॥ ఓం నమః శివాయ ॥
॥ అథ శ్రీ శివమహిమ్నస్తోత్రమ్ ॥
మహిమ్నః పారం తే పరమవిదుషో యద్యసదృశీ
స్తుతిర్బ్రహ్మాదీనామపి తదవసన్నాస్త్వయి గిరః ।
అథాఽవాచ్యః సర్వః స్వమతిపరిణామావధి గృణన్
మమాప్యేష స్తోత్రే హర నిరపవాదః పరికరః ॥ ౧॥
॥ అథ శ్రీ శివమహిమ్నస్తోత్రమ్ ॥
మహిమ్నః పారం తే పరమవిదుషో యద్యసదృశీ
స్తుతిర్బ్రహ్మాదీనామపి తదవసన్నాస్త్వయి గిరః ।
అథాఽవాచ్యః సర్వః స్వమతిపరిణామావధి గృణన్
మమాప్యేష స్తోత్రే హర నిరపవాదః పరికరః ॥ ౧॥
- మహిమ్నః (mahimnaḥ)of greatness
- పారం (pāraṃ)limit
- తే (te)your
- పరమవిదుషః (paramaviduṣaḥ)of the supreme wise (parama:supreme | viduṣaḥ:of the wise)
- యత్ (yat)which
- అసదృశీ (asadṛśī)inadequate
- స్తుతిః (stutiḥ)praise
- బ్రహ్మాదీనామ్ (brahmādīnām)of Brahma and others (brahma:Brahma | ādīnām:and others)
- అపి (api)even
- తత్ (tat)that
- అవసన్నాః (avasannāḥ)unable
- త్వయి (tvayi)in you
- గిరః (giraḥ)words
- అథ (atha)then
- అవాచ్యః (avācyaḥ)ineffable
- సర్వః (sarvaḥ)all
- స్వమతిపరిణామావధి (svamatipariṇāmāvadhi)to the extent of one's intellect (sva:one's own | mati:intellect | pariṇāma:extent | avadhi:limit)
- గృణన్ (gṛṇan)praising
- మమ (mama)my
- అపి (api)also
- ఏషః (eṣaḥ)this
- స్తోత్రే (stotre)in the hymn
- హర (hara)O Hara (Shiva)
- నిరపవాదః (nirapavādaḥ)blameless
- పరికరః (parikaraḥ)support
అతీతః పంథానం తవ చ మహిమా వాఙ్మనసయోః
అతద్వ్యావృత్త్యా యం చకితమభిధత్తే శ్రుతిరపి ।
స కస్య స్తోతవ్యః కతివిధగుణః కస్య విషయః
పదే త్వర్వాచీనే పతతి న మనః కస్య న వచః ॥ ౨॥
అతద్వ్యావృత్త్యా యం చకితమభిధత్తే శ్రుతిరపి ।
స కస్య స్తోతవ్యః కతివిధగుణః కస్య విషయః
పదే త్వర్వాచీనే పతతి న మనః కస్య న వచః ॥ ౨॥
- అతీతః (atītaḥ)beyond
- పంథానం (paṃthānam)path
- తవ (tava)your
- చ (ca)and
- మహిమా (mahimā)greatness
- వాఙ్మనసయోః (vāṅmanasayoḥ)of speech and mind (vāk:speech | manasayoḥ:of mind)
- అతద్వ్యావృత్త్యా (atadvyāvṛttyā)by negation (a:not | tad:that | vyāvṛttyā:by exclusion)
- యం (yaṃ)whom
- చకితమ్ (cakitam)astonished
- అభిధత్తే (abhidhatte)describes
- శ్రుతిః (śrutiḥ)Vedas
- అపి (api)also
- స (sa)he
- కస్య (kasya)whose
- స్తోతవ్యః (stotavyaḥ)to be praised
- కతివిధగుణః (katividhaguṇaḥ)of how many qualities (kati:how many | vidha:types | guṇaḥ:qualities)
- కస్య (kasya)whose
- విషయః (viṣayaḥ)subject
- పదే (pade)in the state
- తు (tu)but
- అర్వాచీనే (arvācīne)in the present
- పతతి (patati)falls
- న (na)not
- మనః (manaḥ)mind
- కస్య (kasya)whose
- న (na)not
- వచః (vacaḥ)speech
మధుస్ఫీతా వాచః పరమమమృతం నిర్మితవతః
తవ బ్రహ్మన్ కిం వాగపి సురగురోర్విస్మయపదమ్ ।
మమ త్వేతాం వాణీం గుణకథనపుణ్యేన భవతః
పునామీత్యర్థేఽస్మిన్ పురమథన బుద్ధిర్వ్యవసితా ॥ ౩॥
తవ బ్రహ్మన్ కిం వాగపి సురగురోర్విస్మయపదమ్ ।
మమ త్వేతాం వాణీం గుణకథనపుణ్యేన భవతః
పునామీత్యర్థేఽస్మిన్ పురమథన బుద్ధిర్వ్యవసితా ॥ ౩॥
- మధుస్ఫీతా (madhusphītā)sweet as honey (madhu:honey | sphītā:swollen, abundant)
- వాచః (vācaḥ)speech
- పరమమమృతం (paramamamṛtaṃ)highest nectar (parama:highest | amṛtaṃ:nectar)
- నిర్మితవతః (nirmitavataḥ)created by
- తవ (tava)your
- బ్రహ్మన్ (brahman)O Brahman
- కిం (kiṃ)what
- వాక్ (vāk)speech
- అపి (api)even
- సురగురోః (suraguroḥ)of the guru of gods (sura:gods | guroḥ:of the guru)
- విస్మయపదమ్ (vismayapadam)cause of wonder (vismaya:wonder | padam:cause)
- మమ (mama)my
- తు (tu)but
- ఏతాం (etāṃ)this
- వాణీం (vāṇīṃ)speech
- గుణకథనపుణ్యేన (guṇakathanapuṇyena)by virtue of praising qualities (guṇa:qualities | kathana:praising | puṇyena:by virtue of)
- భవతః (bhavataḥ)of you
- పునామీ (punāmī)purify
- ఇతి (iti)thus
- అర్థే (arthe)for the purpose
- అస్మిన్ (asmin)in this
- పురమథన (puramathana)destroyer of cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intellect
- వ్యవసితా (vyavasitā)determined
తవైశ్వర్యం యత్తజ్జగదుదయరక్షాప్రలయకృత్
త్రయీవస్తు వ్యస్తం తిస్రుషు గుణభిన్నాసు తనుషు ।
అభవ్యానామస్మిన్ వరద రమణీయామరమణీం
విహన్తుం వ్యాక్రోశీం విదధత ఇహైకే జడధియః ॥ ౪॥
త్రయీవస్తు వ్యస్తం తిస్రుషు గుణభిన్నాసు తనుషు ।
అభవ్యానామస్మిన్ వరద రమణీయామరమణీం
విహన్తుం వ్యాక్రోశీం విదధత ఇహైకే జడధియః ॥ ౪॥
- తవైశ్వర్యం (tavaiśvaryaṃ)your greatness (tava:your | aiśvaryaṃ:greatness)
- యత్ (yat)which
- తత్ (tat)that
- జగత్ (jagat)universe
- ఉదయ (udaya)creation
- రక్షా (rakṣā)maintenance
- ప్రలయ (pralaya)destruction
- కృత్ (kṛt)cause
- త్రయీవస్తు (trayīvastu)supported by three Vedas (trayī:three Vedas | vastu:supported by)
- వ్యస్తం (vyastaṃ)distributed
- తిస్రుషు (tisruṣu)in the three
- గుణ (guṇa)qualities
- భిన్నాసు (bhinnāsu)divided
- తనుషు (tanuṣu)bodies
- అభవ్యానామ్ (abhavyānām)of the unworthy
- అస్మిన్ (asmin)in this
- వరద (varada)O, Giver of Boons
- రమణీయామ్ (ramaṇīyām)delightful
- అరమణీం (aramaṇīṃ)undelightful
- విహన్తుం (vihantuṃ)to destroy
- వ్యాక్రోశీం (vyākrośīṃ)slander
- విదధత (vidadhata)doing
- ఇహ (iha)here
- ఏకే (eke)some
- జడధియః (jaḍadhiyaḥ)stupid persons (jaḍa:stupid | dhiyaḥ:persons)
కిమీహః కింకాయః స ఖలు కిముపాయస్త్రిభువనం
కిమాధారో ధాతా సృజతి కిముపాదాన ఇతి చ ।
అతర్క్యైశ్వర్యే త్వయ్యనవసర దుఃస్థో హతధియః
కుతర్కోఽయం కాంశ్చిత్ ముఖరయతి మోహాయ జగతః ॥ ౫॥
కిమాధారో ధాతా సృజతి కిముపాదాన ఇతి చ ।
అతర్క్యైశ్వర్యే త్వయ్యనవసర దుఃస్థో హతధియః
కుతర్కోఽయం కాంశ్చిత్ ముఖరయతి మోహాయ జగతః ॥ ౫॥
- కిమ్ (kim)what
- ఈహః (īhaḥ)effort
- కిమ్ (kim)what
- కాయః (kāyaḥ)body
- స (sa)he
- ఖలు (khalu)indeed
- కిమ్ (kim)what
- ఉపాయః (upāyaḥ)means
- త్రిభువనమ్ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- కిమ్ (kim)what
- ఆధారః (ādhāraḥ)basis
- ధాతా (dhātā)creator
- సృజతి (sṛjati)creates
- కిమ్ (kim)what
- ఉపాదాన (upādāna)resources
- ఇతి (iti)thus
- చ (ca)and
- అతర్క్య (atarkya)incomprehensible
- ఐశ్వర్యే (aiśvarye)in majesty
- త్వయి (tvayi)in you
- అనవసర (anavasara)without opportunity
- దుఃస్థః (duḥsthaḥ)disturbed
- హతధియః (hatadhiyaḥ)of confused mind
- కుతర్కః (kutarkaḥ)false argument
- అయమ్ (ayam)this
- కాంశ్చిత్ (kāṃścit)some
- ముఖరయతి (mukharayati)makes vocal
- మోహాయ (mohāya)for delusion
- జగతః (jagataḥ)of the world
అజన్మానో లోకాః కిమవయవవన్తోఽపి జగతాం
అధిష్ఠాతారం కిం భవవిధిరనాదృత్య భవతి ।
అనీశో వా కుర్యాద్ భువనజననే కః పరికరో
యతో మన్దాస్త్వాం ప్రత్యమరవర సంశేరత ఇమే ॥ ౬॥
అధిష్ఠాతారం కిం భవవిధిరనాదృత్య భవతి ।
అనీశో వా కుర్యాద్ భువనజననే కః పరికరో
యతో మన్దాస్త్వాం ప్రత్యమరవర సంశేరత ఇమే ॥ ౬॥
- అజన్మానః (ajanmānaḥ)unborn
- లోకాః (lokāḥ)worlds
- కిమ్ (kim)whether
- అవయవవన్తః (avayavavantaḥ)having parts (avayava:parts | vantaḥ:having)
- అపి (api)also
- జగతామ్ (jagatām)of the worlds
- అధిష్ఠాతారమ్ (adhiṣṭhātāram)ruler
- కిమ్ (kim)whether
- భవవిధిః (bhavavidhiḥ)creation process (bhava:existence | vidhiḥ:process)
- అనాదృత్య (anādṛtya)disregarding
- భవతి (bhavati)becomes
- అనీశః (anīśaḥ)powerless
- వా (vā)or
- కుర్యాత్ (kuryāt)would do
- భువనజననే (bhuvanajanane)in world creation (bhuvana:world | janane:creation)
- కః (kaḥ)who
- పరికరః (parikaraḥ)means
- యతః (yataḥ)from which
- మన్దాః (mandāḥ)fools
- త్వామ్ (tvām)you
- ప్రతి (prati)towards
- అమరవర (amaravara)best of the gods (amara:immortal | vara:best)
- సంశేరతే (saṃśerate)doubt
- ఇమే (ime)these
త్రయీ సాఙ్ఖ్యం యోగః పశుపతిమతం వైష్ణవమితి
ప్రభిన్నే ప్రస్థానే పరమిదమదః పథ్యమితి చ ।
రుచీనాం వైచిత్ర్యాదృజుకుటిల నానాపథజుషాం
నృణామేకో గమ్యస్త్వమసి పయసామర్ణవ ఇవ ॥ ౭॥
ప్రభిన్నే ప్రస్థానే పరమిదమదః పథ్యమితి చ ।
రుచీనాం వైచిత్ర్యాదృజుకుటిల నానాపథజుషాం
నృణామేకో గమ్యస్త్వమసి పయసామర్ణవ ఇవ ॥ ౭॥
- త్రయీ (trayī)threefold
- సాఙ్ఖ్యమ్ (sāṅkhyam)Sankhya philosophy
- యోగః (yogaḥ)Yoga
- పశుపతిమతమ్ (paśupatimataṃ)Pashupata doctrine (paśupati:Lord of creatures | matam:doctrine)
- వైష్ణవమ్ (vaiṣṇavam)Vaishnava doctrine
- ఇతి (iti)thus
- ప్రభిన్నే (prabhinne)divided
- ప్రస్థానే (prasthāne)in paths
- పరమ్ (param)supreme
- ఇదమ్ (idam)this
- అదః (adaḥ)that
- పథ్యమ్ (pathyam)suitable
- ఇతి (iti)thus
- చ (ca)and
- రుచీనామ్ (rucīnām)of tastes
- వైచిత్ర్యాత్ (vaicitryāt)due to variety
- ఋజుకుటిల (ṛjukuṭila)straight and crooked (ṛju:straight | kuṭila:crooked)
- నానాపథజుషామ్ (nānāpathajuṣām)of various path followers (nānā:various | patha:path | juṣām:followers)
- నృణామ్ (nṛṇām)of people
- ఏకః (ekaḥ)one
- గమ్యః (gamyaḥ)destination
- త్వమ్ (tvam)you
- అసి (asi)are
- పయసామ్ (payasām)of waters
- అర్ణవః (arṇavaḥ)ocean
- ఇవ (iva)like
మహోక్షః ఖట్వాఙ్గం పరశురజినం భస్మ ఫణినః
కపాలం చేతీయత్తవ వరద తన్త్రోపకరణమ్ ।
సురాస్తాం తామృద్ధిం దధతి తు భవద్భూప్రణిహితాం
న హి స్వాత్మారామం విషయమృగతృష్ణా భ్రమయతి ॥ ౮॥
కపాలం చేతీయత్తవ వరద తన్త్రోపకరణమ్ ।
సురాస్తాం తామృద్ధిం దధతి తు భవద్భూప్రణిహితాం
న హి స్వాత్మారామం విషయమృగతృష్ణా భ్రమయతి ॥ ౮॥
- మహోక్షః (mahokṣaḥ)the bull
- ఖట్వాఙ్గం (khaṭvāṅgaṃ)parts of a cot
- పరశు (paraśu)chisel
- అజినం (ajinaṃ)elephant-skin
- భస్మ (bhasma)ashes
- ఫణినః (phaṇinaḥ)of the serpent
- కపాలం (kapālaṃ)the skull
- చ (ca)and
- ఇతి (iti)thus
- యత్ (yat)which
- తవ (tava)your
- వరద (varada)Giver of the Boons
- తన్త్ర (tantra)articles
- ఉపకరణమ్ (upakaraṇam)household
- సురాః (surāḥ)gods
- తామ్ (tām)that
- తామ్ (tām)that
- ఋద్ధిం (ṛddhiṃ)riches
- దధతి (dadhati)get
- తు (tu)but
- భవత్ (bhavat)your
- భూ (bhū)earth
- ప్రణిహితాం (praṇihitāṃ)by movement
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- స్వాత్మారామం (svātmārāmaṃ)absorbed in his soul (sva:own | ātma:soul | ārāmaṃ:absorbed)
- విషయ (viṣaya)worldly things
- మృగతృష్ణా (mṛgatṛṣṇā)false desires
- భ్రమయతి (bhramayati)mislead
ధ్రువం కశ్చిత్ సర్వం సకలమపరస్త్వధ్రువమిదం
పరో ధ్రౌవ్యాఽధ్రౌవ్యే జగతి గదతి వ్యస్తవిషయే ।
సమస్తేఽప్యేతస్మిన్ పురమథన తైర్విస్మిత ఇవ
స్తువన్ జిహ్రేమి త్వాం న ఖలు నను ధృష్టా ముఖరతా ॥ ౯॥
పరో ధ్రౌవ్యాఽధ్రౌవ్యే జగతి గదతి వ్యస్తవిషయే ।
సమస్తేఽప్యేతస్మిన్ పురమథన తైర్విస్మిత ఇవ
స్తువన్ జిహ్రేమి త్వాం న ఖలు నను ధృష్టా ముఖరతా ॥ ౯॥
- ధ్రువం (dhruvam)eternal
- కశ్చిత్ (kaścit)some
- సర్వం (sarvam)all
- సకలమ్ (sakalam)entire
- అపరః (aparaḥ)another
- తు (tu)but
- అధ్రువమ్ (adhruvam)temporary
- ఇదం (idaṃ)this
- పరః (paraḥ)another
- ధ్రౌవ్యే (dhrauvye)eternal
- అధ్రౌవ్యే (adhrauvye)temporary
- జగతి (jagati)in the world
- గదతి (gadati)speaks
- వ్యస్తవిషయే (vyastaviṣaye)in contradictory subjects (vyasta:contradictory | viṣaye:in subjects)
- సమస్తే (samaste)in all
- అపి (api)even
- ఏతస్మిన్ (etasmin)in this
- పురమథన (puramathana)Destroyer of Cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- తైః (taiḥ)by them
- విస్మిత (vismita)astonished
- ఇవ (iva)as if
- స్తువన్ (stuvan)praising
- జిహ్రేమి (jihremi)I am ashamed
- త్వాం (tvāṃ)you
- న (na)not
- ఖలు (khalu)indeed
- నను (nanu)certainly
- ధృష్టా (dhṛṣṭā)bold
- ముఖరతా (mukharatā)loquacity
తవైశ్వర్యం యత్నాద్ యదుపరి విరిఞ్చిర్హరిరధః
పరిచ్ఛేతుం యాతావనిలమనలస్కన్ధవపుషః ।
తతో భక్తిశ్రద్ధా-భరగురు-గృణద్భ్యాం గిరిశ యత్
స్వయం తస్థే తాభ్యాం తవ కిమనువృత్తిర్న ఫలతి ॥ ౧౦॥
పరిచ్ఛేతుం యాతావనిలమనలస్కన్ధవపుషః ।
తతో భక్తిశ్రద్ధా-భరగురు-గృణద్భ్యాం గిరిశ యత్
స్వయం తస్థే తాభ్యాం తవ కిమనువృత్తిర్న ఫలతి ॥ ౧౦॥
- తవైశ్వర్యం (tavaiśvaryam)your greatness (tava:your | aiśvaryam:greatness)
- యత్నాత్ (yatnāt)by effort
- యదుపరి (yadupari)above which (yat:which | upari:above)
- విరిఞ్చిః (viriñciḥ)Brahma
- హరిః (hariḥ)Vishnu
- అధః (adhaḥ)below
- పరిచ్ఛేతుం (paricchetuṃ)to measure
- యాతౌ (yātau)went
- అనిల (anila)wind
- అనల (anala)fire
- స్కన్ధవపుషః (skandhavapuṣaḥ)having a body like a column (skandha:column | vapuṣaḥ:of body)
- తతః (tataḥ)then
- భక్తిశ్రద్ధా-భరగురు-గృణద్భ్యాం (bhaktiśraddhā-bharaguru-gṛṇadbhyām)by those filled with devotion and faith (bhakti:devotion | śraddhā:faith | bhara:filled with | guru:heavy | gṛṇadbhyām:by those praising)
- గిరిశ (giriśa)O mountain-dweller
- యత్ (yat)which
- స్వయం (svayam)yourself
- తస్థే (tasthe)stood
- తాభ్యాం (tābhyām)by them
- తవ (tava)your
- కిమనువృత్తిః (kimanuvṛttiḥ)does not following (kim:does not | anuvṛttiḥ:following)
- న (na)not
- ఫలతి (phalati)bear fruit
అయత్నాదాసాద్య త్రిభువనమవైరవ్యతికరం
దశాస్యో యద్బాహూనభృత-రణకణ్డూ-పరవశాన్ ।
శిరఃపద్మశ్రేణీ-రచితచరణామ్భోరుహ-బలేః
స్థిరాయాస్త్వద్భక్తేస్త్రిపురహర విస్ఫూర్జితమిదమ్ ॥ ౧౧॥
దశాస్యో యద్బాహూనభృత-రణకణ్డూ-పరవశాన్ ।
శిరఃపద్మశ్రేణీ-రచితచరణామ్భోరుహ-బలేః
స్థిరాయాస్త్వద్భక్తేస్త్రిపురహర విస్ఫూర్జితమిదమ్ ॥ ౧౧॥
- అయత్నాత్ (ayatnāt)effortlessly
- ఆసాద్య (āsādya)having achieved
- త్రిభువనమ్ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- అవైరవ్యతికరమ్ (avairavyatikaram)enemyless (avaira:without enemies | vyatikaram:conflict)
- దశాస్యః (daśāsyaḥ)ten-headed (daśa:ten | āsyaḥ:headed)
- యత్ (yat)whose
- బాహూన్ (bāhūn)arms
- అభృత (abhṛta)bearing
- రణకణ్డూ (raṇakaṇḍū)itch for battle (raṇa:battle | kaṇḍū:itch)
- పరవశాన్ (paravaśān)subdued
- శిరఃపద్మశ్రేణీ (śiraḥpadmaśreṇī)garland of lotus heads (śiraḥ:heads | padma:lotus | śreṇī:garland)
- రచిత (racita)made
- చరణామ్భోరుహ (caraṇāmbhoruha)lotus feet (caraṇa:feet | ambhoruha:lotus)
- బలేః (baleḥ)strength
- స్థిరాయాః (sthirāyāḥ)steadfast
- త్వద్భక్తేః (tvadbhakteḥ)your devotion (tvad:your | bhakteḥ:devotion)
- త్రిపురహర (tripurahara)destroyer of three cities (tri:three | pura:cities | hara:destroyer)
- విస్ఫూర్జితమ్ (visphūrjitam)manifestation
- ఇదమ్ (idam)this
అముష్య త్వత్సేవా-సమధిగతసారం భుజవనం
బలాత్ కైలాసేఽపి త్వదధివసతౌ విక్రమయతః ।
అలభ్యాపాతాలేఽప్యలసచలితాంగుష్ఠశిరసి
ప్రతిష్ఠా త్వయ్యాసీద్ ధ్రువముపచితో ముహ్యతి ఖలః ॥ ౧౨॥
బలాత్ కైలాసేఽపి త్వదధివసతౌ విక్రమయతః ।
అలభ్యాపాతాలేఽప్యలసచలితాంగుష్ఠశిరసి
ప్రతిష్ఠా త్వయ్యాసీద్ ధ్రువముపచితో ముహ్యతి ఖలః ॥ ౧౨॥
- అముష్య (amuṣya)of him
- త్వత్సేవా-సమధిగతసారం (tvatsevā-samadhigatasāraṃ)obtained essence through serving you (tvat:your | sevā:service | samadhigata:obtained | sāraṃ:essence)
- భుజవనం (bhujavanaṃ)strength of arms (bhuja:arm | vanaṃ:forest/strength)
- బలాత్ (balāt)by force
- కైలాసేఽపి (kailāse'pi)even at Kailasa (kailāse:at Kailasa | api:even)
- త్వదధివసతౌ (tvadadhivasatau)at your dwelling (tvad:your | adhivasatau:dwelling)
- విక్రమయతః (vikramayataḥ)of the one exerting
- అలభ్యాపాతాలేఽపి (alabhyāpātāle'pi)even in unreachable nether-world (alabhya:unreachable | pātāle:in nether-world | api:even)
- అలసచలితాంగుష్ఠశిరసి (alasacalitāṃguṣṭhaśirasi)on the moved toe head (alasa:moved | calita:moved | aṅguṣṭha:toe | śirasi:on the head)
- ప్రతిష్ఠా (pratiṣṭhā)established
- త్వయ్యాసీద్ (tvayyāsīd)was in you (tvayi:in you | āsīt:was)
- ధ్రువమ్ (dhruvam)surely
- ఉపచితో (upacito)accumulated
- ముహ్యతి (muhyati)bewildered
- ఖలః (khalaḥ)wicked person
యదృద్ధిం సుత్రామ్ణో వరద పరమోచ్చైరపి సతీం
అధశ్చక్రే బాణః పరిజనవిధేయత్రిభువనః ।
న తచ్చిత్రం తస్మిన్ వరివసితరి త్వచ్చరణయోః
న కస్యాప్యున్నత్యై భవతి శిరసస్త్వయ్యవనతిః ॥ ౧౩॥
అధశ్చక్రే బాణః పరిజనవిధేయత్రిభువనః ।
న తచ్చిత్రం తస్మిన్ వరివసితరి త్వచ్చరణయోః
న కస్యాప్యున్నత్యై భవతి శిరసస్త్వయ్యవనతిః ॥ ౧౩॥
- యదృద్ధిం (yadṛddhiṃ)that prosperity
- సుత్రామ్ణః (sutrāmṇaḥ)of Indra
- వరద (varada)Oh boon-giver
- పరమోచ్చైః (paramoccaiḥ)extremely high
- అపి (api)even
- సతీమ్ (satīm)existing
- అధఃచక్రే (adhaścakre)made lower
- బాణః (bāṇaḥ)BaaNa
- పరిజనవిధేయత్రిభువనః (parijanavidheyatribhuvanaḥ)serving three worlds with attendants (parijana:attendants | vidheya:obedient | tribhuvanaḥ:three worlds)
- న (na)not
- తత్ (tat)that
- చిత్రమ్ (citram)surprising
- తస్మిన్ (tasmin)in him
- వరివసితరి (varivasitari)dwelling
- త్వచ్చరణయోః (tvaccaraṇayoḥ)in your feet (tvat:your | caraṇayoḥ:feet)
- న (na)not
- కస్యాపి (kasyāpi)of anyone
- ఉన్నత్యై (unnatyai)for elevation
- భవతి (bhavati)becomes
- శిరసః (śirasaḥ)of the head
- త్వయి (tvayi)to you
- అవనతిః (avanatiḥ)bowing
అకాణ్డ-బ్రహ్మాణ్డ-క్షయచకిత-దేవాసురకృపా
విధేయస్యాఽఽసీద్ యస్త్రినయన విషం సంహృతవతః ।
స కల్మాషః కణ్ఠే తవ న కురుతే న శ్రియమహో
వికారోఽపి శ్లాఘ్యో భువన-భయ- భఙ్గ- వ్యసనినః ॥ ౧౪॥
విధేయస్యాఽఽసీద్ యస్త్రినయన విషం సంహృతవతః ।
స కల్మాషః కణ్ఠే తవ న కురుతే న శ్రియమహో
వికారోఽపి శ్లాఘ్యో భువన-భయ- భఙ్గ- వ్యసనినః ॥ ౧౪॥
- అకాణ్డ (akāṇḍa)uninterrupted
- బ్రహ్మాణ్డ (brahmāṇḍa)universe
- క్షయచకిత (kṣayacakita)fearful of destruction (kṣaya:destruction | cakita:fearful)
- దేవాసురకృపా (devāsurakṛpā)compassion for gods and demons (deva:gods | asura:demons | kṛpā:compassion)
- విధేయస్య (vidheyasya)of the obedient
- ఆసీత్ (āsīt)was
- యః (yaḥ)who
- త్రినయన (trinayana)three-eyed (tri:three | nayana:eye)
- విషం (viṣaṃ)poison
- సంహృతవతః (saṃhṛtavataḥ)who consumed
- స (sa)that
- కల్మాషః (kalmāṣaḥ)stain
- కణ్ఠే (kaṇṭhe)in the throat
- తవ (tava)your
- న (na)not
- కురుతే (kurute)does
- న (na)not
- శ్రియమ్ (śriyam)beauty
- అహో (aho)indeed
- వికారః (vikāraḥ)deformity
- అపి (api)even
- శ్లాఘ్యః (ślāghyaḥ)praiseworthy
- భువన (bhuvana)world
- భయ (bhaya)fear
- భఙ్గ (bhaṅga)removal
- వ్యసనినః (vyasaninaḥ)engaged in
అసిద్ధార్థా నైవ క్వచిదపి సదేవాసురనరే
నివర్తన్తే నిత్యం జగతి జయినో యస్య విశిఖాః ।
స పశ్యన్నీశ త్వామితరసురసాధారణమభూత్
స్మరః స్మర్తవ్యాత్మా న హి వశిషు పథ్యః పరిభవః ॥ ౧౫॥
నివర్తన్తే నిత్యం జగతి జయినో యస్య విశిఖాః ।
స పశ్యన్నీశ త్వామితరసురసాధారణమభూత్
స్మరః స్మర్తవ్యాత్మా న హి వశిషు పథ్యః పరిభవః ॥ ౧౫॥
- అసిద్ధార్థాః (asiddhārthāḥ)unaccomplished
- న (na)not
- ఏవ (eva)indeed
- క్వచిత్ (kvacit)anywhere
- అపి (api)even
- సదేవ-అసుర-నరే (sadeva-asura-nare)with gods, demons, men (sadeva:with gods | asura:demons | nare:men)
- నివర్తన్తే (nivartante)return
- నిత్యం (nityaṃ)always
- జగతి (jagati)in the world
- జయినః (jayinaḥ)victorious
- యస్మిన్ (yasmin)whose
- విశిఖాః (viśikhāḥ)arrows
- సః (saḥ)he
- పశ్యన్ (paśyan)seeing
- ఈశ (īśa)O Lord
- త్వామ్ (tvām)you
- ఇతర-సుర-సాధారణమ్ (itara-sura-sādhāraṇam)ordinary among other gods (itara:other | sura:gods | sādhāraṇam:ordinary)
- అభూత్ (abhūt)became
- స్మరః (smaraḥ)Cupid
- స్మర్తవ్య-ఆత్మా (smartavya-ātmā)remembered soul (smartavya:remembered | ātmā:soul)
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- వశిషు (vaśiṣu)among the controlled
- పథ్యః (pathyaḥ)beneficial
- పరిభవః (paribhavaḥ)insult
మహీ పాదాఘాతాద్ వ్రజతి సహసా సంశయపదం
పదం విష్ణోర్భ్రామ్యద్ భుజ-పరిఘ-రుగ్ణ-గ్రహ- గణమ్ ।
ముహుర్ద్యౌర్దౌస్థ్యం యాత్యనిభృత-జటా-తాడిత-తటా
జగద్రక్షాయై త్వం నటసి నను వామైవ విభుతా ॥ ౧౬॥
పదం విష్ణోర్భ్రామ్యద్ భుజ-పరిఘ-రుగ్ణ-గ్రహ- గణమ్ ।
ముహుర్ద్యౌర్దౌస్థ్యం యాత్యనిభృత-జటా-తాడిత-తటా
జగద్రక్షాయై త్వం నటసి నను వామైవ విభుతా ॥ ౧౬॥
- మహీ (mahī)earth
- పాదాఘాతాత్ (pādāghātāt)from the strike of feet (pāda:feet | āghātāt:from the strike)
- వ్రజతి (vrajati)goes
- సహసా (sahasā)suddenly
- సంశయపదం (saṃśayapadaṃ)state of doubt (saṃśaya:doubt | padam:state)
- పదం (padam)state
- విష్ణోః (viṣṇoḥ)of Vishnu
- భ్రామ్యద్ (bhrāmyad)whirling
- భుజ-పరిఘ-రుగ్ణ-గ్రహ-గణమ్ (bhuja-parigha-rugṇa-graha-gaṇam)group of planets struck by arms (bhuja:arms | parigha:mace-like | rugṇa:struck | graha:planets | gaṇam:group)
- ముహుః (muhuḥ)repeatedly
- ద్యౌః (dyauḥ)heaven
- దౌస్థ్యం (dausthyaṃ)misery
- యాతి (yāti)goes
- అనిభృత-జటా-తాడిత-తటా (anibhṛta-jaṭā-tāḍita-taṭā)banks struck by matted locks (anibhṛta:agitated | jaṭā:matted locks | tāḍita:struck | taṭā:banks)
- జగద్రక్షాయై (jagadrakṣāyai)for protecting the world (jagat:world | rakṣāyai:for protecting)
- త్వం (tvaṃ)you
- నటసి (naṭasi)dance
- నను (nanu)indeed
- వామైవ (vāmaiva)strangely
- విభుతా (vibhutā)glorious act
వియద్వ్యాపీ తారా-గణ-గుణిత-ఫేనోద్గమ-రుచిః
ప్రవాహో వారాం యః పృషతలఘుదృష్టః శిరసి తే ।
జగద్ద్వీపాకారం జలధివలయం తేన కృతమితి
అనేనైవోన్నేయం ధృతమహిమ దివ్యం తవ వపుః ॥ ౧౭॥
ప్రవాహో వారాం యః పృషతలఘుదృష్టః శిరసి తే ।
జగద్ద్వీపాకారం జలధివలయం తేన కృతమితి
అనేనైవోన్నేయం ధృతమహిమ దివ్యం తవ వపుః ॥ ౧౭॥
- వియద్వ్యాపీ (viyadvyāpī)pervading the sky (viyat:sky | vyāpī:pervading)
- తారా-గణ-గుణిత-ఫేనోద్గమ-రుచిః (tārā-gaṇa-guṇita-phenodgama-ruciḥ)charm enhanced by star groups (tārā:stars | gaṇa:group | guṇita:enhanced | phena:foam | udgama:emergence | ruciḥ:charm)
- ప్రవాహః (pravāhaḥ)flow
- వారాం (vārāṃ)of waters
- యః (yaḥ)which
- పృషతలఘుదృష్టః (pṛṣatalaghudṛṣṭaḥ)seen as a droplet (pṛṣata:droplet | laghu:small | dṛṣṭaḥ:seen)
- శిరసి (śirasi)on the head
- తే (te)your
- జగద్ద్వీపాకారం (jagaddvīpākāraṃ)world-island form (jagat:world | dvīpa:island | ākāraṃ:form)
- జలధివలయం (jaladhivalayaṃ)ocean circle (jaladhi:ocean | valayaṃ:circle)
- తేన (tena)by that
- కృతమితి (kṛtamiti)is made (kṛtam:made | iti:thus)
- అనేనైవోన్నేయం (anenaivonneyaṃ)by this itself inferred (anena:by this | eva:itself | unneyam:inferred)
- ధృతమహిమ (dhṛtamahima)bearing greatness (dhṛta:bearing | mahima:greatness)
- దివ్యం (divyaṃ)divine
- తవ (tava)your
- వపుః (vapuḥ)form
రథః క్షోణీ యన్తా శతధృతిరగేన్ద్రో ధనురథో
రథాఙ్గే చన్ద్రార్కౌ రథ-చరణ-పాణిః శర ఇతి ।
దిధక్షోస్తే కోఽయం త్రిపురతృణమాడమ్బర విధిః
విధేయైః క్రీడన్త్యో న ఖలు పరతన్త్రాః ప్రభుధియః ॥ ౧౮॥
రథాఙ్గే చన్ద్రార్కౌ రథ-చరణ-పాణిః శర ఇతి ।
దిధక్షోస్తే కోఽయం త్రిపురతృణమాడమ్బర విధిః
విధేయైః క్రీడన్త్యో న ఖలు పరతన్త్రాః ప్రభుధియః ॥ ౧౮॥
- రథః (rathaḥ)chariot
- క్షోణీ (kṣoṇī)earth
- యన్తా (yantā)charioteer
- శతధృతిః (śatadhṛtiḥ)Brahma
- అగేన్ద్రః (agendraḥ)Meru mountain
- ధనుః (dhanuḥ)bow
- అథ (atha)then
- రథాఙ్గే (rathāṅge)parts of the chariot (ratha:chariot | aṅge:parts)
- చన్ద్రార్కౌ (candrārkau)moon and sun (candra:moon | arka:sun)
- రథ-చరణ-పాణిః (ratha-caraṇa-pāṇiḥ)chariot-wheel holder (ratha:chariot | caraṇa:wheel | pāṇiḥ:holder)
- శరః (śaraḥ)arrow
- ఇతి (iti)thus
- దిధక్షోః (didhakṣoḥ)desiring to burn
- తే (te)your
- కః (kaḥ)what
- అయమ్ (ayam)this
- త్రిపురతృణమ్ (tripuratṛṇam)three cities as grass (tripura:three cities | tṛṇam:grass)
- ఆడమ్బర (āḍambara)demonstrative show
- విధిః (vidhiḥ)method
- విధేయైః (vidheyaiḥ)by subordinates
- క్రీడన్త్యః (krīḍantyaḥ)playing
- న (na)not
- ఖలు (khalu)indeed
- పరతన్త్రాః (paratantrāḥ)dependent
- ప్రభుధియః (prabhudhiyaḥ)minds of the lord (prabhu:lord | dhiyaḥ:minds)
హరిస్తే సాహస్రం కమల బలిమాధాయ పదయోః
యదేకోనే తస్మిన్ నిజముదహరన్నేత్రకమలమ్ ।
గతో భక్త్యుద్రేకః పరిణతిమసౌ చక్రవపుషః
త్రయాణాం రక్షాయై త్రిపురహర జాగర్తి జగతామ్ ॥ ౧౯॥
యదేకోనే తస్మిన్ నిజముదహరన్నేత్రకమలమ్ ।
గతో భక్త్యుద్రేకః పరిణతిమసౌ చక్రవపుషః
త్రయాణాం రక్షాయై త్రిపురహర జాగర్తి జగతామ్ ॥ ౧౯॥
- హరిః (hariḥ)Vishnu
- తే (te)your
- సాహస్రం (sāhasraṃ)thousand
- కమల (kamala)lotuses
- బలిమ్ (balim)offering
- ఆధాయ (ādhāya)having placed
- పదయోః (padayoḥ)at the feet
- యత్ (yat)which
- ఏకోనే (ekone)one less
- తస్మిన్ (tasmin)in that
- నిజమ్ (nijam)own
- ఉదహరన్ (udaharan)uttering
- నేత్రకమలమ్ (netrakamalam)eye as lotus (netra:eye | kamalam:lotus)
- గతః (gataḥ)gone
- భక్త్యుద్రేకః (bhaktyudrekaḥ)intense devotion (bhakti:devotion | udrekaḥ:intensity)
- పరిణతిమ్ (pariṇatim)transformation
- అసౌ (asau)this
- చక్రవపుషః (cakravapuṣaḥ)form of a wheel (cakra:wheel | vapuṣaḥ:form of)
- త్రయాణాం (trayāṇāṃ)of the three
- రక్షాయై (rakṣāyai)for protection
- త్రిపురహర (tripurahara)destroyer of Tripura (tri:three | pura:cities | hara:destroyer)
- జాగర్తి (jāgarti)awakens
- జగతామ్ (jagatām)of the worlds
క్రతౌ సుప్తే జాగ్రత్ త్వమసి ఫలయోగే క్రతుమతాం
క్వ కర్మ ప్రధ్వస్తం ఫలతి పురుషారాధనమృతే ।
అతస్త్వాం సమ్ప్రేక్ష్య క్రతుషు ఫలదాన-ప్రతిభువం
శ్రుతౌ శ్రద్ధాం బధ్వా దృఢపరికరః కర్మసు జనః ॥ ౨౦॥
క్వ కర్మ ప్రధ్వస్తం ఫలతి పురుషారాధనమృతే ।
అతస్త్వాం సమ్ప్రేక్ష్య క్రతుషు ఫలదాన-ప్రతిభువం
శ్రుతౌ శ్రద్ధాం బధ్వా దృఢపరికరః కర్మసు జనః ॥ ౨౦॥
- క్రతౌ (kratau)in the sacrifice
- సుప్తే (supte)asleep
- జాగ్రత్ (jāgrat)awake
- త్వమ్ (tvam)you
- అసి (asi)are
- ఫలయోగే (phalayoge)in the connection with results (phala:result | yoge:in the connection)
- క్రతుమతాం (kratumatām)of the sacrificers (kratu:sacrifice | matām:of those having)
- క్వ (kva)where
- కర్మ (karma)action
- ప్రధ్వస్తం (pradhvastaṃ)destroyed
- ఫలతి (phalati)bears fruit
- పురుషారాధనమృతే (puruṣārādhanamṛte)without worship of the Supreme (puruṣa:Supreme Person | ārādhana:worship | mṛte:without)
- అతః (ataḥ)therefore
- త్వాం (tvāṃ)you
- సమ్ప్రేక్ష్య (samprekṣya)seeing
- క్రతుషు (kratuṣu)in sacrifices
- ఫలదాన-ప్రతిభువం (phaladāna-pratibhuvaṃ)guarantor of fruit-giving (phala:fruit | dāna:giving | pratibhuvaṃ:guarantor)
- శ్రుతౌ (śrutau)in the Vedas
- శ్రద్ధాం (śraddhāṃ)faith
- బధ్వా (badhvā)having bound
- దృఢపరికరః (dṛḍhaparikaraḥ)firmly engaged (dṛḍha:firm | parikaraḥ:engaged)
- కర్మసు (karmasu)in actions
- జనః (janaḥ)people
క్రియాదక్షో దక్షః క్రతుపతిరధీశస్తనుభృతాం
ఋషీణామార్త్విజ్యం శరణద సదస్యాః సుర-గణాః ।
క్రతుభ్రంశస్త్వత్తః క్రతుఫల-విధాన-వ్యసనినః
ధ్రువం కర్తుం శ్రద్ధా విధురమభిచారాయ హి మఖాః ॥ ౨౧॥
ఋషీణామార్త్విజ్యం శరణద సదస్యాః సుర-గణాః ।
క్రతుభ్రంశస్త్వత్తః క్రతుఫల-విధాన-వ్యసనినః
ధ్రువం కర్తుం శ్రద్ధా విధురమభిచారాయ హి మఖాః ॥ ౨౧॥
- క్రియాదక్షః (kriyādakṣaḥ)skilled in rituals (kriyā:rituals | dakṣaḥ:skilled)
- దక్షః (dakṣaḥ)Daksha
- క్రతుపతిః (kratupatiḥ)lord of sacrifices (kratu:sacrifice | patiḥ:lord)
- అధీశః (adhīśaḥ)supreme lord
- తనుభృతామ్ (tanubhṛtām)of embodied beings (tanu:body | bhṛtām:of those who bear)
- ఋషీణామ్ (ṛṣīṇām)of sages
- ఆర్త్విజ్యం (ārtvijyaṃ)priesthood
- శరణద (śaraṇada)O protector
- సదస్యాః (sadasyāḥ)participants
- సుర-గణాః (sura-gaṇāḥ)groups of gods (sura:god | gaṇāḥ:groups)
- క్రతుభ్రంశః (kratubhraṃśaḥ)sacrifice destruction (kratu:sacrifice | bhraṃśaḥ:destruction)
- త్వత్తః (tvattaḥ)from you
- క్రతుఫల-విధాన-వ్యసనినః (kratuphala-vidhāna-vyasaninaḥ)obsessed with sacrifice results (kratu:sacrifice | phala:result | vidhāna:arrangement | vyasaninaḥ:obsessed)
- ధ్రువం (dhruvaṃ)certainly
- కర్తుం (kartuṃ)to perform
- శ్రద్ధా (śraddhā)faith
- విధురమ్ (vidhuram)lacking
- అభిచారాయ (abhicārāya)for counter-productive
- హి (hi)indeed
- మఖాః (makhāḥ)sacrifices
ప్రజానాథం నాథ ప్రసభమభికం స్వాం దుహితరం
గతం రోహిద్ భూతాం రిరమయిషుమృష్యస్య వపుషా ।
ధనుష్పాణేర్యాతం దివమపి సపత్రాకృతమముం
త్రసన్తం తేఽద్యాపి త్యజతి న మృగవ్యాధరభసః ॥ ౨౨॥
గతం రోహిద్ భూతాం రిరమయిషుమృష్యస్య వపుషా ।
ధనుష్పాణేర్యాతం దివమపి సపత్రాకృతమముం
త్రసన్తం తేఽద్యాపి త్యజతి న మృగవ్యాధరభసః ॥ ౨౨॥
- ప్రజానాథం (prajānāthaṃ)Protector of beings (prajā:beings | nāthaṃ:protector)
- నాథ (nātha)O Lord
- ప్రసభమ్ (prasabham)forcefully
- అభికం (abhikaṃ)towards
- స్వాం (svāṃ)own
- దుహితరం (duhitaraṃ)daughter
- గతం (gataṃ)went
- రోహిద్ (rohid)female deer
- భూతాం (bhūtāṃ)having become
- రిరమయిషుమ్ (riramayiṣum)desiring to enjoy
- ఋష్యస్య (ṛṣyasya)of a male deer
- వపుషా (vapuṣā)with the form
- ధనుష్పాణేః (dhanuṣpāṇeḥ)with bow in hand (dhanuṣ:bow | pāṇeḥ:in hand)
- యాతం (yātaṃ)went
- దివమ్ (divam)to the sky
- అపి (api)even
- సపత్రాకృతమ్ (sapatrākṛtam)made with wings (sa:with | patra:wings | ākṛtam:made)
- అముమ్ (amum)him
- త్రసన్తం (trasantaṃ)frightened
- తే (te)by you
- అద్యాపి (adyāpi)even today
- త్యజతి (tyajati)leaves
- న (na)not
- మృగవ్యాధరభసః (mṛgavyādharabhasaḥ)hunter's force (mṛga:deer | vyādha:hunter | rabhasaḥ:force)
స్వలావణ్యాశంసా ధృతధనుషమహ్నాయ తృణవత్
పురః ప్లుష్టం దృష్ట్వా పురమథన పుష్పాయుధమపి ।
యది స్త్రైణం దేవీ యమనిరత-దేహార్ధ-ఘటనాత్
అవైతి త్వామద్ధా బత వరద ముగ్ధా యువతయః ॥ ౨౩॥
పురః ప్లుష్టం దృష్ట్వా పురమథన పుష్పాయుధమపి ।
యది స్త్రైణం దేవీ యమనిరత-దేహార్ధ-ఘటనాత్
అవైతి త్వామద్ధా బత వరద ముగ్ధా యువతయః ॥ ౨౩॥
- స్వలావణ్యాశంసా (svalāvaṇyāśaṃsā)desire for own beauty (sva:own | lāvaṇya:beauty | āśaṃsā:desire)
- ధృతధనుషమ్ (dhṛtadhanuṣam)holding the bow (dhṛta:holding | dhanuṣam:bow)
- అహ్నాయ (ahnāya)to the day
- తృణవత్ (tṛṇavat)like grass
- పురః (puraḥ)before
- ప్లుష్టం (pluṣṭam)burnt
- దృష్ట్వా (dṛṣṭvā)having seen
- పురమథన (puramathana)destroyer of cities (pura:cities | mathana:destroyer)
- పుష్పాయుధమ్ (puṣpāyudham)flower-weaponed (puṣpa:flower | āyudham:weapon)
- అపి (api)even
- యది (yadi)if
- స్త్రైణమ్ (straiṇam)womanly
- దేవీ (devī)goddess
- యమనిరత (yamanirata)engaged in control (yama:control | nirata:engaged)
- దేహార్ధ (dehārdha)half of the body (deha:body | ardha:half)
- ఘటనాత్ (ghaṭanāt)due to union
- అవైతి (avaiti)considers
- త్వామ్ (tvām)you
- అద్ధా (addhā)certainly
- బత (bata)alas
- వరద (varada)boon-giver
- ముగ్ధా (mugdhā)deluded
- యువతయః (yuvatayaḥ)young women
శ్మశానేష్వాక్రీడా స్మరహర పిశాచాః సహచరాః
చితా-భస్మాలేపః స్రగపి నృకరోటీ-పరికరః ।
అమఙ్గల్యం శీలం తవ భవతు నామైవమఖిలం
తథాపి స్మర్తౄణాం వరద పరమం మఙ్గలమసి ॥ ౨౪॥
చితా-భస్మాలేపః స్రగపి నృకరోటీ-పరికరః ।
అమఙ్గల్యం శీలం తవ భవతు నామైవమఖిలం
తథాపి స్మర్తౄణాం వరద పరమం మఙ్గలమసి ॥ ౨౪॥
- శ్మశానేషు (śmaśāneṣu)in the cremation grounds
- ఆక్రీడా (ākrīḍā)play
- స్మరహర (smarahara)destroyer of Cupid (smara:Cupid | hara:destroyer)
- పిశాచాః (piśācāḥ)ghosts
- సహచరాః (sahacarāḥ)companions
- చితా-భస్మాలేపః (citā-bhasmālepaḥ)smeared with ashes (citā:funeral pyre | bhasma:ashes | ālepaḥ:smeared)
- స్రగపి (sragapi)garland also (srag:garland | api:also)
- నృకరోటీ-పరికరః (nṛkaroṭī-parikaraḥ)adorned with skulls (nṛ:human | karoṭī:skull | parikaraḥ:adorned)
- అమఙ్గల్యమ్ (amaṅgalyam)inauspicious
- శీలం (śīlaṃ)character
- తవ (tava)your
- భవతు (bhavatu)let it be
- నామ (nāma)indeed
- ఏవమ్ (evam)thus
- అఖిలం (akhilaṃ)entirely
- తథాపి (tathāpi)nevertheless
- స్మర్తౄణాం (smartṝṇāṃ)of those who remember
- వరద (varada)boon giver
- పరమం (paramaṃ)supreme
- మఙ్గలమ్ (maṅgalam)auspiciousness
- అసి (asi)you are
మనః ప్రత్యక్ చిత్తే సవిధమవిధాయాత్త-మరుతః
ప్రహృష్యద్రోమాణః ప్రమద-సలిలోత్సఙ్గతి-దృశః ।
యదాలోక్యాహ్లాదం హ్రద ఇవ నిమజ్యామృతమయే
దధత్యన్తస్తత్త్వం కిమపి యమినస్తత్ కిల భవాన్ ॥ ౨౫॥
ప్రహృష్యద్రోమాణః ప్రమద-సలిలోత్సఙ్గతి-దృశః ।
యదాలోక్యాహ్లాదం హ్రద ఇవ నిమజ్యామృతమయే
దధత్యన్తస్తత్త్వం కిమపి యమినస్తత్ కిల భవాన్ ॥ ౨౫॥
- మనః (manaḥ)mind
- ప్రత్యక్ (pratyak)inward
- చిత్తే (citte)in the consciousness
- సవిధమ్ (savidham)together
- అవిధాయ (avidhāya)without placing
- ఆత్త (ātta)controlled
- మరుతః (marutaḥ)breaths
- ప్రహృష్యద్రోమాణః (prahṛṣyadromāṇaḥ)with hair standing on end (prahṛṣyat:thrilled | romāṇaḥ:hair)
- ప్రమద-సలిలోత్సఙ్గతి-దృశః (pramada-salilotsaṅgati-dṛśaḥ)eyes filled with tears of joy (pramada:joy | salila:water | utsaṅgati:overflowing | dṛśaḥ:eyes)
- యదాలోక్య (yadālokya)having seen which
- ఆహ్లాదం (āhlādam)bliss
- హ్రద (hrada)lake
- ఇవ (iva)like
- నిమజ్య (nimajya)immersed
- అమృతమయే (amṛtamaye)in nectar (amṛta:nectar | maye:in)
- దధతి (dadhati)hold
- అన్తః (antaḥ)within
- తత్త్వం (tattvam)truth
- కిమపి (kimapi)something
- యమినః (yaminaḥ)ascetics
- తత్ (tat)that
- కిల (kila)indeed
- భవాన్ (bhavān)you
త్వమర్కస్త్వం సోమస్త్వమసి పవనస్త్వం హుతవహః
త్వమాపస్త్వం వ్యోమ త్వము ధరణిరాత్మా త్వమితి చ ।
పరిచ్ఛిన్నామేవం త్వయి పరిణతా బిభ్రతి గిరం
న విద్మస్తత్తత్త్వం వయమిహ తు యత్ త్వం న భవసి ॥ ౨౬॥
త్వమాపస్త్వం వ్యోమ త్వము ధరణిరాత్మా త్వమితి చ ।
పరిచ్ఛిన్నామేవం త్వయి పరిణతా బిభ్రతి గిరం
న విద్మస్తత్తత్త్వం వయమిహ తు యత్ త్వం న భవసి ॥ ౨౬॥
- త్వమ్ (tvam)you
- అర్కః (arkaḥ)sun
- త్వమ్ (tvam)you
- సోమః (somaḥ)moon
- త్వమ్ (tvam)you
- అసి (asi)are
- పవనః (pavanaḥ)air
- త్వమ్ (tvam)you
- హుతవహః (hutavahaḥ)fire
- త్వమ్ (tvam)you
- ఆపః (āpaḥ)water
- త్వమ్ (tvam)you
- వ్యోమ (vyoma)sky
- త్వమ్ (tvam)you
- ధరణిః (dharaṇiḥ)earth
- ఆత్మా (ātmā)self
- త్వమ్ (tvam)you
- ఇతి (iti)thus
- చ (ca)and
- పరిచ్ఛిన్నామ్ (paricchinnām)limited
- ఏవమ్ (evam)thus
- త్వయి (tvayi)in you
- పరిణతా (pariṇatā)transformed
- బిభ్రతి (bibhrati)bear
- గిరం (giraṃ)words
- న (na)not
- విద్మః (vidmaḥ)know
- తత్తత్త్వం (tattattvaṃ)that essence (tat:that | tattvaṃ:essence)
- వయమ్ (vayam)we
- ఇహ (iha)here
- తు (tu)but
- యత్ (yat)which
- త్వమ్ (tvam)you
- న (na)not
- భవసి (bhavasi)are
త్రయీం తిస్రో వృత్తీస్త్రిభువనమథో త్రీనపి సురాన్
అకారాద్యైర్వర్ణైస్త్రిభిరభిదధత్ తీర్ణవికృతి ।
తురీయం తే ధామ ధ్వనిభిరవరున్ధానమణుభిః
సమస్త-వ్యస్తం త్వాం శరణద గృణాత్యోమితి పదమ్ ॥ ౨౭॥
అకారాద్యైర్వర్ణైస్త్రిభిరభిదధత్ తీర్ణవికృతి ।
తురీయం తే ధామ ధ్వనిభిరవరున్ధానమణుభిః
సమస్త-వ్యస్తం త్వాం శరణద గృణాత్యోమితి పదమ్ ॥ ౨౭॥
- త్రయీం (trayīṃ)threefold
- తిస్రః (tisraḥ)three
- వృత్తిః (vṛttiḥ)states
- త్రిభువనమ్ (tribhuvanam)three worlds (tri:three | bhuvanam:worlds)
- అథ (atha)and
- త్రీన్ (trīn)three
- అపి (api)also
- సురాన్ (surān)gods
- అకారాద్యైః (akārādyaiḥ)beginning with 'a' (akāra:'a' | ādyaiḥ:beginning with)
- వర్ణైః (varṇaiḥ)letters
- త్రిభిః (tribhiḥ)by three
- అభిదధత్ (abhidadhat)expressing
- తీర్ణవికృతి (tīrṇavikṛti)transcending change (tīrṇa:transcending | vikṛti:change)
- తురీయమ్ (turīyam)fourth state
- తే (te)your
- ధామ (dhāma)abode
- ధ్వనిభిః (dhvanibhiḥ)by sounds
- అవరున్ధాన (avarundhāna)encompassing
- మణుభిః (maṇubhiḥ)by atoms
- సమస్త-వ్యస్తమ్ (samasta-vyastam)entire and distinct (samasta:entire | vyastam:distinct)
- త్వామ్ (tvām)you
- శరణద (śaraṇada)grantor of refuge (śaraṇa:refuge | da:giver)
- గృణాతి (gṛṇāti)praises
- ఓమ్ (om)OM
- ఇతి (iti)thus
- పదమ్ (padam)word
భవః శర్వో రుద్రః పశుపతిరథోగ్రః సహమహాన్
తథా భీమేశానావితి యదభిధానాష్టకమిదమ్ ।
అముష్మిన్ ప్రత్యేకం ప్రవిచరతి దేవ శ్రుతిరపి
ప్రియాయాస్మైధామ్నే ప్రణిహిత-నమస్యోఽస్మి భవతే ॥ ౨౮॥
తథా భీమేశానావితి యదభిధానాష్టకమిదమ్ ।
అముష్మిన్ ప్రత్యేకం ప్రవిచరతి దేవ శ్రుతిరపి
ప్రియాయాస్మైధామ్నే ప్రణిహిత-నమస్యోఽస్మి భవతే ॥ ౨౮॥
- భవః (bhavaḥ)Bhava
- శర్వః (śarvaḥ)Sharva
- రుద్రః (rudraḥ)Rudra
- పశుపతిః (paśupatiḥ)Pashupati
- అథ (atha)and
- ఉగ్రః (ugraḥ)Ugra
- సహమహాన్ (sahamahān)Sahamahān
- తథా (tathā)also
- భీమేశానౌ (bhīmeśānau)Bhima and Ishana (bhīma:Bhima | īśāna:Ishana)
- ఇతి (iti)thus
- యద్ (yad)which
- అభిధానాష్టకమ్ (abhidhānāṣṭakam)eightfold names (abhidhāna:names | aṣṭakam:eightfold)
- ఇదమ్ (idam)this
- అముష్మిన్ (amuṣmin)in this
- ప్రత్యేకం (pratyekaṃ)individually
- ప్రవిచరతి (pravicarati)discusses
- దేవ (deva)O God
- శ్రుతిః (śrutiḥ)Vedas
- అపి (api)also
- ప్రియాయ (priyāya)dear
- అస్మై (asmai)to this
- ధామ్నే (dhāmne)abode
- ప్రణిహిత-నమస్యః (praṇihita-namasyaḥ)salutation offered (praṇihita:offered | namasyaḥ:salutation)
- అస్మి (asmi)I am
- భవతే (bhavate)to you
నమో నేదిష్ఠాయ ప్రియదవ దవిష్ఠాయ చ నమః
నమః క్షోదిష్ఠాయ స్మరహర మహిష్ఠాయ చ నమః ।
నమో వర్షిష్ఠాయ త్రినయన యవిష్ఠాయ చ నమః
నమః సర్వస్మై తే తదిదమతిసర్వాయ చ నమః ॥ ౨౯॥
నమః క్షోదిష్ఠాయ స్మరహర మహిష్ఠాయ చ నమః ।
నమో వర్షిష్ఠాయ త్రినయన యవిష్ఠాయ చ నమః
నమః సర్వస్మై తే తదిదమతిసర్వాయ చ నమః ॥ ౨౯॥
- నమః (namaḥ)salutations
- నేదిష్ఠాయ (nediṣṭhāya)to the nearest
- ప్రియదవ (priyadava)forest-lover (priya:beloved | dava:forest)
- దవిష్ఠాయ (daviṣṭhāya)to the farthest
- చ (ca)and
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
- క్షోదిష్ఠాయ (kṣodiṣṭhāya)to the minutest
- స్మరహర (smarahara)destroyer of Cupid (smara:Cupid | hara:destroyer)
- మహిష్ఠాయ (mahiṣṭhāya)to the biggest
- చ (ca)and
- నమః (namaḥ)salutations
- నమో (namo)salutations
- వర్షిష్ఠాయ (varṣiṣṭhāya)to the oldest
- త్రినయన (trinayana)three-eyed one (tri:three | nayana:eye)
- యవిష్ఠాయ (yaviṣṭhāya)to the youngest
- చ (ca)and
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
- సర్వస్మై (sarvasmai)to everything
- తే (te)to you
- తదిదమ్ (tadidam)this
- అతిసర్వాయ (atisarvāya)beyond everything
- చ (ca)and
- నమః (namaḥ)salutations
బహుల-రజసే విశ్వోత్పత్తౌ భవాయ నమో నమః
ప్రబల-తమసే తత్ సంహారే హరాయ నమో నమః ।
జన-సుఖకృతే సత్త్వోద్రిక్తౌ మృడాయ నమో నమః
ప్రమహసి పదే నిస్త్రైగుణ్యే శివాయ నమో నమః ॥ ౩౦॥
ప్రబల-తమసే తత్ సంహారే హరాయ నమో నమః ।
జన-సుఖకృతే సత్త్వోద్రిక్తౌ మృడాయ నమో నమః
ప్రమహసి పదే నిస్త్రైగుణ్యే శివాయ నమో నమః ॥ ౩౦॥
- బహుల-రజసే (bahula-rajase)abundant in rajas (bahula:abundant | rajase:in rajas)
- విశ్వోత్పత్తౌ (viśvotpattau)in the creation of the world (viśva:world | utpattau:in creation)
- భవాయ (bhavāya)to Bhava
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
- ప్రబల-తమసే (prabala-tamase)strong in tamas (prabala:strong | tamase:in tamas)
- తత్ (tat)that
- సంహారే (saṃhāre)in destruction
- హరాయ (harāya)to Hara
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
- జన-సుఖకృతే (jana-sukhakṛte)for the happiness of people (jana:people | sukhakṛte:for happiness)
- సత్త్వోద్రిక్తౌ (sattvodriktau)in the abundance of sattva (sattva:sattva | udriktau:in abundance)
- మృడాయ (mṛḍāya)to Mṛḍa
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
- ప్రమహసి (pramahasi)in the supreme
- పదే (pade)in the state
- నిస్త్రైగుణ్యే (nistraiguṇye)beyond three qualities (nis:beyond | trai:three | guṇye:qualities)
- శివాయ (śivāya)to Shiva
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
కృశ-పరిణతి-చేతః క్లేశవశ్యం క్వ చేదం
క్వ చ తవ గుణ-సీమోల్లఙ్ఘినీ శశ్వదృద్ధిః ।
ఇతి చకితమమన్దీకృత్య మాం భక్తిరాధాద్
వరద చరణయోస్తే వాక్య-పుష్పోపహారమ్ ॥ ౩౧॥
క్వ చ తవ గుణ-సీమోల్లఙ్ఘినీ శశ్వదృద్ధిః ।
ఇతి చకితమమన్దీకృత్య మాం భక్తిరాధాద్
వరద చరణయోస్తే వాక్య-పుష్పోపహారమ్ ॥ ౩౧॥
- కృశ (kṛśa)thin
- పరిణతి (pariṇati)matured
- చేతః (cetaḥ)mind
- క్లేశవశ్యమ్ (kleśavaśyam)subject to suffering (kleśa:suffering | vaśyam:subject to)
- క్వ (kva)where
- చ (ca)and
- ఇదం (idaṃ)this
- క్వ (kva)where
- చ (ca)and
- తవ (tava)your
- గుణ (guṇa)qualities
- సీమోల్లఙ్ఘినీ (sīmollaṅghinī)transcending limits (sīmā:limit | ullaṅghinī:transcending)
- శశ్వదృద్ధిః (śaśvadṛddhiḥ)ever-increasing prosperity (śaśvat:ever | ṛddhiḥ:prosperity)
- ఇతి (iti)thus
- చకితమ్ (cakitam)fearful
- అమన్దీకృత్య (amandīkṛtya)making not slow (amanda:not slow | kṛtya:making)
- మామ్ (mām)me
- భక్తిః (bhaktiḥ)devotion
- ఆధాత్ (ādhāt)placed
- వరద (varada)boon-giver
- చరణయోః (caraṇayoḥ)at the feet
- తే (te)your
- వాక్య (vākya)words
- పుష్పోపహారమ్ (puṣpopahāram)floral offering (puṣpa:flower | upahāram:offering)
అసిత-గిరి-సమం స్యాత్ కజ్జలం సిన్ధు-పాత్రే
సుర-తరువర-శాఖా లేఖనీ పత్రముర్వీ ।
లిఖతి యది గృహీత్వా శారదా సర్వకాలం
తదపి తవ గుణానామీశ పారం న యాతి ॥ ౩౨॥
సుర-తరువర-శాఖా లేఖనీ పత్రముర్వీ ।
లిఖతి యది గృహీత్వా శారదా సర్వకాలం
తదపి తవ గుణానామీశ పారం న యాతి ॥ ౩౨॥
- అసిత (asita)dark
- గిరి (giri)mountain
- సమం (samaṃ)equal to
- స్యాత్ (syāt)may be
- కజ్జలం (kajjalaṃ)ink
- సిన్ధు (sindhu)ocean
- పాత్రే (pātre)in the pot
- సుర (sura)divine
- తరువర (taruvara)best divine tree (taru:tree | vara:best)
- శాఖా (śākhā)branch
- లేఖనీ (lekhanī)pen
- పత్రమ్ (patram)paper
- ఉర్వీ (urvī)earth
- లిఖతి (likhati)writes
- యది (yadi)if
- గృహీత్వా (gṛhītvā)having taken
- శారదా (śāradā)Saraswati
- సర్వకాలం (sarvakālaṃ)all the time (sarva:all | kālaṃ:time)
- తదపి (tadapi)even then
- తవ (tava)your
- గుణానామ్ (guṇānām)qualities
- ఈశ (īśa)O Lord
- పారం (pāraṃ)limit
- న (na)not
- యాతి (yāti)reaches
అసుర-సుర-మునీన్ద్రైరర్చితస్యేన్దు-మౌలేః
గ్రథిత-గుణమహిమ్నో నిర్గుణస్యేశ్వరస్య ।
సకల-గణ-వరిష్ఠః పుష్పదన్తాభిధానః
రుచిరమలఘువృత్తైః స్తోత్రమేతచ్చకార ॥ ౩౩॥
గ్రథిత-గుణమహిమ్నో నిర్గుణస్యేశ్వరస్య ।
సకల-గణ-వరిష్ఠః పుష్పదన్తాభిధానః
రుచిరమలఘువృత్తైః స్తోత్రమేతచ్చకార ॥ ౩౩॥
- అసుర (asura)demon
- సుర (sura)god
- మునీన్ద్రైః (munīndraiḥ)by the great sages (muni:sage | indra:great)
- అర్చితస్య (arcitasya)worshipped
- ఇన్దు-మౌలేః (indu-mauleḥ)of the moon-crested (indu:moon | mauli:crest)
- గ్రథిత-గుణమహిమ్నః (grathita-guṇamahimnaḥ)of bound virtues and greatness (grathita:bound | guṇa:virtue | mahima:greatness)
- నిర్గుణస్య (nirguṇasya)of the attributeless
- ఈశ్వరస్య (īśvarasya)of the lord
- సకల-గణ-వరిష్ఠః (sakala-gaṇa-variṣṭhaḥ)best among all groups (sakala:all | gaṇa:groups | variṣṭha:best)
- పుష్పదన్తాభిధానః (puṣpadantābhidhānaḥ)named Pushpadanta (puṣpadanta:Pushpadanta | abhidhāna:named)
- రుచిరమలఘువృత్తైః (ruciramalaghuvṛttaiḥ)with charming, not short metres (rucira:charming | alaghu:not short | vṛttaiḥ:metres)
- స్తోత్రమ్ (stotram)hymn
- ఏతత్ (etat)this
- చకార (cakāra)composed
అహరహరనవద్యం ధూర్జటేః స్తోత్రమేతత్
పఠతి పరమభక్త్యా శుద్ధ-చిత్తః పుమాన్ యః ।
స భవతి శివలోకే రుద్రతుల్యస్తథాఽత్ర
ప్రచురతర-ధనాయుః పుత్రవాన్ కీర్తిమాంశ్చ ॥ ౩౪॥
పఠతి పరమభక్త్యా శుద్ధ-చిత్తః పుమాన్ యః ।
స భవతి శివలోకే రుద్రతుల్యస్తథాఽత్ర
ప్రచురతర-ధనాయుః పుత్రవాన్ కీర్తిమాంశ్చ ॥ ౩౪॥
- అహరహరనవద్యం (aharaharanavadyaṃ)daily faultless (ahara:daily | anavadyaṃ:faultless)
- ధూర్జటేః (dhūrjaṭeḥ)of Dhūrjaṭi (Shiva)
- స్తోత్రమేతత్ (stotrametat)this hymn (stotram:hymn | etat:this)
- పఠతి (paṭhati)reads
- పరమభక్త్యా (paramabhaktyā)with great devotion (parama:great | bhaktyā:with devotion)
- శుద్ధ-చిత్తః (śuddha-cittaḥ)pure-minded (śuddha:pure | cittaḥ:mind)
- పుమాన్ (pumān)man
- యః (yaḥ)who
- స (sa)he
- భవతి (bhavati)becomes
- శివలోకే (śivaloke)in Shiva's domain (śiva:Shiva | loke:in the domain)
- రుద్రతుల్యః (rudratulyaḥ)equal to Rudra (rudra:Rudra | tulyaḥ:equal to)
- తథాఽత్ర (tathā'tra)and here (tathā:and | atra:here)
- ప్రచురతర-ధనాయుః (pracuratara-dhanāyuḥ)abundant wealth and life (pracuratara:abundant | dhana:wealth | āyuḥ:life)
- పుత్రవాన్ (putravān)endowed with children
- కీర్తిమాంశ్చ (kīrtimāṃśca)and famous (kīrtimān:famous | ca:and)
మహేశాన్నాపరో దేవో మహిమ్నో నాపరా స్తుతిః ।
అఘోరాన్నాపరో మన్త్రో నాస్తి తత్త్వం గురోః పరమ్ ॥ ౩౫॥
అఘోరాన్నాపరో మన్త్రో నాస్తి తత్త్వం గురోః పరమ్ ॥ ౩౫॥
- మహేశాత్ (maheśāt)than Mahesha
- న (na)not
- అపరో (aparo)higher
- దేవః (devaḥ)God
- మహిమ్నః (mahimnaḥ)than greatness
- న (na)not
- అపరః (aparaḥ)better
- స్తుతిః (stutiḥ)hymn
- అఘోరాత్ (aghorāt)than Aghora
- న (na)not
- అపరో (aparo)greater
- మన్త్రః (mantraḥ)mantra
- నాస్తి (nāsti)there is not
- తత్త్వమ్ (tattvam)truth
- గురోః (guroḥ)than teacher's
- పరమ్ (param)beyond
దీక్షా దానం తపస్తీర్థం జ్ఞానం యాగాదికాః క్రియాః ।
మహిమ్నస్తవ పాఠస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్ ॥ ౩౬॥
మహిమ్నస్తవ పాఠస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్ ॥ ౩౬॥
- దీక్షా (dīkṣā)initiation
- దానం (dānaṃ)charity
- తపః (tapaḥ)penance
- తీర్థం (tīrthaṃ)pilgrimage
- జ్ఞానం (jñānaṃ)spiritual knowledge
- యాగాదికాః (yāgādikāḥ)sacrifices and similar acts (yāga:sacrifice | ādikāḥ:and similar acts)
- క్రియాః (kriyāḥ)acts
- మహిమ్నస్తవ (mahimnastava)of the hymn's greatness (mahimnaḥ:of greatness | stava:hymn)
- పాఠస్య (pāṭhasya)of the reading
- కలాం (kalāṃ)one-sixteenth
- నార్హన్తి (nārhanti)do not yield
- షోడశీమ్ (ṣoḍaśīm)sixteenth part
కుసుమదశన-నామా సర్వ-గన్ధర్వ-రాజః
శశిధరవర-మౌలేర్దేవదేవస్య దాసః ।
స ఖలు నిజ-మహిమ్నో భ్రష్ట ఏవాస్య రోషాత్
స్తవనమిదమకార్షీద్ దివ్య-దివ్యం మహిమ్నః ॥ ౩౭॥
శశిధరవర-మౌలేర్దేవదేవస్య దాసః ।
స ఖలు నిజ-మహిమ్నో భ్రష్ట ఏవాస్య రోషాత్
స్తవనమిదమకార్షీద్ దివ్య-దివ్యం మహిమ్నః ॥ ౩౭॥
- కుసుమదశన-నామా (kusumadaśana-nāmā)named Kusumadanta (kusuma:flower | daśana:tooth | nāmā:named)
- సర్వ-గన్ధర్వ-రాజః (sarva-gandharva-rājaḥ)king of all Gandharvas (sarva:all | gandharva:Gandharvas | rājaḥ:king)
- శశిధరవర-మౌలేః (śaśidharavara-mauleḥ)of the best moon-crested (śaśidhara:moon-crested | vara:best | mauleḥ:of the head)
- దేవదేవస్య (devadevasya)of the Lord of lords (deva:lord | devasya:of the lord)
- దాసః (dāsaḥ)servant
- స (sa)he
- ఖలు (khalu)indeed
- నిజ-మహిమ్నః (nija-mahimnaḥ)of his own glory (nija:own | mahimnaḥ:of glory)
- భ్రష్టః (bhraṣṭaḥ)fallen
- ఏవ (eva)indeed
- అస్య (asya)his
- రోషాత్ (roṣāt)due to anger
- స్తవనమ్ (stavanam)hymn
- ఇదమ్ (idam)this
- అకార్షీత్ (akārṣīt)composed
- దివ్య-దివ్యం (divya-divyaṃ)most divine (divya:divine | divyaṃ:most divine)
- మహిమ్నః (mahimnaḥ)of glory
సురగురుమభిపూజ్య స్వర్గ-మోక్షైక-హేతుం
పఠతి యది మనుష్యః ప్రాఞ్జలిర్నాన్య-చేతాః ।
వ్రజతి శివ-సమీపం కిన్నరైః స్తూయమానః
స్తవనమిదమమోఘం పుష్పదన్తప్రణీతమ్ ॥ ౩౮॥
పఠతి యది మనుష్యః ప్రాఞ్జలిర్నాన్య-చేతాః ।
వ్రజతి శివ-సమీపం కిన్నరైః స్తూయమానః
స్తవనమిదమమోఘం పుష్పదన్తప్రణీతమ్ ॥ ౩౮॥
- సురగురుమభిపూజ్య (suragurumabhipūjya)worshipping the teacher of gods (sura:gods | gurum:teacher | abhipūjya:worshipping)
- స్వర్గ-మోక్షైక-హేతుం (svarga-mokṣaika-hetuṃ)cause of heaven and liberation (svarga:heaven | mokṣa:liberation | eka:one | hetuṃ:cause)
- పఠతి (paṭhati)reads
- యది (yadi)if
- మనుష్యః (manuṣyaḥ)a person
- ప్రాఞ్జలిః (prāñjaliḥ)with folded hands
- న (na)not
- అన్య-చేతాః (anya-cetāḥ)with single-mindedness (anya:other | cetāḥ:mind)
- వ్రజతి (vrajati)goes
- శివ-సమీపం (śiva-samīpaṃ)near Shiva (śiva:Shiva | samīpaṃ:near)
- కిన్నరైః (kinnaraiḥ)by kinnaras
- స్తూయమానః (stūyamānaḥ)being praised
- స్తవనమిదమమోఘం (stavanamidamamoghaṃ)this unfailing hymn (stavanam:hymn | idam:this | amoghaṃ:unfailing)
- పుష్పదన్తప్రణీతమ్ (puṣpadantapraṇītam)composed by Pushpadanta (puṣpadanta:Pushpadanta | praṇītam:composed)
ఆసమాప్తమిదం స్తోత్రం పుణ్యం గన్ధర్వ-భాషితమ్ ।
అనౌపమ్యం మనోహారి సర్వమీశ్వరవర్ణనమ్ ॥ ౩౯॥
అనౌపమ్యం మనోహారి సర్వమీశ్వరవర్ణనమ్ ॥ ౩౯॥
- ఆసమాప్తమ్ (āsamāptam)here ends
- ఇదం (idaṃ)this
- స్తోత్రం (stotraṃ)hymn
- పుణ్యం (puṇyaṃ)meritorious
- గన్ధర్వ-భాషితమ్ (gandharva-bhāṣitam)uttered by the Gandharva (gandharva:Gandharva | bhāṣitam:uttered)
- అనౌపమ్యమ్ (anaupamyam)incomparable
- మనోహారి (manohāri)charming
- సర్వమ్ (sarvam)all
- ఈశ్వరవర్ణనమ్ (īśvaravarṇanam)description of the great master (īśvara:great master | varṇanam:description)
ఇత్యేషా వాఙ్మయీ పూజా శ్రీమచ్ఛఙ్కర-పాదయోః ।
అర్పితా తేన దేవేశః ప్రీయతాం మే సదాశివః ॥ ౪౦॥
అర్పితా తేన దేవేశః ప్రీయతాం మే సదాశివః ॥ ౪౦॥
- ఇతి (iti)thus
- ఏషా (eṣā)this
- వాఙ్మయీ (vāṅmayī)in the form of words (vāk:speech | mayī:consisting of)
- పూజా (pūjā)worship
- శ్రీమచ్ఛఙ్కర-పాదయోః (śrīmacchaṅkara-pādayoḥ)at the feet of Shri Shankara (śrīmat:venerable | śaṅkara:Shankara | pādayoḥ:at the feet)
- అర్పితా (arpitā)dedicated
- తేన (tena)by this
- దేవేశః (deveśaḥ)lord of the gods (deva:god | īśaḥ:lord)
- ప్రీయతాం (prīyatām)be pleased
- మే (me)my
- సదాశివః (sadāśivaḥ)ever-auspicious (sadā:always | śivaḥ:auspicious)
తవ తత్త్వం న జానామి కీదృశోఽసి మహేశ్వర ।
యాదృశోఽసి మహాదేవ తాదృశాయ నమో నమః ॥ ౪౧॥
యాదృశోఽసి మహాదేవ తాదృశాయ నమో నమః ॥ ౪౧॥
- తవ (tava)your
- తత్త్వం (tattvaṃ)truth
- న (na)not
- జానామి (jānāmi)I know
- కీదృశః (kīdṛśaḥ)what kind
- అసి (asi)you are
- మహేశ్వర (maheśvara)great God (mahā:great | īśvara:God)
- యాదృశః (yādṛśaḥ)as you are
- అసి (asi)you are
- మహాదేవ (mahādeva)great God (mahā:great | deva:God)
- తాదృశాయ (tādṛśāya)to that nature
- నమః (namaḥ)salutations
- నమః (namaḥ)salutations
ఏకకాలం ద్వికాలం వా త్రికాలం యః పఠేన్నరః ।
సర్వపాప-వినిర్ముక్తః శివ లోకే మహీయతే ॥ ౪౨॥
సర్వపాప-వినిర్ముక్తః శివ లోకే మహీయతే ॥ ౪౨॥
- ఏకకాలం (ekakālaṃ)once (eka:one | kālaṃ:time)
- ద్వికాలం (dvikālaṃ)twice (dvi:two | kālaṃ:time)
- వా (vā)or
- త్రికాలం (trikālaṃ)thrice (tri:three | kālaṃ:time)
- యః (yaḥ)who
- పఠేన్నరః (paṭhennaraḥ)a man reads (paṭhet:reads | naraḥ:man)
- సర్వపాప-వినిర్ముక్తః (sarvapāpa-vinirmuktaḥ)freed from all sins (sarva:all | pāpa:sins | vinirmuktaḥ:freed from)
- శివ (śiva)Shiva
- లోకే (loke)in the world
- మహీయతే (mahīyate)is honored
శ్రీ పుష్పదన్త-ముఖ-పఙ్కజ-నిర్గతేన
స్తోత్రేణ కిల్బిష-హరేణ హర-ప్రియేణ ।
కణ్ఠస్థితేన పఠితేన సమాహితేన
సుప్రీణితో భవతి భూతపతిర్మహేశః ॥ ౪౩॥
॥ ఇతి శ్రీ పుష్పదన్త విరచితం శివమహిమ్నః
స్తోత్రం సమాప్తమ్ ॥
స్తోత్రేణ కిల్బిష-హరేణ హర-ప్రియేణ ।
కణ్ఠస్థితేన పఠితేన సమాహితేన
సుప్రీణితో భవతి భూతపతిర్మహేశః ॥ ౪౩॥
॥ ఇతి శ్రీ పుష్పదన్త విరచితం శివమహిమ్నః
స్తోత్రం సమాప్తమ్ ॥
- శ్రీ (śrī)auspicious
- పుష్పదన్త-ముఖ-పఙ్కజ-నిర్గతేన (puṣpadanta-mukha-paṅkaja-nirgaten)emerged from Pushpadanta's lotus-like mouth (puṣpadanta:Pushpadanta | mukha:mouth | paṅkaja:lotus | nirgaten:emerged from)
- స్తోత్రేణ (stotreṇa)by the hymn
- కిల్బిష-హరేణ (kilbiṣa-hareṇa)remover of sins (kilbiṣa:sins | hareṇa:remover)
- హర-ప్రియేణ (hara-priyeṇa)dear to Hara (hara:Hara (Shiva) | priyeṇa:dear to)
- కణ్ఠస్థితేన (kaṇṭhasthitena)held in the throat
- పఠితేన (paṭhitena)recited
- సమాహితేన (samāhitena)with concentration
- సుప్రీణితో (suprīṇito)greatly pleased
- భవతి (bhavati)becomes
- భూతపతిః (bhūtapatiḥ)lord of beings
- మహేశః (maheśaḥ)Mahesha (Shiva)
- ఇతి (iti)thus
- శ్రీ (śrī)auspicious
- పుష్పదన్త (puṣpadanta)Pushpadanta
- విరచితం (viracitaṃ)composed
- శివమహిమ్నః (śivamahimnaḥ)of Shiva's greatness (śiva:Shiva | mahimnaḥ:greatness)
- స్తోత్రం (stotraṃ)hymn
- సమాప్తమ్ (samāptam)completed
