Goddess Durga

ଶ୍ରୀଚଣ୍ଡୀରହସ୍ଯମ୍ (ନୀଲକଣ୍ଠ ଦୀକ୍ଷିତ ଵିରଚିତ)

(Shri Chandi Rahasyam in Odia)

Nilakantha Dikshita

Also known as sri chandi rahasyam · shree chandi rahasyam · chandi rahasyam

Thirty-six verses by Nilakantha Dikshita, and the secret of the title is an argument rather than a rite. The hymn reads the Devi Mahatmya back against itself and gives every act in it to her. Vishnu, it says, fights only as her outer self; the splendours and weapons the gods held were fruitless in their own hands and bore fruit only once she took them up; whoever sacrifices to Indra worships her womb, to Agni her eyes, to the sun her feet. Mahisha, it claims, reached her highest state the instant her sole touched his head, and the trident that followed was mere excitement of battle; the condition Shumbha was given was a ruse, since she had never forgotten Mahesha. The closing verses set the reasoning down and ask only that she be gracious of her own accord.

॥ ଶ୍ରୀଚଣ୍ଡୀରହସ୍ଯମ୍ ॥
ଯଚ୍ଛକ୍ତିଲେଶସକୃଦର୍ପଣପାତ୍ରଭାଵ-
ମାତ୍ରାଦପି ଦ୍ରୁହିଣଶୌରିମହେଶ୍ଵରାଣାମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଦି ଶ୍ରୁତିଶତୈଃ ପରମାତ୍ମଭାଵ-
ସ୍ତାମମ୍ବ ଦେଵି ଭଵତୀ କିମିତି ସ୍ତୁଵନ୍ତୁ ॥ ୧॥
କୃତ୍ଵା ମୁଖଂ ପଶୁପତିର୍ଭଵତୀ କିଲୈକାଂ
ନିର୍ମାତି ପାଲଯତି ହନ୍ତି ଜଗନ୍ତି ଦେଵଃ ।
ତଜ୍ଜାମିତାଵିପରିଵୃତ୍ତିକୃତେ ତମେଵ
ଶମ୍ଭୁଂ ମୁଖଂ କୃତଵତୀ ଭଵତୀତି ମନ୍ଯେ ॥ ୨॥
ଵିଶ୍ଵଂ ନିଯଚ୍ଛତି ଵିଶୃଙ୍ଖଲଚେଷ୍ଟିତୋ ଯଃ
ସୋଽପି ତ୍ଵଯା ନିଯମନୀଯ ଇତି ସ୍ଫୁଟଂ ନଃ ।
ଵୈଵସ୍ଵତଂ ଚିକୁରଭାଵଜୁଷଂ ଯଦମ୍ବ
ବଧ୍ନାସି ଵେଣିକବରୀଗ୍ରଥନାଦିଭେଦୈଃ ॥ ୩॥
ଭ୍ରୂକିଙ୍କରାଣି ଭୁଵନାନି ତଵ ଭ୍ରୁଵୌ ଚ
ସନ୍ଧ୍ଯାତ୍ମିକେ ଇତି ଗୃଣନ୍ତି ଯତୋଽତ ଏଵ ।
କର୍ମାଣି ମାତରିତରାଣି କରୋତୁ ମା ଵା
ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ପୁନର୍ଭଜତ ଏଵ ସମସ୍ତଲୋକଃ ॥ ୪॥
ଜାତା ଦୃଶୋ ଜନନି ପାଵକତେଜସୈଵ
ତିସ୍ରସ୍ତଵେତ୍ଯପି କିମାଗମବୋଧ୍ଯମେତତ୍ ।
ପାପାନ୍ଯପାଙ୍ଗଵଲନୈଃ ପରିମାର୍ଜତୀନାଂ
ତାସାଂ ଚ ପାଵକପଦେ ଵିଚିକିତ୍ସତେ କଃ ॥ ୫॥
ମୂଲ୍ଯଂ ନ ଯସ୍ଯ ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶାପି
ମୁକ୍ତାଫଲଂ ଵହତି ତତ୍ତଵ ନାସିକେତି ।
ଚିତ୍ରୀଯତେ କିମପି ଚେତସି ମେ ନ ମାତଃ
କିଂ ରାଜରାଜପଦଵୀଂ ଭଜତାମଲଭ୍ଯମ୍ ॥ ୬॥
ନାସାଧିକାରମିହ ଗନ୍ଧଵହାତ୍ମକତ୍ଵଂ
ଦେଵି ଶ୍ରୁତୀ ସ୍ଵଯମପାହରତାଂ ଭଵତ୍ଯାଃ ।
ସର୍ଵାଃ ଶ୍ରୁତୀରପି ତୁ ସା ସ୍ଵଵଶେ ଚକାର
କିଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ତ୍ରିଷୁ ଜଗତ୍ସୁ ଧନେଶ୍ଵରାଣାମ୍ ॥ ୭॥
ପ୍ରାଞ୍ଚୋ ଜଗଜ୍ଜନନି ଯେ ପତଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ
ତେ ଦେଵି ସଂଵଵୃତିରେ ଦଶନାତ୍ମନା ତେ ।
ନୋ ଚେତ୍ତଦନ୍ତିକତଲେ ରସନାଗ୍ରଭାଗେ
କିଂ ଭାରତୀ ଵସତି କିଙ୍କରତାଂ ଗତେଵ ॥ ୮॥
ସ୍ଵେନାତ୍ମନା ମୁରରିପୁର୍ଦନୁଜୈର୍ଵିଗୃହ୍ଯ
ଵାରାନ୍ କତୀହ ନ ବଭାର ପରାଙ୍ମୁଖତ୍ଵମ୍ ।
ଓଜାଯିତୁଂ ସ ନିରପାଯମୁପାଯଵେଦୀ
ବାହ୍ଯାତ୍ମନା ପରିଣତୋ ନିଯତଂ ଭଵତ୍ଯାଃ ॥ ୯॥
ଵର୍ଷନ୍ କରୋ ମହିଷମର୍ଦନି ତେ ଵସୂନି
ପ୍ରସ୍ତୂଯତାଂ କଵିଜନୈର୍ନ ମମାଦ୍ଭୁତଂ ତତ୍ ।
ଆସାଦିତା ଵସୁଭିରଙ୍ଗୁଲିତା ଯଦୀଯା
କସ୍ତସ୍ଯ ଶଂସ ଵସୁଵର୍ଷଵିଧୌ ପ୍ରଯାସଃ ॥ ୧୦॥
ସୋମେଽମୃତଂ କତିଚିଦେଵ ପୁରା ଲଭନ୍ତେ
ତଲ୍ଲଭ୍ଯମସ୍ତୁ ଜଗତାମିତି ତର୍କଯନ୍ତ୍ଯା ।
ନୀତଃ ପଯୋଧରଦଶାଂ ସ ଶିଵେ ତ୍ଵଯା ଯ-
ଦସ୍ମାଦୃଶାମଯମତର୍କିତଭାଗ୍ଯଯୋଗଃ ॥ ୧୧॥
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଶାପଭଵଯା ତ୍ରପଯା ମହତ୍ଯା
ପ୍ରାଗାସ୍ତ ଯଃ କ୍ଵଚନ ଦେଵି ସରସ୍ଯଦୃଶ୍ଯଃ ।
ନୂନଂ ସ ଏଷ ଵିବୁଧାଧିପତିର୍ଭଵତ୍ଯାଃ
ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵଲଗ୍ନପଦଵୀମଧୁନାପ୍ଯଦୃଶ୍ଯଃ ॥ ୧୨॥
ପାଦୌ ବଭୂଵ ତଵ ପଦ୍ମଭଵସ୍ତତଃ କିଂ
ବାହ୍ଯାତ୍ମନା ପରିଣନାମ ହରିସ୍ତତଃ କିମ୍ ।
ସିଦ୍ଧା ନିତମ୍ବଵିଧଯା ଵସୁଧା ଯଦା ତେ
ସିଦ୍ଧସ୍ତଦା ପୁରହରସ୍ଯ ମନୋରଥୋଽଯମ୍ ॥ ୧୩॥
ଯଦ୍ଵାରୁଣଂ କଥିତମୂରୁଯୁଗଂ ସଜଙ୍ଘ-
ମିନ୍ଦୀଵରଚ୍ଛଦସକାନ୍ତି ନ ଵାରୁଣଂ ତତ୍ ।
ପ୍ରାଚେତସଂ ତଦିହ ଵର୍ଣଯିତୁଂ କ୍ଷମେତ
ପ୍ରାଚେତସଂ କଵିକୁଲପ୍ରଥମଂ ଵିନା କଃ ॥ ୧୪॥
ଵକ୍ତ୍ରୈରକୃତ୍ରିମଵଚାଂସି ଵହନ୍ ଵିଷଣ୍ଣୋ
ଵେଧାଶ୍ଚିରଂ ଵିପରିଣମ୍ଯ ପଦାତ୍ମନା ତେ ।
ସନ୍ଧାର୍ଯତେଽଦ୍ଯ ଶିରସା ସକଲୈରମୀଭିଃ
କ୍ଲିଷ୍ଟଶ୍ଚିରାତ୍ କିମୁପଯାତୁ ନ ଜାତୁ ହର୍ଷମ୍ ॥ ୧୫॥
ବାହ୍ଯଂ ତମୋ ହରତି ଯସ୍ତପନଃ କଥଞ୍ଚି-
ତ୍ପାଦୌ ତଵାଙ୍ଗୁଲିତଯାମ୍ବ ଭଜନ୍ ସ ଏଵ ।
ଅନ୍ତସ୍ତମାଂସି ଚ ହରତ୍ଯତିଦୁର୍ହରାଣି
କିଂ ସେନ୍ଯସେଵନଵିଧିର୍ନ କରୋତି ପୁଂସାମ୍ ॥ ୧୬॥
ଦେଵେଷୁ ଵାସଵମୁଖେଷୁ ନିଜାଂ ନିଧାଯ
ଶକ୍ତିଂ ଯଦମ୍ବ ସମଯେ ପୁନରଗ୍ରହୀସ୍ତ୍ଵମ୍ ।
କର୍ପୂରଭାଜନନଯାଦଧୁନାପି ତେ ତେ
କୀର୍ତିଂ ଵହନ୍ତି କିଯତୀମପି ତାଵତୈଵ ॥ ୧୭॥
ତେଜାଂସି ଚ ପ୍ରହରଣାନି ଚ ଯାନି ଯାନି
ଦେଵେଷୁ ଦେଵି ନିହିତାନି ପୁରା ଭଵତ୍ଯା ।
ତାନ୍ଯେଵ ନିଷ୍ଫଲତରାଣି ତଦାଶ୍ରିତାନି
ତ୍ଵତ୍ସ୍ଵୀକୃତାନି ଫଲଵନ୍ତି ବଭୂଵୁରିତ୍ଥମ୍ ॥ ୧୮॥
ଶତ୍ତ୍ଯା ଯଯା ଦିଵିଚରା ଅତିଶେରତେଽସ୍ମାନ୍
ସା ଚ ତ୍ଵମିତ୍ଯଵଗତଃ ସକଲୈଶ୍ଚ ତନ୍ତ୍ରୈଃ ।
କିଂ ତ୍ଵଂ ଵିଚାରକୁଶଲୈରସି ସେଵନୀଯା
କିଂ ଦେଵତାସ୍ତଵ ଋଜୀଷଦଶାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ॥ ୧୯॥
ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଯଜନ୍ତୁ ତଵ ଗର୍ଭମୁପାସତେ ତେ
ଵହ୍ନିଂ ଯଜନ୍ତୁ ନଯନେ ତଵ ତର୍ପଯନ୍ତି ।
ଭାନୁଂ ନମନ୍ତୁ ଵିନମନ୍ତି ପଦାମ୍ବୁଜଂ ତେ
ସର୍ଵଂ ଜଗନ୍ନନୁ ସମର୍ଚତି ସର୍ଵଥା ତ୍ଵାମ୍ ॥ ୨୦॥
କେଚିତ୍ ପ୍ରତୀକମିତରେ ତୁ ସମଗ୍ରରୂପ-
ମାରାଧଯନ୍ତି ତଵ ଯେ ପୁନରାସ୍ତିକାଃ ସ୍ଯୁଃ ।
ନାସ୍ତିକ୍ଯଵାଦନିରତା ନରକେ ପତନ୍ତୋ-
ଽପ୍ଯମ୍ବ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଚିକୁରାତ୍ମକମନ୍ତକେନ ॥ ୨୧॥
ଶୌରିଂ ଵିବୋଧ୍ଯ ସମରାଯ ତମୁଦ୍ଯମଯ୍ଯ
ଵ୍ଯାମୋହ୍ଯ ଦାନଵଵରୌ କୃତସଂଵିଧାନା ।
ମାତସ୍ତ୍ଵମେଵ ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ନିହନ୍ତ୍ରୀ
ଶାର୍ଙ୍ଗୀ କୃତେ ଭଵତି ଶସ୍ତ୍ରପଦାଭିଷିକ୍ତଃ ॥ ୨୨॥
ଦୈତ୍ଯୌ ଵରଂ ଵିତରତୋ ନିଜନାଶରୂପଂ
ଦୈତ୍ଯାରଯେ ତ୍ରିଜଗତାଂ ଵରଦୋ ଵରାର୍ଥୀ ।
ଇତ୍ଥଂ ପ୍ରଚୋଦିତଧିଯାଂ କ୍ଷମମୀଶ୍ଵରତ୍ଵଂ
ଵୃତ୍ତେଷୁ କିଂ ନ ସଚିଵୋଽପି ନୃପଂ ନିଯୁଙ୍କ୍ତେ ॥ ୨୩॥
ନ୍ଯସ୍ତଂ ଯଦା ଶିରସି ପାଦତଲଂ ଭଵତ୍ଯା
ଲବ୍ଧଂ ତଦୈଵ ମହିଷେଣ ପରଂ ପଦଂ ତେ ।
ହନ୍ତୁଂ ପୁନର୍ଯଦିଦମାଦଦିଷେ ତ୍ରିଶୂଲଂ
ତତ୍ତେ ଜଗଜ୍ଜନନି ସଙ୍ଗରସମ୍ଭ୍ରମେଣ ॥ ୨୪॥
କସ୍ତ୍ଵାଂ ରଣେ ଜଯତୁ କସ୍ତଵ ହନ୍ତୁ ଦର୍ପଂ
କୋ ଵାସ୍ତୁ ତେ ପ୍ରତିଭଟୋ ଭଵିତା ପତିଃ କଃ ।
ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରତାରଯିତୁମେଵ କୃତୋଽଭ୍ଯୁପାଯୋ
ଦେଵଂ ନ ଵିସ୍ମୃତଵତୀ ଭଵତୀ ମହେଶମ୍ ॥ ୨୫॥
ଚଣ୍ଡି ଦ୍ଵିଷସ୍ତଵ ନିପେତୁରପେତକୃତ୍ଯା-
ଶ୍ଚଣ୍ଡାଟ୍ଟହାସନିନଦୈରିତି ନାଦ୍ଭୁତଂ ନଃ ।
ଦୃଷ୍ଟକ୍ରିଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ପୁରେଷୁ ତଵାପ୍ରସିଦ୍ଧୋ
ମନ୍ଦସ୍ମିତାର୍ଧମହିମା ନ ହି ମାଦୃଶାନାମ୍ ॥ ୨୬॥
କର୍ମାଣି ଯାନି ଦଶ ତେ ଜନଭୀଷଣାନି
କଲ୍ଯାଣଦାନି ଭଜତାମଭିଜାନତାଂ ଵା ।
ତୈରେଵ ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ପରିଵୃତ୍ତିଭେଦୈ-
ର୍ବଧ୍ନାସି ମୁଞ୍ଚସି ଚ କୁଞ୍ଚିକଯେଵ ଯନ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୨୭॥
ଅନ୍ଵାସିତଂ ହରିହରଦ୍ରୁହିଣୈଃ ସଦାରୈ-
ର୍ଜାମାତୃଭିସ୍ତନୁଭଵୈର୍ଦୁହିତୁଃ ସୁତୈଶ୍ଚ ।
ଅଗ୍ରୋପଵେଶିତଜଗଜ୍ଜନନୀସମାଜ-
ମାରାଧଯେ ଜନନି ରୂପମନୁତ୍ତରଂ ତେ ॥ ୨୮॥
ସର୍ଵାନୁକମ୍ପନପରଂ ସ୍ଵକୃତୋପଦେଶୈଃ
ସାର୍ଵଜ୍ଞଗର୍ଵଶମନଂ ତରୁଣେନ୍ଦୁମୌଲେଃ ।
ସତ୍ତ୍ଵୈକସାରମକୃତୋକ୍ତିପଥାନୁସାରଂ
ସାରସ୍ଵତଂ ଵପୁରିଦଂ ତଵ ଚିନ୍ତଯାମଃ ॥ ୨୯॥
ନନ୍ଦାତ୍ମଜେତି ନନୁ ଵର୍ଷସି ହେମରାଶିଂ
ଶାକମ୍ଭରୀତି ଶମଯସ୍ଯୁଦରୋପସର୍ଗାନ୍ ।
ଯୋଗୀଶ୍ଵରୀତି ପରିହୃତ୍ଯ ଭଯାନି ଭକ୍ତାନ୍
ମାତେଵ ପାଯଯସି କାମଦୁଘୌ ସ୍ତନୌ ତେ ॥ ୩୦॥
ଇଚ୍ଛାତ୍ମିକା ପୁରହରସ୍ଯ ଚିଦାତ୍ମିକା ଚ
ଶକ୍ତିସ୍ତ୍ରିଲୋକଵିଦିତେ ନ ହି ତତ୍ର ଶଙ୍କା ।
ତେ ଚାର୍ଚିତେ ଜନଯତଃ କିଲ ଯତ୍ପ୍ରସାଦଂ
ତାମାଶ୍ରଯେ ଭଗଵତଃ କୃତିଶକ୍ତିମାମ୍ବାମ୍ ॥ ୩୧॥
ତ୍ଵଂ ଚେତନାସି ହୃଦଯଂ ତ୍ଵମସି ପ୍ରଜାନାଂ
ତ୍ଵଂ ଵୃତ୍ତଯୋ ଧୃତିମତିପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦୀଯାଃ ।
କୈଃ ସାଧନୈରଭିମୁଖୀକରଣଂ ତଵ ସ୍ଯାତ୍
ସ୍ଵେନୈଵ ଦେଵି ଦଯସେ ଯଦି ତଦ୍ଦଯେଥାଃ ॥ ୩୨॥
ତ୍ଵତ୍ପୂଜନଂ ଯଦିହ ଜାନଦଜାନଦର୍ହଂ
ମାତଶ୍ଚକର୍ଥ ମହତୀ କିଲ ଚାତୁରୀଯମ୍ ।
ଜାନଦ୍ଭିରେଵ ଭଵତୀ ଯଦି ପୂଜନୀଯା
ଲୁପ୍ଯେତ ପୂଜନକଥୈଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ତେ ॥ ୩୩॥
ଯାଵତ୍ପରତ୍ଵମଖିଲାଗମବୋଧିତଂ ତେ
ତାଵତ୍ତତଃ ଶତଗୁଣଂ ଚ ସୁଖାଶ୍ରଯାସି ।
ଵେଦାସ୍ତ୍ଵଦର୍ଚନଵିଧାନପରା ହି ନୋ ଚେ-
ଦମ୍ବ ସ୍ଯୁରବ୍ଧିତରଣୋକ୍ତିଵଦପ୍ରମାଣମ୍ ॥ ୩୪॥
ପ୍ରାଜ୍ଞାନଭିଜ୍ଞସୁଲଭାଂ ପରିପୂର୍ଣଶକ୍ତି-
ମଵ୍ଯାଜଭୂତକରୁଣାପରିଣାମରୂପାମ୍ ।
ଅମ୍ବାଂ ମନାଗପି ମନସ୍ଯଵଲମ୍ବମାନା
ଧୀରା ନ ବିଭ୍ଯତି କଥଞ୍ଚିଦିତୋଽମୁତୋ ଵା ॥ ୩୫॥
ଅଭ୍ଯର୍ଥନୀଯମଖିଲଂ ଭଵଦାଶ୍ରିତାନା-
ମଭ୍ଯର୍ଥିତଂ ପ୍ରଥମମେଵ ହି ଦେଵସଙ୍ଘୈଃ ।
ଅମ୍ବ ସ୍ମରନ୍ସଫଲଯାମ୍ଯଵଶିଷ୍ଟମାଯୁ-
ରଙ୍ଗାନି ତେ ଭୁଵନମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲାନି ॥ ୩୬॥
॥ ଇତି ଶ୍ରୀନୀଲକଣ୍ଠଦୀକ୍ଷିତଵିରଚିତଂ ଚଣ୍ଡୀରହସ୍ଯଂ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ॥

Explore More