં હરિશ્ચન્દ્રસ્ય કીર્તિતમ્ ।
શતાક્ષીપાદભક્તસ્ય રાજર્ષેધાર્મિકસ્ય ચ ॥૧॥
શતાક્ષી સા કુતો જાતા દેવી ભગવતી શિવા ।
તત્કારણં વદ મુને સાર્થકં જન્મ મે કુરુ ॥૨॥
કો હિ દેવ્યા ગુણાઞ્છૃણ્વંસ્તૃપ્તિં યાસ્યતિ શુદ્ધધીઃ ।
પદે પદેઽશ્વમેધસ્ય ફલમક્ષય્યમશ્નુતે ॥૩॥
વ્યાસ ઉવાચશૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ શતાક્ષીસમ્ભવં શુભમ્ ।
તવાવાચ્યં ન મે કિંચિદ્દેવીભક્તસ્ય વિદ્યતે ॥૪॥
દુર્ગમાખ્યો મહાદૈત્યઃ પૂર્વં પરમદારુણઃ ।
હિરણ્યાક્ષાન્વયે જાતો રુરુપુત્રો મહાખલઃ ॥૫॥
દેવાનાં તુ બલં વેદો નાશે સુરા અપિ ।
નક્ષ્યંત્યેવ ન સન્દેહો વિધેયં તાવદેવ તત્ ॥૬॥
વિમૃશ્યૈતત્તપશ્ચર્યાં ગતઃ કર્તું હિમાલયે ।
બ્રહ્માણં મનસા ધ્યાત્વા વાયુભક્ષો વ્યતિષ્ઠત ॥૭॥
સહસ્રવર્ષપર્યન્તં ચકાર પરમં તપઃ ।
તેજસા તસ્ય લોકાસ્તુ સંતપ્તાઃ સસુરાસુરાઃ ॥૮॥
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્હંસારૂઢશ્ચતુર્મુખઃ ।
યયૌ તસ્મૈ વરં દાતું પ્રસન્નમુખપઙ્કજઃ ॥૯॥
સમાધિસ્થં મીલિતાક્ષં સ્ફુટમાહ ચતુર્મુખઃ ।
વરં વરય ભદ્રં તે યસ્તે મનસિ વર્તતે ॥૧૦॥
તવાદ્ય તપસા તુષ્ટો વરદેશોઽહમાગતઃ ।
શ્રુત્વા બ્રહ્મમુખાદ્વાણીં વ્યુત્થિતઃ સ સમાધિતઃ ॥૧૧॥
પૂજયિત્વા વરં વવ્રે વેદાન્દેહિ સુરેશ્વર ।
ત્રિષુ લોકેષુ યે મન્ત્રા બ્રાહ્મણેષુ સુરેષ્વપિ ॥૧૨॥
વિદ્યન્તે તે તુ સાન્નિધ્યે મમ સન્તુ મહેશ્વર ।
બલં ચ દેહિ યેન સ્યાદ્દેવાનાં ચ પરાજયઃ ॥૧૩॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તથાઽસ્ત્વિતિ વચો વદન્ ।
જગામ સત્યલોકં તુ ચતુર્વેદેશ્વરઃ પરઃ ॥૧૪॥
તતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રૈસ્તુ વિસ્મૃતા વેદરાશયઃ ।
સ્નાનસંધ્યાનિત્યહોમશ્રાદ્ધ્યજ્ઞજપાદયઃ ॥૧૫॥
વિલુપ્તા ધરણીપૃષ્ઠે હાહાકારો મહાનભૂત્ ।
કિમિદં કિમિદં ચેતિ વિપ્રા ઊચુઃ પરસ્પરમ્ ॥૧૬॥
વેદાભાવાત્તદસ્યાભિઃ કર્તવ્યં કિમતઃ પરમ્ ।
ઇતિ ભૂમૌ મહાનર્થે જાતે પરમદારુણે ॥૧૭॥
નિર્જરાઃ સજરા જાતા હવિર્ભાગાદ્યભાવતઃ ।
રુરોધ સ તદા દૈત્યો નગરીમમરાવતીમ્ ॥૧૮॥
અશક્તાસ્તેન તે યોદ્ધું વજ્રદેહાસુરેણ ચ ।
પલાયનં તદા કૃત્વા નિર્ગતા નિર્જરાઃ ક્કચિત્ ॥૧૯॥
નિલયં ગિરિદુર્ગેષુ રત્નસાનુગુહાસુ ચ ।
સંસ્થિતાઃ પરમાં શક્તિં ધ્યાયંતસ્તે પરાંબિકામ્ ॥૨૦॥
અગ્નૌ હોમાદ્યભાવાત્તુ વૃષ્ટ્યભાવોઽપ્યભૂન્નૃપ ।
વૃષ્ટેરભાવે સંશુષ્કં નિર્જલં ચાપિ ભૂતલમ્ ॥૨૧॥
કૂપવાપીતડાગાશ્ચ સરિતઃ શુષ્કતાં ગતાઃ ।
અનાવૃષ્ટિરિયં રાજન્નભૂચ્ચ શતવાર્ષિકી ॥૨૨॥
મૃતાઃ પ્રજાશ્ચ બહુધા ગોમહિષ્યાદયસ્તથા ।
ગૃહે ગૃહે મનુષ્યાણામભવચ્છવસંગ્રહ ॥૨૩॥
અનર્થે ત્વેવમુદ્ભૂતે બ્રાહ્મણાઃ શાંતચેતસઃ । ગ
ત્વા હિમવતઃ પાર્શ્વે રિરાધયિષવઃ શિવામ્ ॥૨૪॥
સમાધિધ્યાનપૂજાભિર્દેવીં તુષ્ટુવુરન્વહમ્ ।
નિરાહારાસ્તદાસક્તાસ્તામેવ શરણં યયુઃ ॥૨૫॥
દયાં કુરુ મહેશાનિ પામરેષુ જનેષુ હિ ।
સર્વાપરાધયુક્તેષુ નૈતચ્છ્લાઘ્યં તવાંબિકે ॥૨૬॥
કોપં સંહર દેવેશિ સર્વાંતર્યામિરૂપિણિ ।
ત્વયા યથાપ્રેર્યતેઽયં કરોતિ સ તથા જનઃ ॥૨૭॥
નાન્યા ગતિર્જનસ્યાસ્ય કિં પશ્યસિ પુનઃ પુનઃ ।
યથેચ્છસિ તથા કર્તું સમર્થાઽસિ મહેશ્વર િ ॥૨૮॥
સમુદ્ધર મહેશાનિ સંકટાત્પરમોત્થિતાત્ ।
જીવનેન વિનાઽસ્માકં કથં સ્યાત્સ્થિતિરંબિકે ॥૨૯॥
પ્રસીદ ત્વં મહેશાનિ પ્રસીદ જગદમ્બિકે ।
અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયિકે તે નમો નમઃ ॥૩૦॥
નમઃ કૂટસ્થંરૂપાયૈ ચિદ્રૂપાયૈ નમો નમઃ ।
નમો વેદાન્તવેદ્યાયૈ ભુવનેશ્યૈ નમો નમઃ ॥૩૧॥
નેતિ નેતીતિ વાક્યૈર્યા બોધ્યતે સકલાગમૈઃ ।
તાં સર્વકારણાં દેવીં સર્વભાવેન સન્નતાઃ ॥૩૨॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતા દેવી ભુવનેશી મહેશ્વરી ।
અનંતાક્ષિમયં રૂપં દર્શયામાસ પાર્વતી ॥૩૩॥
નીલાંજનસમપ્રખ્યં નીલપદ્માયતેક્ષણમ્ ।
સુકર્કશસમોત્તુઙ્ગવૃત્તપીનઘનસ્તનમ્ ॥૩૪॥
બાણમુષ્ટિં ચ કમલં પુષ્પપલ્લવમૂલકાન્ ।
શાકાદીન્ફલસંયુક્તનનન્તરસસંયુતાન્ ॥૩૫॥
ક્ષુત્તૃઙ્જરાપહાન્હસ્તૈર્બિભ્રતી ચ મહાદ્ધનુઃ ।
સર્વસૌંદર્યસારં તદ્રૂપં લાવણ્યશોભિતમ્ ॥૩૬॥
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં કરુણારસસાગરમ્ ।
દર્શયિત્વા જગદ્ધાત્રી સાઽનંતનયનોદ્ભવો ॥૩૭॥
મોચયામાસ લોકેષુ વારિધારાઃ સહસ્રશઃ ।
નવરાત્રં મહાવૃષ્ટિરભૂન્નેત્રોદ્ભવૈર્જલઃ ॥૩૮॥
દુઃખિતાન્વીક્ષ્ય સકલાન્નેત્રાશ્રૂણિ વિમુઞ્ચતી ।
તર્પિતાસ્તેન તે લોકા ઓષધ્યઃ સકલા અપિ ॥૩૯॥
નદીનદપ્રવાહાસ્તૈર્જલૈઃ સમભવન્નૃપ ।
નિલીય સંસ્થિતાઃ પૂર્વં સુરાસ્તે નિર્ગતા બહીઃ ॥૪૦॥
મિલિત્વા સસુરા વિપ્રા દેવીં સમભિતુષ્ટુવુઃ ।
નમો વેદાન્તવેદ્યે તે નમો બ્રહ્મસ્વરૂપિણિ ॥૪૧॥
સ્વમાયયા સર્વજગદ્વિધાત્ર્યૈ તે નમો નમઃ ।
ભક્તકલ્પદ્રુમે દેવિ ભક્તાર્થં દેહધારિણી ॥૪૨॥
નિત્યતૃપ્તે નિરૂપમે ભુવનેશ્વરિ તે નમઃ ।
અસ્મચ્છાન્ત્યર્થમતુલં લોચનાનાં સહસ્રકમ્ ॥૪૩॥
ત્વયા યતો ધૃતં દેવિ શતાક્ષી ત્વં તતો ભવ ।
ક્ષુધયા પીડિતા માતઃ સ્તોતુંશક્તિર્ન ચાસ્તિ નઃ ॥૪૪॥
કૃપાં કુરુ મહેશાનિ વેદાનપ્યાહરાંબિકે ।
વ્યાસ ઉવાચઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા શાકાન્સ્વકરસંસ્થિતાન્ ॥૪૫॥
સ્વાદૂનિ ફલમૂલાનિ ભક્ષણાર્થં દદૌ શિવા ।
નાનાવિધાનિ ચાન્નાનિ પશુભોજ્યાનિ યાનિ ચ ॥૪૬॥
કામ્યાનન્તરસૈર્યુક્તાન્યાનવીનોદ્ભવં દદૌ ।
શાકંભરીતિ નામાપિ તદ્દિનાત્સમભૂન્નૃપ ॥૪૭॥
તતઃ કોલાહલે જાતે દૂતવાક્યેન બોધિતઃ ।
સસૈન્યઃ સાયુધો યોદ્ધું દુર્ગમાખ્યોઽસુરો યયૌ ॥૪૮॥
સહસ્રાક્ષૌહિણીયુક્તઃ શરાન્મુંચંસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
રુરોધ દેવસૈન્યં તદ્યદ્દેવ્યગ્રે સ્થિતં પુરા ॥૪૯॥
તથા વિપ્રગણં ચૈવ રોધયામાસ સર્વતઃ ।
તતઃ કિલકિલાશબ્દઃ સમભૂદ્દેવમણ્ડલે ॥૫૦॥
ત્રાહિ ત્રાહીતિ વાક્યાનિ પ્રોચુઃ સર્વે દ્વિજામરાઃ ।
તતસ્તેજોમયં ચક્રં દેવાનાં પરિતઃ શિવા ॥૫૧॥
ચકાર રક્ષણાર્થાય સ્વયં તસ્માદ્બહિઃ સ્થિતા ।
તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં દેવ્યા દૈત્યસ્થ ચોભયોઃ ॥૫૨॥
શરવર્ષસમાચ્છન્નં સૂર્યમણ્ડલમદ્ભુતમ્ ।
પરસ્પરશરોદ્ધર્ષસમુદ્ભૂતાગ્રિસુપ્રભમ્ ॥૫૩॥
કઠોરજ્યાટણત્કારબધિરીકૃદિક્તટમ્ ।
તતો દેવીશરીરાત્તુ નિર્ગતાસ્તીવ્રશક્તયઃ ॥૫૪॥
કાલિકા તારિણી બાલા ત્રિપુરા ભૈરવી રમા ।
બગલા ચૈવ માતંગી તથા ત્રિપુરસુન્દરી ॥૫૫॥
કામાક્ષી તુલજા દેવિ જંભિની મોહિની તથા ।
છિન્નમસ્તા ગુહ્યકાલી દશસાહસ્રબાહુકા ॥૫૬॥
દ્વાત્રિંશચ્છક્તયશ્ચાન્યાશ્ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ પરાઃ ।
અસંખ્યાતાસ્તતો દેવ્યઃ સમુદ્ભૂતાસ્તુ સાયુધાઃ ॥૫૭॥
મૃદંગશંખવીણાદિનાદિતં સંગરસ્થલમ્ ।
શક્તિભિર્દૈત્યસૈન્યે તુ નાશિતેઽક્ષૌહિણીશતે ॥૫૮॥
અગ્રેસરઃ સમભવદ્દુર્ગમો વાહિનીપતિઃ ।
શક્તિભિઃ સહ યુદ્ધં ચ ચકાર પ્રથમં રિપુઃ ॥૫૯॥
મહદ્યુદ્ધં સમભવદ્યત્રાભૂદ્ક્તવાહિની ।
અક્ષૌહિણ્યસ્તુ તાઃ સર્વા વિનષ્ટા દશાભિર્દિનૈઃ ॥૬૦॥
તત એકાદશે પ્રાપ્તે દિનેપરમદારુણે ।
રક્તમાલ્યાંવરધરો રક્તગન્ધાનુલેપનઃ ॥૬૧॥
કૃત્વોત્સવં મહાન્તં તુ યુદ્ધાય રથસંસ્થિતઃ ।
સરંભેણૈવ મહતા શક્તી સર્વા વિજિત્ય ચ ॥૬૨॥
મહાદેવીરથાગ્રે તુ સ્વરથં સંન્યવેશયત્ ।
તતોઽભવન્મહદ્યુદ્ધં દેવ્યા દૈત્યસ્ય ચોભયોઃ ॥૬૩॥
પ્રહરદ્વયપર્યંતં હૃદયત્રાસકારકમ્ ।
તતઃ પઞ્ચદશાત્યુગ્રબાણાન્દેવીમુમોચ હ ॥૬૪॥
ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાન્બાણેનૈકેન સારથિમ્ ।
દ્વાભ્યાં નેત્રે ભુજૌ દ્વાભ્યાં ધ્વજમેકેન પત્રિણા ॥૬૫॥
પઞ્ચભિર્હૃદયં તસ્ય વિવ્યાધ જગદમ્બિકા ।
તતો વમન્સ રુધિરં મમાર પુર ઈશિતુઃ ॥૬૬॥
તસ્ય તેજસ્તુ નિર્ગત્ય દેવીરૂપે વિવેશ હ ।
હતે તસ્મિન્મહાવીર્યે શાન્તમાસીજ્જગત્ત્રયમ્ ॥૬૭॥
તતો બ્રહ્માદયઃ સર્વે તુષ્ટુવુર્જગદંબિકામ્ ।
પુરસ્કૃત્ય હરીશાનૌ ભક્ત્યા ગદ્ગદયા ગિરા ॥૬૮॥
દેવા ઊચુઃ જગદ્ભ્રમવિવર્તૈકકારણે પરમેશ્વરિ ।
નમઃ શાકંભરિ શિવે નમસ્તે શતલોચને ॥૬૯॥
સર્વોપનિષદુદ્ઘુષ્ટે દુર્ગમાસુરનાશિનિ ।
નમો માહેશ્વરિ શિવે પઞ્ચકોશાન્તરસ્થિતે ॥૭૦॥
ચેતસા નિર્વિકલ્પેન યાં ધ્યાયંતિ મુનીશ્વરાઃ ।
પ્રણવાર્થસ્વરૂપાં તાં ભજામો ભુવનેશ્વરીમ્ ॥૭૧॥
અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડજનનીં દિવ્યવિગ્રહામ્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિજનનીં સર્વભાવૈર્નતા વયમ્ ॥૭૨॥
કઃ કુર્યાત્પામરાન્દૃષ્ટ્વા રોદનં સકલેશ્વરઃ ।
સદયાં પરમેશાનીં શતાક્ષીં માતરં વિના ॥૭૩॥
વ્યાસ ઉવાચઇતિ સ્તુતા સુરૈર્દેવી બ્રહ્મવિષ્ણવાદિભિર્વરૈઃ ।
પૂજિતા વિવિધૈર્દ્રવ્યૈઃ સંતુષ્ટાઽભૂચ્ચ તત્ક્ષણે ॥૭૪॥
પ્રસન્ના સા તદાદેવી વેદાનાહૃત્ય સા દદૌ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો વિશેષણ પ્રોવાચ પિકભાષિણી ॥૭૫॥
મમેયં તનુરુત્કૃષ્ટા પાલનીયા વિશેષતઃ ।
યયા વિનાઽનર્થ એવ જાતો દૃષ્ટોઽધુનૈવ હિ ॥૭૬॥
પૂજ્યાઽહં સર્વદા સેવ્યા યુષ્માભિ સર્વદૈવ હિ ।
નાત પરતરં કિંચિત્કલ્યાણાયોપદિશ્યતે ॥૭૭॥
પઠનીયં મમૈતદ્ધિ માહાત્મ્યં સર્વદોત્તમમ્ ।
તેન તુષ્ટા ભવિષ્યામિ હરિષ્યામિ તથાઽઽપદ ॥૭૮॥
દુર્ગમાસુરહન્ત્રીંત્વાદ્દુર્ગેતિ મમ નામ યઃ ।
ગૃહ્ણાતિ ચ શતાક્ષીતિ માયાં ભિત્ત્વા વ્રજત્યસૌ ॥૭૯॥
કિમુક્તેનાત્ર બહુના સારં વક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ ।
સંસેવ્યાઽહં સદા દેવા સર્વૈરતિ સુરાસુરૈઃ ॥૮૦॥
વ્યાસ ઉવાચઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતા દેવી દેવાનાં ચૈવ પશ્યતામ્ ।
સન્તોષં જનયંત્યેવં સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી ॥૮૧॥
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં રહસ્યં પરમં મહત્ ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન સર્વકલ્યાણકારકમ્ ॥૮૨॥
ય ઇમં શૃણુયાન્નિત્યમધ્યાયં ભક્તિતત્પરઃ ।
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ દેવીલોકે મહિયતે ॥૮૩॥

Explore More