॥ ওঁ নমঃ শিবায ॥
॥ অথ শ্রী শিবমহিম্নস্তোত্রম্ ॥
মহিম্নঃ পারং তে পরমবিদুষো যদ্যসদৃশী
স্তুতির্ব্রহ্মাদীনামপি তদবসন্নাস্ত্বযি গিরঃ ।
অথাঽবাচ্যঃ সর্বঃ স্বমতিপরিণামাবধি গৃণন্
মমাপ্যেষ স্তোত্রে হর নিরপবাদঃ পরিকরঃ ॥ ১॥
॥ অথ শ্রী শিবমহিম্নস্তোত্রম্ ॥
মহিম্নঃ পারং তে পরমবিদুষো যদ্যসদৃশী
স্তুতির্ব্রহ্মাদীনামপি তদবসন্নাস্ত্বযি গিরঃ ।
অথাঽবাচ্যঃ সর্বঃ স্বমতিপরিণামাবধি গৃণন্
মমাপ্যেষ স্তোত্রে হর নিরপবাদঃ পরিকরঃ ॥ ১॥
- মহিম্নঃ (mahimnaḥ)of greatness
- পারং (pāraṃ)limit
- তে (te)your
- পরমবিদুষঃ (paramaviduṣaḥ)of the supreme wise (parama:supreme | viduṣaḥ:of the wise)
- যত্ (yat)which
- অসদৃশী (asadṛśī)inadequate
- স্তুতিঃ (stutiḥ)praise
- ব্রহ্মাদীনাম্ (brahmādīnām)of Brahma and others (brahma:Brahma | ādīnām:and others)
- অপি (api)even
- তত্ (tat)that
- অবসন্নাঃ (avasannāḥ)unable
- ত্বযি (tvayi)in you
- গিরঃ (giraḥ)words
- অথ (atha)then
- অবাচ্যঃ (avācyaḥ)ineffable
- সর্বঃ (sarvaḥ)all
- স্বমতিপরিণামাবধি (svamatipariṇāmāvadhi)to the extent of one's intellect (sva:one's own | mati:intellect | pariṇāma:extent | avadhi:limit)
- গৃণন্ (gṛṇan)praising
- মম (mama)my
- অপি (api)also
- এষঃ (eṣaḥ)this
- স্তোত্রে (stotre)in the hymn
- হর (hara)O Hara (Shiva)
- নিরপবাদঃ (nirapavādaḥ)blameless
- পরিকরঃ (parikaraḥ)support
অতীতঃ পংথানং তব চ মহিমা বাঙ্মনসযোঃ
অতদ্ব্যাবৃত্ত্যা যং চকিতমভিধত্তে শ্রুতিরপি ।
স কস্য স্তোতব্যঃ কতিবিধগুণঃ কস্য বিষযঃ
পদে ত্বর্বাচীনে পততি ন মনঃ কস্য ন বচঃ ॥ ২॥
অতদ্ব্যাবৃত্ত্যা যং চকিতমভিধত্তে শ্রুতিরপি ।
স কস্য স্তোতব্যঃ কতিবিধগুণঃ কস্য বিষযঃ
পদে ত্বর্বাচীনে পততি ন মনঃ কস্য ন বচঃ ॥ ২॥
- অতীতঃ (atītaḥ)beyond
- পংথানং (paṃthānam)path
- তব (tava)your
- চ (ca)and
- মহিমা (mahimā)greatness
- বাঙ্মনসযোঃ (vāṅmanasayoḥ)of speech and mind (vāk:speech | manasayoḥ:of mind)
- অতদ্ব্যাবৃত্ত্যা (atadvyāvṛttyā)by negation (a:not | tad:that | vyāvṛttyā:by exclusion)
- যং (yaṃ)whom
- চকিতম্ (cakitam)astonished
- অভিধত্তে (abhidhatte)describes
- শ্রুতিঃ (śrutiḥ)Vedas
- অপি (api)also
- স (sa)he
- কস্য (kasya)whose
- স্তোতব্যঃ (stotavyaḥ)to be praised
- কতিবিধগুণঃ (katividhaguṇaḥ)of how many qualities (kati:how many | vidha:types | guṇaḥ:qualities)
- কস্য (kasya)whose
- বিষযঃ (viṣayaḥ)subject
- পদে (pade)in the state
- তু (tu)but
- অর্বাচীনে (arvācīne)in the present
- পততি (patati)falls
- ন (na)not
- মনঃ (manaḥ)mind
- কস্য (kasya)whose
- ন (na)not
- বচঃ (vacaḥ)speech
মধুস্ফীতা বাচঃ পরমমমৃতং নির্মিতবতঃ
তব ব্রহ্মন্ কিং বাগপি সুরগুরোর্বিস্মযপদম্ ।
মম ত্বেতাং বাণীং গুণকথনপুণ্যেন ভবতঃ
পুনামীত্যর্থেঽস্মিন্ পুরমথন বুদ্ধির্ব্যবসিতা ॥ ৩॥
তব ব্রহ্মন্ কিং বাগপি সুরগুরোর্বিস্মযপদম্ ।
মম ত্বেতাং বাণীং গুণকথনপুণ্যেন ভবতঃ
পুনামীত্যর্থেঽস্মিন্ পুরমথন বুদ্ধির্ব্যবসিতা ॥ ৩॥
- মধুস্ফীতা (madhusphītā)sweet as honey (madhu:honey | sphītā:swollen, abundant)
- বাচঃ (vācaḥ)speech
- পরমমমৃতং (paramamamṛtaṃ)highest nectar (parama:highest | amṛtaṃ:nectar)
- নির্মিতবতঃ (nirmitavataḥ)created by
- তব (tava)your
- ব্রহ্মন্ (brahman)O Brahman
- কিং (kiṃ)what
- বাক্ (vāk)speech
- অপি (api)even
- সুরগুরোঃ (suraguroḥ)of the guru of gods (sura:gods | guroḥ:of the guru)
- বিস্মযপদম্ (vismayapadam)cause of wonder (vismaya:wonder | padam:cause)
- মম (mama)my
- তু (tu)but
- এতাং (etāṃ)this
- বাণীং (vāṇīṃ)speech
- গুণকথনপুণ্যেন (guṇakathanapuṇyena)by virtue of praising qualities (guṇa:qualities | kathana:praising | puṇyena:by virtue of)
- ভবতঃ (bhavataḥ)of you
- পুনামী (punāmī)purify
- ইতি (iti)thus
- অর্থে (arthe)for the purpose
- অস্মিন্ (asmin)in this
- পুরমথন (puramathana)destroyer of cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- বুদ্ধিঃ (buddhiḥ)intellect
- ব্যবসিতা (vyavasitā)determined
তবৈশ্বর্যং যত্তজ্জগদুদযরক্ষাপ্রলযকৃত্
ত্রযীবস্তু ব্যস্তং তিস্রুষু গুণভিন্নাসু তনুষু ।
অভব্যানামস্মিন্ বরদ রমণীযামরমণীং
বিহন্তুং ব্যাক্রোশীং বিদধত ইহৈকে জডধিযঃ ॥ ৪॥
ত্রযীবস্তু ব্যস্তং তিস্রুষু গুণভিন্নাসু তনুষু ।
অভব্যানামস্মিন্ বরদ রমণীযামরমণীং
বিহন্তুং ব্যাক্রোশীং বিদধত ইহৈকে জডধিযঃ ॥ ৪॥
- তবৈশ্বর্যং (tavaiśvaryaṃ)your greatness (tava:your | aiśvaryaṃ:greatness)
- যত্ (yat)which
- তত্ (tat)that
- জগত্ (jagat)universe
- উদয (udaya)creation
- রক্ষা (rakṣā)maintenance
- প্রলয (pralaya)destruction
- কৃত্ (kṛt)cause
- ত্রযীবস্তু (trayīvastu)supported by three Vedas (trayī:three Vedas | vastu:supported by)
- ব্যস্তং (vyastaṃ)distributed
- তিস্রুষু (tisruṣu)in the three
- গুণ (guṇa)qualities
- ভিন্নাসু (bhinnāsu)divided
- তনুষু (tanuṣu)bodies
- অভব্যানাম্ (abhavyānām)of the unworthy
- অস্মিন্ (asmin)in this
- বরদ (varada)O, Giver of Boons
- রমণীযাম্ (ramaṇīyām)delightful
- অরমণীং (aramaṇīṃ)undelightful
- বিহন্তুং (vihantuṃ)to destroy
- ব্যাক্রোশীং (vyākrośīṃ)slander
- বিদধত (vidadhata)doing
- ইহ (iha)here
- একে (eke)some
- জডধিযঃ (jaḍadhiyaḥ)stupid persons (jaḍa:stupid | dhiyaḥ:persons)
কিমীহঃ কিংকাযঃ স খলু কিমুপাযস্ত্রিভুবনং
কিমাধারো ধাতা সৃজতি কিমুপাদান ইতি চ ।
অতর্ক্যৈশ্বর্যে ত্বয্যনবসর দুঃস্থো হতধিযঃ
কুতর্কোঽযং কাংশ্চিত্ মুখরযতি মোহায জগতঃ ॥ ৫॥
কিমাধারো ধাতা সৃজতি কিমুপাদান ইতি চ ।
অতর্ক্যৈশ্বর্যে ত্বয্যনবসর দুঃস্থো হতধিযঃ
কুতর্কোঽযং কাংশ্চিত্ মুখরযতি মোহায জগতঃ ॥ ৫॥
- কিম্ (kim)what
- ঈহঃ (īhaḥ)effort
- কিম্ (kim)what
- কাযঃ (kāyaḥ)body
- স (sa)he
- খলু (khalu)indeed
- কিম্ (kim)what
- উপাযঃ (upāyaḥ)means
- ত্রিভুবনম্ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- কিম্ (kim)what
- আধারঃ (ādhāraḥ)basis
- ধাতা (dhātā)creator
- সৃজতি (sṛjati)creates
- কিম্ (kim)what
- উপাদান (upādāna)resources
- ইতি (iti)thus
- চ (ca)and
- অতর্ক্য (atarkya)incomprehensible
- ঐশ্বর্যে (aiśvarye)in majesty
- ত্বযি (tvayi)in you
- অনবসর (anavasara)without opportunity
- দুঃস্থঃ (duḥsthaḥ)disturbed
- হতধিযঃ (hatadhiyaḥ)of confused mind
- কুতর্কঃ (kutarkaḥ)false argument
- অযম্ (ayam)this
- কাংশ্চিত্ (kāṃścit)some
- মুখরযতি (mukharayati)makes vocal
- মোহায (mohāya)for delusion
- জগতঃ (jagataḥ)of the world
অজন্মানো লোকাঃ কিমবযববন্তোঽপি জগতাং
অধিষ্ঠাতারং কিং ভববিধিরনাদৃত্য ভবতি ।
অনীশো বা কুর্যাদ্ ভুবনজননে কঃ পরিকরো
যতো মন্দাস্ত্বাং প্রত্যমরবর সংশেরত ইমে ॥ ৬॥
অধিষ্ঠাতারং কিং ভববিধিরনাদৃত্য ভবতি ।
অনীশো বা কুর্যাদ্ ভুবনজননে কঃ পরিকরো
যতো মন্দাস্ত্বাং প্রত্যমরবর সংশেরত ইমে ॥ ৬॥
- অজন্মানঃ (ajanmānaḥ)unborn
- লোকাঃ (lokāḥ)worlds
- কিম্ (kim)whether
- অবযববন্তঃ (avayavavantaḥ)having parts (avayava:parts | vantaḥ:having)
- অপি (api)also
- জগতাম্ (jagatām)of the worlds
- অধিষ্ঠাতারম্ (adhiṣṭhātāram)ruler
- কিম্ (kim)whether
- ভববিধিঃ (bhavavidhiḥ)creation process (bhava:existence | vidhiḥ:process)
- অনাদৃত্য (anādṛtya)disregarding
- ভবতি (bhavati)becomes
- অনীশঃ (anīśaḥ)powerless
- বা (vā)or
- কুর্যাত্ (kuryāt)would do
- ভুবনজননে (bhuvanajanane)in world creation (bhuvana:world | janane:creation)
- কঃ (kaḥ)who
- পরিকরঃ (parikaraḥ)means
- যতঃ (yataḥ)from which
- মন্দাঃ (mandāḥ)fools
- ত্বাম্ (tvām)you
- প্রতি (prati)towards
- অমরবর (amaravara)best of the gods (amara:immortal | vara:best)
- সংশেরতে (saṃśerate)doubt
- ইমে (ime)these
ত্রযী সাঙ্খ্যং যোগঃ পশুপতিমতং বৈষ্ণবমিতি
প্রভিন্নে প্রস্থানে পরমিদমদঃ পথ্যমিতি চ ।
রুচীনাং বৈচিত্র্যাদৃজুকুটিল নানাপথজুষাং
নৃণামেকো গম্যস্ত্বমসি পযসামর্ণব ইব ॥ ৭॥
প্রভিন্নে প্রস্থানে পরমিদমদঃ পথ্যমিতি চ ।
রুচীনাং বৈচিত্র্যাদৃজুকুটিল নানাপথজুষাং
নৃণামেকো গম্যস্ত্বমসি পযসামর্ণব ইব ॥ ৭॥
- ত্রযী (trayī)threefold
- সাঙ্খ্যম্ (sāṅkhyam)Sankhya philosophy
- যোগঃ (yogaḥ)Yoga
- পশুপতিমতম্ (paśupatimataṃ)Pashupata doctrine (paśupati:Lord of creatures | matam:doctrine)
- বৈষ্ণবম্ (vaiṣṇavam)Vaishnava doctrine
- ইতি (iti)thus
- প্রভিন্নে (prabhinne)divided
- প্রস্থানে (prasthāne)in paths
- পরম্ (param)supreme
- ইদম্ (idam)this
- অদঃ (adaḥ)that
- পথ্যম্ (pathyam)suitable
- ইতি (iti)thus
- চ (ca)and
- রুচীনাম্ (rucīnām)of tastes
- বৈচিত্র্যাত্ (vaicitryāt)due to variety
- ঋজুকুটিল (ṛjukuṭila)straight and crooked (ṛju:straight | kuṭila:crooked)
- নানাপথজুষাম্ (nānāpathajuṣām)of various path followers (nānā:various | patha:path | juṣām:followers)
- নৃণাম্ (nṛṇām)of people
- একঃ (ekaḥ)one
- গম্যঃ (gamyaḥ)destination
- ত্বম্ (tvam)you
- অসি (asi)are
- পযসাম্ (payasām)of waters
- অর্ণবঃ (arṇavaḥ)ocean
- ইব (iva)like
মহোক্ষঃ খট্বাঙ্গং পরশুরজিনং ভস্ম ফণিনঃ
কপালং চেতীযত্তব বরদ তন্ত্রোপকরণম্ ।
সুরাস্তাং তামৃদ্ধিং দধতি তু ভবদ্ভূপ্রণিহিতাং
ন হি স্বাত্মারামং বিষযমৃগতৃষ্ণা ভ্রমযতি ॥ ৮॥
কপালং চেতীযত্তব বরদ তন্ত্রোপকরণম্ ।
সুরাস্তাং তামৃদ্ধিং দধতি তু ভবদ্ভূপ্রণিহিতাং
ন হি স্বাত্মারামং বিষযমৃগতৃষ্ণা ভ্রমযতি ॥ ৮॥
- মহোক্ষঃ (mahokṣaḥ)the bull
- খট্বাঙ্গং (khaṭvāṅgaṃ)parts of a cot
- পরশু (paraśu)chisel
- অজিনং (ajinaṃ)elephant-skin
- ভস্ম (bhasma)ashes
- ফণিনঃ (phaṇinaḥ)of the serpent
- কপালং (kapālaṃ)the skull
- চ (ca)and
- ইতি (iti)thus
- যত্ (yat)which
- তব (tava)your
- বরদ (varada)Giver of the Boons
- তন্ত্র (tantra)articles
- উপকরণম্ (upakaraṇam)household
- সুরাঃ (surāḥ)gods
- তাম্ (tām)that
- তাম্ (tām)that
- ঋদ্ধিং (ṛddhiṃ)riches
- দধতি (dadhati)get
- তু (tu)but
- ভবত্ (bhavat)your
- ভূ (bhū)earth
- প্রণিহিতাং (praṇihitāṃ)by movement
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- স্বাত্মারামং (svātmārāmaṃ)absorbed in his soul (sva:own | ātma:soul | ārāmaṃ:absorbed)
- বিষয (viṣaya)worldly things
- মৃগতৃষ্ণা (mṛgatṛṣṇā)false desires
- ভ্রমযতি (bhramayati)mislead
ধ্রুবং কশ্চিত্ সর্বং সকলমপরস্ত্বধ্রুবমিদং
পরো ধ্রৌব্যাঽধ্রৌব্যে জগতি গদতি ব্যস্তবিষযে ।
সমস্তেঽপ্যেতস্মিন্ পুরমথন তৈর্বিস্মিত ইব
স্তুবন্ জিহ্রেমি ত্বাং ন খলু ননু ধৃষ্টা মুখরতা ॥ ৯॥
পরো ধ্রৌব্যাঽধ্রৌব্যে জগতি গদতি ব্যস্তবিষযে ।
সমস্তেঽপ্যেতস্মিন্ পুরমথন তৈর্বিস্মিত ইব
স্তুবন্ জিহ্রেমি ত্বাং ন খলু ননু ধৃষ্টা মুখরতা ॥ ৯॥
- ধ্রুবং (dhruvam)eternal
- কশ্চিত্ (kaścit)some
- সর্বং (sarvam)all
- সকলম্ (sakalam)entire
- অপরঃ (aparaḥ)another
- তু (tu)but
- অধ্রুবম্ (adhruvam)temporary
- ইদং (idaṃ)this
- পরঃ (paraḥ)another
- ধ্রৌব্যে (dhrauvye)eternal
- অধ্রৌব্যে (adhrauvye)temporary
- জগতি (jagati)in the world
- গদতি (gadati)speaks
- ব্যস্তবিষযে (vyastaviṣaye)in contradictory subjects (vyasta:contradictory | viṣaye:in subjects)
- সমস্তে (samaste)in all
- অপি (api)even
- এতস্মিন্ (etasmin)in this
- পুরমথন (puramathana)Destroyer of Cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- তৈঃ (taiḥ)by them
- বিস্মিত (vismita)astonished
- ইব (iva)as if
- স্তুবন্ (stuvan)praising
- জিহ্রেমি (jihremi)I am ashamed
- ত্বাং (tvāṃ)you
- ন (na)not
- খলু (khalu)indeed
- ননু (nanu)certainly
- ধৃষ্টা (dhṛṣṭā)bold
- মুখরতা (mukharatā)loquacity
তবৈশ্বর্যং যত্নাদ্ যদুপরি বিরিঞ্চির্হরিরধঃ
পরিচ্ছেতুং যাতাবনিলমনলস্কন্ধবপুষঃ ।
ততো ভক্তিশ্রদ্ধা-ভরগুরু-গৃণদ্ভ্যাং গিরিশ যত্
স্বযং তস্থে তাভ্যাং তব কিমনুবৃত্তির্ন ফলতি ॥ ১০॥
পরিচ্ছেতুং যাতাবনিলমনলস্কন্ধবপুষঃ ।
ততো ভক্তিশ্রদ্ধা-ভরগুরু-গৃণদ্ভ্যাং গিরিশ যত্
স্বযং তস্থে তাভ্যাং তব কিমনুবৃত্তির্ন ফলতি ॥ ১০॥
- তবৈশ্বর্যং (tavaiśvaryam)your greatness (tava:your | aiśvaryam:greatness)
- যত্নাত্ (yatnāt)by effort
- যদুপরি (yadupari)above which (yat:which | upari:above)
- বিরিঞ্চিঃ (viriñciḥ)Brahma
- হরিঃ (hariḥ)Vishnu
- অধঃ (adhaḥ)below
- পরিচ্ছেতুং (paricchetuṃ)to measure
- যাতৌ (yātau)went
- অনিল (anila)wind
- অনল (anala)fire
- স্কন্ধবপুষঃ (skandhavapuṣaḥ)having a body like a column (skandha:column | vapuṣaḥ:of body)
- ততঃ (tataḥ)then
- ভক্তিশ্রদ্ধা-ভরগুরু-গৃণদ্ভ্যাং (bhaktiśraddhā-bharaguru-gṛṇadbhyām)by those filled with devotion and faith (bhakti:devotion | śraddhā:faith | bhara:filled with | guru:heavy | gṛṇadbhyām:by those praising)
- গিরিশ (giriśa)O mountain-dweller
- যত্ (yat)which
- স্বযং (svayam)yourself
- তস্থে (tasthe)stood
- তাভ্যাং (tābhyām)by them
- তব (tava)your
- কিমনুবৃত্তিঃ (kimanuvṛttiḥ)does not following (kim:does not | anuvṛttiḥ:following)
- ন (na)not
- ফলতি (phalati)bear fruit
অযত্নাদাসাদ্য ত্রিভুবনমবৈরব্যতিকরং
দশাস্যো যদ্বাহূনভৃত-রণকণ্ডূ-পরবশান্ ।
শিরঃপদ্মশ্রেণী-রচিতচরণাম্ভোরুহ-বলেঃ
স্থিরাযাস্ত্বদ্ভক্তেস্ত্রিপুরহর বিস্ফূর্জিতমিদম্ ॥ ১১॥
দশাস্যো যদ্বাহূনভৃত-রণকণ্ডূ-পরবশান্ ।
শিরঃপদ্মশ্রেণী-রচিতচরণাম্ভোরুহ-বলেঃ
স্থিরাযাস্ত্বদ্ভক্তেস্ত্রিপুরহর বিস্ফূর্জিতমিদম্ ॥ ১১॥
- অযত্নাত্ (ayatnāt)effortlessly
- আসাদ্য (āsādya)having achieved
- ত্রিভুবনম্ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- অবৈরব্যতিকরম্ (avairavyatikaram)enemyless (avaira:without enemies | vyatikaram:conflict)
- দশাস্যঃ (daśāsyaḥ)ten-headed (daśa:ten | āsyaḥ:headed)
- যত্ (yat)whose
- বাহূন্ (bāhūn)arms
- অভৃত (abhṛta)bearing
- রণকণ্ডূ (raṇakaṇḍū)itch for battle (raṇa:battle | kaṇḍū:itch)
- পরবশান্ (paravaśān)subdued
- শিরঃপদ্মশ্রেণী (śiraḥpadmaśreṇī)garland of lotus heads (śiraḥ:heads | padma:lotus | śreṇī:garland)
- রচিত (racita)made
- চরণাম্ভোরুহ (caraṇāmbhoruha)lotus feet (caraṇa:feet | ambhoruha:lotus)
- বলেঃ (baleḥ)strength
- স্থিরাযাঃ (sthirāyāḥ)steadfast
- ত্বদ্ভক্তেঃ (tvadbhakteḥ)your devotion (tvad:your | bhakteḥ:devotion)
- ত্রিপুরহর (tripurahara)destroyer of three cities (tri:three | pura:cities | hara:destroyer)
- বিস্ফূর্জিতম্ (visphūrjitam)manifestation
- ইদম্ (idam)this
অমুষ্য ত্বত্সেবা-সমধিগতসারং ভুজবনং
বলাত্ কৈলাসেঽপি ত্বদধিবসতৌ বিক্রমযতঃ ।
অলভ্যাপাতালেঽপ্যলসচলিতাংগুষ্ঠশিরসি
প্রতিষ্ঠা ত্বয্যাসীদ্ ধ্রুবমুপচিতো মুহ্যতি খলঃ ॥ ১২॥
বলাত্ কৈলাসেঽপি ত্বদধিবসতৌ বিক্রমযতঃ ।
অলভ্যাপাতালেঽপ্যলসচলিতাংগুষ্ঠশিরসি
প্রতিষ্ঠা ত্বয্যাসীদ্ ধ্রুবমুপচিতো মুহ্যতি খলঃ ॥ ১২॥
- অমুষ্য (amuṣya)of him
- ত্বত্সেবা-সমধিগতসারং (tvatsevā-samadhigatasāraṃ)obtained essence through serving you (tvat:your | sevā:service | samadhigata:obtained | sāraṃ:essence)
- ভুজবনং (bhujavanaṃ)strength of arms (bhuja:arm | vanaṃ:forest/strength)
- বলাত্ (balāt)by force
- কৈলাসেঽপি (kailāse'pi)even at Kailasa (kailāse:at Kailasa | api:even)
- ত্বদধিবসতৌ (tvadadhivasatau)at your dwelling (tvad:your | adhivasatau:dwelling)
- বিক্রমযতঃ (vikramayataḥ)of the one exerting
- অলভ্যাপাতালেঽপি (alabhyāpātāle'pi)even in unreachable nether-world (alabhya:unreachable | pātāle:in nether-world | api:even)
- অলসচলিতাংগুষ্ঠশিরসি (alasacalitāṃguṣṭhaśirasi)on the moved toe head (alasa:moved | calita:moved | aṅguṣṭha:toe | śirasi:on the head)
- প্রতিষ্ঠা (pratiṣṭhā)established
- ত্বয্যাসীদ্ (tvayyāsīd)was in you (tvayi:in you | āsīt:was)
- ধ্রুবম্ (dhruvam)surely
- উপচিতো (upacito)accumulated
- মুহ্যতি (muhyati)bewildered
- খলঃ (khalaḥ)wicked person
যদৃদ্ধিং সুত্রাম্ণো বরদ পরমোচ্চৈরপি সতীং
অধশ্চক্রে বাণঃ পরিজনবিধেযত্রিভুবনঃ ।
ন তচ্চিত্রং তস্মিন্ বরিবসিতরি ত্বচ্চরণযোঃ
ন কস্যাপ্যুন্নত্যৈ ভবতি শিরসস্ত্বয্যবনতিঃ ॥ ১৩॥
অধশ্চক্রে বাণঃ পরিজনবিধেযত্রিভুবনঃ ।
ন তচ্চিত্রং তস্মিন্ বরিবসিতরি ত্বচ্চরণযোঃ
ন কস্যাপ্যুন্নত্যৈ ভবতি শিরসস্ত্বয্যবনতিঃ ॥ ১৩॥
- যদৃদ্ধিং (yadṛddhiṃ)that prosperity
- সুত্রাম্ণঃ (sutrāmṇaḥ)of Indra
- বরদ (varada)Oh boon-giver
- পরমোচ্চৈঃ (paramoccaiḥ)extremely high
- অপি (api)even
- সতীম্ (satīm)existing
- অধঃচক্রে (adhaścakre)made lower
- বাণঃ (bāṇaḥ)BaaNa
- পরিজনবিধেযত্রিভুবনঃ (parijanavidheyatribhuvanaḥ)serving three worlds with attendants (parijana:attendants | vidheya:obedient | tribhuvanaḥ:three worlds)
- ন (na)not
- তত্ (tat)that
- চিত্রম্ (citram)surprising
- তস্মিন্ (tasmin)in him
- বরিবসিতরি (varivasitari)dwelling
- ত্বচ্চরণযোঃ (tvaccaraṇayoḥ)in your feet (tvat:your | caraṇayoḥ:feet)
- ন (na)not
- কস্যাপি (kasyāpi)of anyone
- উন্নত্যৈ (unnatyai)for elevation
- ভবতি (bhavati)becomes
- শিরসঃ (śirasaḥ)of the head
- ত্বযি (tvayi)to you
- অবনতিঃ (avanatiḥ)bowing
অকাণ্ড-ব্রহ্মাণ্ড-ক্ষযচকিত-দেবাসুরকৃপা
বিধেযস্যাঽঽসীদ্ যস্ত্রিনযন বিষং সংহৃতবতঃ ।
স কল্মাষঃ কণ্ঠে তব ন কুরুতে ন শ্রিযমহো
বিকারোঽপি শ্লাঘ্যো ভুবন-ভয- ভঙ্গ- ব্যসনিনঃ ॥ ১৪॥
বিধেযস্যাঽঽসীদ্ যস্ত্রিনযন বিষং সংহৃতবতঃ ।
স কল্মাষঃ কণ্ঠে তব ন কুরুতে ন শ্রিযমহো
বিকারোঽপি শ্লাঘ্যো ভুবন-ভয- ভঙ্গ- ব্যসনিনঃ ॥ ১৪॥
- অকাণ্ড (akāṇḍa)uninterrupted
- ব্রহ্মাণ্ড (brahmāṇḍa)universe
- ক্ষযচকিত (kṣayacakita)fearful of destruction (kṣaya:destruction | cakita:fearful)
- দেবাসুরকৃপা (devāsurakṛpā)compassion for gods and demons (deva:gods | asura:demons | kṛpā:compassion)
- বিধেযস্য (vidheyasya)of the obedient
- আসীত্ (āsīt)was
- যঃ (yaḥ)who
- ত্রিনযন (trinayana)three-eyed (tri:three | nayana:eye)
- বিষং (viṣaṃ)poison
- সংহৃতবতঃ (saṃhṛtavataḥ)who consumed
- স (sa)that
- কল্মাষঃ (kalmāṣaḥ)stain
- কণ্ঠে (kaṇṭhe)in the throat
- তব (tava)your
- ন (na)not
- কুরুতে (kurute)does
- ন (na)not
- শ্রিযম্ (śriyam)beauty
- অহো (aho)indeed
- বিকারঃ (vikāraḥ)deformity
- অপি (api)even
- শ্লাঘ্যঃ (ślāghyaḥ)praiseworthy
- ভুবন (bhuvana)world
- ভয (bhaya)fear
- ভঙ্গ (bhaṅga)removal
- ব্যসনিনঃ (vyasaninaḥ)engaged in
অসিদ্ধার্থা নৈব ক্বচিদপি সদেবাসুরনরে
নিবর্তন্তে নিত্যং জগতি জযিনো যস্য বিশিখাঃ ।
স পশ্যন্নীশ ত্বামিতরসুরসাধারণমভূত্
স্মরঃ স্মর্তব্যাত্মা ন হি বশিষু পথ্যঃ পরিভবঃ ॥ ১৫॥
নিবর্তন্তে নিত্যং জগতি জযিনো যস্য বিশিখাঃ ।
স পশ্যন্নীশ ত্বামিতরসুরসাধারণমভূত্
স্মরঃ স্মর্তব্যাত্মা ন হি বশিষু পথ্যঃ পরিভবঃ ॥ ১৫॥
- অসিদ্ধার্থাঃ (asiddhārthāḥ)unaccomplished
- ন (na)not
- এব (eva)indeed
- ক্বচিত্ (kvacit)anywhere
- অপি (api)even
- সদেব-অসুর-নরে (sadeva-asura-nare)with gods, demons, men (sadeva:with gods | asura:demons | nare:men)
- নিবর্তন্তে (nivartante)return
- নিত্যং (nityaṃ)always
- জগতি (jagati)in the world
- জযিনঃ (jayinaḥ)victorious
- যস্মিন্ (yasmin)whose
- বিশিখাঃ (viśikhāḥ)arrows
- সঃ (saḥ)he
- পশ্যন্ (paśyan)seeing
- ঈশ (īśa)O Lord
- ত্বাম্ (tvām)you
- ইতর-সুর-সাধারণম্ (itara-sura-sādhāraṇam)ordinary among other gods (itara:other | sura:gods | sādhāraṇam:ordinary)
- অভূত্ (abhūt)became
- স্মরঃ (smaraḥ)Cupid
- স্মর্তব্য-আত্মা (smartavya-ātmā)remembered soul (smartavya:remembered | ātmā:soul)
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- বশিষু (vaśiṣu)among the controlled
- পথ্যঃ (pathyaḥ)beneficial
- পরিভবঃ (paribhavaḥ)insult
মহী পাদাঘাতাদ্ ব্রজতি সহসা সংশযপদং
পদং বিষ্ণোর্ভ্রাম্যদ্ ভুজ-পরিঘ-রুগ্ণ-গ্রহ- গণম্ ।
মুহুর্দ্যৌর্দৌস্থ্যং যাত্যনিভৃত-জটা-তাডিত-তটা
জগদ্রক্ষাযৈ ত্বং নটসি ননু বামৈব বিভুতা ॥ ১৬॥
পদং বিষ্ণোর্ভ্রাম্যদ্ ভুজ-পরিঘ-রুগ্ণ-গ্রহ- গণম্ ।
মুহুর্দ্যৌর্দৌস্থ্যং যাত্যনিভৃত-জটা-তাডিত-তটা
জগদ্রক্ষাযৈ ত্বং নটসি ননু বামৈব বিভুতা ॥ ১৬॥
- মহী (mahī)earth
- পাদাঘাতাত্ (pādāghātāt)from the strike of feet (pāda:feet | āghātāt:from the strike)
- ব্রজতি (vrajati)goes
- সহসা (sahasā)suddenly
- সংশযপদং (saṃśayapadaṃ)state of doubt (saṃśaya:doubt | padam:state)
- পদং (padam)state
- বিষ্ণোঃ (viṣṇoḥ)of Vishnu
- ভ্রাম্যদ্ (bhrāmyad)whirling
- ভুজ-পরিঘ-রুগ্ণ-গ্রহ-গণম্ (bhuja-parigha-rugṇa-graha-gaṇam)group of planets struck by arms (bhuja:arms | parigha:mace-like | rugṇa:struck | graha:planets | gaṇam:group)
- মুহুঃ (muhuḥ)repeatedly
- দ্যৌঃ (dyauḥ)heaven
- দৌস্থ্যং (dausthyaṃ)misery
- যাতি (yāti)goes
- অনিভৃত-জটা-তাডিত-তটা (anibhṛta-jaṭā-tāḍita-taṭā)banks struck by matted locks (anibhṛta:agitated | jaṭā:matted locks | tāḍita:struck | taṭā:banks)
- জগদ্রক্ষাযৈ (jagadrakṣāyai)for protecting the world (jagat:world | rakṣāyai:for protecting)
- ত্বং (tvaṃ)you
- নটসি (naṭasi)dance
- ননু (nanu)indeed
- বামৈব (vāmaiva)strangely
- বিভুতা (vibhutā)glorious act
বিযদ্ব্যাপী তারা-গণ-গুণিত-ফেনোদ্গম-রুচিঃ
প্রবাহো বারাং যঃ পৃষতলঘুদৃষ্টঃ শিরসি তে ।
জগদ্দ্বীপাকারং জলধিবলযং তেন কৃতমিতি
অনেনৈবোন্নেযং ধৃতমহিম দিব্যং তব বপুঃ ॥ ১৭॥
প্রবাহো বারাং যঃ পৃষতলঘুদৃষ্টঃ শিরসি তে ।
জগদ্দ্বীপাকারং জলধিবলযং তেন কৃতমিতি
অনেনৈবোন্নেযং ধৃতমহিম দিব্যং তব বপুঃ ॥ ১৭॥
- বিযদ্ব্যাপী (viyadvyāpī)pervading the sky (viyat:sky | vyāpī:pervading)
- তারা-গণ-গুণিত-ফেনোদ্গম-রুচিঃ (tārā-gaṇa-guṇita-phenodgama-ruciḥ)charm enhanced by star groups (tārā:stars | gaṇa:group | guṇita:enhanced | phena:foam | udgama:emergence | ruciḥ:charm)
- প্রবাহঃ (pravāhaḥ)flow
- বারাং (vārāṃ)of waters
- যঃ (yaḥ)which
- পৃষতলঘুদৃষ্টঃ (pṛṣatalaghudṛṣṭaḥ)seen as a droplet (pṛṣata:droplet | laghu:small | dṛṣṭaḥ:seen)
- শিরসি (śirasi)on the head
- তে (te)your
- জগদ্দ্বীপাকারং (jagaddvīpākāraṃ)world-island form (jagat:world | dvīpa:island | ākāraṃ:form)
- জলধিবলযং (jaladhivalayaṃ)ocean circle (jaladhi:ocean | valayaṃ:circle)
- তেন (tena)by that
- কৃতমিতি (kṛtamiti)is made (kṛtam:made | iti:thus)
- অনেনৈবোন্নেযং (anenaivonneyaṃ)by this itself inferred (anena:by this | eva:itself | unneyam:inferred)
- ধৃতমহিম (dhṛtamahima)bearing greatness (dhṛta:bearing | mahima:greatness)
- দিব্যং (divyaṃ)divine
- তব (tava)your
- বপুঃ (vapuḥ)form
রথঃ ক্ষোণী যন্তা শতধৃতিরগেন্দ্রো ধনুরথো
রথাঙ্গে চন্দ্রার্কৌ রথ-চরণ-পাণিঃ শর ইতি ।
দিধক্ষোস্তে কোঽযং ত্রিপুরতৃণমাডম্বর বিধিঃ
বিধেযৈঃ ক্রীডন্ত্যো ন খলু পরতন্ত্রাঃ প্রভুধিযঃ ॥ ১৮॥
রথাঙ্গে চন্দ্রার্কৌ রথ-চরণ-পাণিঃ শর ইতি ।
দিধক্ষোস্তে কোঽযং ত্রিপুরতৃণমাডম্বর বিধিঃ
বিধেযৈঃ ক্রীডন্ত্যো ন খলু পরতন্ত্রাঃ প্রভুধিযঃ ॥ ১৮॥
- রথঃ (rathaḥ)chariot
- ক্ষোণী (kṣoṇī)earth
- যন্তা (yantā)charioteer
- শতধৃতিঃ (śatadhṛtiḥ)Brahma
- অগেন্দ্রঃ (agendraḥ)Meru mountain
- ধনুঃ (dhanuḥ)bow
- অথ (atha)then
- রথাঙ্গে (rathāṅge)parts of the chariot (ratha:chariot | aṅge:parts)
- চন্দ্রার্কৌ (candrārkau)moon and sun (candra:moon | arka:sun)
- রথ-চরণ-পাণিঃ (ratha-caraṇa-pāṇiḥ)chariot-wheel holder (ratha:chariot | caraṇa:wheel | pāṇiḥ:holder)
- শরঃ (śaraḥ)arrow
- ইতি (iti)thus
- দিধক্ষোঃ (didhakṣoḥ)desiring to burn
- তে (te)your
- কঃ (kaḥ)what
- অযম্ (ayam)this
- ত্রিপুরতৃণম্ (tripuratṛṇam)three cities as grass (tripura:three cities | tṛṇam:grass)
- আডম্বর (āḍambara)demonstrative show
- বিধিঃ (vidhiḥ)method
- বিধেযৈঃ (vidheyaiḥ)by subordinates
- ক্রীডন্ত্যঃ (krīḍantyaḥ)playing
- ন (na)not
- খলু (khalu)indeed
- পরতন্ত্রাঃ (paratantrāḥ)dependent
- প্রভুধিযঃ (prabhudhiyaḥ)minds of the lord (prabhu:lord | dhiyaḥ:minds)
হরিস্তে সাহস্রং কমল বলিমাধায পদযোঃ
যদেকোনে তস্মিন্ নিজমুদহরন্নেত্রকমলম্ ।
গতো ভক্ত্যুদ্রেকঃ পরিণতিমসৌ চক্রবপুষঃ
ত্রযাণাং রক্ষাযৈ ত্রিপুরহর জাগর্তি জগতাম্ ॥ ১৯॥
যদেকোনে তস্মিন্ নিজমুদহরন্নেত্রকমলম্ ।
গতো ভক্ত্যুদ্রেকঃ পরিণতিমসৌ চক্রবপুষঃ
ত্রযাণাং রক্ষাযৈ ত্রিপুরহর জাগর্তি জগতাম্ ॥ ১৯॥
- হরিঃ (hariḥ)Vishnu
- তে (te)your
- সাহস্রং (sāhasraṃ)thousand
- কমল (kamala)lotuses
- বলিম্ (balim)offering
- আধায (ādhāya)having placed
- পদযোঃ (padayoḥ)at the feet
- যত্ (yat)which
- একোনে (ekone)one less
- তস্মিন্ (tasmin)in that
- নিজম্ (nijam)own
- উদহরন্ (udaharan)uttering
- নেত্রকমলম্ (netrakamalam)eye as lotus (netra:eye | kamalam:lotus)
- গতঃ (gataḥ)gone
- ভক্ত্যুদ্রেকঃ (bhaktyudrekaḥ)intense devotion (bhakti:devotion | udrekaḥ:intensity)
- পরিণতিম্ (pariṇatim)transformation
- অসৌ (asau)this
- চক্রবপুষঃ (cakravapuṣaḥ)form of a wheel (cakra:wheel | vapuṣaḥ:form of)
- ত্রযাণাং (trayāṇāṃ)of the three
- রক্ষাযৈ (rakṣāyai)for protection
- ত্রিপুরহর (tripurahara)destroyer of Tripura (tri:three | pura:cities | hara:destroyer)
- জাগর্তি (jāgarti)awakens
- জগতাম্ (jagatām)of the worlds
ক্রতৌ সুপ্তে জাগ্রত্ ত্বমসি ফলযোগে ক্রতুমতাং
ক্ব কর্ম প্রধ্বস্তং ফলতি পুরুষারাধনমৃতে ।
অতস্ত্বাং সম্প্রেক্ষ্য ক্রতুষু ফলদান-প্রতিভুবং
শ্রুতৌ শ্রদ্ধাং বধ্বা দৃঢপরিকরঃ কর্মসু জনঃ ॥ ২০॥
ক্ব কর্ম প্রধ্বস্তং ফলতি পুরুষারাধনমৃতে ।
অতস্ত্বাং সম্প্রেক্ষ্য ক্রতুষু ফলদান-প্রতিভুবং
শ্রুতৌ শ্রদ্ধাং বধ্বা দৃঢপরিকরঃ কর্মসু জনঃ ॥ ২০॥
- ক্রতৌ (kratau)in the sacrifice
- সুপ্তে (supte)asleep
- জাগ্রত্ (jāgrat)awake
- ত্বম্ (tvam)you
- অসি (asi)are
- ফলযোগে (phalayoge)in the connection with results (phala:result | yoge:in the connection)
- ক্রতুমতাং (kratumatām)of the sacrificers (kratu:sacrifice | matām:of those having)
- ক্ব (kva)where
- কর্ম (karma)action
- প্রধ্বস্তং (pradhvastaṃ)destroyed
- ফলতি (phalati)bears fruit
- পুরুষারাধনমৃতে (puruṣārādhanamṛte)without worship of the Supreme (puruṣa:Supreme Person | ārādhana:worship | mṛte:without)
- অতঃ (ataḥ)therefore
- ত্বাং (tvāṃ)you
- সম্প্রেক্ষ্য (samprekṣya)seeing
- ক্রতুষু (kratuṣu)in sacrifices
- ফলদান-প্রতিভুবং (phaladāna-pratibhuvaṃ)guarantor of fruit-giving (phala:fruit | dāna:giving | pratibhuvaṃ:guarantor)
- শ্রুতৌ (śrutau)in the Vedas
- শ্রদ্ধাং (śraddhāṃ)faith
- বধ্বা (badhvā)having bound
- দৃঢপরিকরঃ (dṛḍhaparikaraḥ)firmly engaged (dṛḍha:firm | parikaraḥ:engaged)
- কর্মসু (karmasu)in actions
- জনঃ (janaḥ)people
ক্রিযাদক্ষো দক্ষঃ ক্রতুপতিরধীশস্তনুভৃতাং
ঋষীণামার্ত্বিজ্যং শরণদ সদস্যাঃ সুর-গণাঃ ।
ক্রতুভ্রংশস্ত্বত্তঃ ক্রতুফল-বিধান-ব্যসনিনঃ
ধ্রুবং কর্তুং শ্রদ্ধা বিধুরমভিচারায হি মখাঃ ॥ ২১॥
ঋষীণামার্ত্বিজ্যং শরণদ সদস্যাঃ সুর-গণাঃ ।
ক্রতুভ্রংশস্ত্বত্তঃ ক্রতুফল-বিধান-ব্যসনিনঃ
ধ্রুবং কর্তুং শ্রদ্ধা বিধুরমভিচারায হি মখাঃ ॥ ২১॥
- ক্রিযাদক্ষঃ (kriyādakṣaḥ)skilled in rituals (kriyā:rituals | dakṣaḥ:skilled)
- দক্ষঃ (dakṣaḥ)Daksha
- ক্রতুপতিঃ (kratupatiḥ)lord of sacrifices (kratu:sacrifice | patiḥ:lord)
- অধীশঃ (adhīśaḥ)supreme lord
- তনুভৃতাম্ (tanubhṛtām)of embodied beings (tanu:body | bhṛtām:of those who bear)
- ঋষীণাম্ (ṛṣīṇām)of sages
- আর্ত্বিজ্যং (ārtvijyaṃ)priesthood
- শরণদ (śaraṇada)O protector
- সদস্যাঃ (sadasyāḥ)participants
- সুর-গণাঃ (sura-gaṇāḥ)groups of gods (sura:god | gaṇāḥ:groups)
- ক্রতুভ্রংশঃ (kratubhraṃśaḥ)sacrifice destruction (kratu:sacrifice | bhraṃśaḥ:destruction)
- ত্বত্তঃ (tvattaḥ)from you
- ক্রতুফল-বিধান-ব্যসনিনঃ (kratuphala-vidhāna-vyasaninaḥ)obsessed with sacrifice results (kratu:sacrifice | phala:result | vidhāna:arrangement | vyasaninaḥ:obsessed)
- ধ্রুবং (dhruvaṃ)certainly
- কর্তুং (kartuṃ)to perform
- শ্রদ্ধা (śraddhā)faith
- বিধুরম্ (vidhuram)lacking
- অভিচারায (abhicārāya)for counter-productive
- হি (hi)indeed
- মখাঃ (makhāḥ)sacrifices
প্রজানাথং নাথ প্রসভমভিকং স্বাং দুহিতরং
গতং রোহিদ্ ভূতাং রিরমযিষুমৃষ্যস্য বপুষা ।
ধনুষ্পাণের্যাতং দিবমপি সপত্রাকৃতমমুং
ত্রসন্তং তেঽদ্যাপি ত্যজতি ন মৃগব্যাধরভসঃ ॥ ২২॥
গতং রোহিদ্ ভূতাং রিরমযিষুমৃষ্যস্য বপুষা ।
ধনুষ্পাণের্যাতং দিবমপি সপত্রাকৃতমমুং
ত্রসন্তং তেঽদ্যাপি ত্যজতি ন মৃগব্যাধরভসঃ ॥ ২২॥
- প্রজানাথং (prajānāthaṃ)Protector of beings (prajā:beings | nāthaṃ:protector)
- নাথ (nātha)O Lord
- প্রসভম্ (prasabham)forcefully
- অভিকং (abhikaṃ)towards
- স্বাং (svāṃ)own
- দুহিতরং (duhitaraṃ)daughter
- গতং (gataṃ)went
- রোহিদ্ (rohid)female deer
- ভূতাং (bhūtāṃ)having become
- রিরমযিষুম্ (riramayiṣum)desiring to enjoy
- ঋষ্যস্য (ṛṣyasya)of a male deer
- বপুষা (vapuṣā)with the form
- ধনুষ্পাণেঃ (dhanuṣpāṇeḥ)with bow in hand (dhanuṣ:bow | pāṇeḥ:in hand)
- যাতং (yātaṃ)went
- দিবম্ (divam)to the sky
- অপি (api)even
- সপত্রাকৃতম্ (sapatrākṛtam)made with wings (sa:with | patra:wings | ākṛtam:made)
- অমুম্ (amum)him
- ত্রসন্তং (trasantaṃ)frightened
- তে (te)by you
- অদ্যাপি (adyāpi)even today
- ত্যজতি (tyajati)leaves
- ন (na)not
- মৃগব্যাধরভসঃ (mṛgavyādharabhasaḥ)hunter's force (mṛga:deer | vyādha:hunter | rabhasaḥ:force)
স্বলাবণ্যাশংসা ধৃতধনুষমহ্নায তৃণবত্
পুরঃ প্লুষ্টং দৃষ্ট্বা পুরমথন পুষ্পাযুধমপি ।
যদি স্ত্রৈণং দেবী যমনিরত-দেহার্ধ-ঘটনাত্
অবৈতি ত্বামদ্ধা বত বরদ মুগ্ধা যুবতযঃ ॥ ২৩॥
পুরঃ প্লুষ্টং দৃষ্ট্বা পুরমথন পুষ্পাযুধমপি ।
যদি স্ত্রৈণং দেবী যমনিরত-দেহার্ধ-ঘটনাত্
অবৈতি ত্বামদ্ধা বত বরদ মুগ্ধা যুবতযঃ ॥ ২৩॥
- স্বলাবণ্যাশংসা (svalāvaṇyāśaṃsā)desire for own beauty (sva:own | lāvaṇya:beauty | āśaṃsā:desire)
- ধৃতধনুষম্ (dhṛtadhanuṣam)holding the bow (dhṛta:holding | dhanuṣam:bow)
- অহ্নায (ahnāya)to the day
- তৃণবত্ (tṛṇavat)like grass
- পুরঃ (puraḥ)before
- প্লুষ্টং (pluṣṭam)burnt
- দৃষ্ট্বা (dṛṣṭvā)having seen
- পুরমথন (puramathana)destroyer of cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- পুষ্পাযুধম্ (puṣpāyudham)flower-weaponed (puṣpa:flower | āyudham:weapon)
- অপি (api)even
- যদি (yadi)if
- স্ত্রৈণম্ (straiṇam)womanly
- দেবী (devī)goddess
- যমনিরত (yamanirata)engaged in control (yama:control | nirata:engaged)
- দেহার্ধ (dehārdha)half of the body (deha:body | ardha:half)
- ঘটনাত্ (ghaṭanāt)due to union
- অবৈতি (avaiti)considers
- ত্বাম্ (tvām)you
- অদ্ধা (addhā)certainly
- বত (bata)alas
- বরদ (varada)boon-giver
- মুগ্ধা (mugdhā)deluded
- যুবতযঃ (yuvatayaḥ)young women
শ্মশানেষ্বাক্রীডা স্মরহর পিশাচাঃ সহচরাঃ
চিতা-ভস্মালেপঃ স্রগপি নৃকরোটী-পরিকরঃ ।
অমঙ্গল্যং শীলং তব ভবতু নামৈবমখিলং
তথাপি স্মর্তৄণাং বরদ পরমং মঙ্গলমসি ॥ ২৪॥
চিতা-ভস্মালেপঃ স্রগপি নৃকরোটী-পরিকরঃ ।
অমঙ্গল্যং শীলং তব ভবতু নামৈবমখিলং
তথাপি স্মর্তৄণাং বরদ পরমং মঙ্গলমসি ॥ ২৪॥
- শ্মশানেষু (śmaśāneṣu)in the cremation grounds
- আক্রীডা (ākrīḍā)play
- স্মরহর (smarahara)destroyer of Cupid (smara:Cupid | hara:destroyer)
- পিশাচাঃ (piśācāḥ)ghosts
- সহচরাঃ (sahacarāḥ)companions
- চিতা-ভস্মালেপঃ (citā-bhasmālepaḥ)smeared with ashes (citā:funeral pyre | bhasma:ashes | ālepaḥ:smeared)
- স্রগপি (sragapi)garland also (srag:garland | api:also)
- নৃকরোটী-পরিকরঃ (nṛkaroṭī-parikaraḥ)adorned with skulls (nṛ:human | karoṭī:skull | parikaraḥ:adorned)
- অমঙ্গল্যম্ (amaṅgalyam)inauspicious
- শীলং (śīlaṃ)character
- তব (tava)your
- ভবতু (bhavatu)let it be
- নাম (nāma)indeed
- এবম্ (evam)thus
- অখিলং (akhilaṃ)entirely
- তথাপি (tathāpi)nevertheless
- স্মর্তৄণাং (smartṝṇāṃ)of those who remember
- বরদ (varada)boon giver
- পরমং (paramaṃ)supreme
- মঙ্গলম্ (maṅgalam)auspiciousness
- অসি (asi)you are
মনঃ প্রত্যক্ চিত্তে সবিধমবিধাযাত্ত-মরুতঃ
প্রহৃষ্যদ্রোমাণঃ প্রমদ-সলিলোত্সঙ্গতি-দৃশঃ ।
যদালোক্যাহ্লাদং হ্রদ ইব নিমজ্যামৃতমযে
দধত্যন্তস্তত্ত্বং কিমপি যমিনস্তত্ কিল ভবান্ ॥ ২৫॥
প্রহৃষ্যদ্রোমাণঃ প্রমদ-সলিলোত্সঙ্গতি-দৃশঃ ।
যদালোক্যাহ্লাদং হ্রদ ইব নিমজ্যামৃতমযে
দধত্যন্তস্তত্ত্বং কিমপি যমিনস্তত্ কিল ভবান্ ॥ ২৫॥
- মনঃ (manaḥ)mind
- প্রত্যক্ (pratyak)inward
- চিত্তে (citte)in the consciousness
- সবিধম্ (savidham)together
- অবিধায (avidhāya)without placing
- আত্ত (ātta)controlled
- মরুতঃ (marutaḥ)breaths
- প্রহৃষ্যদ্রোমাণঃ (prahṛṣyadromāṇaḥ)with hair standing on end (prahṛṣyat:thrilled | romāṇaḥ:hair)
- প্রমদ-সলিলোত্সঙ্গতি-দৃশঃ (pramada-salilotsaṅgati-dṛśaḥ)eyes filled with tears of joy (pramada:joy | salila:water | utsaṅgati:overflowing | dṛśaḥ:eyes)
- যদালোক্য (yadālokya)having seen which
- আহ্লাদং (āhlādam)bliss
- হ্রদ (hrada)lake
- ইব (iva)like
- নিমজ্য (nimajya)immersed
- অমৃতমযে (amṛtamaye)in nectar (amṛta:nectar | maye:in)
- দধতি (dadhati)hold
- অন্তঃ (antaḥ)within
- তত্ত্বং (tattvam)truth
- কিমপি (kimapi)something
- যমিনঃ (yaminaḥ)ascetics
- তত্ (tat)that
- কিল (kila)indeed
- ভবান্ (bhavān)you
ত্বমর্কস্ত্বং সোমস্ত্বমসি পবনস্ত্বং হুতবহঃ
ত্বমাপস্ত্বং ব্যোম ত্বমু ধরণিরাত্মা ত্বমিতি চ ।
পরিচ্ছিন্নামেবং ত্বযি পরিণতা বিভ্রতি গিরং
ন বিদ্মস্তত্তত্ত্বং বযমিহ তু যত্ ত্বং ন ভবসি ॥ ২৬॥
ত্বমাপস্ত্বং ব্যোম ত্বমু ধরণিরাত্মা ত্বমিতি চ ।
পরিচ্ছিন্নামেবং ত্বযি পরিণতা বিভ্রতি গিরং
ন বিদ্মস্তত্তত্ত্বং বযমিহ তু যত্ ত্বং ন ভবসি ॥ ২৬॥
- ত্বম্ (tvam)you
- অর্কঃ (arkaḥ)sun
- ত্বম্ (tvam)you
- সোমঃ (somaḥ)moon
- ত্বম্ (tvam)you
- অসি (asi)are
- পবনঃ (pavanaḥ)air
- ত্বম্ (tvam)you
- হুতবহঃ (hutavahaḥ)fire
- ত্বম্ (tvam)you
- আপঃ (āpaḥ)water
- ত্বম্ (tvam)you
- ব্যোম (vyoma)sky
- ত্বম্ (tvam)you
- ধরণিঃ (dharaṇiḥ)earth
- আত্মা (ātmā)self
- ত্বম্ (tvam)you
- ইতি (iti)thus
- চ (ca)and
- পরিচ্ছিন্নাম্ (paricchinnām)limited
- এবম্ (evam)thus
- ত্বযি (tvayi)in you
- পরিণতা (pariṇatā)transformed
- বিভ্রতি (bibhrati)bear
- গিরং (giraṃ)words
- ন (na)not
- বিদ্মঃ (vidmaḥ)know
- তত্তত্ত্বং (tattattvaṃ)that essence (tat:that | tattvaṃ:essence)
- বযম্ (vayam)we
- ইহ (iha)here
- তু (tu)but
- যত্ (yat)which
- ত্বম্ (tvam)you
- ন (na)not
- ভবসি (bhavasi)are
ত্রযীং তিস্রো বৃত্তীস্ত্রিভুবনমথো ত্রীনপি সুরান্
অকারাদ্যৈর্বর্ণৈস্ত্রিভিরভিদধত্ তীর্ণবিকৃতি ।
তুরীযং তে ধাম ধ্বনিভিরবরুন্ধানমণুভিঃ
সমস্ত-ব্যস্তং ত্বাং শরণদ গৃণাত্যোমিতি পদম্ ॥ ২৭॥
অকারাদ্যৈর্বর্ণৈস্ত্রিভিরভিদধত্ তীর্ণবিকৃতি ।
তুরীযং তে ধাম ধ্বনিভিরবরুন্ধানমণুভিঃ
সমস্ত-ব্যস্তং ত্বাং শরণদ গৃণাত্যোমিতি পদম্ ॥ ২৭॥
- ত্রযীং (trayīṃ)threefold
- তিস্রঃ (tisraḥ)three
- বৃত্তিঃ (vṛttiḥ)states
- ত্রিভুবনম্ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- অথ (atha)and
- ত্রীন্ (trīn)three
- অপি (api)also
- সুরান্ (surān)gods
- অকারাদ্যৈঃ (akārādyaiḥ)beginning with 'a' (akāra:'a' | ādyaiḥ:beginning with)
- বর্ণৈঃ (varṇaiḥ)letters
- ত্রিভিঃ (tribhiḥ)by three
- অভিদধত্ (abhidadhat)expressing
- তীর্ণবিকৃতি (tīrṇavikṛti)transcending change (tīrṇa:transcending | vikṛti:change)
- তুরীযম্ (turīyam)fourth state
- তে (te)your
- ধাম (dhāma)abode
- ধ্বনিভিঃ (dhvanibhiḥ)by sounds
- অবরুন্ধান (avarundhāna)encompassing
- মণুভিঃ (maṇubhiḥ)by atoms
- সমস্ত-ব্যস্তম্ (samasta-vyastam)entire and distinct (samasta:entire | vyastam:distinct)
- ত্বাম্ (tvām)you
- শরণদ (śaraṇada)grantor of refuge (śaraṇa:refuge | da:giver)
- গৃণাতি (gṛṇāti)praises
- ওম্ (om)OM
- ইতি (iti)thus
- পদম্ (padam)word
ভবঃ শর্বো রুদ্রঃ পশুপতিরথোগ্রঃ সহমহান্
তথা ভীমেশানাবিতি যদভিধানাষ্টকমিদম্ ।
অমুষ্মিন্ প্রত্যেকং প্রবিচরতি দেব শ্রুতিরপি
প্রিযাযাস্মৈধাম্নে প্রণিহিত-নমস্যোঽস্মি ভবতে ॥ ২৮॥
তথা ভীমেশানাবিতি যদভিধানাষ্টকমিদম্ ।
অমুষ্মিন্ প্রত্যেকং প্রবিচরতি দেব শ্রুতিরপি
প্রিযাযাস্মৈধাম্নে প্রণিহিত-নমস্যোঽস্মি ভবতে ॥ ২৮॥
- ভবঃ (bhavaḥ)Bhava
- শর্বঃ (śarvaḥ)Sharva
- রুদ্রঃ (rudraḥ)Rudra
- পশুপতিঃ (paśupatiḥ)Pashupati
- অথ (atha)and
- উগ্রঃ (ugraḥ)Ugra
- সহমহান্ (sahamahān)Sahamahān
- তথা (tathā)also
- ভীমেশানৌ (bhīmeśānau)Bhima and Ishana (bhīma:Bhima | īśāna:Ishana)
- ইতি (iti)thus
- যদ্ (yad)which
- অভিধানাষ্টকম্ (abhidhānāṣṭakam)eightfold names (abhidhāna:names | aṣṭakam:eightfold)
- ইদম্ (idam)this
- অমুষ্মিন্ (amuṣmin)in this
- প্রত্যেকং (pratyekaṃ)individually
- প্রবিচরতি (pravicarati)discusses
- দেব (deva)O God
- শ্রুতিঃ (śrutiḥ)Vedas
- অপি (api)also
- প্রিযায (priyāya)dear
- অস্মৈ (asmai)to this
- ধাম্নে (dhāmne)abode
- প্রণিহিত-নমস্যঃ (praṇihita-namasyaḥ)salutation offered (praṇihita:offered | namasyaḥ:salutation)
- অস্মি (asmi)I am
- ভবতে (bhavate)to you
নমো নেদিষ্ঠায প্রিযদব দবিষ্ঠায চ নমঃ
নমঃ ক্ষোদিষ্ঠায স্মরহর মহিষ্ঠায চ নমঃ ।
নমো বর্ষিষ্ঠায ত্রিনযন যবিষ্ঠায চ নমঃ
নমঃ সর্বস্মৈ তে তদিদমতিসর্বায চ নমঃ ॥ ২৯॥
নমঃ ক্ষোদিষ্ঠায স্মরহর মহিষ্ঠায চ নমঃ ।
নমো বর্ষিষ্ঠায ত্রিনযন যবিষ্ঠায চ নমঃ
নমঃ সর্বস্মৈ তে তদিদমতিসর্বায চ নমঃ ॥ ২৯॥
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নেদিষ্ঠায (nediṣṭhāya)to the nearest
- প্রিযদব (priyadava)forest-lover (priya:beloved | dava:forest)
- দবিষ্ঠায (daviṣṭhāya)to the farthest
- চ (ca)and
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
- ক্ষোদিষ্ঠায (kṣodiṣṭhāya)to the minutest
- স্মরহর (smarahara)destroyer of Cupid (smara:Cupid | hara:destroyer)
- মহিষ্ঠায (mahiṣṭhāya)to the biggest
- চ (ca)and
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমো (namo)salutations
- বর্ষিষ্ঠায (varṣiṣṭhāya)to the oldest
- ত্রিনযন (trinayana)three-eyed one (tri:three | nayana:eye)
- যবিষ্ঠায (yaviṣṭhāya)to the youngest
- চ (ca)and
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
- সর্বস্মৈ (sarvasmai)to everything
- তে (te)to you
- তদিদম্ (tadidam)this
- অতিসর্বায (atisarvāya)beyond everything
- চ (ca)and
- নমঃ (namaḥ)salutations
বহুল-রজসে বিশ্বোত্পত্তৌ ভবায নমো নমঃ
প্রবল-তমসে তত্ সংহারে হরায নমো নমঃ ।
জন-সুখকৃতে সত্ত্বোদ্রিক্তৌ মৃডায নমো নমঃ
প্রমহসি পদে নিস্ত্রৈগুণ্যে শিবায নমো নমঃ ॥ ৩০॥
প্রবল-তমসে তত্ সংহারে হরায নমো নমঃ ।
জন-সুখকৃতে সত্ত্বোদ্রিক্তৌ মৃডায নমো নমঃ
প্রমহসি পদে নিস্ত্রৈগুণ্যে শিবায নমো নমঃ ॥ ৩০॥
- বহুল-রজসে (bahula-rajase)abundant in rajas (bahula:abundant | rajase:in rajas)
- বিশ্বোত্পত্তৌ (viśvotpattau)in the creation of the world (viśva:world | utpattau:in creation)
- ভবায (bhavāya)to Bhava
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
- প্রবল-তমসে (prabala-tamase)strong in tamas (prabala:strong | tamase:in tamas)
- তত্ (tat)that
- সংহারে (saṃhāre)in destruction
- হরায (harāya)to Hara
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
- জন-সুখকৃতে (jana-sukhakṛte)for the happiness of people (jana:people | sukhakṛte:for happiness)
- সত্ত্বোদ্রিক্তৌ (sattvodriktau)in the abundance of sattva (sattva:sattva | udriktau:in abundance)
- মৃডায (mṛḍāya)to Mṛḍa
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
- প্রমহসি (pramahasi)in the supreme
- পদে (pade)in the state
- নিস্ত্রৈগুণ্যে (nistraiguṇye)beyond three qualities (nis:beyond | trai:three | guṇye:qualities)
- শিবায (śivāya)to Shiva
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
কৃশ-পরিণতি-চেতঃ ক্লেশবশ্যং ক্ব চেদং
ক্ব চ তব গুণ-সীমোল্লঙ্ঘিনী শশ্বদৃদ্ধিঃ ।
ইতি চকিতমমন্দীকৃত্য মাং ভক্তিরাধাদ্
বরদ চরণযোস্তে বাক্য-পুষ্পোপহারম্ ॥ ৩১॥
ক্ব চ তব গুণ-সীমোল্লঙ্ঘিনী শশ্বদৃদ্ধিঃ ।
ইতি চকিতমমন্দীকৃত্য মাং ভক্তিরাধাদ্
বরদ চরণযোস্তে বাক্য-পুষ্পোপহারম্ ॥ ৩১॥
- কৃশ (kṛśa)thin
- পরিণতি (pariṇati)matured
- চেতঃ (cetaḥ)mind
- ক্লেশবশ্যম্ (kleśavaśyam)subject to suffering (kleśa:suffering | vaśyam:subject to)
- ক্ব (kva)where
- চ (ca)and
- ইদং (idaṃ)this
- ক্ব (kva)where
- চ (ca)and
- তব (tava)your
- গুণ (guṇa)qualities
- সীমোল্লঙ্ঘিনী (sīmollaṅghinī)transcending limits (sīmā:limit | ullaṅghinī:transcending)
- শশ্বদৃদ্ধিঃ (śaśvadṛddhiḥ)ever-increasing prosperity (śaśvat:ever | ṛddhiḥ:prosperity)
- ইতি (iti)thus
- চকিতম্ (cakitam)fearful
- অমন্দীকৃত্য (amandīkṛtya)making not slow (amanda:not slow | kṛtya:making)
- মাম্ (mām)me
- ভক্তিঃ (bhaktiḥ)devotion
- আধাত্ (ādhāt)placed
- বরদ (varada)boon-giver
- চরণযোঃ (caraṇayoḥ)at the feet
- তে (te)your
- বাক্য (vākya)words
- পুষ্পোপহারম্ (puṣpopahāram)floral offering (puṣpa:flower | upahāram:offering)
অসিত-গিরি-সমং স্যাত্ কজ্জলং সিন্ধু-পাত্রে
সুর-তরুবর-শাখা লেখনী পত্রমুর্বী ।
লিখতি যদি গৃহীত্বা শারদা সর্বকালং
তদপি তব গুণানামীশ পারং ন যাতি ॥ ৩২॥
সুর-তরুবর-শাখা লেখনী পত্রমুর্বী ।
লিখতি যদি গৃহীত্বা শারদা সর্বকালং
তদপি তব গুণানামীশ পারং ন যাতি ॥ ৩২॥
- অসিত (asita)dark
- গিরি (giri)mountain
- সমং (samaṃ)equal to
- স্যাত্ (syāt)may be
- কজ্জলং (kajjalaṃ)ink
- সিন্ধু (sindhu)ocean
- পাত্রে (pātre)in the pot
- সুর (sura)divine
- তরুবর (taruvara)best divine tree (taru:tree | vara:best)
- শাখা (śākhā)branch
- লেখনী (lekhanī)pen
- পত্রম্ (patram)paper
- উর্বী (urvī)earth
- লিখতি (likhati)writes
- যদি (yadi)if
- গৃহীত্বা (gṛhītvā)having taken
- শারদা (śāradā)Saraswati
- সর্বকালং (sarvakālaṃ)all the time (sarva:all | kālaṃ:time)
- তদপি (tadapi)even then
- তব (tava)your
- গুণানাম্ (guṇānām)qualities
- ঈশ (īśa)O Lord
- পারং (pāraṃ)limit
- ন (na)not
- যাতি (yāti)reaches
অসুর-সুর-মুনীন্দ্রৈরর্চিতস্যেন্দু-মৌলেঃ
গ্রথিত-গুণমহিম্নো নির্গুণস্যেশ্বরস্য ।
সকল-গণ-বরিষ্ঠঃ পুষ্পদন্তাভিধানঃ
রুচিরমলঘুবৃত্তৈঃ স্তোত্রমেতচ্চকার ॥ ৩৩॥
গ্রথিত-গুণমহিম্নো নির্গুণস্যেশ্বরস্য ।
সকল-গণ-বরিষ্ঠঃ পুষ্পদন্তাভিধানঃ
রুচিরমলঘুবৃত্তৈঃ স্তোত্রমেতচ্চকার ॥ ৩৩॥
- অসুর (asura)demon
- সুর (sura)god
- মুনীন্দ্রৈঃ (munīndraiḥ)by the great sages (muni:sage | indra:great)
- অর্চিতস্য (arcitasya)worshipped
- ইন্দু-মৌলেঃ (indu-mauleḥ)of the moon-crested (indu:moon | mauli:crest)
- গ্রথিত-গুণমহিম্নঃ (grathita-guṇamahimnaḥ)of bound virtues and greatness (grathita:bound | guṇa:virtue | mahima:greatness)
- নির্গুণস্য (nirguṇasya)of the attributeless
- ঈশ্বরস্য (īśvarasya)of the lord
- সকল-গণ-বরিষ্ঠঃ (sakala-gaṇa-variṣṭhaḥ)best among all groups (sakala:all | gaṇa:groups | variṣṭha:best)
- পুষ্পদন্তাভিধানঃ (puṣpadantābhidhānaḥ)named Pushpadanta (puṣpadanta:Pushpadanta | abhidhāna:named)
- রুচিরমলঘুবৃত্তৈঃ (ruciramalaghuvṛttaiḥ)with charming, not short metres (rucira:charming | alaghu:not short | vṛttaiḥ:metres)
- স্তোত্রম্ (stotram)hymn
- এতত্ (etat)this
- চকার (cakāra)composed
অহরহরনবদ্যং ধূর্জটেঃ স্তোত্রমেতত্
পঠতি পরমভক্ত্যা শুদ্ধ-চিত্তঃ পুমান্ যঃ ।
স ভবতি শিবলোকে রুদ্রতুল্যস্তথাঽত্র
প্রচুরতর-ধনাযুঃ পুত্রবান্ কীর্তিমাংশ্চ ॥ ৩৪॥
পঠতি পরমভক্ত্যা শুদ্ধ-চিত্তঃ পুমান্ যঃ ।
স ভবতি শিবলোকে রুদ্রতুল্যস্তথাঽত্র
প্রচুরতর-ধনাযুঃ পুত্রবান্ কীর্তিমাংশ্চ ॥ ৩৪॥
- অহরহরনবদ্যং (aharaharanavadyaṃ)daily faultless (ahara:daily | anavadyaṃ:faultless)
- ধূর্জটেঃ (dhūrjaṭeḥ)of Dhūrjaṭi (Shiva)
- স্তোত্রমেতত্ (stotrametat)this hymn (stotram:hymn | etat:this)
- পঠতি (paṭhati)reads
- পরমভক্ত্যা (paramabhaktyā)with great devotion (parama:great | bhaktyā:with devotion)
- শুদ্ধ-চিত্তঃ (śuddha-cittaḥ)pure-minded (śuddha:pure | cittaḥ:mind)
- পুমান্ (pumān)man
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- ভবতি (bhavati)becomes
- শিবলোকে (śivaloke)in Shiva's domain (śiva:Shiva | loke:in the domain)
- রুদ্রতুল্যঃ (rudratulyaḥ)equal to Rudra (rudra:Rudra | tulyaḥ:equal to)
- তথাঽত্র (tathā'tra)and here (tathā:and | atra:here)
- প্রচুরতর-ধনাযুঃ (pracuratara-dhanāyuḥ)abundant wealth and life (pracuratara:abundant | dhana:wealth | āyuḥ:life)
- পুত্রবান্ (putravān)endowed with children
- কীর্তিমাংশ্চ (kīrtimāṃśca)and famous (kīrtimān:famous | ca:and)
মহেশান্নাপরো দেবো মহিম্নো নাপরা স্তুতিঃ ।
অঘোরান্নাপরো মন্ত্রো নাস্তি তত্ত্বং গুরোঃ পরম্ ॥ ৩৫॥
অঘোরান্নাপরো মন্ত্রো নাস্তি তত্ত্বং গুরোঃ পরম্ ॥ ৩৫॥
- মহেশাত্ (maheśāt)than Mahesha
- ন (na)not
- অপরো (aparo)higher
- দেবঃ (devaḥ)God
- মহিম্নঃ (mahimnaḥ)than greatness
- ন (na)not
- অপরঃ (aparaḥ)better
- স্তুতিঃ (stutiḥ)hymn
- অঘোরাত্ (aghorāt)than Aghora
- ন (na)not
- অপরো (aparo)greater
- মন্ত্রঃ (mantraḥ)mantra
- নাস্তি (nāsti)there is not
- তত্ত্বম্ (tattvam)truth
- গুরোঃ (guroḥ)than teacher's
- পরম্ (param)beyond
দীক্ষা দানং তপস্তীর্থং জ্ঞানং যাগাদিকাঃ ক্রিযাঃ ।
মহিম্নস্তব পাঠস্য কলাং নার্হন্তি ষোডশীম্ ॥ ৩৬॥
মহিম্নস্তব পাঠস্য কলাং নার্হন্তি ষোডশীম্ ॥ ৩৬॥
- দীক্ষা (dīkṣā)initiation
- দানং (dānaṃ)charity
- তপঃ (tapaḥ)penance
- তীর্থং (tīrthaṃ)pilgrimage
- জ্ঞানং (jñānaṃ)spiritual knowledge
- যাগাদিকাঃ (yāgādikāḥ)sacrifices and similar acts (yāga:sacrifice | ādikāḥ:and similar acts)
- ক্রিযাঃ (kriyāḥ)acts
- মহিম্নস্তব (mahimnastava)of the hymn's greatness (mahimnaḥ:of greatness | stava:hymn)
- পাঠস্য (pāṭhasya)of the reading
- কলাং (kalāṃ)one-sixteenth
- নার্হন্তি (nārhanti)do not yield
- ষোডশীম্ (ṣoḍaśīm)sixteenth part
কুসুমদশন-নামা সর্ব-গন্ধর্ব-রাজঃ
শশিধরবর-মৌলের্দেবদেবস্য দাসঃ ।
স খলু নিজ-মহিম্নো ভ্রষ্ট এবাস্য রোষাত্
স্তবনমিদমকার্ষীদ্ দিব্য-দিব্যং মহিম্নঃ ॥ ৩৭॥
শশিধরবর-মৌলের্দেবদেবস্য দাসঃ ।
স খলু নিজ-মহিম্নো ভ্রষ্ট এবাস্য রোষাত্
স্তবনমিদমকার্ষীদ্ দিব্য-দিব্যং মহিম্নঃ ॥ ৩৭॥
- কুসুমদশন-নামা (kusumadaśana-nāmā)named Kusumadanta (kusuma:flower | daśana:tooth | nāmā:named)
- সর্ব-গন্ধর্ব-রাজঃ (sarva-gandharva-rājaḥ)king of all Gandharvas (sarva:all | gandharva:Gandharvas | rājaḥ:king)
- শশিধরবর-মৌলেঃ (śaśidharavara-mauleḥ)of the best moon-crested (śaśidhara:moon-crested | vara:best | mauleḥ:of the head)
- দেবদেবস্য (devadevasya)of the Lord of lords (deva:lord | devasya:of the lord)
- দাসঃ (dāsaḥ)servant
- স (sa)he
- খলু (khalu)indeed
- নিজ-মহিম্নঃ (nija-mahimnaḥ)of his own glory (nija:own | mahimnaḥ:of glory)
- ভ্রষ্টঃ (bhraṣṭaḥ)fallen
- এব (eva)indeed
- অস্য (asya)his
- রোষাত্ (roṣāt)due to anger
- স্তবনম্ (stavanam)hymn
- ইদম্ (idam)this
- অকার্ষীত্ (akārṣīt)composed
- দিব্য-দিব্যং (divya-divyaṃ)most divine (divya:divine | divyaṃ:most divine)
- মহিম্নঃ (mahimnaḥ)of glory
সুরগুরুমভিপূজ্য স্বর্গ-মোক্ষৈক-হেতুং
পঠতি যদি মনুষ্যঃ প্রাঞ্জলির্নান্য-চেতাঃ ।
ব্রজতি শিব-সমীপং কিন্নরৈঃ স্তূযমানঃ
স্তবনমিদমমোঘং পুষ্পদন্তপ্রণীতম্ ॥ ৩৮॥
পঠতি যদি মনুষ্যঃ প্রাঞ্জলির্নান্য-চেতাঃ ।
ব্রজতি শিব-সমীপং কিন্নরৈঃ স্তূযমানঃ
স্তবনমিদমমোঘং পুষ্পদন্তপ্রণীতম্ ॥ ৩৮॥
- সুরগুরুমভিপূজ্য (suragurumabhipūjya)worshipping the teacher of gods (sura:gods | gurum:teacher | abhipūjya:worshipping)
- স্বর্গ-মোক্ষৈক-হেতুং (svarga-mokṣaika-hetuṃ)cause of heaven and liberation (svarga:heaven | mokṣa:liberation | eka:one | hetuṃ:cause)
- পঠতি (paṭhati)reads
- যদি (yadi)if
- মনুষ্যঃ (manuṣyaḥ)a person
- প্রাঞ্জলিঃ (prāñjaliḥ)with folded hands
- ন (na)not
- অন্য-চেতাঃ (anya-cetāḥ)with single-mindedness (anya:other | cetāḥ:mind)
- ব্রজতি (vrajati)goes
- শিব-সমীপং (śiva-samīpaṃ)near Shiva (śiva:Shiva | samīpaṃ:near)
- কিন্নরৈঃ (kinnaraiḥ)by kinnaras
- স্তূযমানঃ (stūyamānaḥ)being praised
- স্তবনমিদমমোঘং (stavanamidamamoghaṃ)this unfailing hymn (stavanam:hymn | idam:this | amoghaṃ:unfailing)
- পুষ্পদন্তপ্রণীতম্ (puṣpadantapraṇītam)composed by Pushpadanta (puṣpadanta:Pushpadanta | praṇītam:composed)
আসমাপ্তমিদং স্তোত্রং পুণ্যং গন্ধর্ব-ভাষিতম্ ।
অনৌপম্যং মনোহারি সর্বমীশ্বরবর্ণনম্ ॥ ৩৯॥
অনৌপম্যং মনোহারি সর্বমীশ্বরবর্ণনম্ ॥ ৩৯॥
- আসমাপ্তম্ (āsamāptam)here ends
- ইদং (idaṃ)this
- স্তোত্রং (stotraṃ)hymn
- পুণ্যং (puṇyaṃ)meritorious
- গন্ধর্ব-ভাষিতম্ (gandharva-bhāṣitam)uttered by the Gandharva (gandharva:Gandharva | bhāṣitam:uttered)
- অনৌপম্যম্ (anaupamyam)incomparable
- মনোহারি (manohāri)charming
- সর্বম্ (sarvam)all
- ঈশ্বরবর্ণনম্ (īśvaravarṇanam)description of the great master (īśvara:great master | varṇanam:description)
ইত্যেষা বাঙ্মযী পূজা শ্রীমচ্ছঙ্কর-পাদযোঃ ।
অর্পিতা তেন দেবেশঃ প্রীযতাং মে সদাশিবঃ ॥ ৪০॥
অর্পিতা তেন দেবেশঃ প্রীযতাং মে সদাশিবঃ ॥ ৪০॥
- ইতি (iti)thus
- এষা (eṣā)this
- বাঙ্মযী (vāṅmayī)in the form of words (vāk:speech | mayī:consisting of)
- পূজা (pūjā)worship
- শ্রীমচ্ছঙ্কর-পাদযোঃ (śrīmacchaṅkara-pādayoḥ)at the feet of Shri Shankara (śrīmat:venerable | śaṅkara:Shankara | pādayoḥ:at the feet)
- অর্পিতা (arpitā)dedicated
- তেন (tena)by this
- দেবেশঃ (deveśaḥ)lord of the gods (deva:god | īśaḥ:lord)
- প্রীযতাং (prīyatām)be pleased
- মে (me)my
- সদাশিবঃ (sadāśivaḥ)ever-auspicious (sadā:always | śivaḥ:auspicious)
তব তত্ত্বং ন জানামি কীদৃশোঽসি মহেশ্বর ।
যাদৃশোঽসি মহাদেব তাদৃশায নমো নমঃ ॥ ৪১॥
যাদৃশোঽসি মহাদেব তাদৃশায নমো নমঃ ॥ ৪১॥
- তব (tava)your
- তত্ত্বং (tattvaṃ)truth
- ন (na)not
- জানামি (jānāmi)I know
- কীদৃশঃ (kīdṛśaḥ)what kind
- অসি (asi)you are
- মহেশ্বর (maheśvara)great God (mahā:great | īśvara:God)
- যাদৃশঃ (yādṛśaḥ)as you are
- অসি (asi)you are
- মহাদেব (mahādeva)great God (mahā:great | deva:God)
- তাদৃশায (tādṛśāya)to that nature
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
এককালং দ্বিকালং বা ত্রিকালং যঃ পঠেন্নরঃ ।
সর্বপাপ-বিনির্মুক্তঃ শিব লোকে মহীযতে ॥ ৪২॥
সর্বপাপ-বিনির্মুক্তঃ শিব লোকে মহীযতে ॥ ৪২॥
- এককালং (ekakālaṃ)once (eka:one | kālaṃ:time)
- দ্বিকালং (dvikālaṃ)twice (dvi:two | kālaṃ:time)
- বা (vā)or
- ত্রিকালং (trikālaṃ)thrice (tri:three | kālaṃ:time)
- যঃ (yaḥ)who
- পঠেন্নরঃ (paṭhennaraḥ)a man reads (paṭhet:reads | naraḥ:man)
- সর্বপাপ-বিনির্মুক্তঃ (sarvapāpa-vinirmuktaḥ)freed from all sins (sarva:all | pāpa:sins | vinirmuktaḥ:freed from)
- শিব (śiva)Shiva
- লোকে (loke)in the world
- মহীযতে (mahīyate)is honored
শ্রী পুষ্পদন্ত-মুখ-পঙ্কজ-নির্গতেন
স্তোত্রেণ কিল্বিষ-হরেণ হর-প্রিযেণ ।
কণ্ঠস্থিতেন পঠিতেন সমাহিতেন
সুপ্রীণিতো ভবতি ভূতপতির্মহেশঃ ॥ ৪৩॥
॥ ইতি শ্রী পুষ্পদন্ত বিরচিতং শিবমহিম্নঃ
স্তোত্রং সমাপ্তম্ ॥
স্তোত্রেণ কিল্বিষ-হরেণ হর-প্রিযেণ ।
কণ্ঠস্থিতেন পঠিতেন সমাহিতেন
সুপ্রীণিতো ভবতি ভূতপতির্মহেশঃ ॥ ৪৩॥
॥ ইতি শ্রী পুষ্পদন্ত বিরচিতং শিবমহিম্নঃ
স্তোত্রং সমাপ্তম্ ॥
- শ্রী (śrī)auspicious
- পুষ্পদন্ত-মুখ-পঙ্কজ-নির্গতেন (puṣpadanta-mukha-paṅkaja-nirgaten)emerged from Pushpadanta's lotus-like mouth (puṣpadanta:Pushpadanta | mukha:mouth | paṅkaja:lotus | nirgaten:emerged from)
- স্তোত্রেণ (stotreṇa)by the hymn
- কিল্বিষ-হরেণ (kilbiṣa-hareṇa)remover of sins (kilbiṣa:sins | hareṇa:remover)
- হর-প্রিযেণ (hara-priyeṇa)dear to Hara (hara:Hara (Shiva) | priyeṇa:dear to)
- কণ্ঠস্থিতেন (kaṇṭhasthitena)held in the throat
- পঠিতেন (paṭhitena)recited
- সমাহিতেন (samāhitena)with concentration
- সুপ্রীণিতো (suprīṇito)greatly pleased
- ভবতি (bhavati)becomes
- ভূতপতিঃ (bhūtapatiḥ)lord of beings
- মহেশঃ (maheśaḥ)Mahesha (Shiva)
- ইতি (iti)thus
- শ্রী (śrī)auspicious
- পুষ্পদন্ত (puṣpadanta)Pushpadanta
- বিরচিতং (viracitaṃ)composed
- শিবমহিম্নঃ (śivamahimnaḥ)of Shiva's greatness (śiva:Shiva | mahimnaḥ:greatness)
- স্তোত্রং (stotraṃ)hymn
- সমাপ্তম্ (samāptam)completed
