॥ શ્રી પ્રત્યંગિરા સૂક્તમ્ (અથર્વવેદોક્તમ્) ॥
(અ.વે.કા-૧૦.સૂ-૧)
યાં કલ્પયન્તિ વહતૌ વધૂમિવ વિશ્વરૂપાં હસ્તકૃતાં ચિકિત્સવઃ ।
સારાદેત્વપ નુદામ એનામ્ ॥ ૧ ॥
સારાદેત્વપ નુદામ એનામ્ ॥ ૧ ॥
શીર્ષણ્વતી નસ્વતી કર્ણિણી કૃત્યાકૃતા સંભૃતા વિશ્વરૂપા ।
સારાદેત્વપ નુદામ એનામ્ ॥ ૨ ॥
સારાદેત્વપ નુદામ એનામ્ ॥ ૨ ॥
શૂદ્રકૃતા રાજકૃતા સ્ત્રીકૃતા બ્રહ્મભિઃ કૃતા ।
જાયા પત્યા નુત્તેવ કર્તારં બન્ધ્વૃચ્છતુ ॥ ૩ ॥
જાયા પત્યા નુત્તેવ કર્તારં બન્ધ્વૃચ્છતુ ॥ ૩ ॥
અનયાહમોષધ્યા સર્વાઃ કૃત્યા અદૂદુષમ્ ।
યાં ક્ષેત્રે ચક્રુર્યાં ગોષુ યાં વા તે પુરુષેષુ ॥ ૪ ॥
યાં ક્ષેત્રે ચક્રુર્યાં ગોષુ યાં વા તે પુરુષેષુ ॥ ૪ ॥
અઘમસ્ત્વઘકૃતે શપથઃ શપથીયતે ।
પ્રત્યક્પ્રતિપ્રહિણ્મો યથા કૃત્યાકૃતં હનત્ ॥ ૫ ॥
પ્રત્યક્પ્રતિપ્રહિણ્મો યથા કૃત્યાકૃતં હનત્ ॥ ૫ ॥
પ્રતીચીન આઙ્ગિરસોઽધ્યક્ષો નઃ પુરોહિતઃ ।
પ્રતીચીઃ કૃત્યા આકૃત્યામૂન્કૃત્યાકૃતો જહિ ॥ ૬ ॥
પ્રતીચીઃ કૃત્યા આકૃત્યામૂન્કૃત્યાકૃતો જહિ ॥ ૬ ॥
યસ્ત્વોવાચ પરેહીતિ પ્રતિકૂલમુદાય્યઽમ્ ।
તં કૃત્યેઽભિનિવર્તસ્વ માસ્માનિચ્છો અનાગસઃ ॥ ૭ ॥
તં કૃત્યેઽભિનિવર્તસ્વ માસ્માનિચ્છો અનાગસઃ ॥ ૭ ॥
યસ્તે પરૂંષિ સંદધૌ રથસ્યેવર્ભુર્ધિયા ।
તં ગચ્છ તત્ર તેઽયનમજ્ઞાતસ્તેઽયં જનઃ ॥ ૮ ॥
તં ગચ્છ તત્ર તેઽયનમજ્ઞાતસ્તેઽયં જનઃ ॥ ૮ ॥
યે ત્વા કૃત્વાલેભિરે વિદ્વલા અભિચારિણઃ ।
શંભ્વીદં કૃત્યાદૂષણં પ્રતિવર્ત્મ પુનઃસરં તેન ત્વા સ્નપયામસિ ॥ ૯ ॥
શંભ્વીદં કૃત્યાદૂષણં પ્રતિવર્ત્મ પુનઃસરં તેન ત્વા સ્નપયામસિ ॥ ૯ ॥
યદ્દુર્ભગાં પ્રસ્નપિતાં મૃતવત્સામુપેયિમ ।
અપૈતુ સર્વં મત્પાપં દ્રવિણં મોપ તિષ્ઠતુ ॥ ૧૦ ॥
અપૈતુ સર્વં મત્પાપં દ્રવિણં મોપ તિષ્ઠતુ ॥ ૧૦ ॥
યત્તે પિતૃભ્યો દદતો યજ્ઞે વા નામ જગૃહુઃ ।
સન્દેશ્યાત્સર્વસ્માત્પાપાદિમા મુઞ્ચન્તુ ત્વૌષધીઃ ॥ ૧૧ ॥
સન્દેશ્યાત્સર્વસ્માત્પાપાદિમા મુઞ્ચન્તુ ત્વૌષધીઃ ॥ ૧૧ ॥
દેવૈનસાત્પિત્ર્યાન્નામગ્રાહાત્સંદેશ્યાઽદભિનિષ્કૃતાત્ ।
મુઞ્ચન્તુ ત્વા વીરુધો વીર્યેઽણ બ્રહ્મણા ઋગ્ભિઃ પયસ ઋષીણામ્ ॥ ૧૨ ॥
મુઞ્ચન્તુ ત્વા વીરુધો વીર્યેઽણ બ્રહ્મણા ઋગ્ભિઃ પયસ ઋષીણામ્ ॥ ૧૨ ॥
યથા વાતશ્ચ્યાવયતિ ભૂમ્યા રેણુમન્તરિક્ષાચ્ચાભ્રમ્ ।
એવા મત્સર્વં દુર્ભૂતં બ્રહ્મનુત્તમપાયતિ ॥ ૧૩ ॥
એવા મત્સર્વં દુર્ભૂતં બ્રહ્મનુત્તમપાયતિ ॥ ૧૩ ॥
અપ ક્રામ નાનદતી વિનદ્ધા ગર્દભીવ ।
કર્તૄન્નક્ષસ્વેતો નુત્તા બ્રહ્મણા વીર્યાઽવતા ॥ ૧૪ ॥
કર્તૄન્નક્ષસ્વેતો નુત્તા બ્રહ્મણા વીર્યાઽવતા ॥ ૧૪ ॥
અયં પન્થાઃ કૃત્યેતિ ત્વા નયામોઽભિપ્રહિતાં પ્રતિ ત્વા પ્ર હિણ્મઃ ।
તેનાભિ યાહિ ભઞ્જત્યનસ્વતીવ વાહિની વિશ્વરૂપા કુરૂટિની ॥ ૧૫ ॥
તેનાભિ યાહિ ભઞ્જત્યનસ્વતીવ વાહિની વિશ્વરૂપા કુરૂટિની ॥ ૧૫ ॥
પરાક્તે જ્યોતિરપથં તે અર્વાગન્યત્રાસ્મદયના કૃણુષ્વ ।
પરેણેહિ નવતિં નાવ્યા અતિ દુર્ગાઃ સ્રોત્યા મા ક્ષણિષ્ઠાઃ પરેહિ ॥ ૧૬ ॥
પરેણેહિ નવતિં નાવ્યા અતિ દુર્ગાઃ સ્રોત્યા મા ક્ષણિષ્ઠાઃ પરેહિ ॥ ૧૬ ॥
વાત ઇવ વૃક્ષાન્નિ મૃણીહિ પાદય મા ગામશ્વં પુરુષમુચ્છિષ એષામ્ ।
કર્તૄન્ નિવૃત્યેતઃ કૃત્યેઽપ્રજાસ્ત્વાય બોધય ॥ ૧૭ ॥
કર્તૄન્ નિવૃત્યેતઃ કૃત્યેઽપ્રજાસ્ત્વાય બોધય ॥ ૧૭ ॥
યાં તે બર્હિષિ યાં શ્મશાને ક્ષેત્રે કૃત્યાં વલગં વા નિચખ્નુઃ ।
અગ્નૌ વા ત્વા ગાર્હપત્યેઽભિચેરુઃ પાકં સન્તં ધીરતરા અનાગસમ્ ॥ ૧૯ ॥
અગ્નૌ વા ત્વા ગાર્હપત્યેઽભિચેરુઃ પાકં સન્તં ધીરતરા અનાગસમ્ ॥ ૧૯ ॥
ઉપાહૃતમનુબુદ્ધં નિખાતં વૈરં ત્સાર્યન્વવિદામ કર્ત્રમ્ ।
તદેતુ યત આભૃતં તત્રાશ્વ ઇવ વિ વર્તતાં હંતુ કૃત્યાકૃતઃ પ્રજામ્ ॥ ૧૯ ॥
તદેતુ યત આભૃતં તત્રાશ્વ ઇવ વિ વર્તતાં હંતુ કૃત્યાકૃતઃ પ્રજામ્ ॥ ૧૯ ॥
સ્વાયસા અસયઃ સંતિ નો ગૃહે વિદ્મા તે કૃત્યે યતિધા પરૂંષિ ।
ઉત્તિષ્ઠૈવ પરેહીતોઽજ્ઞાતે કિમિહેચ્છસિ ॥ ૨૦ ॥
ઉત્તિષ્ઠૈવ પરેહીતોઽજ્ઞાતે કિમિહેચ્છસિ ॥ ૨૦ ॥
ગ્રીવાસ્તે કૃત્યે પાદૌ ચાપિ કર્ત્સ્યામિ નિર્દ્રવ ।
ઇન્દ્રાગ્ની અસ્માન્રક્ષતાં યૌ પ્રજાનાં પ્રજાવતી ॥ ૨૧ ॥
ઇન્દ્રાગ્ની અસ્માન્રક્ષતાં યૌ પ્રજાનાં પ્રજાવતી ॥ ૨૧ ॥
સોમો રાજાધિપા મૃડિતા ચ ભૂતસ્ય નઃ પતયો મૃડયન્તુ ॥ ૨૨ ॥
ભવાશર્વાવસ્યતાં પાપકૃતે કૃત્યાકૃતે ।
દુષ્કૃતે વિદ્યુતં દેવહેતિમ્ ॥ ૨૩ ॥
દુષ્કૃતે વિદ્યુતં દેવહેતિમ્ ॥ ૨૩ ॥
યદ્યેયથ દ્વિપદી ચતુષ્પદી કૃત્યાકૃતા સંભૃતા વિશ્વરૂપા ।
સેતોષ્ટાપદી ભૂત્વા પુનઃ પરેહિ દુચ્છુને ॥ ૨૪ ॥
સેતોષ્ટાપદી ભૂત્વા પુનઃ પરેહિ દુચ્છુને ॥ ૨૪ ॥
અભ્યક્તાક્તા સ્વઽરંકૃતા સર્વં ભરન્તી દુરિતં પરેહિ ।
જાનીહિ કૃત્યે કર્તારં દુહિતેવ પિતરં સ્વમ્ ॥ ૨૫ ॥
જાનીહિ કૃત્યે કર્તારં દુહિતેવ પિતરં સ્વમ્ ॥ ૨૫ ॥
પરેહિ કૃત્યે મા તિષ્ઠો વિદ્ધસ્યેવ પદં નય ।
મૃગઃ સ મૃગયુસ્ત્વં ન ત્વા નિકર્તુમર્હતિ ॥ ૨૬ ॥
મૃગઃ સ મૃગયુસ્ત્વં ન ત્વા નિકર્તુમર્હતિ ॥ ૨૬ ॥
ઉત હન્તિ પૂર્વાસિનં પ્રત્યાદાયાપર ઇષ્વા ।
ઉત પૂર્વસ્ય નિઘ્નતો નિ હન્ત્યપરઃ પ્રતિ ॥ ૨૭ ॥
ઉત પૂર્વસ્ય નિઘ્નતો નિ હન્ત્યપરઃ પ્રતિ ॥ ૨૭ ॥
એતદ્ધિ શૃણુ મે વચોઽથેહિ યત એયથ ।
યસ્ત્વા ચકાર તં પ્રતિ ॥ ૨૮ ॥
યસ્ત્વા ચકાર તં પ્રતિ ॥ ૨૮ ॥
અનાગોહત્યા વૈ ભીમા કૃત્યે મા નો ગામશ્વં પુરુષં વધીઃ ।
યત્રયત્રાસિ નિહિતા તતસ્ત્વોત્થાપયામસિ પર્ણાલ્લઘીયસી ભવ ॥ ૨૯ ॥
યત્રયત્રાસિ નિહિતા તતસ્ત્વોત્થાપયામસિ પર્ણાલ્લઘીયસી ભવ ॥ ૨૯ ॥
યદિ સ્થ તમસાવૃતા જાલેનાભિહિતા ઇવ ।
સર્વાઃ સંલુપ્યેતઃ કૃત્યાઃ પુનઃ કર્ત્રે પ્ર હિણ્મસિ ॥ ૩૦ ॥
સર્વાઃ સંલુપ્યેતઃ કૃત્યાઃ પુનઃ કર્ત્રે પ્ર હિણ્મસિ ॥ ૩૦ ॥
કૃત્યાકૃતો વલગિનોઽભિનિષ્કારિણઃ પ્રજામ્ ।
મૃણીહિ કૃત્યે મોચ્છિષોઽમૂન્કૃત્યાકૃતો જહિ ॥ ૩૧ ॥
મૃણીહિ કૃત્યે મોચ્છિષોઽમૂન્કૃત્યાકૃતો જહિ ॥ ૩૧ ॥
યથા સૂર્યો મુચ્યતે તમસસ્પરિ રાત્રિં જહાત્યુષસશ્ચ કેતૂન્ ।
એવાહં સર્વં દુર્ભૂતં કર્ત્રં કૃત્યાકૃતા કૃતં હસ્તીવ રજો દુરિતં જહામિ ॥ ૩૨ ॥
એવાહં સર્વં દુર્ભૂતં કર્ત્રં કૃત્યાકૃતા કૃતં હસ્તીવ રજો દુરિતં જહામિ ॥ ૩૨ ॥
॥ ઇતિ અથર્વવેદોક્તં શ્રી પ્રત્યંગિરા સૂક્તમ્ (કૃત્યાપરિહરણ સૂક્તમ્) સમ્પૂર્ણમ્ ॥