Goddess Durga

śrīcaṇḍīrahasyam (nīlakaṇṭha dīkṣita viracita)

(Shri Chandi Rahasyam in English (IAST))

Nilakantha Dikshita

Also known as sri chandi rahasyam · shree chandi rahasyam · chandi rahasyam

Thirty-six verses by Nilakantha Dikshita, and the secret of the title is an argument rather than a rite. The hymn reads the Devi Mahatmya back against itself and gives every act in it to her. Vishnu, it says, fights only as her outer self; the splendours and weapons the gods held were fruitless in their own hands and bore fruit only once she took them up; whoever sacrifices to Indra worships her womb, to Agni her eyes, to the sun her feet. Mahisha, it claims, reached her highest state the instant her sole touched his head, and the trident that followed was mere excitement of battle; the condition Shumbha was given was a ruse, since she had never forgotten Mahesha. The closing verses set the reasoning down and ask only that she be gracious of her own accord.

|| śrīcaṇḍīrahasyam ||
yacchaktileśasakṛdarpaṇapātrabhāva-
mātrādapi druhiṇaśaurimaheśvarāṇām |
prāpto yadi śrutiśataiḥ paramātmabhāva-
stāmamba devi bhavatī kimiti stuvantu || 1||
kṛtvā mukhaṃ paśupatirbhavatī kilaikāṃ
nirmāti pālayati hanti jaganti devaḥ |
tajjāmitāviparivṛttikṛte tameva
śambhuṃ mukhaṃ kṛtavatī bhavatīti manye || 2||
viśvaṃ niyacchati viśaṛṅkhalaceṣṭito yaḥ
so'pi tvayā niyamanīya iti sphuṭaṃ naḥ |
vaivasvataṃ cikurabhāvajuṣaṃ yadamba
badhnāsi veṇikabarīgrathanādibhedaiḥ || 3||
bhrūkiṅkarāṇi bhuvanāni tava bhruvau ca
sandhyātmike iti gṛṇanti yato'ta eva |
karmāṇi mātaritarāṇi karotu mā vā
sandhyāṃ punarbhajata eva samastalokaḥ || 4||
jātā dṛśo janani pāvakatejasaiva
tisrastavetyapi kimāgamabodhyametat |
pāpānyapāṅgavalanaiḥ parimārjatīnāṃ
tāsāṃ ca pāvakapade vicikitsate kaḥ || 5||
mūlyaṃ na yasya bhuvanāni caturdaśāpi
muktāphalaṃ vahati tattava nāsiketi |
citrīyate kimapi cetasi me na mātaḥ
kiṃ rājarājapadavīṃ bhajatāmalabhyam || 6||
nāsādhikāramiha gandhavahātmakatvaṃ
devi śrutī svayamapāharatāṃ bhavatyāḥ |
sarvāḥ śrutīrapi tu sā svavaśe cakāra
kiṃ durlabhaṃ triṣu jagatsu dhaneśvarāṇām || 7||
prāñco jagajjanani ye patayaḥ prajānāṃ
te devi saṃvavṛtire daśanātmanā te |
no cettadantikatale rasanāgrabhāge
kiṃ bhāratī vasati kiṅkaratāṃ gateva || 8||
svenātmanā muraripurdanujairvigṛhya
vārān katīha na babhāra parāṅmukhatvam |
ojāyituṃ sa nirapāyamupāyavedī
bāhyātmanā pariṇato niyataṃ bhavatyāḥ || 9||
varṣan karo mahiṣamardani te vasūni
prastūyatāṃ kavijanairna mamādbhutaṃ tat |
āsāditā vasubhiraṅgulitā yadīyā
kastasya śaṃsa vasuvarṣavidhau prayāsaḥ || 10||
some'mṛtaṃ katicideva purā labhante
tallabhyamastu jagatāmiti tarkayantyā |
nītaḥ payodharadaśāṃ sa śive tvayā ya-
dasmādṛśāmayamatarkitabhāgyayogaḥ || 11||
brahmarṣiśāpabhavayā trapayā mahatyā
prāgāsta yaḥ kvacana devi sarasyadṛśyaḥ |
nūnaṃ sa eṣa vibudhādhipatirbhavatyāḥ
prāpto valagnapadavīmadhunāpyadṛśyaḥ || 12||
pādau babhūva tava padmabhavastataḥ kiṃ
bāhyātmanā pariṇanāma haristataḥ kim |
siddhā nitambavidhayā vasudhā yadā te
siddhastadā puraharasya manoratho'yam || 13||
yadvāruṇaṃ kathitamūruyugaṃ sajaṅgha-
mindīvaracchadasakānti na vāruṇaṃ tat |
prācetasaṃ tadiha varṇayituṃ kṣameta
prācetasaṃ kavikulaprathamaṃ vinā kaḥ || 14||
vaktrairakṛtrimavacāṃsi vahan viṣaṇṇo
vedhāściraṃ vipariṇamya padātmanā te |
sandhāryate'dya śirasā sakalairamībhiḥ
kliṣṭaścirāt kimupayātu na jātu harṣam || 15||
bāhyaṃ tamo harati yastapanaḥ kathañci-
tpādau tavāṅgulitayāmba bhajan sa eva |
antastamāṃsi ca haratyatidurharāṇi
kiṃ senyasevanavidhirna karoti puṃsām || 16||
deveṣu vāsavamukheṣu nijāṃ nidhāya
śaktiṃ yadamba samaye punaragrahīstvam |
karpūrabhājananayādadhunāpi te te
kīrtiṃ vahanti kiyatīmapi tāvataiva || 17||
tejāṃsi ca praharaṇāni ca yāni yāni
deveṣu devi nihitāni purā bhavatyā |
tānyeva niṣphalatarāṇi tadāśritāni
tvatsvīkṛtāni phalavanti babhūvurittham || 18||
śattyā yayā divicarā atiśerate'smān
sā ca tvamityavagataḥ sakalaiśca tantraiḥ |
kiṃ tvaṃ vicārakuśalairasi sevanīyā
kiṃ devatāstava ṛjīṣadaśāṃ prapannāḥ || 19||
indraṃ yajantu tava garbhamupāsate te
vahniṃ yajantu nayane tava tarpayanti |
bhānuṃ namantu vinamanti padāmbujaṃ te
sarvaṃ jagannanu samarcati sarvathā tvām || 20||
kecit pratīkamitare tu samagrarūpa-
mārādhayanti tava ye punarāstikāḥ syuḥ |
nāstikyavādaniratā narake patanto-
'pyamba stuvanti cikurātmakamantakena || 21||
śauriṃ vibodhya samarāya tamudyamayya
vyāmohya dānavavarau kṛtasaṃvidhānā |
mātastvameva madhukaiṭabhayornihantrī
śārṅgī kṛte bhavati śastrapadābhiṣiktaḥ || 22||
daityau varaṃ vitarato nijanāśarūpaṃ
daityāraye trijagatāṃ varado varārthī |
itthaṃ pracoditadhiyāṃ kṣamamīśvaratvaṃ
vṛtteṣu kiṃ na sacivo'pi nṛpaṃ niyuṅkte || 23||
nyastaṃ yadā śirasi pādatalaṃ bhavatyā
labdhaṃ tadaiva mahiṣeṇa paraṃ padaṃ te |
hantuṃ punaryadidamādadiṣe triśūlaṃ
tatte jagajjanani saṅgarasambhrameṇa || 24||
kastvāṃ raṇe jayatu kastava hantu darpaṃ
ko vāstu te pratibhaṭo bhavitā patiḥ kaḥ |
daityaṃ pratārayitumeva kṛto'bhyupāyo
devaṃ na vismṛtavatī bhavatī maheśam || 25||
caṇḍi dviṣastava nipeturapetakṛtyā-
ścaṇḍāṭṭahāsaninadairiti nādbhutaṃ naḥ |
dṛṣṭakriyastriṣu pureṣu tavāprasiddho
mandasmitārdhamahimā na hi mādṛśānām || 26||
karmāṇi yāni daśa te janabhīṣaṇāni
kalyāṇadāni bhajatāmabhijānatāṃ vā |
taireva viśvamakhilaṃ parivṛttibhedai-
rbadhnāsi muñcasi ca kuñcikayeva yantram || 27||
anvāsitaṃ hariharadruhiṇaiḥ sadārai-
rjāmātṛbhistanubhavairduhituḥ sutaiśca |
agropaveśitajagajjananīsamāja-
mārādhaye janani rūpamanuttaraṃ te || 28||
sarvānukampanaparaṃ svakṛtopadeśaiḥ
sārvajñagarvaśamanaṃ taruṇendumauleḥ |
sattvaikasāramakṛtoktipathānusāraṃ
sārasvataṃ vapuridaṃ tava cintayāmaḥ || 29||
nandātmajeti nanu varṣasi hemarāśiṃ
śākambharīti śamayasyudaropasargān |
yogīśvarīti parihṛtya bhayāni bhaktān
māteva pāyayasi kāmadughau stanau te || 30||
icchātmikā puraharasya cidātmikā ca
śaktistrilokavidite na hi tatra śaṅkā |
te cārcite janayataḥ kila yatprasādaṃ
tāmāśraye bhagavataḥ kṛtiśaktimāmbām || 31||
tvaṃ cetanāsi hṛdayaṃ tvamasi prajānāṃ
tvaṃ vṛttayo dhṛtimatipramukhāstadīyāḥ |
kaiḥ sādhanairabhimukhīkaraṇaṃ tava syāt
svenaiva devi dayase yadi taddayethāḥ || 32||
tvatpūjanaṃ yadiha jānadajānadarhaṃ
mātaścakartha mahatī kila cāturīyam |
jānadbhireva bhavatī yadi pūjanīyā
lupyeta pūjanakathaiva jagattraye te || 33||
yāvatparatvamakhilāgamabodhitaṃ te
tāvattataḥ śataguṇaṃ ca sukhāśrayāsi |
vedāstvadarcanavidhānaparā hi no ce-
damba syurabdhitaraṇoktivadapramāṇam || 34||
prājñānabhijñasulabhāṃ paripūrṇaśakti-
mavyājabhūtakaruṇāpariṇāmarūpām |
ambāṃ manāgapi manasyavalambamānā
dhīrā na bibhyati kathañcidito'muto vā || 35||
abhyarthanīyamakhilaṃ bhavadāśritānā-
mabhyarthitaṃ prathamameva hi devasaṅghaiḥ |
amba smaransaphalayāmyavaśiṣṭamāyu-
raṅgāni te bhuvanamaṅgalamaṅgalāni || 36||
|| iti śrīnīlakaṇṭhadīkṣitaviracitaṃ caṇḍīrahasyaṃ sampūrṇam ||

Explore More