Lord Adishesha (Ananta Naga)

śrī ādiśeṣa stavam (ananta nāga stuti)

(Sri Adisesha Stavam in English (IAST))

Also known as shri adisesha stotram · shree adisesha stotram · adisesha stotram

Verses to Adishesha, and the argument in them is grammatical before it is devotional. The word shesha means what is left over, and the third verse turns that into a theology: Shri's lord rests upon Shesha, and everything that moves and does not move is shesha to him — so the serpent's name is offered as the first illustration of the relation between God and everything else. Around that the verses build the image carefully. Ten thousand hoods make a footstool at Vishnu's lotus feet; a thousand hoods light a jewelled hall with the heaps of gems in them; he becomes a throne and then makes a canopy of that same row of hoods; and he turns his own coils into a couch for Madhava to sleep on. The last compares the dark form lying in his lap to the moon at the spring festival.

|| śrī ādiśeṣa stavam ||
śrīmadviṣṇupadāmbhoja pīṭhāyuta phaṇātalam |
śeṣatvaika svarūpaṃ taṃ ādiśeṣamupāsmahe || 1 ||
anantāṃ dadhataṃ śīrṣaiḥ anantaśayanāyitam |
anante ca pade bhāntaṃ taṃ anantamupāsmahe || 2 ||
śeṣe śriyaḥpatistasya śeṣabhūtaṃ carācaram |
prathamodāhṛtiṃ tatra śrīmantaṃ śeṣamāśraye || 3 ||
vande sahasrasthūṇākhya śrīmahāmaṇimaṇḍapam |
phaṇā sahasraratnaughaiḥ dīpayantaṃ phaṇīśvaram || 4 ||
śeṣaḥ siṃhāsanī bhūtvā chatrayitvā phaṇāvalim |
vīrāsanenopaviṣṭe śrīśe'sminnadhikaṃ babhau || 5 ||
paryaṅkīkṛtya bhogaṃ svaṃ svapantaṃ tatra mādhavam |
sevamānaṃ sahasrākṣaṃ nāgarājamupāsmahe || 6 ||
śaradabhraruciḥ svāṅka śayita śyāmasundarā |
śeṣasya mūrtirābhāti caitraparva śaśāṅkavat || 7 ||
saumitrī bhūya rāmasya guṇairdāsyamupāgataḥ |
śeṣatvānuguṇaṃ śeṣaḥ tasyāsīnnityakiṅkaraḥ || 8 ||
attvālokān layāmbodhau yadā śiśayiṣurhariḥ |
vaṭapatratanuḥ śeṣaḥ talpaṃ tasyābhavattadā || 9 ||
pādukībhūta rāmasya tadājñāṃ paripālayan |
pāratantrye'ti śeṣe tvaṃ śeṣa tāṃ jānakīmapi || 10 ||
ciraṃ vihṛtya vipine sukhaṃ svapitumicchatoḥ |
sītārāghavayorāsedupadhānāṃ phaṇīśvaraḥ || 11 ||
devakīgarbhamāviśya harestrātāsi śeṣa bhoḥ |
satsantānārthinastasmāt tvatpratiṣṭāṃ vitanvate || 12 ||
gṛhītvā svaśiśuṃ yāti vasudeve vrajaṃ drutam |
varṣa trī bhūya śeṣa tvaṃ taṃ rirakṣiṣuranvagāḥ || 13 ||
prasūnadbhiḥ phaṇāratnaiḥ nikuñje bhūya bhogirāṭ |
rādhāmādhavayorāsīt saṅketasthānamuttamam || 14 ||
bhagavaccheṣabhūtaistvaṃ aśeṣaiḥ śeṣa gīyase |
ādiśeṣa iti śrīmān sārthakaṃ nāma te tataḥ || 15 ||
anantaścāsmi nāgānāṃ iti gītāsu sannutaḥ |
ananto'nantakaiṅkarya sampadāpyetyananta tām || 16 ||
aho vividharo'pyeṣaḥ śeṣaḥ śrīpati sevanāt |
sahasraśīrṣyo'nanto'bhūt sahasrākṣaḥ sahasrapāt || 17 ||
hareḥ śrīpāda cihnāni dhatte śīrṣaiḥ phaṇīśvaraḥ |
cihnāni svāmino dāsaiḥ dhartavyāniti bodhayan || 18 ||
ananta sevinaḥ sarve jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ |
vimucya viṣayāsaktiṃ śeṣatve kurvate ratim || 19 ||
śrī śrīśanāya sāhasrīṃ yugapatparikīrtayan |
sahasravadanaḥ śeṣo nūnaṃ dvirasano'bhavat || 20 ||
anyonya vairamutsṛjya phaṇīśvara khageśvarau |
śayanaṃ vāhanaṃ viṣṇoḥ abhūtāṃ tvatpadāśrayau || 21 ||
vapuḥ śabdamanodoṣānvirasya śṛtigocaram |
darśayantaṃ parabrahmaṃ taṃ śeṣaṃ samupāsmahe || 22 ||
śeṣatalpena raṅgeśaḥ śeṣādrau veṅkaṭeśvaraḥ |
hasti kāleśvaraḥ śeṣa bhūṣaṇena virājate || 23 ||
bhavatpādukātvaṃ te mahattvā pāduko guṇaḥ |
śirasā dhārayanti tvāṃ bhaktyā śeṣayaḥ sa me || 24 ||
bhāgavata śeṣatāyāḥ mahattvamāvedayannayaṃ śeṣaḥ |
gururasya vāmapāde viṣṇorvāhasya vīrakaṭakamābhūt || 25 ||
śeṣaḥ pītāmbaraṃ viṣṇoḥ tadviṣṇudhṛtamambaram |
śeṣavastramiti khyātyā bhakta sammānyatāṃ gatam || 26 ||
durmatiṃ jananīṃ tyaktvā śrīpatiṃ śaraṇaṃ gataḥ |
tena dattvābhayo'nantaḥ tasyāsennityakiṅkaraḥ || 27 ||
gargāya munaye jyotirvidyāṃ yaḥ samupādiśat |
devarṣigaṇasampūjyaṃ taṃ anantamupāsmahe || 28 ||
vande'nantaṃ mudābhāntaṃ rucā śvetaṃ surārcitam |
haripādābja śaraṇaṃ tadīyāsyābja toṣaṇam || 29 ||
śrīmate viṣṇubhaktāya śaṅkhacakrādidhāriṇe |
vāruṇī kīrti sahitāyānantāyāstu maṅgalam || 30 ||
|| phalaśruti ||
imaṃ stutiṃ anantasya bhaktyā nityaṃ paṭhanti ye |
sarpabādhā na teṣāṃ syāt putriṇaḥ syuḥ hareḥ priyāḥ || 31 ||
|| iti śrīādiśeṣa stavam sampūrṇam ||

Explore More