॥ ૐ નમઃ શિવાય ॥
॥ અથ શ્રી શિવમહિમ્નસ્તોત્રમ્ ॥
મહિમ્નઃ પારં તે પરમવિદુષો યદ્યસદૃશી
સ્તુતિર્બ્રહ્માદીનામપિ તદવસન્નાસ્ત્વયિ ગિરઃ ।
અથાઽવાચ્યઃ સર્વઃ સ્વમતિપરિણામાવધિ ગૃણન્
મમાપ્યેષ સ્તોત્રે હર નિરપવાદઃ પરિકરઃ ॥ ૧॥
॥ અથ શ્રી શિવમહિમ્નસ્તોત્રમ્ ॥
મહિમ્નઃ પારં તે પરમવિદુષો યદ્યસદૃશી
સ્તુતિર્બ્રહ્માદીનામપિ તદવસન્નાસ્ત્વયિ ગિરઃ ।
અથાઽવાચ્યઃ સર્વઃ સ્વમતિપરિણામાવધિ ગૃણન્
મમાપ્યેષ સ્તોત્રે હર નિરપવાદઃ પરિકરઃ ॥ ૧॥
- મહિમ્નઃ (mahimnaḥ)of greatness
- પારં (pāraṃ)limit
- તે (te)your
- પરમવિદુષઃ (paramaviduṣaḥ)of the supreme wise (parama:supreme | viduṣaḥ:of the wise)
- યત્ (yat)which
- અસદૃશી (asadṛśī)inadequate
- સ્તુતિઃ (stutiḥ)praise
- બ્રહ્માદીનામ્ (brahmādīnām)of Brahma and others (brahma:Brahma | ādīnām:and others)
- અપિ (api)even
- તત્ (tat)that
- અવસન્નાઃ (avasannāḥ)unable
- ત્વયિ (tvayi)in you
- ગિરઃ (giraḥ)words
- અથ (atha)then
- અવાચ્યઃ (avācyaḥ)ineffable
- સર્વઃ (sarvaḥ)all
- સ્વમતિપરિણામાવધિ (svamatipariṇāmāvadhi)to the extent of one's intellect (sva:one's own | mati:intellect | pariṇāma:extent | avadhi:limit)
- ગૃણન્ (gṛṇan)praising
- મમ (mama)my
- અપિ (api)also
- એષઃ (eṣaḥ)this
- સ્તોત્રે (stotre)in the hymn
- હર (hara)O Hara (Shiva)
- નિરપવાદઃ (nirapavādaḥ)blameless
- પરિકરઃ (parikaraḥ)support
અતીતઃ પંથાનં તવ ચ મહિમા વાઙ્મનસયોઃ
અતદ્વ્યાવૃત્ત્યા યં ચકિતમભિધત્તે શ્રુતિરપિ ।
સ કસ્ય સ્તોતવ્યઃ કતિવિધગુણઃ કસ્ય વિષયઃ
પદે ત્વર્વાચીને પતતિ ન મનઃ કસ્ય ન વચઃ ॥ ૨॥
અતદ્વ્યાવૃત્ત્યા યં ચકિતમભિધત્તે શ્રુતિરપિ ।
સ કસ્ય સ્તોતવ્યઃ કતિવિધગુણઃ કસ્ય વિષયઃ
પદે ત્વર્વાચીને પતતિ ન મનઃ કસ્ય ન વચઃ ॥ ૨॥
- અતીતઃ (atītaḥ)beyond
- પંથાનં (paṃthānam)path
- તવ (tava)your
- ચ (ca)and
- મહિમા (mahimā)greatness
- વાઙ્મનસયોઃ (vāṅmanasayoḥ)of speech and mind (vāk:speech | manasayoḥ:of mind)
- અતદ્વ્યાવૃત્ત્યા (atadvyāvṛttyā)by negation (a:not | tad:that | vyāvṛttyā:by exclusion)
- યં (yaṃ)whom
- ચકિતમ્ (cakitam)astonished
- અભિધત્તે (abhidhatte)describes
- શ્રુતિઃ (śrutiḥ)Vedas
- અપિ (api)also
- સ (sa)he
- કસ્ય (kasya)whose
- સ્તોતવ્યઃ (stotavyaḥ)to be praised
- કતિવિધગુણઃ (katividhaguṇaḥ)of how many qualities (kati:how many | vidha:types | guṇaḥ:qualities)
- કસ્ય (kasya)whose
- વિષયઃ (viṣayaḥ)subject
- પદે (pade)in the state
- તુ (tu)but
- અર્વાચીને (arvācīne)in the present
- પતતિ (patati)falls
- ન (na)not
- મનઃ (manaḥ)mind
- કસ્ય (kasya)whose
- ન (na)not
- વચઃ (vacaḥ)speech
મધુસ્ફીતા વાચઃ પરમમમૃતં નિર્મિતવતઃ
તવ બ્રહ્મન્ કિં વાગપિ સુરગુરોર્વિસ્મયપદમ્ ।
મમ ત્વેતાં વાણીં ગુણકથનપુણ્યેન ભવતઃ
પુનામીત્યર્થેઽસ્મિન્ પુરમથન બુદ્ધિર્વ્યવસિતા ॥ ૩॥
તવ બ્રહ્મન્ કિં વાગપિ સુરગુરોર્વિસ્મયપદમ્ ।
મમ ત્વેતાં વાણીં ગુણકથનપુણ્યેન ભવતઃ
પુનામીત્યર્થેઽસ્મિન્ પુરમથન બુદ્ધિર્વ્યવસિતા ॥ ૩॥
- મધુસ્ફીતા (madhusphītā)sweet as honey (madhu:honey | sphītā:swollen, abundant)
- વાચઃ (vācaḥ)speech
- પરમમમૃતં (paramamamṛtaṃ)highest nectar (parama:highest | amṛtaṃ:nectar)
- નિર્મિતવતઃ (nirmitavataḥ)created by
- તવ (tava)your
- બ્રહ્મન્ (brahman)O Brahman
- કિં (kiṃ)what
- વાક્ (vāk)speech
- અપિ (api)even
- સુરગુરોઃ (suraguroḥ)of the guru of gods (sura:gods | guroḥ:of the guru)
- વિસ્મયપદમ્ (vismayapadam)cause of wonder (vismaya:wonder | padam:cause)
- મમ (mama)my
- તુ (tu)but
- એતાં (etāṃ)this
- વાણીં (vāṇīṃ)speech
- ગુણકથનપુણ્યેન (guṇakathanapuṇyena)by virtue of praising qualities (guṇa:qualities | kathana:praising | puṇyena:by virtue of)
- ભવતઃ (bhavataḥ)of you
- પુનામી (punāmī)purify
- ઇતિ (iti)thus
- અર્થે (arthe)for the purpose
- અસ્મિન્ (asmin)in this
- પુરમથન (puramathana)destroyer of cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- બુદ્ધિઃ (buddhiḥ)intellect
- વ્યવસિતા (vyavasitā)determined
તવૈશ્વર્યં યત્તજ્જગદુદયરક્ષાપ્રલયકૃત્
ત્રયીવસ્તુ વ્યસ્તં તિસ્રુષુ ગુણભિન્નાસુ તનુષુ ।
અભવ્યાનામસ્મિન્ વરદ રમણીયામરમણીં
વિહન્તું વ્યાક્રોશીં વિદધત ઇહૈકે જડધિયઃ ॥ ૪॥
ત્રયીવસ્તુ વ્યસ્તં તિસ્રુષુ ગુણભિન્નાસુ તનુષુ ।
અભવ્યાનામસ્મિન્ વરદ રમણીયામરમણીં
વિહન્તું વ્યાક્રોશીં વિદધત ઇહૈકે જડધિયઃ ॥ ૪॥
- તવૈશ્વર્યં (tavaiśvaryaṃ)your greatness (tava:your | aiśvaryaṃ:greatness)
- યત્ (yat)which
- તત્ (tat)that
- જગત્ (jagat)universe
- ઉદય (udaya)creation
- રક્ષા (rakṣā)maintenance
- પ્રલય (pralaya)destruction
- કૃત્ (kṛt)cause
- ત્રયીવસ્તુ (trayīvastu)supported by three Vedas (trayī:three Vedas | vastu:supported by)
- વ્યસ્તં (vyastaṃ)distributed
- તિસ્રુષુ (tisruṣu)in the three
- ગુણ (guṇa)qualities
- ભિન્નાસુ (bhinnāsu)divided
- તનુષુ (tanuṣu)bodies
- અભવ્યાનામ્ (abhavyānām)of the unworthy
- અસ્મિન્ (asmin)in this
- વરદ (varada)O, Giver of Boons
- રમણીયામ્ (ramaṇīyām)delightful
- અરમણીં (aramaṇīṃ)undelightful
- વિહન્તું (vihantuṃ)to destroy
- વ્યાક્રોશીં (vyākrośīṃ)slander
- વિદધત (vidadhata)doing
- ઇહ (iha)here
- એકે (eke)some
- જડધિયઃ (jaḍadhiyaḥ)stupid persons (jaḍa:stupid | dhiyaḥ:persons)
કિમીહઃ કિંકાયઃ સ ખલુ કિમુપાયસ્ત્રિભુવનં
કિમાધારો ધાતા સૃજતિ કિમુપાદાન ઇતિ ચ ।
અતર્ક્યૈશ્વર્યે ત્વય્યનવસર દુઃસ્થો હતધિયઃ
કુતર્કોઽયં કાંશ્ચિત્ મુખરયતિ મોહાય જગતઃ ॥ ૫॥
કિમાધારો ધાતા સૃજતિ કિમુપાદાન ઇતિ ચ ।
અતર્ક્યૈશ્વર્યે ત્વય્યનવસર દુઃસ્થો હતધિયઃ
કુતર્કોઽયં કાંશ્ચિત્ મુખરયતિ મોહાય જગતઃ ॥ ૫॥
- કિમ્ (kim)what
- ઈહઃ (īhaḥ)effort
- કિમ્ (kim)what
- કાયઃ (kāyaḥ)body
- સ (sa)he
- ખલુ (khalu)indeed
- કિમ્ (kim)what
- ઉપાયઃ (upāyaḥ)means
- ત્રિભુવનમ્ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- કિમ્ (kim)what
- આધારઃ (ādhāraḥ)basis
- ધાતા (dhātā)creator
- સૃજતિ (sṛjati)creates
- કિમ્ (kim)what
- ઉપાદાન (upādāna)resources
- ઇતિ (iti)thus
- ચ (ca)and
- અતર્ક્ય (atarkya)incomprehensible
- ઐશ્વર્યે (aiśvarye)in majesty
- ત્વયિ (tvayi)in you
- અનવસર (anavasara)without opportunity
- દુઃસ્થઃ (duḥsthaḥ)disturbed
- હતધિયઃ (hatadhiyaḥ)of confused mind
- કુતર્કઃ (kutarkaḥ)false argument
- અયમ્ (ayam)this
- કાંશ્ચિત્ (kāṃścit)some
- મુખરયતિ (mukharayati)makes vocal
- મોહાય (mohāya)for delusion
- જગતઃ (jagataḥ)of the world
અજન્માનો લોકાઃ કિમવયવવન્તોઽપિ જગતાં
અધિષ્ઠાતારં કિં ભવવિધિરનાદૃત્ય ભવતિ ।
અનીશો વા કુર્યાદ્ ભુવનજનને કઃ પરિકરો
યતો મન્દાસ્ત્વાં પ્રત્યમરવર સંશેરત ઇમે ॥ ૬॥
અધિષ્ઠાતારં કિં ભવવિધિરનાદૃત્ય ભવતિ ।
અનીશો વા કુર્યાદ્ ભુવનજનને કઃ પરિકરો
યતો મન્દાસ્ત્વાં પ્રત્યમરવર સંશેરત ઇમે ॥ ૬॥
- અજન્માનઃ (ajanmānaḥ)unborn
- લોકાઃ (lokāḥ)worlds
- કિમ્ (kim)whether
- અવયવવન્તઃ (avayavavantaḥ)having parts (avayava:parts | vantaḥ:having)
- અપિ (api)also
- જગતામ્ (jagatām)of the worlds
- અધિષ્ઠાતારમ્ (adhiṣṭhātāram)ruler
- કિમ્ (kim)whether
- ભવવિધિઃ (bhavavidhiḥ)creation process (bhava:existence | vidhiḥ:process)
- અનાદૃત્ય (anādṛtya)disregarding
- ભવતિ (bhavati)becomes
- અનીશઃ (anīśaḥ)powerless
- વા (vā)or
- કુર્યાત્ (kuryāt)would do
- ભુવનજનને (bhuvanajanane)in world creation (bhuvana:world | janane:creation)
- કઃ (kaḥ)who
- પરિકરઃ (parikaraḥ)means
- યતઃ (yataḥ)from which
- મન્દાઃ (mandāḥ)fools
- ત્વામ્ (tvām)you
- પ્રતિ (prati)towards
- અમરવર (amaravara)best of the gods (amara:immortal | vara:best)
- સંશેરતે (saṃśerate)doubt
- ઇમે (ime)these
ત્રયી સાઙ્ખ્યં યોગઃ પશુપતિમતં વૈષ્ણવમિતિ
પ્રભિન્ને પ્રસ્થાને પરમિદમદઃ પથ્યમિતિ ચ ।
રુચીનાં વૈચિત્ર્યાદૃજુકુટિલ નાનાપથજુષાં
નૃણામેકો ગમ્યસ્ત્વમસિ પયસામર્ણવ ઇવ ॥ ૭॥
પ્રભિન્ને પ્રસ્થાને પરમિદમદઃ પથ્યમિતિ ચ ।
રુચીનાં વૈચિત્ર્યાદૃજુકુટિલ નાનાપથજુષાં
નૃણામેકો ગમ્યસ્ત્વમસિ પયસામર્ણવ ઇવ ॥ ૭॥
- ત્રયી (trayī)threefold
- સાઙ્ખ્યમ્ (sāṅkhyam)Sankhya philosophy
- યોગઃ (yogaḥ)Yoga
- પશુપતિમતમ્ (paśupatimataṃ)Pashupata doctrine (paśupati:Lord of creatures | matam:doctrine)
- વૈષ્ણવમ્ (vaiṣṇavam)Vaishnava doctrine
- ઇતિ (iti)thus
- પ્રભિન્ને (prabhinne)divided
- પ્રસ્થાને (prasthāne)in paths
- પરમ્ (param)supreme
- ઇદમ્ (idam)this
- અદઃ (adaḥ)that
- પથ્યમ્ (pathyam)suitable
- ઇતિ (iti)thus
- ચ (ca)and
- રુચીનામ્ (rucīnām)of tastes
- વૈચિત્ર્યાત્ (vaicitryāt)due to variety
- ઋજુકુટિલ (ṛjukuṭila)straight and crooked (ṛju:straight | kuṭila:crooked)
- નાનાપથજુષામ્ (nānāpathajuṣām)of various path followers (nānā:various | patha:path | juṣām:followers)
- નૃણામ્ (nṛṇām)of people
- એકઃ (ekaḥ)one
- ગમ્યઃ (gamyaḥ)destination
- ત્વમ્ (tvam)you
- અસિ (asi)are
- પયસામ્ (payasām)of waters
- અર્ણવઃ (arṇavaḥ)ocean
- ઇવ (iva)like
મહોક્ષઃ ખટ્વાઙ્ગં પરશુરજિનં ભસ્મ ફણિનઃ
કપાલં ચેતીયત્તવ વરદ તન્ત્રોપકરણમ્ ।
સુરાસ્તાં તામૃદ્ધિં દધતિ તુ ભવદ્ભૂપ્રણિહિતાં
ન હિ સ્વાત્મારામં વિષયમૃગતૃષ્ણા ભ્રમયતિ ॥ ૮॥
કપાલં ચેતીયત્તવ વરદ તન્ત્રોપકરણમ્ ।
સુરાસ્તાં તામૃદ્ધિં દધતિ તુ ભવદ્ભૂપ્રણિહિતાં
ન હિ સ્વાત્મારામં વિષયમૃગતૃષ્ણા ભ્રમયતિ ॥ ૮॥
- મહોક્ષઃ (mahokṣaḥ)the bull
- ખટ્વાઙ્ગં (khaṭvāṅgaṃ)parts of a cot
- પરશુ (paraśu)chisel
- અજિનં (ajinaṃ)elephant-skin
- ભસ્મ (bhasma)ashes
- ફણિનઃ (phaṇinaḥ)of the serpent
- કપાલં (kapālaṃ)the skull
- ચ (ca)and
- ઇતિ (iti)thus
- યત્ (yat)which
- તવ (tava)your
- વરદ (varada)Giver of the Boons
- તન્ત્ર (tantra)articles
- ઉપકરણમ્ (upakaraṇam)household
- સુરાઃ (surāḥ)gods
- તામ્ (tām)that
- તામ્ (tām)that
- ઋદ્ધિં (ṛddhiṃ)riches
- દધતિ (dadhati)get
- તુ (tu)but
- ભવત્ (bhavat)your
- ભૂ (bhū)earth
- પ્રણિહિતાં (praṇihitāṃ)by movement
- ન (na)not
- હિ (hi)indeed
- સ્વાત્મારામં (svātmārāmaṃ)absorbed in his soul (sva:own | ātma:soul | ārāmaṃ:absorbed)
- વિષય (viṣaya)worldly things
- મૃગતૃષ્ણા (mṛgatṛṣṇā)false desires
- ભ્રમયતિ (bhramayati)mislead
ધ્રુવં કશ્ચિત્ સર્વં સકલમપરસ્ત્વધ્રુવમિદં
પરો ધ્રૌવ્યાઽધ્રૌવ્યે જગતિ ગદતિ વ્યસ્તવિષયે ।
સમસ્તેઽપ્યેતસ્મિન્ પુરમથન તૈર્વિસ્મિત ઇવ
સ્તુવન્ જિહ્રેમિ ત્વાં ન ખલુ નનુ ધૃષ્ટા મુખરતા ॥ ૯॥
પરો ધ્રૌવ્યાઽધ્રૌવ્યે જગતિ ગદતિ વ્યસ્તવિષયે ।
સમસ્તેઽપ્યેતસ્મિન્ પુરમથન તૈર્વિસ્મિત ઇવ
સ્તુવન્ જિહ્રેમિ ત્વાં ન ખલુ નનુ ધૃષ્ટા મુખરતા ॥ ૯॥
- ધ્રુવં (dhruvam)eternal
- કશ્ચિત્ (kaścit)some
- સર્વં (sarvam)all
- સકલમ્ (sakalam)entire
- અપરઃ (aparaḥ)another
- તુ (tu)but
- અધ્રુવમ્ (adhruvam)temporary
- ઇદં (idaṃ)this
- પરઃ (paraḥ)another
- ધ્રૌવ્યે (dhrauvye)eternal
- અધ્રૌવ્યે (adhrauvye)temporary
- જગતિ (jagati)in the world
- ગદતિ (gadati)speaks
- વ્યસ્તવિષયે (vyastaviṣaye)in contradictory subjects (vyasta:contradictory | viṣaye:in subjects)
- સમસ્તે (samaste)in all
- અપિ (api)even
- એતસ્મિન્ (etasmin)in this
- પુરમથન (puramathana)Destroyer of Cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- તૈઃ (taiḥ)by them
- વિસ્મિત (vismita)astonished
- ઇવ (iva)as if
- સ્તુવન્ (stuvan)praising
- જિહ્રેમિ (jihremi)I am ashamed
- ત્વાં (tvāṃ)you
- ન (na)not
- ખલુ (khalu)indeed
- નનુ (nanu)certainly
- ધૃષ્ટા (dhṛṣṭā)bold
- મુખરતા (mukharatā)loquacity
તવૈશ્વર્યં યત્નાદ્ યદુપરિ વિરિઞ્ચિર્હરિરધઃ
પરિચ્છેતું યાતાવનિલમનલસ્કન્ધવપુષઃ ।
તતો ભક્તિશ્રદ્ધા-ભરગુરુ-ગૃણદ્ભ્યાં ગિરિશ યત્
સ્વયં તસ્થે તાભ્યાં તવ કિમનુવૃત્તિર્ન ફલતિ ॥ ૧૦॥
પરિચ્છેતું યાતાવનિલમનલસ્કન્ધવપુષઃ ।
તતો ભક્તિશ્રદ્ધા-ભરગુરુ-ગૃણદ્ભ્યાં ગિરિશ યત્
સ્વયં તસ્થે તાભ્યાં તવ કિમનુવૃત્તિર્ન ફલતિ ॥ ૧૦॥
- તવૈશ્વર્યં (tavaiśvaryam)your greatness (tava:your | aiśvaryam:greatness)
- યત્નાત્ (yatnāt)by effort
- યદુપરિ (yadupari)above which (yat:which | upari:above)
- વિરિઞ્ચિઃ (viriñciḥ)Brahma
- હરિઃ (hariḥ)Vishnu
- અધઃ (adhaḥ)below
- પરિચ્છેતું (paricchetuṃ)to measure
- યાતૌ (yātau)went
- અનિલ (anila)wind
- અનલ (anala)fire
- સ્કન્ધવપુષઃ (skandhavapuṣaḥ)having a body like a column (skandha:column | vapuṣaḥ:of body)
- તતઃ (tataḥ)then
- ભક્તિશ્રદ્ધા-ભરગુરુ-ગૃણદ્ભ્યાં (bhaktiśraddhā-bharaguru-gṛṇadbhyām)by those filled with devotion and faith (bhakti:devotion | śraddhā:faith | bhara:filled with | guru:heavy | gṛṇadbhyām:by those praising)
- ગિરિશ (giriśa)O mountain-dweller
- યત્ (yat)which
- સ્વયં (svayam)yourself
- તસ્થે (tasthe)stood
- તાભ્યાં (tābhyām)by them
- તવ (tava)your
- કિમનુવૃત્તિઃ (kimanuvṛttiḥ)does not following (kim:does not | anuvṛttiḥ:following)
- ન (na)not
- ફલતિ (phalati)bear fruit
અયત્નાદાસાદ્ય ત્રિભુવનમવૈરવ્યતિકરં
દશાસ્યો યદ્બાહૂનભૃત-રણકણ્ડૂ-પરવશાન્ ।
શિરઃપદ્મશ્રેણી-રચિતચરણામ્ભોરુહ-બલેઃ
સ્થિરાયાસ્ત્વદ્ભક્તેસ્ત્રિપુરહર વિસ્ફૂર્જિતમિદમ્ ॥ ૧૧॥
દશાસ્યો યદ્બાહૂનભૃત-રણકણ્ડૂ-પરવશાન્ ।
શિરઃપદ્મશ્રેણી-રચિતચરણામ્ભોરુહ-બલેઃ
સ્થિરાયાસ્ત્વદ્ભક્તેસ્ત્રિપુરહર વિસ્ફૂર્જિતમિદમ્ ॥ ૧૧॥
- અયત્નાત્ (ayatnāt)effortlessly
- આસાદ્ય (āsādya)having achieved
- ત્રિભુવનમ્ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- અવૈરવ્યતિકરમ્ (avairavyatikaram)enemyless (avaira:without enemies | vyatikaram:conflict)
- દશાસ્યઃ (daśāsyaḥ)ten-headed (daśa:ten | āsyaḥ:headed)
- યત્ (yat)whose
- બાહૂન્ (bāhūn)arms
- અભૃત (abhṛta)bearing
- રણકણ્ડૂ (raṇakaṇḍū)itch for battle (raṇa:battle | kaṇḍū:itch)
- પરવશાન્ (paravaśān)subdued
- શિરઃપદ્મશ્રેણી (śiraḥpadmaśreṇī)garland of lotus heads (śiraḥ:heads | padma:lotus | śreṇī:garland)
- રચિત (racita)made
- ચરણામ્ભોરુહ (caraṇāmbhoruha)lotus feet (caraṇa:feet | ambhoruha:lotus)
- બલેઃ (baleḥ)strength
- સ્થિરાયાઃ (sthirāyāḥ)steadfast
- ત્વદ્ભક્તેઃ (tvadbhakteḥ)your devotion (tvad:your | bhakteḥ:devotion)
- ત્રિપુરહર (tripurahara)destroyer of three cities (tri:three | pura:cities | hara:destroyer)
- વિસ્ફૂર્જિતમ્ (visphūrjitam)manifestation
- ઇદમ્ (idam)this
અમુષ્ય ત્વત્સેવા-સમધિગતસારં ભુજવનં
બલાત્ કૈલાસેઽપિ ત્વદધિવસતૌ વિક્રમયતઃ ।
અલભ્યાપાતાલેઽપ્યલસચલિતાંગુષ્ઠશિરસિ
પ્રતિષ્ઠા ત્વય્યાસીદ્ ધ્રુવમુપચિતો મુહ્યતિ ખલઃ ॥ ૧૨॥
બલાત્ કૈલાસેઽપિ ત્વદધિવસતૌ વિક્રમયતઃ ।
અલભ્યાપાતાલેઽપ્યલસચલિતાંગુષ્ઠશિરસિ
પ્રતિષ્ઠા ત્વય્યાસીદ્ ધ્રુવમુપચિતો મુહ્યતિ ખલઃ ॥ ૧૨॥
- અમુષ્ય (amuṣya)of him
- ત્વત્સેવા-સમધિગતસારં (tvatsevā-samadhigatasāraṃ)obtained essence through serving you (tvat:your | sevā:service | samadhigata:obtained | sāraṃ:essence)
- ભુજવનં (bhujavanaṃ)strength of arms (bhuja:arm | vanaṃ:forest/strength)
- બલાત્ (balāt)by force
- કૈલાસેઽપિ (kailāse'pi)even at Kailasa (kailāse:at Kailasa | api:even)
- ત્વદધિવસતૌ (tvadadhivasatau)at your dwelling (tvad:your | adhivasatau:dwelling)
- વિક્રમયતઃ (vikramayataḥ)of the one exerting
- અલભ્યાપાતાલેઽપિ (alabhyāpātāle'pi)even in unreachable nether-world (alabhya:unreachable | pātāle:in nether-world | api:even)
- અલસચલિતાંગુષ્ઠશિરસિ (alasacalitāṃguṣṭhaśirasi)on the moved toe head (alasa:moved | calita:moved | aṅguṣṭha:toe | śirasi:on the head)
- પ્રતિષ્ઠા (pratiṣṭhā)established
- ત્વય્યાસીદ્ (tvayyāsīd)was in you (tvayi:in you | āsīt:was)
- ધ્રુવમ્ (dhruvam)surely
- ઉપચિતો (upacito)accumulated
- મુહ્યતિ (muhyati)bewildered
- ખલઃ (khalaḥ)wicked person
યદૃદ્ધિં સુત્રામ્ણો વરદ પરમોચ્ચૈરપિ સતીં
અધશ્ચક્રે બાણઃ પરિજનવિધેયત્રિભુવનઃ ।
ન તચ્ચિત્રં તસ્મિન્ વરિવસિતરિ ત્વચ્ચરણયોઃ
ન કસ્યાપ્યુન્નત્યૈ ભવતિ શિરસસ્ત્વય્યવનતિઃ ॥ ૧૩॥
અધશ્ચક્રે બાણઃ પરિજનવિધેયત્રિભુવનઃ ।
ન તચ્ચિત્રં તસ્મિન્ વરિવસિતરિ ત્વચ્ચરણયોઃ
ન કસ્યાપ્યુન્નત્યૈ ભવતિ શિરસસ્ત્વય્યવનતિઃ ॥ ૧૩॥
- યદૃદ્ધિં (yadṛddhiṃ)that prosperity
- સુત્રામ્ણઃ (sutrāmṇaḥ)of Indra
- વરદ (varada)Oh boon-giver
- પરમોચ્ચૈઃ (paramoccaiḥ)extremely high
- અપિ (api)even
- સતીમ્ (satīm)existing
- અધઃચક્રે (adhaścakre)made lower
- બાણઃ (bāṇaḥ)BaaNa
- પરિજનવિધેયત્રિભુવનઃ (parijanavidheyatribhuvanaḥ)serving three worlds with attendants (parijana:attendants | vidheya:obedient | tribhuvanaḥ:three worlds)
- ન (na)not
- તત્ (tat)that
- ચિત્રમ્ (citram)surprising
- તસ્મિન્ (tasmin)in him
- વરિવસિતરિ (varivasitari)dwelling
- ત્વચ્ચરણયોઃ (tvaccaraṇayoḥ)in your feet (tvat:your | caraṇayoḥ:feet)
- ન (na)not
- કસ્યાપિ (kasyāpi)of anyone
- ઉન્નત્યૈ (unnatyai)for elevation
- ભવતિ (bhavati)becomes
- શિરસઃ (śirasaḥ)of the head
- ત્વયિ (tvayi)to you
- અવનતિઃ (avanatiḥ)bowing
અકાણ્ડ-બ્રહ્માણ્ડ-ક્ષયચકિત-દેવાસુરકૃપા
વિધેયસ્યાઽઽસીદ્ યસ્ત્રિનયન વિષં સંહૃતવતઃ ।
સ કલ્માષઃ કણ્ઠે તવ ન કુરુતે ન શ્રિયમહો
વિકારોઽપિ શ્લાઘ્યો ભુવન-ભય- ભઙ્ગ- વ્યસનિનઃ ॥ ૧૪॥
વિધેયસ્યાઽઽસીદ્ યસ્ત્રિનયન વિષં સંહૃતવતઃ ।
સ કલ્માષઃ કણ્ઠે તવ ન કુરુતે ન શ્રિયમહો
વિકારોઽપિ શ્લાઘ્યો ભુવન-ભય- ભઙ્ગ- વ્યસનિનઃ ॥ ૧૪॥
- અકાણ્ડ (akāṇḍa)uninterrupted
- બ્રહ્માણ્ડ (brahmāṇḍa)universe
- ક્ષયચકિત (kṣayacakita)fearful of destruction (kṣaya:destruction | cakita:fearful)
- દેવાસુરકૃપા (devāsurakṛpā)compassion for gods and demons (deva:gods | asura:demons | kṛpā:compassion)
- વિધેયસ્ય (vidheyasya)of the obedient
- આસીત્ (āsīt)was
- યઃ (yaḥ)who
- ત્રિનયન (trinayana)three-eyed (tri:three | nayana:eye)
- વિષં (viṣaṃ)poison
- સંહૃતવતઃ (saṃhṛtavataḥ)who consumed
- સ (sa)that
- કલ્માષઃ (kalmāṣaḥ)stain
- કણ્ઠે (kaṇṭhe)in the throat
- તવ (tava)your
- ન (na)not
- કુરુતે (kurute)does
- ન (na)not
- શ્રિયમ્ (śriyam)beauty
- અહો (aho)indeed
- વિકારઃ (vikāraḥ)deformity
- અપિ (api)even
- શ્લાઘ્યઃ (ślāghyaḥ)praiseworthy
- ભુવન (bhuvana)world
- ભય (bhaya)fear
- ભઙ્ગ (bhaṅga)removal
- વ્યસનિનઃ (vyasaninaḥ)engaged in
અસિદ્ધાર્થા નૈવ ક્વચિદપિ સદેવાસુરનરે
નિવર્તન્તે નિત્યં જગતિ જયિનો યસ્ય વિશિખાઃ ।
સ પશ્યન્નીશ ત્વામિતરસુરસાધારણમભૂત્
સ્મરઃ સ્મર્તવ્યાત્મા ન હિ વશિષુ પથ્યઃ પરિભવઃ ॥ ૧૫॥
નિવર્તન્તે નિત્યં જગતિ જયિનો યસ્ય વિશિખાઃ ।
સ પશ્યન્નીશ ત્વામિતરસુરસાધારણમભૂત્
સ્મરઃ સ્મર્તવ્યાત્મા ન હિ વશિષુ પથ્યઃ પરિભવઃ ॥ ૧૫॥
- અસિદ્ધાર્થાઃ (asiddhārthāḥ)unaccomplished
- ન (na)not
- એવ (eva)indeed
- ક્વચિત્ (kvacit)anywhere
- અપિ (api)even
- સદેવ-અસુર-નરે (sadeva-asura-nare)with gods, demons, men (sadeva:with gods | asura:demons | nare:men)
- નિવર્તન્તે (nivartante)return
- નિત્યં (nityaṃ)always
- જગતિ (jagati)in the world
- જયિનઃ (jayinaḥ)victorious
- યસ્મિન્ (yasmin)whose
- વિશિખાઃ (viśikhāḥ)arrows
- સઃ (saḥ)he
- પશ્યન્ (paśyan)seeing
- ઈશ (īśa)O Lord
- ત્વામ્ (tvām)you
- ઇતર-સુર-સાધારણમ્ (itara-sura-sādhāraṇam)ordinary among other gods (itara:other | sura:gods | sādhāraṇam:ordinary)
- અભૂત્ (abhūt)became
- સ્મરઃ (smaraḥ)Cupid
- સ્મર્તવ્ય-આત્મા (smartavya-ātmā)remembered soul (smartavya:remembered | ātmā:soul)
- ન (na)not
- હિ (hi)indeed
- વશિષુ (vaśiṣu)among the controlled
- પથ્યઃ (pathyaḥ)beneficial
- પરિભવઃ (paribhavaḥ)insult
મહી પાદાઘાતાદ્ વ્રજતિ સહસા સંશયપદં
પદં વિષ્ણોર્ભ્રામ્યદ્ ભુજ-પરિઘ-રુગ્ણ-ગ્રહ- ગણમ્ ।
મુહુર્દ્યૌર્દૌસ્થ્યં યાત્યનિભૃત-જટા-તાડિત-તટા
જગદ્રક્ષાયૈ ત્વં નટસિ નનુ વામૈવ વિભુતા ॥ ૧૬॥
પદં વિષ્ણોર્ભ્રામ્યદ્ ભુજ-પરિઘ-રુગ્ણ-ગ્રહ- ગણમ્ ।
મુહુર્દ્યૌર્દૌસ્થ્યં યાત્યનિભૃત-જટા-તાડિત-તટા
જગદ્રક્ષાયૈ ત્વં નટસિ નનુ વામૈવ વિભુતા ॥ ૧૬॥
- મહી (mahī)earth
- પાદાઘાતાત્ (pādāghātāt)from the strike of feet (pāda:feet | āghātāt:from the strike)
- વ્રજતિ (vrajati)goes
- સહસા (sahasā)suddenly
- સંશયપદં (saṃśayapadaṃ)state of doubt (saṃśaya:doubt | padam:state)
- પદં (padam)state
- વિષ્ણોઃ (viṣṇoḥ)of Vishnu
- ભ્રામ્યદ્ (bhrāmyad)whirling
- ભુજ-પરિઘ-રુગ્ણ-ગ્રહ-ગણમ્ (bhuja-parigha-rugṇa-graha-gaṇam)group of planets struck by arms (bhuja:arms | parigha:mace-like | rugṇa:struck | graha:planets | gaṇam:group)
- મુહુઃ (muhuḥ)repeatedly
- દ્યૌઃ (dyauḥ)heaven
- દૌસ્થ્યં (dausthyaṃ)misery
- યાતિ (yāti)goes
- અનિભૃત-જટા-તાડિત-તટા (anibhṛta-jaṭā-tāḍita-taṭā)banks struck by matted locks (anibhṛta:agitated | jaṭā:matted locks | tāḍita:struck | taṭā:banks)
- જગદ્રક્ષાયૈ (jagadrakṣāyai)for protecting the world (jagat:world | rakṣāyai:for protecting)
- ત્વં (tvaṃ)you
- નટસિ (naṭasi)dance
- નનુ (nanu)indeed
- વામૈવ (vāmaiva)strangely
- વિભુતા (vibhutā)glorious act
વિયદ્વ્યાપી તારા-ગણ-ગુણિત-ફેનોદ્ગમ-રુચિઃ
પ્રવાહો વારાં યઃ પૃષતલઘુદૃષ્ટઃ શિરસિ તે ।
જગદ્દ્વીપાકારં જલધિવલયં તેન કૃતમિતિ
અનેનૈવોન્નેયં ધૃતમહિમ દિવ્યં તવ વપુઃ ॥ ૧૭॥
પ્રવાહો વારાં યઃ પૃષતલઘુદૃષ્ટઃ શિરસિ તે ।
જગદ્દ્વીપાકારં જલધિવલયં તેન કૃતમિતિ
અનેનૈવોન્નેયં ધૃતમહિમ દિવ્યં તવ વપુઃ ॥ ૧૭॥
- વિયદ્વ્યાપી (viyadvyāpī)pervading the sky (viyat:sky | vyāpī:pervading)
- તારા-ગણ-ગુણિત-ફેનોદ્ગમ-રુચિઃ (tārā-gaṇa-guṇita-phenodgama-ruciḥ)charm enhanced by star groups (tārā:stars | gaṇa:group | guṇita:enhanced | phena:foam | udgama:emergence | ruciḥ:charm)
- પ્રવાહઃ (pravāhaḥ)flow
- વારાં (vārāṃ)of waters
- યઃ (yaḥ)which
- પૃષતલઘુદૃષ્ટઃ (pṛṣatalaghudṛṣṭaḥ)seen as a droplet (pṛṣata:droplet | laghu:small | dṛṣṭaḥ:seen)
- શિરસિ (śirasi)on the head
- તે (te)your
- જગદ્દ્વીપાકારં (jagaddvīpākāraṃ)world-island form (jagat:world | dvīpa:island | ākāraṃ:form)
- જલધિવલયં (jaladhivalayaṃ)ocean circle (jaladhi:ocean | valayaṃ:circle)
- તેન (tena)by that
- કૃતમિતિ (kṛtamiti)is made (kṛtam:made | iti:thus)
- અનેનૈવોન્નેયં (anenaivonneyaṃ)by this itself inferred (anena:by this | eva:itself | unneyam:inferred)
- ધૃતમહિમ (dhṛtamahima)bearing greatness (dhṛta:bearing | mahima:greatness)
- દિવ્યં (divyaṃ)divine
- તવ (tava)your
- વપુઃ (vapuḥ)form
રથઃ ક્ષોણી યન્તા શતધૃતિરગેન્દ્રો ધનુરથો
રથાઙ્ગે ચન્દ્રાર્કૌ રથ-ચરણ-પાણિઃ શર ઇતિ ।
દિધક્ષોસ્તે કોઽયં ત્રિપુરતૃણમાડમ્બર વિધિઃ
વિધેયૈઃ ક્રીડન્ત્યો ન ખલુ પરતન્ત્રાઃ પ્રભુધિયઃ ॥ ૧૮॥
રથાઙ્ગે ચન્દ્રાર્કૌ રથ-ચરણ-પાણિઃ શર ઇતિ ।
દિધક્ષોસ્તે કોઽયં ત્રિપુરતૃણમાડમ્બર વિધિઃ
વિધેયૈઃ ક્રીડન્ત્યો ન ખલુ પરતન્ત્રાઃ પ્રભુધિયઃ ॥ ૧૮॥
- રથઃ (rathaḥ)chariot
- ક્ષોણી (kṣoṇī)earth
- યન્તા (yantā)charioteer
- શતધૃતિઃ (śatadhṛtiḥ)Brahma
- અગેન્દ્રઃ (agendraḥ)Meru mountain
- ધનુઃ (dhanuḥ)bow
- અથ (atha)then
- રથાઙ્ગે (rathāṅge)parts of the chariot (ratha:chariot | aṅge:parts)
- ચન્દ્રાર્કૌ (candrārkau)moon and sun (candra:moon | arka:sun)
- રથ-ચરણ-પાણિઃ (ratha-caraṇa-pāṇiḥ)chariot-wheel holder (ratha:chariot | caraṇa:wheel | pāṇiḥ:holder)
- શરઃ (śaraḥ)arrow
- ઇતિ (iti)thus
- દિધક્ષોઃ (didhakṣoḥ)desiring to burn
- તે (te)your
- કઃ (kaḥ)what
- અયમ્ (ayam)this
- ત્રિપુરતૃણમ્ (tripuratṛṇam)three cities as grass (tripura:three cities | tṛṇam:grass)
- આડમ્બર (āḍambara)demonstrative show
- વિધિઃ (vidhiḥ)method
- વિધેયૈઃ (vidheyaiḥ)by subordinates
- ક્રીડન્ત્યઃ (krīḍantyaḥ)playing
- ન (na)not
- ખલુ (khalu)indeed
- પરતન્ત્રાઃ (paratantrāḥ)dependent
- પ્રભુધિયઃ (prabhudhiyaḥ)minds of the lord (prabhu:lord | dhiyaḥ:minds)
હરિસ્તે સાહસ્રં કમલ બલિમાધાય પદયોઃ
યદેકોને તસ્મિન્ નિજમુદહરન્નેત્રકમલમ્ ।
ગતો ભક્ત્યુદ્રેકઃ પરિણતિમસૌ ચક્રવપુષઃ
ત્રયાણાં રક્ષાયૈ ત્રિપુરહર જાગર્તિ જગતામ્ ॥ ૧૯॥
યદેકોને તસ્મિન્ નિજમુદહરન્નેત્રકમલમ્ ।
ગતો ભક્ત્યુદ્રેકઃ પરિણતિમસૌ ચક્રવપુષઃ
ત્રયાણાં રક્ષાયૈ ત્રિપુરહર જાગર્તિ જગતામ્ ॥ ૧૯॥
- હરિઃ (hariḥ)Vishnu
- તે (te)your
- સાહસ્રં (sāhasraṃ)thousand
- કમલ (kamala)lotuses
- બલિમ્ (balim)offering
- આધાય (ādhāya)having placed
- પદયોઃ (padayoḥ)at the feet
- યત્ (yat)which
- એકોને (ekone)one less
- તસ્મિન્ (tasmin)in that
- નિજમ્ (nijam)own
- ઉદહરન્ (udaharan)uttering
- નેત્રકમલમ્ (netrakamalam)eye as lotus (netra:eye | kamalam:lotus)
- ગતઃ (gataḥ)gone
- ભક્ત્યુદ્રેકઃ (bhaktyudrekaḥ)intense devotion (bhakti:devotion | udrekaḥ:intensity)
- પરિણતિમ્ (pariṇatim)transformation
- અસૌ (asau)this
- ચક્રવપુષઃ (cakravapuṣaḥ)form of a wheel (cakra:wheel | vapuṣaḥ:form of)
- ત્રયાણાં (trayāṇāṃ)of the three
- રક્ષાયૈ (rakṣāyai)for protection
- ત્રિપુરહર (tripurahara)destroyer of Tripura (tri:three | pura:cities | hara:destroyer)
- જાગર્તિ (jāgarti)awakens
- જગતામ્ (jagatām)of the worlds
ક્રતૌ સુપ્તે જાગ્રત્ ત્વમસિ ફલયોગે ક્રતુમતાં
ક્વ કર્મ પ્રધ્વસ્તં ફલતિ પુરુષારાધનમૃતે ।
અતસ્ત્વાં સમ્પ્રેક્ષ્ય ક્રતુષુ ફલદાન-પ્રતિભુવં
શ્રુતૌ શ્રદ્ધાં બધ્વા દૃઢપરિકરઃ કર્મસુ જનઃ ॥ ૨૦॥
ક્વ કર્મ પ્રધ્વસ્તં ફલતિ પુરુષારાધનમૃતે ।
અતસ્ત્વાં સમ્પ્રેક્ષ્ય ક્રતુષુ ફલદાન-પ્રતિભુવં
શ્રુતૌ શ્રદ્ધાં બધ્વા દૃઢપરિકરઃ કર્મસુ જનઃ ॥ ૨૦॥
- ક્રતૌ (kratau)in the sacrifice
- સુપ્તે (supte)asleep
- જાગ્રત્ (jāgrat)awake
- ત્વમ્ (tvam)you
- અસિ (asi)are
- ફલયોગે (phalayoge)in the connection with results (phala:result | yoge:in the connection)
- ક્રતુમતાં (kratumatām)of the sacrificers (kratu:sacrifice | matām:of those having)
- ક્વ (kva)where
- કર્મ (karma)action
- પ્રધ્વસ્તં (pradhvastaṃ)destroyed
- ફલતિ (phalati)bears fruit
- પુરુષારાધનમૃતે (puruṣārādhanamṛte)without worship of the Supreme (puruṣa:Supreme Person | ārādhana:worship | mṛte:without)
- અતઃ (ataḥ)therefore
- ત્વાં (tvāṃ)you
- સમ્પ્રેક્ષ્ય (samprekṣya)seeing
- ક્રતુષુ (kratuṣu)in sacrifices
- ફલદાન-પ્રતિભુવં (phaladāna-pratibhuvaṃ)guarantor of fruit-giving (phala:fruit | dāna:giving | pratibhuvaṃ:guarantor)
- શ્રુતૌ (śrutau)in the Vedas
- શ્રદ્ધાં (śraddhāṃ)faith
- બધ્વા (badhvā)having bound
- દૃઢપરિકરઃ (dṛḍhaparikaraḥ)firmly engaged (dṛḍha:firm | parikaraḥ:engaged)
- કર્મસુ (karmasu)in actions
- જનઃ (janaḥ)people
ક્રિયાદક્ષો દક્ષઃ ક્રતુપતિરધીશસ્તનુભૃતાં
ઋષીણામાર્ત્વિજ્યં શરણદ સદસ્યાઃ સુર-ગણાઃ ।
ક્રતુભ્રંશસ્ત્વત્તઃ ક્રતુફલ-વિધાન-વ્યસનિનઃ
ધ્રુવં કર્તું શ્રદ્ધા વિધુરમભિચારાય હિ મખાઃ ॥ ૨૧॥
ઋષીણામાર્ત્વિજ્યં શરણદ સદસ્યાઃ સુર-ગણાઃ ।
ક્રતુભ્રંશસ્ત્વત્તઃ ક્રતુફલ-વિધાન-વ્યસનિનઃ
ધ્રુવં કર્તું શ્રદ્ધા વિધુરમભિચારાય હિ મખાઃ ॥ ૨૧॥
- ક્રિયાદક્ષઃ (kriyādakṣaḥ)skilled in rituals (kriyā:rituals | dakṣaḥ:skilled)
- દક્ષઃ (dakṣaḥ)Daksha
- ક્રતુપતિઃ (kratupatiḥ)lord of sacrifices (kratu:sacrifice | patiḥ:lord)
- અધીશઃ (adhīśaḥ)supreme lord
- તનુભૃતામ્ (tanubhṛtām)of embodied beings (tanu:body | bhṛtām:of those who bear)
- ઋષીણામ્ (ṛṣīṇām)of sages
- આર્ત્વિજ્યં (ārtvijyaṃ)priesthood
- શરણદ (śaraṇada)O protector
- સદસ્યાઃ (sadasyāḥ)participants
- સુર-ગણાઃ (sura-gaṇāḥ)groups of gods (sura:god | gaṇāḥ:groups)
- ક્રતુભ્રંશઃ (kratubhraṃśaḥ)sacrifice destruction (kratu:sacrifice | bhraṃśaḥ:destruction)
- ત્વત્તઃ (tvattaḥ)from you
- ક્રતુફલ-વિધાન-વ્યસનિનઃ (kratuphala-vidhāna-vyasaninaḥ)obsessed with sacrifice results (kratu:sacrifice | phala:result | vidhāna:arrangement | vyasaninaḥ:obsessed)
- ધ્રુવં (dhruvaṃ)certainly
- કર્તું (kartuṃ)to perform
- શ્રદ્ધા (śraddhā)faith
- વિધુરમ્ (vidhuram)lacking
- અભિચારાય (abhicārāya)for counter-productive
- હિ (hi)indeed
- મખાઃ (makhāḥ)sacrifices
પ્રજાનાથં નાથ પ્રસભમભિકં સ્વાં દુહિતરં
ગતં રોહિદ્ ભૂતાં રિરમયિષુમૃષ્યસ્ય વપુષા ।
ધનુષ્પાણેર્યાતં દિવમપિ સપત્રાકૃતમમું
ત્રસન્તં તેઽદ્યાપિ ત્યજતિ ન મૃગવ્યાધરભસઃ ॥ ૨૨॥
ગતં રોહિદ્ ભૂતાં રિરમયિષુમૃષ્યસ્ય વપુષા ।
ધનુષ્પાણેર્યાતં દિવમપિ સપત્રાકૃતમમું
ત્રસન્તં તેઽદ્યાપિ ત્યજતિ ન મૃગવ્યાધરભસઃ ॥ ૨૨॥
- પ્રજાનાથં (prajānāthaṃ)Protector of beings (prajā:beings | nāthaṃ:protector)
- નાથ (nātha)O Lord
- પ્રસભમ્ (prasabham)forcefully
- અભિકં (abhikaṃ)towards
- સ્વાં (svāṃ)own
- દુહિતરં (duhitaraṃ)daughter
- ગતં (gataṃ)went
- રોહિદ્ (rohid)female deer
- ભૂતાં (bhūtāṃ)having become
- રિરમયિષુમ્ (riramayiṣum)desiring to enjoy
- ઋષ્યસ્ય (ṛṣyasya)of a male deer
- વપુષા (vapuṣā)with the form
- ધનુષ્પાણેઃ (dhanuṣpāṇeḥ)with bow in hand (dhanuṣ:bow | pāṇeḥ:in hand)
- યાતં (yātaṃ)went
- દિવમ્ (divam)to the sky
- અપિ (api)even
- સપત્રાકૃતમ્ (sapatrākṛtam)made with wings (sa:with | patra:wings | ākṛtam:made)
- અમુમ્ (amum)him
- ત્રસન્તં (trasantaṃ)frightened
- તે (te)by you
- અદ્યાપિ (adyāpi)even today
- ત્યજતિ (tyajati)leaves
- ન (na)not
- મૃગવ્યાધરભસઃ (mṛgavyādharabhasaḥ)hunter's force (mṛga:deer | vyādha:hunter | rabhasaḥ:force)
સ્વલાવણ્યાશંસા ધૃતધનુષમહ્નાય તૃણવત્
પુરઃ પ્લુષ્ટં દૃષ્ટ્વા પુરમથન પુષ્પાયુધમપિ ।
યદિ સ્ત્રૈણં દેવી યમનિરત-દેહાર્ધ-ઘટનાત્
અવૈતિ ત્વામદ્ધા બત વરદ મુગ્ધા યુવતયઃ ॥ ૨૩॥
પુરઃ પ્લુષ્ટં દૃષ્ટ્વા પુરમથન પુષ્પાયુધમપિ ।
યદિ સ્ત્રૈણં દેવી યમનિરત-દેહાર્ધ-ઘટનાત્
અવૈતિ ત્વામદ્ધા બત વરદ મુગ્ધા યુવતયઃ ॥ ૨૩॥
- સ્વલાવણ્યાશંસા (svalāvaṇyāśaṃsā)desire for own beauty (sva:own | lāvaṇya:beauty | āśaṃsā:desire)
- ધૃતધનુષમ્ (dhṛtadhanuṣam)holding the bow (dhṛta:holding | dhanuṣam:bow)
- અહ્નાય (ahnāya)to the day
- તૃણવત્ (tṛṇavat)like grass
- પુરઃ (puraḥ)before
- પ્લુષ્ટં (pluṣṭam)burnt
- દૃષ્ટ્વા (dṛṣṭvā)having seen
- પુરમથન (puramathana)destroyer of cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- પુષ્પાયુધમ્ (puṣpāyudham)flower-weaponed (puṣpa:flower | āyudham:weapon)
- અપિ (api)even
- યદિ (yadi)if
- સ્ત્રૈણમ્ (straiṇam)womanly
- દેવી (devī)goddess
- યમનિરત (yamanirata)engaged in control (yama:control | nirata:engaged)
- દેહાર્ધ (dehārdha)half of the body (deha:body | ardha:half)
- ઘટનાત્ (ghaṭanāt)due to union
- અવૈતિ (avaiti)considers
- ત્વામ્ (tvām)you
- અદ્ધા (addhā)certainly
- બત (bata)alas
- વરદ (varada)boon-giver
- મુગ્ધા (mugdhā)deluded
- યુવતયઃ (yuvatayaḥ)young women
શ્મશાનેષ્વાક્રીડા સ્મરહર પિશાચાઃ સહચરાઃ
ચિતા-ભસ્માલેપઃ સ્રગપિ નૃકરોટી-પરિકરઃ ।
અમઙ્ગલ્યં શીલં તવ ભવતુ નામૈવમખિલં
તથાપિ સ્મર્તૄણાં વરદ પરમં મઙ્ગલમસિ ॥ ૨૪॥
ચિતા-ભસ્માલેપઃ સ્રગપિ નૃકરોટી-પરિકરઃ ।
અમઙ્ગલ્યં શીલં તવ ભવતુ નામૈવમખિલં
તથાપિ સ્મર્તૄણાં વરદ પરમં મઙ્ગલમસિ ॥ ૨૪॥
- શ્મશાનેષુ (śmaśāneṣu)in the cremation grounds
- આક્રીડા (ākrīḍā)play
- સ્મરહર (smarahara)destroyer of Cupid (smara:Cupid | hara:destroyer)
- પિશાચાઃ (piśācāḥ)ghosts
- સહચરાઃ (sahacarāḥ)companions
- ચિતા-ભસ્માલેપઃ (citā-bhasmālepaḥ)smeared with ashes (citā:funeral pyre | bhasma:ashes | ālepaḥ:smeared)
- સ્રગપિ (sragapi)garland also (srag:garland | api:also)
- નૃકરોટી-પરિકરઃ (nṛkaroṭī-parikaraḥ)adorned with skulls (nṛ:human | karoṭī:skull | parikaraḥ:adorned)
- અમઙ્ગલ્યમ્ (amaṅgalyam)inauspicious
- શીલં (śīlaṃ)character
- તવ (tava)your
- ભવતુ (bhavatu)let it be
- નામ (nāma)indeed
- એવમ્ (evam)thus
- અખિલં (akhilaṃ)entirely
- તથાપિ (tathāpi)nevertheless
- સ્મર્તૄણાં (smartṝṇāṃ)of those who remember
- વરદ (varada)boon giver
- પરમં (paramaṃ)supreme
- મઙ્ગલમ્ (maṅgalam)auspiciousness
- અસિ (asi)you are
મનઃ પ્રત્યક્ ચિત્તે સવિધમવિધાયાત્ત-મરુતઃ
પ્રહૃષ્યદ્રોમાણઃ પ્રમદ-સલિલોત્સઙ્ગતિ-દૃશઃ ।
યદાલોક્યાહ્લાદં હ્રદ ઇવ નિમજ્યામૃતમયે
દધત્યન્તસ્તત્ત્વં કિમપિ યમિનસ્તત્ કિલ ભવાન્ ॥ ૨૫॥
પ્રહૃષ્યદ્રોમાણઃ પ્રમદ-સલિલોત્સઙ્ગતિ-દૃશઃ ।
યદાલોક્યાહ્લાદં હ્રદ ઇવ નિમજ્યામૃતમયે
દધત્યન્તસ્તત્ત્વં કિમપિ યમિનસ્તત્ કિલ ભવાન્ ॥ ૨૫॥
- મનઃ (manaḥ)mind
- પ્રત્યક્ (pratyak)inward
- ચિત્તે (citte)in the consciousness
- સવિધમ્ (savidham)together
- અવિધાય (avidhāya)without placing
- આત્ત (ātta)controlled
- મરુતઃ (marutaḥ)breaths
- પ્રહૃષ્યદ્રોમાણઃ (prahṛṣyadromāṇaḥ)with hair standing on end (prahṛṣyat:thrilled | romāṇaḥ:hair)
- પ્રમદ-સલિલોત્સઙ્ગતિ-દૃશઃ (pramada-salilotsaṅgati-dṛśaḥ)eyes filled with tears of joy (pramada:joy | salila:water | utsaṅgati:overflowing | dṛśaḥ:eyes)
- યદાલોક્ય (yadālokya)having seen which
- આહ્લાદં (āhlādam)bliss
- હ્રદ (hrada)lake
- ઇવ (iva)like
- નિમજ્ય (nimajya)immersed
- અમૃતમયે (amṛtamaye)in nectar (amṛta:nectar | maye:in)
- દધતિ (dadhati)hold
- અન્તઃ (antaḥ)within
- તત્ત્વં (tattvam)truth
- કિમપિ (kimapi)something
- યમિનઃ (yaminaḥ)ascetics
- તત્ (tat)that
- કિલ (kila)indeed
- ભવાન્ (bhavān)you
ત્વમર્કસ્ત્વં સોમસ્ત્વમસિ પવનસ્ત્વં હુતવહઃ
ત્વમાપસ્ત્વં વ્યોમ ત્વમુ ધરણિરાત્મા ત્વમિતિ ચ ।
પરિચ્છિન્નામેવં ત્વયિ પરિણતા બિભ્રતિ ગિરં
ન વિદ્મસ્તત્તત્ત્વં વયમિહ તુ યત્ ત્વં ન ભવસિ ॥ ૨૬॥
ત્વમાપસ્ત્વં વ્યોમ ત્વમુ ધરણિરાત્મા ત્વમિતિ ચ ।
પરિચ્છિન્નામેવં ત્વયિ પરિણતા બિભ્રતિ ગિરં
ન વિદ્મસ્તત્તત્ત્વં વયમિહ તુ યત્ ત્વં ન ભવસિ ॥ ૨૬॥
- ત્વમ્ (tvam)you
- અર્કઃ (arkaḥ)sun
- ત્વમ્ (tvam)you
- સોમઃ (somaḥ)moon
- ત્વમ્ (tvam)you
- અસિ (asi)are
- પવનઃ (pavanaḥ)air
- ત્વમ્ (tvam)you
- હુતવહઃ (hutavahaḥ)fire
- ત્વમ્ (tvam)you
- આપઃ (āpaḥ)water
- ત્વમ્ (tvam)you
- વ્યોમ (vyoma)sky
- ત્વમ્ (tvam)you
- ધરણિઃ (dharaṇiḥ)earth
- આત્મા (ātmā)self
- ત્વમ્ (tvam)you
- ઇતિ (iti)thus
- ચ (ca)and
- પરિચ્છિન્નામ્ (paricchinnām)limited
- એવમ્ (evam)thus
- ત્વયિ (tvayi)in you
- પરિણતા (pariṇatā)transformed
- બિભ્રતિ (bibhrati)bear
- ગિરં (giraṃ)words
- ન (na)not
- વિદ્મઃ (vidmaḥ)know
- તત્તત્ત્વં (tattattvaṃ)that essence (tat:that | tattvaṃ:essence)
- વયમ્ (vayam)we
- ઇહ (iha)here
- તુ (tu)but
- યત્ (yat)which
- ત્વમ્ (tvam)you
- ન (na)not
- ભવસિ (bhavasi)are
ત્રયીં તિસ્રો વૃત્તીસ્ત્રિભુવનમથો ત્રીનપિ સુરાન્
અકારાદ્યૈર્વર્ણૈસ્ત્રિભિરભિદધત્ તીર્ણવિકૃતિ ।
તુરીયં તે ધામ ધ્વનિભિરવરુન્ધાનમણુભિઃ
સમસ્ત-વ્યસ્તં ત્વાં શરણદ ગૃણાત્યોમિતિ પદમ્ ॥ ૨૭॥
અકારાદ્યૈર્વર્ણૈસ્ત્રિભિરભિદધત્ તીર્ણવિકૃતિ ।
તુરીયં તે ધામ ધ્વનિભિરવરુન્ધાનમણુભિઃ
સમસ્ત-વ્યસ્તં ત્વાં શરણદ ગૃણાત્યોમિતિ પદમ્ ॥ ૨૭॥
- ત્રયીં (trayīṃ)threefold
- તિસ્રઃ (tisraḥ)three
- વૃત્તિઃ (vṛttiḥ)states
- ત્રિભુવનમ્ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- અથ (atha)and
- ત્રીન્ (trīn)three
- અપિ (api)also
- સુરાન્ (surān)gods
- અકારાદ્યૈઃ (akārādyaiḥ)beginning with 'a' (akāra:'a' | ādyaiḥ:beginning with)
- વર્ણૈઃ (varṇaiḥ)letters
- ત્રિભિઃ (tribhiḥ)by three
- અભિદધત્ (abhidadhat)expressing
- તીર્ણવિકૃતિ (tīrṇavikṛti)transcending change (tīrṇa:transcending | vikṛti:change)
- તુરીયમ્ (turīyam)fourth state
- તે (te)your
- ધામ (dhāma)abode
- ધ્વનિભિઃ (dhvanibhiḥ)by sounds
- અવરુન્ધાન (avarundhāna)encompassing
- મણુભિઃ (maṇubhiḥ)by atoms
- સમસ્ત-વ્યસ્તમ્ (samasta-vyastam)entire and distinct (samasta:entire | vyastam:distinct)
- ત્વામ્ (tvām)you
- શરણદ (śaraṇada)grantor of refuge (śaraṇa:refuge | da:giver)
- ગૃણાતિ (gṛṇāti)praises
- ઓમ્ (om)OM
- ઇતિ (iti)thus
- પદમ્ (padam)word
ભવઃ શર્વો રુદ્રઃ પશુપતિરથોગ્રઃ સહમહાન્
તથા ભીમેશાનાવિતિ યદભિધાનાષ્ટકમિદમ્ ।
અમુષ્મિન્ પ્રત્યેકં પ્રવિચરતિ દેવ શ્રુતિરપિ
પ્રિયાયાસ્મૈધામ્ને પ્રણિહિત-નમસ્યોઽસ્મિ ભવતે ॥ ૨૮॥
તથા ભીમેશાનાવિતિ યદભિધાનાષ્ટકમિદમ્ ।
અમુષ્મિન્ પ્રત્યેકં પ્રવિચરતિ દેવ શ્રુતિરપિ
પ્રિયાયાસ્મૈધામ્ને પ્રણિહિત-નમસ્યોઽસ્મિ ભવતે ॥ ૨૮॥
- ભવઃ (bhavaḥ)Bhava
- શર્વઃ (śarvaḥ)Sharva
- રુદ્રઃ (rudraḥ)Rudra
- પશુપતિઃ (paśupatiḥ)Pashupati
- અથ (atha)and
- ઉગ્રઃ (ugraḥ)Ugra
- સહમહાન્ (sahamahān)Sahamahān
- તથા (tathā)also
- ભીમેશાનૌ (bhīmeśānau)Bhima and Ishana (bhīma:Bhima | īśāna:Ishana)
- ઇતિ (iti)thus
- યદ્ (yad)which
- અભિધાનાષ્ટકમ્ (abhidhānāṣṭakam)eightfold names (abhidhāna:names | aṣṭakam:eightfold)
- ઇદમ્ (idam)this
- અમુષ્મિન્ (amuṣmin)in this
- પ્રત્યેકં (pratyekaṃ)individually
- પ્રવિચરતિ (pravicarati)discusses
- દેવ (deva)O God
- શ્રુતિઃ (śrutiḥ)Vedas
- અપિ (api)also
- પ્રિયાય (priyāya)dear
- અસ્મૈ (asmai)to this
- ધામ્ને (dhāmne)abode
- પ્રણિહિત-નમસ્યઃ (praṇihita-namasyaḥ)salutation offered (praṇihita:offered | namasyaḥ:salutation)
- અસ્મિ (asmi)I am
- ભવતે (bhavate)to you
નમો નેદિષ્ઠાય પ્રિયદવ દવિષ્ઠાય ચ નમઃ
નમઃ ક્ષોદિષ્ઠાય સ્મરહર મહિષ્ઠાય ચ નમઃ ।
નમો વર્ષિષ્ઠાય ત્રિનયન યવિષ્ઠાય ચ નમઃ
નમઃ સર્વસ્મૈ તે તદિદમતિસર્વાય ચ નમઃ ॥ ૨૯॥
નમઃ ક્ષોદિષ્ઠાય સ્મરહર મહિષ્ઠાય ચ નમઃ ।
નમો વર્ષિષ્ઠાય ત્રિનયન યવિષ્ઠાય ચ નમઃ
નમઃ સર્વસ્મૈ તે તદિદમતિસર્વાય ચ નમઃ ॥ ૨૯॥
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નેદિષ્ઠાય (nediṣṭhāya)to the nearest
- પ્રિયદવ (priyadava)forest-lover (priya:beloved | dava:forest)
- દવિષ્ઠાય (daviṣṭhāya)to the farthest
- ચ (ca)and
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
- ક્ષોદિષ્ઠાય (kṣodiṣṭhāya)to the minutest
- સ્મરહર (smarahara)destroyer of Cupid (smara:Cupid | hara:destroyer)
- મહિષ્ઠાય (mahiṣṭhāya)to the biggest
- ચ (ca)and
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમો (namo)salutations
- વર્ષિષ્ઠાય (varṣiṣṭhāya)to the oldest
- ત્રિનયન (trinayana)three-eyed one (tri:three | nayana:eye)
- યવિષ્ઠાય (yaviṣṭhāya)to the youngest
- ચ (ca)and
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
- સર્વસ્મૈ (sarvasmai)to everything
- તે (te)to you
- તદિદમ્ (tadidam)this
- અતિસર્વાય (atisarvāya)beyond everything
- ચ (ca)and
- નમઃ (namaḥ)salutations
બહુલ-રજસે વિશ્વોત્પત્તૌ ભવાય નમો નમઃ
પ્રબલ-તમસે તત્ સંહારે હરાય નમો નમઃ ।
જન-સુખકૃતે સત્ત્વોદ્રિક્તૌ મૃડાય નમો નમઃ
પ્રમહસિ પદે નિસ્ત્રૈગુણ્યે શિવાય નમો નમઃ ॥ ૩૦॥
પ્રબલ-તમસે તત્ સંહારે હરાય નમો નમઃ ।
જન-સુખકૃતે સત્ત્વોદ્રિક્તૌ મૃડાય નમો નમઃ
પ્રમહસિ પદે નિસ્ત્રૈગુણ્યે શિવાય નમો નમઃ ॥ ૩૦॥
- બહુલ-રજસે (bahula-rajase)abundant in rajas (bahula:abundant | rajase:in rajas)
- વિશ્વોત્પત્તૌ (viśvotpattau)in the creation of the world (viśva:world | utpattau:in creation)
- ભવાય (bhavāya)to Bhava
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
- પ્રબલ-તમસે (prabala-tamase)strong in tamas (prabala:strong | tamase:in tamas)
- તત્ (tat)that
- સંહારે (saṃhāre)in destruction
- હરાય (harāya)to Hara
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
- જન-સુખકૃતે (jana-sukhakṛte)for the happiness of people (jana:people | sukhakṛte:for happiness)
- સત્ત્વોદ્રિક્તૌ (sattvodriktau)in the abundance of sattva (sattva:sattva | udriktau:in abundance)
- મૃડાય (mṛḍāya)to Mṛḍa
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
- પ્રમહસિ (pramahasi)in the supreme
- પદે (pade)in the state
- નિસ્ત્રૈગુણ્યે (nistraiguṇye)beyond three qualities (nis:beyond | trai:three | guṇye:qualities)
- શિવાય (śivāya)to Shiva
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
કૃશ-પરિણતિ-ચેતઃ ક્લેશવશ્યં ક્વ ચેદં
ક્વ ચ તવ ગુણ-સીમોલ્લઙ્ઘિની શશ્વદૃદ્ધિઃ ।
ઇતિ ચકિતમમન્દીકૃત્ય માં ભક્તિરાધાદ્
વરદ ચરણયોસ્તે વાક્ય-પુષ્પોપહારમ્ ॥ ૩૧॥
ક્વ ચ તવ ગુણ-સીમોલ્લઙ્ઘિની શશ્વદૃદ્ધિઃ ।
ઇતિ ચકિતમમન્દીકૃત્ય માં ભક્તિરાધાદ્
વરદ ચરણયોસ્તે વાક્ય-પુષ્પોપહારમ્ ॥ ૩૧॥
- કૃશ (kṛśa)thin
- પરિણતિ (pariṇati)matured
- ચેતઃ (cetaḥ)mind
- ક્લેશવશ્યમ્ (kleśavaśyam)subject to suffering (kleśa:suffering | vaśyam:subject to)
- ક્વ (kva)where
- ચ (ca)and
- ઇદં (idaṃ)this
- ક્વ (kva)where
- ચ (ca)and
- તવ (tava)your
- ગુણ (guṇa)qualities
- સીમોલ્લઙ્ઘિની (sīmollaṅghinī)transcending limits (sīmā:limit | ullaṅghinī:transcending)
- શશ્વદૃદ્ધિઃ (śaśvadṛddhiḥ)ever-increasing prosperity (śaśvat:ever | ṛddhiḥ:prosperity)
- ઇતિ (iti)thus
- ચકિતમ્ (cakitam)fearful
- અમન્દીકૃત્ય (amandīkṛtya)making not slow (amanda:not slow | kṛtya:making)
- મામ્ (mām)me
- ભક્તિઃ (bhaktiḥ)devotion
- આધાત્ (ādhāt)placed
- વરદ (varada)boon-giver
- ચરણયોઃ (caraṇayoḥ)at the feet
- તે (te)your
- વાક્ય (vākya)words
- પુષ્પોપહારમ્ (puṣpopahāram)floral offering (puṣpa:flower | upahāram:offering)
અસિત-ગિરિ-સમં સ્યાત્ કજ્જલં સિન્ધુ-પાત્રે
સુર-તરુવર-શાખા લેખની પત્રમુર્વી ।
લિખતિ યદિ ગૃહીત્વા શારદા સર્વકાલં
તદપિ તવ ગુણાનામીશ પારં ન યાતિ ॥ ૩૨॥
સુર-તરુવર-શાખા લેખની પત્રમુર્વી ।
લિખતિ યદિ ગૃહીત્વા શારદા સર્વકાલં
તદપિ તવ ગુણાનામીશ પારં ન યાતિ ॥ ૩૨॥
- અસિત (asita)dark
- ગિરિ (giri)mountain
- સમં (samaṃ)equal to
- સ્યાત્ (syāt)may be
- કજ્જલં (kajjalaṃ)ink
- સિન્ધુ (sindhu)ocean
- પાત્રે (pātre)in the pot
- સુર (sura)divine
- તરુવર (taruvara)best divine tree (taru:tree | vara:best)
- શાખા (śākhā)branch
- લેખની (lekhanī)pen
- પત્રમ્ (patram)paper
- ઉર્વી (urvī)earth
- લિખતિ (likhati)writes
- યદિ (yadi)if
- ગૃહીત્વા (gṛhītvā)having taken
- શારદા (śāradā)Saraswati
- સર્વકાલં (sarvakālaṃ)all the time (sarva:all | kālaṃ:time)
- તદપિ (tadapi)even then
- તવ (tava)your
- ગુણાનામ્ (guṇānām)qualities
- ઈશ (īśa)O Lord
- પારં (pāraṃ)limit
- ન (na)not
- યાતિ (yāti)reaches
અસુર-સુર-મુનીન્દ્રૈરર્ચિતસ્યેન્દુ-મૌલેઃ
ગ્રથિત-ગુણમહિમ્નો નિર્ગુણસ્યેશ્વરસ્ય ।
સકલ-ગણ-વરિષ્ઠઃ પુષ્પદન્તાભિધાનઃ
રુચિરમલઘુવૃત્તૈઃ સ્તોત્રમેતચ્ચકાર ॥ ૩૩॥
ગ્રથિત-ગુણમહિમ્નો નિર્ગુણસ્યેશ્વરસ્ય ।
સકલ-ગણ-વરિષ્ઠઃ પુષ્પદન્તાભિધાનઃ
રુચિરમલઘુવૃત્તૈઃ સ્તોત્રમેતચ્ચકાર ॥ ૩૩॥
- અસુર (asura)demon
- સુર (sura)god
- મુનીન્દ્રૈઃ (munīndraiḥ)by the great sages (muni:sage | indra:great)
- અર્ચિતસ્ય (arcitasya)worshipped
- ઇન્દુ-મૌલેઃ (indu-mauleḥ)of the moon-crested (indu:moon | mauli:crest)
- ગ્રથિત-ગુણમહિમ્નઃ (grathita-guṇamahimnaḥ)of bound virtues and greatness (grathita:bound | guṇa:virtue | mahima:greatness)
- નિર્ગુણસ્ય (nirguṇasya)of the attributeless
- ઈશ્વરસ્ય (īśvarasya)of the lord
- સકલ-ગણ-વરિષ્ઠઃ (sakala-gaṇa-variṣṭhaḥ)best among all groups (sakala:all | gaṇa:groups | variṣṭha:best)
- પુષ્પદન્તાભિધાનઃ (puṣpadantābhidhānaḥ)named Pushpadanta (puṣpadanta:Pushpadanta | abhidhāna:named)
- રુચિરમલઘુવૃત્તૈઃ (ruciramalaghuvṛttaiḥ)with charming, not short metres (rucira:charming | alaghu:not short | vṛttaiḥ:metres)
- સ્તોત્રમ્ (stotram)hymn
- એતત્ (etat)this
- ચકાર (cakāra)composed
અહરહરનવદ્યં ધૂર્જટેઃ સ્તોત્રમેતત્
પઠતિ પરમભક્ત્યા શુદ્ધ-ચિત્તઃ પુમાન્ યઃ ।
સ ભવતિ શિવલોકે રુદ્રતુલ્યસ્તથાઽત્ર
પ્રચુરતર-ધનાયુઃ પુત્રવાન્ કીર્તિમાંશ્ચ ॥ ૩૪॥
પઠતિ પરમભક્ત્યા શુદ્ધ-ચિત્તઃ પુમાન્ યઃ ।
સ ભવતિ શિવલોકે રુદ્રતુલ્યસ્તથાઽત્ર
પ્રચુરતર-ધનાયુઃ પુત્રવાન્ કીર્તિમાંશ્ચ ॥ ૩૪॥
- અહરહરનવદ્યં (aharaharanavadyaṃ)daily faultless (ahara:daily | anavadyaṃ:faultless)
- ધૂર્જટેઃ (dhūrjaṭeḥ)of Dhūrjaṭi (Shiva)
- સ્તોત્રમેતત્ (stotrametat)this hymn (stotram:hymn | etat:this)
- પઠતિ (paṭhati)reads
- પરમભક્ત્યા (paramabhaktyā)with great devotion (parama:great | bhaktyā:with devotion)
- શુદ્ધ-ચિત્તઃ (śuddha-cittaḥ)pure-minded (śuddha:pure | cittaḥ:mind)
- પુમાન્ (pumān)man
- યઃ (yaḥ)who
- સ (sa)he
- ભવતિ (bhavati)becomes
- શિવલોકે (śivaloke)in Shiva's domain (śiva:Shiva | loke:in the domain)
- રુદ્રતુલ્યઃ (rudratulyaḥ)equal to Rudra (rudra:Rudra | tulyaḥ:equal to)
- તથાઽત્ર (tathā'tra)and here (tathā:and | atra:here)
- પ્રચુરતર-ધનાયુઃ (pracuratara-dhanāyuḥ)abundant wealth and life (pracuratara:abundant | dhana:wealth | āyuḥ:life)
- પુત્રવાન્ (putravān)endowed with children
- કીર્તિમાંશ્ચ (kīrtimāṃśca)and famous (kīrtimān:famous | ca:and)
મહેશાન્નાપરો દેવો મહિમ્નો નાપરા સ્તુતિઃ ।
અઘોરાન્નાપરો મન્ત્રો નાસ્તિ તત્ત્વં ગુરોઃ પરમ્ ॥ ૩૫॥
અઘોરાન્નાપરો મન્ત્રો નાસ્તિ તત્ત્વં ગુરોઃ પરમ્ ॥ ૩૫॥
- મહેશાત્ (maheśāt)than Mahesha
- ન (na)not
- અપરો (aparo)higher
- દેવઃ (devaḥ)God
- મહિમ્નઃ (mahimnaḥ)than greatness
- ન (na)not
- અપરઃ (aparaḥ)better
- સ્તુતિઃ (stutiḥ)hymn
- અઘોરાત્ (aghorāt)than Aghora
- ન (na)not
- અપરો (aparo)greater
- મન્ત્રઃ (mantraḥ)mantra
- નાસ્તિ (nāsti)there is not
- તત્ત્વમ્ (tattvam)truth
- ગુરોઃ (guroḥ)than teacher's
- પરમ્ (param)beyond
દીક્ષા દાનં તપસ્તીર્થં જ્ઞાનં યાગાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
મહિમ્નસ્તવ પાઠસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૩૬॥
મહિમ્નસ્તવ પાઠસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૩૬॥
- દીક્ષા (dīkṣā)initiation
- દાનં (dānaṃ)charity
- તપઃ (tapaḥ)penance
- તીર્થં (tīrthaṃ)pilgrimage
- જ્ઞાનં (jñānaṃ)spiritual knowledge
- યાગાદિકાઃ (yāgādikāḥ)sacrifices and similar acts (yāga:sacrifice | ādikāḥ:and similar acts)
- ક્રિયાઃ (kriyāḥ)acts
- મહિમ્નસ્તવ (mahimnastava)of the hymn's greatness (mahimnaḥ:of greatness | stava:hymn)
- પાઠસ્ય (pāṭhasya)of the reading
- કલાં (kalāṃ)one-sixteenth
- નાર્હન્તિ (nārhanti)do not yield
- ષોડશીમ્ (ṣoḍaśīm)sixteenth part
કુસુમદશન-નામા સર્વ-ગન્ધર્વ-રાજઃ
શશિધરવર-મૌલેર્દેવદેવસ્ય દાસઃ ।
સ ખલુ નિજ-મહિમ્નો ભ્રષ્ટ એવાસ્ય રોષાત્
સ્તવનમિદમકાર્ષીદ્ દિવ્ય-દિવ્યં મહિમ્નઃ ॥ ૩૭॥
શશિધરવર-મૌલેર્દેવદેવસ્ય દાસઃ ।
સ ખલુ નિજ-મહિમ્નો ભ્રષ્ટ એવાસ્ય રોષાત્
સ્તવનમિદમકાર્ષીદ્ દિવ્ય-દિવ્યં મહિમ્નઃ ॥ ૩૭॥
- કુસુમદશન-નામા (kusumadaśana-nāmā)named Kusumadanta (kusuma:flower | daśana:tooth | nāmā:named)
- સર્વ-ગન્ધર્વ-રાજઃ (sarva-gandharva-rājaḥ)king of all Gandharvas (sarva:all | gandharva:Gandharvas | rājaḥ:king)
- શશિધરવર-મૌલેઃ (śaśidharavara-mauleḥ)of the best moon-crested (śaśidhara:moon-crested | vara:best | mauleḥ:of the head)
- દેવદેવસ્ય (devadevasya)of the Lord of lords (deva:lord | devasya:of the lord)
- દાસઃ (dāsaḥ)servant
- સ (sa)he
- ખલુ (khalu)indeed
- નિજ-મહિમ્નઃ (nija-mahimnaḥ)of his own glory (nija:own | mahimnaḥ:of glory)
- ભ્રષ્ટઃ (bhraṣṭaḥ)fallen
- એવ (eva)indeed
- અસ્ય (asya)his
- રોષાત્ (roṣāt)due to anger
- સ્તવનમ્ (stavanam)hymn
- ઇદમ્ (idam)this
- અકાર્ષીત્ (akārṣīt)composed
- દિવ્ય-દિવ્યં (divya-divyaṃ)most divine (divya:divine | divyaṃ:most divine)
- મહિમ્નઃ (mahimnaḥ)of glory
સુરગુરુમભિપૂજ્ય સ્વર્ગ-મોક્ષૈક-હેતું
પઠતિ યદિ મનુષ્યઃ પ્રાઞ્જલિર્નાન્ય-ચેતાઃ ।
વ્રજતિ શિવ-સમીપં કિન્નરૈઃ સ્તૂયમાનઃ
સ્તવનમિદમમોઘં પુષ્પદન્તપ્રણીતમ્ ॥ ૩૮॥
પઠતિ યદિ મનુષ્યઃ પ્રાઞ્જલિર્નાન્ય-ચેતાઃ ।
વ્રજતિ શિવ-સમીપં કિન્નરૈઃ સ્તૂયમાનઃ
સ્તવનમિદમમોઘં પુષ્પદન્તપ્રણીતમ્ ॥ ૩૮॥
- સુરગુરુમભિપૂજ્ય (suragurumabhipūjya)worshipping the teacher of gods (sura:gods | gurum:teacher | abhipūjya:worshipping)
- સ્વર્ગ-મોક્ષૈક-હેતું (svarga-mokṣaika-hetuṃ)cause of heaven and liberation (svarga:heaven | mokṣa:liberation | eka:one | hetuṃ:cause)
- પઠતિ (paṭhati)reads
- યદિ (yadi)if
- મનુષ્યઃ (manuṣyaḥ)a person
- પ્રાઞ્જલિઃ (prāñjaliḥ)with folded hands
- ન (na)not
- અન્ય-ચેતાઃ (anya-cetāḥ)with single-mindedness (anya:other | cetāḥ:mind)
- વ્રજતિ (vrajati)goes
- શિવ-સમીપં (śiva-samīpaṃ)near Shiva (śiva:Shiva | samīpaṃ:near)
- કિન્નરૈઃ (kinnaraiḥ)by kinnaras
- સ્તૂયમાનઃ (stūyamānaḥ)being praised
- સ્તવનમિદમમોઘં (stavanamidamamoghaṃ)this unfailing hymn (stavanam:hymn | idam:this | amoghaṃ:unfailing)
- પુષ્પદન્તપ્રણીતમ્ (puṣpadantapraṇītam)composed by Pushpadanta (puṣpadanta:Pushpadanta | praṇītam:composed)
આસમાપ્તમિદં સ્તોત્રં પુણ્યં ગન્ધર્વ-ભાષિતમ્ ।
અનૌપમ્યં મનોહારિ સર્વમીશ્વરવર્ણનમ્ ॥ ૩૯॥
અનૌપમ્યં મનોહારિ સર્વમીશ્વરવર્ણનમ્ ॥ ૩૯॥
- આસમાપ્તમ્ (āsamāptam)here ends
- ઇદં (idaṃ)this
- સ્તોત્રં (stotraṃ)hymn
- પુણ્યં (puṇyaṃ)meritorious
- ગન્ધર્વ-ભાષિતમ્ (gandharva-bhāṣitam)uttered by the Gandharva (gandharva:Gandharva | bhāṣitam:uttered)
- અનૌપમ્યમ્ (anaupamyam)incomparable
- મનોહારિ (manohāri)charming
- સર્વમ્ (sarvam)all
- ઈશ્વરવર્ણનમ્ (īśvaravarṇanam)description of the great master (īśvara:great master | varṇanam:description)
ઇત્યેષા વાઙ્મયી પૂજા શ્રીમચ્છઙ્કર-પાદયોઃ ।
અર્પિતા તેન દેવેશઃ પ્રીયતાં મે સદાશિવઃ ॥ ૪૦॥
અર્પિતા તેન દેવેશઃ પ્રીયતાં મે સદાશિવઃ ॥ ૪૦॥
- ઇતિ (iti)thus
- એષા (eṣā)this
- વાઙ્મયી (vāṅmayī)in the form of words (vāk:speech | mayī:consisting of)
- પૂજા (pūjā)worship
- શ્રીમચ્છઙ્કર-પાદયોઃ (śrīmacchaṅkara-pādayoḥ)at the feet of Shri Shankara (śrīmat:venerable | śaṅkara:Shankara | pādayoḥ:at the feet)
- અર્પિતા (arpitā)dedicated
- તેન (tena)by this
- દેવેશઃ (deveśaḥ)lord of the gods (deva:god | īśaḥ:lord)
- પ્રીયતાં (prīyatām)be pleased
- મે (me)my
- સદાશિવઃ (sadāśivaḥ)ever-auspicious (sadā:always | śivaḥ:auspicious)
તવ તત્ત્વં ન જાનામિ કીદૃશોઽસિ મહેશ્વર ।
યાદૃશોઽસિ મહાદેવ તાદૃશાય નમો નમઃ ॥ ૪૧॥
યાદૃશોઽસિ મહાદેવ તાદૃશાય નમો નમઃ ॥ ૪૧॥
- તવ (tava)your
- તત્ત્વં (tattvaṃ)truth
- ન (na)not
- જાનામિ (jānāmi)I know
- કીદૃશઃ (kīdṛśaḥ)what kind
- અસિ (asi)you are
- મહેશ્વર (maheśvara)great God (mahā:great | īśvara:God)
- યાદૃશઃ (yādṛśaḥ)as you are
- અસિ (asi)you are
- મહાદેવ (mahādeva)great God (mahā:great | deva:God)
- તાદૃશાય (tādṛśāya)to that nature
- નમઃ (namaḥ)salutations
- નમઃ (namaḥ)salutations
એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં યઃ પઠેન્નરઃ ।
સર્વપાપ-વિનિર્મુક્તઃ શિવ લોકે મહીયતે ॥ ૪૨॥
સર્વપાપ-વિનિર્મુક્તઃ શિવ લોકે મહીયતે ॥ ૪૨॥
- એકકાલં (ekakālaṃ)once (eka:one | kālaṃ:time)
- દ્વિકાલં (dvikālaṃ)twice (dvi:two | kālaṃ:time)
- વા (vā)or
- ત્રિકાલં (trikālaṃ)thrice (tri:three | kālaṃ:time)
- યઃ (yaḥ)who
- પઠેન્નરઃ (paṭhennaraḥ)a man reads (paṭhet:reads | naraḥ:man)
- સર્વપાપ-વિનિર્મુક્તઃ (sarvapāpa-vinirmuktaḥ)freed from all sins (sarva:all | pāpa:sins | vinirmuktaḥ:freed from)
- શિવ (śiva)Shiva
- લોકે (loke)in the world
- મહીયતે (mahīyate)is honored
શ્રી પુષ્પદન્ત-મુખ-પઙ્કજ-નિર્ગતેન
સ્તોત્રેણ કિલ્બિષ-હરેણ હર-પ્રિયેણ ।
કણ્ઠસ્થિતેન પઠિતેન સમાહિતેન
સુપ્રીણિતો ભવતિ ભૂતપતિર્મહેશઃ ॥ ૪૩॥
॥ ઇતિ શ્રી પુષ્પદન્ત વિરચિતં શિવમહિમ્નઃ
સ્તોત્રં સમાપ્તમ્ ॥
સ્તોત્રેણ કિલ્બિષ-હરેણ હર-પ્રિયેણ ।
કણ્ઠસ્થિતેન પઠિતેન સમાહિતેન
સુપ્રીણિતો ભવતિ ભૂતપતિર્મહેશઃ ॥ ૪૩॥
॥ ઇતિ શ્રી પુષ્પદન્ત વિરચિતં શિવમહિમ્નઃ
સ્તોત્રં સમાપ્તમ્ ॥
- શ્રી (śrī)auspicious
- પુષ્પદન્ત-મુખ-પઙ્કજ-નિર્ગતેન (puṣpadanta-mukha-paṅkaja-nirgaten)emerged from Pushpadanta's lotus-like mouth (puṣpadanta:Pushpadanta | mukha:mouth | paṅkaja:lotus | nirgaten:emerged from)
- સ્તોત્રેણ (stotreṇa)by the hymn
- કિલ્બિષ-હરેણ (kilbiṣa-hareṇa)remover of sins (kilbiṣa:sins | hareṇa:remover)
- હર-પ્રિયેણ (hara-priyeṇa)dear to Hara (hara:Hara (Shiva) | priyeṇa:dear to)
- કણ્ઠસ્થિતેન (kaṇṭhasthitena)held in the throat
- પઠિતેન (paṭhitena)recited
- સમાહિતેન (samāhitena)with concentration
- સુપ્રીણિતો (suprīṇito)greatly pleased
- ભવતિ (bhavati)becomes
- ભૂતપતિઃ (bhūtapatiḥ)lord of beings
- મહેશઃ (maheśaḥ)Mahesha (Shiva)
- ઇતિ (iti)thus
- શ્રી (śrī)auspicious
- પુષ્પદન્ત (puṣpadanta)Pushpadanta
- વિરચિતં (viracitaṃ)composed
- શિવમહિમ્નઃ (śivamahimnaḥ)of Shiva's greatness (śiva:Shiva | mahimnaḥ:greatness)
- સ્તોત્રં (stotraṃ)hymn
- સમાપ્તમ્ (samāptam)completed
