- శ్రీగణనాథస్తోత్రమ్ (śrīgaṇanāthastotram)the hymn to Shri Gananatha
anvaya శ్రీగణనాథస్తోత్రమ్
chandas Prose, the title
- గర్భః (garbhaḥ)the child in the womb
- ఉవాచ (uvāca)said
anvaya గర్భః ఉవాచ
chandas Prose, the speaker's line
గర్భ the child in the womb — An old belief, told in the Garbha Upanishad, is that the unborn child remembers its past births and longs to be free of them. The hymn is that child's prayer.
అనాథానాం ప్రణాథాయ విఘ్నేశాయ నమో నమః ॥ ౧ ॥
- నమః (namaḥ)salutation
- తే (te)to you
- గణనాథాయ (gaṇanāthāya)lord of the ganas
- బ్రహ్మణే (brahmaṇe)Brahman
- బ్రహ్మరూపిణే (brahmarūpiṇe)whose form is Brahman
- అనాథానామ్ (anāthānām)of those who have no one to protect them
- ప్రణాథాయ (praṇāthāya)the protector
- విఘ్నేశాయ (vighneśāya)to the lord of obstacles
- నమః (namaḥ)I bow
- నమః (namaḥ)again
anvaya గణనాథాయ బ్రహ్మణే బ్రహ్మరూపిణే తే నమః అనాథానామ్ ప్రణాథాయ విఘ్నేశాయ నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
అనాదయే పరేశాయ చాదిపూజ్యాయ తే నమః ॥ ౨ ॥
- జ్యేష్ఠరాజాయ (jyeṣṭharājāya)the eldest king
- దేవాయ (devāya)the god
- దేవదేవేశమూర్తయే (devadeveśamūrtaye)whose form is the lord of the god of gods
- అనాదయే (anādaye)who have no beginning
- పరేశాయ (pareśāya)the highest lord
- చ (ca)and
- ఆదిపూజ్యాయ (ādipūjyāya)who are worshipped first
- తే (te)to you
- నమః (namaḥ)salutation
anvaya జ్యేష్ఠరాజాయ దేవాయ దేవదేవేశమూర్తయే అనాదయే పరేశాయ ఆదిపూజ్యాయ చ తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ఆదిపూజ్య worshipped first — Every rite begins with Ganapati, before any other god is called.
- సర్వపూజ్యాయ (sarvapūjyāya)whom should worship
- సర్వేషామ్ (sarveṣām)all
- సర్వరూపాయ (sarvarūpāya)whose form is everything
- తే (te)to you
- నమః (namaḥ)salutation
anvaya సర్వేషామ్ సర్వపూజ్యాయ సర్వరూపాయ తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), the first half of verse 3
- సర్వాదయే (sarvādaye)the beginning of all
- పరబ్రహ్మన్ (parabrahman)O highest Brahman
- సర్వేశాయ (sarveśāya)lord of all
- నమః (namaḥ)I bow
- నమః (namaḥ)again
anvaya పరబ్రహ్మన్ సర్వాదయే సర్వేశాయ నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), the second half of verse 3
గజమస్తకధారాయ గజేశాయ నమో నమః ॥ ౪ ॥
- గజాకారస్వరూపాయ (gajākārasvarūpāya)whose own form has the shape of an elephant
- గజాకారమయాయ (gajākāramayāya)who are made of that shape
- తే (te)to you
- గజమస్తకధారాయ (gajamastakadhārāya)who bear an elephant's head
- గజేశాయ (gajeśāya)the lord of elephants
- నమః (namaḥ)I bow
- నమః (namaḥ)again
anvaya గజాకారస్వరూపాయ గజాకారమయాయ గజమస్తకధారాయ గజేశాయ తే నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
గజ elephant — Ganapatya teaching also reads gaja as a word: ga, that into which all things go, and ja, that from which they are born. So the elephant form points to Brahman itself.
ఆదిమధ్యాన్తహీనాయ త్వాదిమధ్యాన్తగాయ తే ॥ ౫ ॥
- ఆదిమధ్యాన్తభావాయ (ādimadhyāntabhāvāya)who are the beginning, the middle and the end
- స్వానన్దపతయే (svānandapataye)lord of Svananda
- నమః (namaḥ)salutation
- ఆదిమధ్యాన్తహీనాయ (ādimadhyāntahīnāya)who have no beginning, middle or end
- తు (tu)and yet
- ఆదిమధ్యాన్తగాయ (ādimadhyāntagāya)who move through beginning, middle and end
- తే (te)to you
anvaya ఆదిమధ్యాన్తభావాయ ఆదిమధ్యాన్తహీనాయ తు ఆదిమధ్యాన్తగాయ స్వానన్దపతయే తే నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
సిద్ధిబుద్ధిమయాయైవ బ్రహ్మేశాయ నమో నమః ॥ ౬ ॥
- సిద్ధిబుద్ధిప్రదాత్రే (siddhibuddhipradātre)who gives success and understanding
- చ (ca)and
- సిద్ధిబుద్ధివిహారిణే (siddhibuddhivihāriṇe)who takes his delight with Siddhi and Buddhi
- సిద్ధిబుద్ధిమయాయ (siddhibuddhimayāya)who is made of success and understanding
- ఏవ (eva)himself
- బ్రహ్మేశాయ (brahmeśāya)to the lord of Brahman
- నమః (namaḥ)I bow
- నమః (namaḥ)again
anvaya సిద్ధిబుద్ధిప్రదాత్రే సిద్ధిబుద్ధివిహారిణే చ సిద్ధిబుద్ధిమయాయ ఏవ బ్రహ్మేశాయ నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Siddhi and Buddhi are his two consorts, and also the gifts of success and understanding. The verse uses the pair three times, in three senses.
మాయినాం మాయయా నాథ మోహదాయ నమో నమః ॥ ౭ ॥
- శివాయ (śivāya)who are Shiva
- శక్తయే (śaktaye)Shakti
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)also
- విష్ణవే (viṣṇave)Vishnu
- భానురూపిణే (bhānurūpiṇe)whose form is the sun
- మాయినామ్ (māyinām)the masters of maya
- మాయయా (māyayā)by your maya
- నాథ (nātha)O lord
- మోహదాయ (mohadāya)who bewilder
- నమః (namaḥ)I bow
- నమః (namaḥ)again
anvaya శివాయ శక్తయే విష్ణవే చ ఏవ భానురూపిణే నాథ మాయయా మాయినామ్ మోహదాయ నమః నమః
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Shiva, Shakti, Vishnu and the Sun are the other four of the five gods worshipped together in the Smarta home. The verse says Ganapati is all of them.
యోగినః శాన్తిమాపన్నా అతస్త్వాం ప్రణమామ్యహమ్ ॥ ౮ ॥
- కిమ్ (kim)how
- స్తౌమి (staumi)can I praise
- త్వామ్ (tvām)you
- గణాధీశ (gaṇādhīśa)O lord of the ganas
- యత్ర (yatra)before whom
- వేదాదయః (vedādayaḥ)the Vedas and the rest
- అపరే (apare)fall short
- యోగినః (yoginaḥ)yogis
- శాన్తిమ్ (śāntim)stillness
- ఆపన్నాః (āpannāḥ)sink into
- అతః (ataḥ)so
- త్వామ్ (tvām)to you
- ప్రణమామి (praṇamāmi)bow
- అహమ్ (aham)I
anvaya గణాధీశ యత్ర వేదాదయః అపరే యోగినః శాన్తిమ్ ఆపన్నాః త్వామ్ కిమ్ స్తౌమి అతః అహమ్ త్వామ్ ప్రణమామి
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
జన్మమృత్యువిహీనం వై కురుష్వ తే పదప్రియమ్ ॥ ౯ ॥
- రక్ష (rakṣa)save
- మామ్ (mām)me
- గర్భదుఃఖాత్ (garbhaduḥkhāt)from the suffering of the womb
- త్వమ్ (tvam)you
- త్వామ్ (tvām)to you
- ఏవ (eva)alone
- శరణాగతమ్ (śaraṇāgatam)who have come for shelter
- జన్మమృత్యువిహీనమ్ (janmamṛtyuvihīnam)free of birth and death
- వై (vai)surely
- కురుష్వ (kuruṣva)make
- తే (te)your
- పదప్రియమ్ (padapriyam)one who loves feet
anvaya త్వామ్ ఏవ శరణాగతమ్ మామ్ త్వమ్ గర్భదుఃఖాత్ రక్ష తే పదప్రియమ్ [మామ్] వై జన్మమృత్యువిహీనమ్ కురుష్వ
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas