Lord Adishesha (Ananta Naga)

શ્રી આદિશેષ સ્તવમ્ (અનન્ત નાગ સ્તુતિ)

(Sri Adisesha Stavam in Gujarati)

Also known as shri adisesha stotram · shree adisesha stotram · adisesha stotram

Verses to Adishesha, and the argument in them is grammatical before it is devotional. The word shesha means what is left over, and the third verse turns that into a theology: Shri's lord rests upon Shesha, and everything that moves and does not move is shesha to him — so the serpent's name is offered as the first illustration of the relation between God and everything else. Around that the verses build the image carefully. Ten thousand hoods make a footstool at Vishnu's lotus feet; a thousand hoods light a jewelled hall with the heaps of gems in them; he becomes a throne and then makes a canopy of that same row of hoods; and he turns his own coils into a couch for Madhava to sleep on. The last compares the dark form lying in his lap to the moon at the spring festival.

॥ શ્રી આદિશેષ સ્તવમ્ ॥
શ્રીમદ્વિષ્ણુપદામ્ભોજ પીઠાયુત ફણાતલમ્ ।
શેષત્વૈક સ્વરૂપં તં આદિશેષમુપાસ્મહે ॥ ૧ ॥
અનન્તાં દધતં શીર્ષૈઃ અનન્તશયનાયિતમ્ ।
અનન્તે ચ પદે ભાન્તં તં અનન્તમુપાસ્મહે ॥ ૨ ॥
શેષે શ્રિયઃપતિસ્તસ્ય શેષભૂતં ચરાચરમ્ ।
પ્રથમોદાહૃતિં તત્ર શ્રીમન્તં શેષમાશ્રયે ॥ ૩ ॥
વન્દે સહસ્રસ્થૂણાખ્ય શ્રીમહામણિમણ્ડપમ્ ।
ફણા સહસ્રરત્નૌઘૈઃ દીપયન્તં ફણીશ્વરમ્ ॥ ૪ ॥
શેષઃ સિંહાસની ભૂત્વા છત્રયિત્વા ફણાવલિમ્ ।
વીરાસનેનોપવિષ્ટે શ્રીશેઽસ્મિન્નધિકં બભૌ ॥ ૫ ॥
પર્યઙ્કીકૃત્ય ભોગં સ્વં સ્વપન્તં તત્ર માધવમ્ ।
સેવમાનં સહસ્રાક્ષં નાગરાજમુપાસ્મહે ॥ ૬ ॥
શરદભ્રરુચિઃ સ્વાઙ્ક શયિત શ્યામસુન્દરા ।
શેષસ્ય મૂર્તિરાભાતિ ચૈત્રપર્વ શશાઙ્કવત્ ॥ ૭ ॥
સૌમિત્રી ભૂય રામસ્ય ગુણૈર્દાસ્યમુપાગતઃ ।
શેષત્વાનુગુણં શેષઃ તસ્યાસીન્નિત્યકિઙ્કરઃ ॥ ૮ ॥
અત્ત્વાલોકાન્ લયામ્બોધૌ યદા શિશયિષુર્હરિઃ ।
વટપત્રતનુઃ શેષઃ તલ્પં તસ્યાભવત્તદા ॥ ૯ ॥
પાદુકીભૂત રામસ્ય તદાજ્ઞાં પરિપાલયન્ ।
પારતન્ત્ર્યેઽતિ શેષે ત્વં શેષ તાં જાનકીમપિ ॥ ૧૦ ॥
ચિરં વિહૃત્ય વિપિને સુખં સ્વપિતુમિચ્છતોઃ ।
સીતારાઘવયોરાસેદુપધાનાં ફણીશ્વરઃ ॥ ૧૧ ॥
દેવકીગર્ભમાવિશ્ય હરેસ્ત્રાતાસિ શેષ ભોઃ ।
સત્સન્તાનાર્થિનસ્તસ્માત્ ત્વત્પ્રતિષ્ટાં વિતન્વતે ॥ ૧૨ ॥
ગૃહીત્વા સ્વશિશું યાતિ વસુદેવે વ્રજં દ્રુતમ્ ।
વર્ષ ત્રી ભૂય શેષ ત્વં તં રિરક્ષિષુરન્વગાઃ ॥ ૧૩ ॥
પ્રસૂનદ્ભિઃ ફણારત્નૈઃ નિકુઞ્જે ભૂય ભોગિરાટ્ ।
રાધામાધવયોરાસીત્ સઙ્કેતસ્થાનમુત્તમમ્ ॥ ૧૪ ॥
ભગવચ્છેષભૂતૈસ્ત્વં અશેષૈઃ શેષ ગીયસે ।
આદિશેષ ઇતિ શ્રીમાન્ સાર્થકં નામ તે તતઃ ॥ ૧૫ ॥
અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં ઇતિ ગીતાસુ સન્નુતઃ ।
અનન્તોઽનન્તકૈઙ્કર્ય સમ્પદાપ્યેત્યનન્ત તામ્ ॥ ૧૬ ॥
અહો વિવિધરોઽપ્યેષઃ શેષઃ શ્રીપતિ સેવનાત્ ।
સહસ્રશીર્ષ્યોઽનન્તોઽભૂત્ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ॥ ૧૭ ॥
હરેઃ શ્રીપાદ ચિહ્નાનિ ધત્તે શીર્ષૈઃ ફણીશ્વરઃ ।
ચિહ્નાનિ સ્વામિનો દાસૈઃ ધર્તવ્યાનિતિ બોધયન્ ॥ ૧૮ ॥
અનન્ત સેવિનઃ સર્વે જીર્ણાં ત્વચમિવોરગઃ ।
વિમુચ્ય વિષયાસક્તિં શેષત્વે કુર્વતે રતિમ્ ॥ ૧૯ ॥
શ્રી શ્રીશનાય સાહસ્રીં યુગપત્પરિકીર્તયન્ ।
સહસ્રવદનઃ શેષો નૂનં દ્વિરસનોઽભવત્ ॥ ૨૦ ॥
અન્યોન્ય વૈરમુત્સૃજ્ય ફણીશ્વર ખગેશ્વરૌ ।
શયનં વાહનં વિષ્ણોઃ અભૂતાં ત્વત્પદાશ્રયૌ ॥ ૨૧ ॥
વપુઃ શબ્દમનોદોષાન્વિરસ્ય શૃતિગોચરમ્ ।
દર્શયન્તં પરબ્રહ્મં તં શેષં સમુપાસ્મહે ॥ ૨૨ ॥
શેષતલ્પેન રઙ્ગેશઃ શેષાદ્રૌ વેઙ્કટેશ્વરઃ ।
હસ્તિ કાલેશ્વરઃ શેષ ભૂષણેન વિરાજતે ॥ ૨૩ ॥
ભવત્પાદુકાત્વં તે મહત્ત્વા પાદુકો ગુણઃ ।
શિરસા ધારયન્તિ ત્વાં ભક્ત્યા શેષયઃ સ મે ॥ ૨૪ ॥
ભાગવત શેષતાયાઃ મહત્ત્વમાવેદયન્નયં શેષઃ ।
ગુરુરસ્ય વામપાદે વિષ્ણોર્વાહસ્ય વીરકટકમાભૂત્ ॥ ૨૫ ॥
શેષઃ પીતામ્બરં વિષ્ણોઃ તદ્વિષ્ણુધૃતમમ્બરમ્ ।
શેષવસ્ત્રમિતિ ખ્યાત્યા ભક્ત સમ્માન્યતાં ગતમ્ ॥ ૨૬ ॥
દુર્મતિં જનનીં ત્યક્ત્વા શ્રીપતિં શરણં ગતઃ ।
તેન દત્ત્વાભયોઽનન્તઃ તસ્યાસેન્નિત્યકિઙ્કરઃ ॥ ૨૭ ॥
ગર્ગાય મુનયે જ્યોતિર્વિદ્યાં યઃ સમુપાદિશત્ ।
દેવર્ષિગણસમ્પૂજ્યં તં અનન્તમુપાસ્મહે ॥ ૨૮ ॥
વન્દેઽનન્તં મુદાભાન્તં રુચા શ્વેતં સુરાર્ચિતમ્ ।
હરિપાદાબ્જ શરણં તદીયાસ્યાબ્જ તોષણમ્ ॥ ૨૯ ॥
શ્રીમતે વિષ્ણુભક્તાય શઙ્ખચક્રાદિધારિણે ।
વારુણી કીર્તિ સહિતાયાનન્તાયાસ્તુ મઙ્ગલમ્ ॥ ૩૦ ॥
॥ ફલશ્રુતિ ॥
ઇમં સ્તુતિં અનન્તસ્ય ભક્ત્યા નિત્યં પઠન્તિ યે ।
સર્પબાધા ન તેષાં સ્યાત્ પુત્રિણઃ સ્યુઃ હરેઃ પ્રિયાઃ ॥ ૩૧ ॥
॥ ઇતિ શ્રીઆદિશેષ સ્તવમ્ સમ્પૂર્ણમ્ ॥

Explore More