- श्रीरत्नगर्भगणेशविलासस्तुतिः (śrīratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥ)the Ratnagarbha, a praise of Shri Ganesha's play
anvaya श्रीरत्नगर्भगणेशविलासस्तुतिः
chandas Prose, the title
रत्नगर्भ Ratnagarbha — Holding jewels inside: Subrahmanya Yogi's name for this hymn, whose verses are set like gems. The closing verses use the name again.
विलास play — The free, glad acts of a god who needs nothing.
वल्लभामाश्लिष्य तन्मुखवल्गुवीक्षणदीक्षितम् ।
वातनन्दन वाञ्छितार्थविधायिनं सुखदायिनं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १ ॥
- वामदेवतनूभवम् (vāmadevatanūbhavam)the son of Vamadeva
- निजवामभागसमाश्रितम् (nijavāmabhāgasamāśritam)resting at his own left side
- वल्लभाम् (vallabhām)his beloved
- आश्लिष्य (āśliṣya)embracing
- तन्मुखवल्गुवीक्षणदीक्षितम् (tanmukhavalguvīkṣaṇadīkṣitam)who loves to gaze at her lovely face
- वातनन्दनवाञ्छितार्थविधायिनम् (vātanandanavāñchitārthavidhāyinam)who grants the wishes of the son of the wind
- सुखदायिनम् (sukhadāyinam)who gives happiness
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya निजवामभागसमाश्रितम् वल्लभाम् आश्लिष्य तन्मुखवल्गुवीक्षणदीक्षितम् वामदेवतनूभवम् वातनन्दनवाञ्छितार्थविधायिनम् सुखदायिनम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
वामदेव Vamadeva — A name of Shiva, and one of his five faces.
note The refrain plays on varana, elephant, and nivarana, clearing away: the elephant-faced one clears the way. The son of the wind may be Hanuman or Bhima; the verse does not say which.
कायकान्ति जितारुणं कृतभक्तपापविदारिणम् ।
वादिवाक्सहकारिणं वाराणसीसञ्चारिणं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २ ॥
- कारणम् (kāraṇam)the cause
- जगताम् (jagatām)of the worlds
- कलाधरधारिणम् (kalādharadhāriṇam)who wears the moon
- शुभकारिणम् (śubhakāriṇam)who does good
- कायकान्तिजितारुणम् (kāyakāntijitāruṇam)the glow of whose body outshines the dawn
- कृतभक्तपापविदारिणम् (kṛtabhaktapāpavidāriṇam)who tears apart the sins his devotees have done
- वादिवाक्सहकारिणम् (vādivāksahakāriṇam)who helps the speech of those who debate
- वाराणसीसञ्चारिणम् (vārāṇasīsañcāriṇam)who moves about in Varanasi
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya जगताम् कारणम् कलाधरधारिणम् शुभकारिणम् कायकान्तिजितारुणम् कृतभक्तपापविदारिणम् वादिवाक्सहकारिणम् वाराणसीसञ्चारिणम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rhymes on -arinam, as in dharinam and karinam. Kashi is guarded by fifty-six Ganeshas, with Dhundhiraja at their head.
मृत्युभयपरिहारकं रिपुकृत्यदोषनिवारकम् ।
पूजकाशापूरकं पुण्यार्थसत्कृतिकारकं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३ ॥
- मोहसागरतारकम् (mohasāgaratārakam)who carries us across the ocean of delusion
- मायाविकुहनावारकम् (māyāvikuhanāvārakam)who puts a stop to the tricks of deceivers
- मृत्युभयपरिहारकम् (mṛtyubhayaparihārakam)who takes away the fear of death
- रिपुकृत्यदोषनिवारकम् (ripukṛtyadoṣanivārakam)who wards off the harm that enemies work
- पूजकाशापूरकम् (pūjakāśāpūrakam)who fulfils the hopes of those who worship him
- पुण्यार्थसत्कृतिकारकम् (puṇyārthasatkṛtikārakam)who moves people to do good deeds for merit
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya मोहसागरतारकम् मायाविकुहनावारकम् मृत्युभयपरिहारकम् रिपुकृत्यदोषनिवारकम् पूजकाशापूरकम् पुण्यार्थसत्कृतिकारकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rhymes on -arakam, as in tarakam and varakam.
शेखरीकृत चन्द्ररेखमुदारसुगुणमदारुणम् ।
श्रीखनिं श्रितभक्तनिर्जरशाखिनं लेखावनं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ४ ॥
- आखुदैत्यरथाङ्गम् (ākhudaityarathāṅgam)whose mount is the demon who became a mouse
- अरुणमयूखम् (aruṇamayūkham)whose light is red
- अर्थिसुखार्थिनम् (arthisukhārthinam)who wants happiness for all who ask
- शेखरीकृतचन्द्ररेखम् (śekharīkṛtacandrarekham)who wears the crescent moon on his head
- उदारसुगुणम् (udārasuguṇam)noble in virtue
- अदारुणम् (adāruṇam)gentle
- श्रीखनिम् (śrīkhanim)a mine of fortune
- श्रितभक्तनिर्जरशाखिनम् (śritabhaktanirjaraśākhinam)a wishing tree for the devotees who come to him
- लेखावनम् (lekhāvanam)the protector of the gods
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya आखुदैत्यरथाङ्गम् अरुणमयूखम् अर्थिसुखार्थिनम् शेखरीकृतचन्द्ररेखम् उदारसुगुणम् अदारुणम् श्रीखनिम् श्रितभक्तनिर्जरशाखिनम् लेखावनम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
आखुदैत्य the demon who became a mouse — The mouse that carries Ganesha was once a demon, subdued and made his mount.
निर्जरशाखी wishing tree — The tree of the gods, which gives whatever is asked of it.
note From this verse to verse 34, each verse rings on one consonant, and the consonants follow the order of the alphabet. This one rings on kh, as in akhu, sukha, shekhara and shakhin.
मङ्गलायतनं महाजनभृङ्गशान्तिविधायिनम् ।
अङ्गजान्तकनन्दनं सुखभृङ्गपद्मोदञ्चनं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ५ ॥
- तुङ्गमूषकवाहनम् (tuṅgamūṣakavāhanam)who rides a great mouse
- सुरपुङ्गवारिविमोहनम् (surapuṅgavārivimohanam)who confounds the enemies of the chief gods
- मङ्गलायतनम् (maṅgalāyatanam)the home of all that is auspicious
- महाजनभृङ्गशान्तिविधायिनम् (mahājanabhṛṅgaśāntividhāyinam)who brings peace to good people who swarm to him like bees
- अङ्गजान्तकनन्दनम् (aṅgajāntakanandanam)the son of Shiva, who destroyed Kama
- सुखभृङ्गपद्मोदञ्चनम् (sukhabhṛṅgapadmodañcanam)a lotus in bloom for the bees of happiness
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya तुङ्गमूषकवाहनम् सुरपुङ्गवारिविमोहनम् मङ्गलायतनम् महाजनभृङ्गशान्तिविधायिनम् अङ्गजान्तकनन्दनम् सुखभृङ्गपद्मोदञ्चनम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on ng, as in tunga, mangala and bhringa.
श्रीघनं श्रितमौनिवचनामोघतासम्पादनम् ।
श्लाघनीयदयागुणं मघवत्तपः फलपूरणं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ६ ॥
- राघवेश्वररक्षकम् (rāghaveśvararakṣakam)who protected Rama, lord of the Raghus
- रक्षौघशिक्षणदक्षकम् (rakṣaughaśikṣaṇadakṣakam)skilled at punishing the hordes of rakshasas
- श्रीघनम् (śrīghanam)rich in fortune
- श्रितमौनिवचनामोघतासम्पादनम् (śritamaunivacanāmoghatāsampādanam)who makes the words of the sages who seek him come true
- श्लाघनीयदयागुणम् (ślāghanīyadayāguṇam)whose kindness deserves praise
- मघवत्तपःफलपूरणम् (maghavattapaḥphalapūraṇam)who gave Indra the fruit of his penance
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya राघवेश्वररक्षकम् रक्षौघशिक्षणदक्षकम् श्रीघनम् श्रितमौनिवचनामोघतासम्पादनम् श्लाघनीयदयागुणम् मघवत्तपःफलपूरणम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on gh, as in raghava, ogha and shlaghaniya.
सिञ्चता निजवीक्षणेन समञ्चितार्थसुखास्पदम् ।
पञ्चवक्त्रसुतं सुरद्विड्वञ्चनाधृत कौशलं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ७ ॥
- कञ्चनश्च्युतिगोप्यभावम् (kañcanaścyutigopyabhāvam)who keeps anyone from falling
- अकिञ्चनान् (akiñcanān)the poor
- च (ca)and
- दयारसैः (dayārasaiḥ)with the juice of kindness
- सिञ्चता (siñcatā)that sprinkles
- निजवीक्षणेन (nijavīkṣaṇena)with his own glance
- समञ्चितार्थसुखास्पदम् (samañcitārthasukhāspadam)the source of their wealth and happiness
- पञ्चवक्त्रसुतम् (pañcavaktrasutam)the son of five-faced Shiva
- सुरद्विड्वञ्चनाधृतकौशलम् (suradviḍvañcanādhṛtakauśalam)skilled at outwitting the enemies of the gods
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya कञ्चनश्च्युतिगोप्यभावम् अकिञ्चनान् च दयारसैः सिञ्चता निजवीक्षणेन समञ्चितार्थसुखास्पदम् पञ्चवक्त्रसुतम् सुरद्विड्वञ्चनाधृतकौशलम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on nc, as in kinchana, sinchata and pancha. Its first words are hard to construe as printed, and the meaning keeps close to them.
-द्यच्छतच्छदसाम्यमन्वनुगच्छतीच्छति सौहृदम् ।
तच्छुभम्युकराम्बुजं तव दिक्पतिश्रियमर्थिने
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ८ ॥
- यत् (yat)which
- शतक्रतुकामितम् (śatakratukāmitam)what Indra wished for
- प्रायच्छत् (prāyacchat)gave
- अर्चितम् (arcitam)when worshipped
- आदरात् (ādarāt)with devotion
- यत् (yat)which
- शतच्छदसाम्यम् (śatacchadasāmyam)the likeness of the lotus
- अनु (anu)closely
- अनुगच्छति (anugacchati)follows
- इच्छति (icchati)longs for
- सौहृदम् (sauhṛdam)friendship
- तत् (tat)that
- शुभंयुकराम्बुजम् (śubhaṃyukarāmbujam)auspicious lotus hand
- तव (tava)your
- दिक्पतिश्रियम् (dikpatiśriyam)the wealth of the guardians of the directions
- अर्थिने (arthine)to anyone who asks
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya यत् आदरात् अर्चितम् शतक्रतुकामितम् प्रायच्छत् यत् शतच्छदसाम्यम् अनु अनुगच्छति सौहृदम् इच्छति तत् तव शुभंयुकराम्बुजम् अर्थिने दिक्पतिश्रियम् [यच्छति] वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on cch, as in yacchati, gacchati and icchati. It speaks to the god directly, of your lotus hand, before the refrain returns.
पुञ्जरञ्जितमञ्जुलाङ्घ्रि सरोजमज वृजिनापहम् ।
भञ्जकं दिविषद्द्विषामनुरञ्जकं मुनिसन्तते-
-र्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ९ ॥
- राजराजकिरीटकोटिविराजमानमणिप्रभापुञ्जरञ्जितमञ्जुलाङ्घ्रिसरोजम् (rājarājakirīṭakoṭivirājamānamaṇiprabhāpuñjarañjitamañjulāṅghrisarojam)whose lovely lotus feet glow with light from the gems on the crowns of kings
- अज (aja)unborn one
- वृजिनापहम् (vṛjināpaham)who takes away sin
- भञ्जकम् (bhañjakam)who breaks
- दिविषद्द्विषाम् (diviṣaddviṣām)the enemies of the gods
- अनुरञ्जकम् (anurañjakam)who delights
- मुनिसन्ततेः (munisantateḥ)the company of sages
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya राजराजकिरीटकोटिविराजमानमणिप्रभापुञ्जरञ्जितमञ्जुलाङ्घ्रिसरोजम् अज वृजिनापहम् दिविषद्द्विषाम् भञ्जकम् मुनिसन्ततेः अनुरञ्जकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on j, as in raja, ranjita and bhanjaka.
दुष्टशिक्षणधूर्वहं मुनिपुष्टितुष्टीष्टप्रदम् ।
अष्टमूर्तिसुतं सुकरुणाविष्टमविनष्टादरं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १० ॥
- शिष्टकष्टनिबर्हणम् (śiṣṭakaṣṭanibarhaṇam)who destroys the hardships of the good
- सुरजुष्टनिजपदविष्टरम् (surajuṣṭanijapadaviṣṭaram)at whose footstool the gods gather
- दुष्टशिक्षणधूर्वहम् (duṣṭaśikṣaṇadhūrvaham)who takes on the work of punishing the wicked
- मुनिपुष्टितुष्टीष्टप्रदम् (munipuṣṭituṣṭīṣṭapradam)who gives sages strength, contentment and what they wish for
- अष्टमूर्तिसुतम् (aṣṭamūrtisutam)the son of eight-formed Shiva
- सुकरुणाविष्टम् (sukaruṇāviṣṭam)full of kindness
- अविनष्टादरम् (avinaṣṭādaram)whose care never fails
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya शिष्टकष्टनिबर्हणम् सुरजुष्टनिजपदविष्टरम् दुष्टशिक्षणधूर्वहम् मुनिपुष्टितुष्टीष्टप्रदम् अष्टमूर्तिसुतम् सुकरुणाविष्टम् अविनष्टादरम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
अष्टमूर्ति eight-formed Shiva — Shiva in eight forms: earth, water, fire, wind, space, sun, moon and the one who offers sacrifice.
note The verse rings on sht, as in shishta, dushta and ashta.
शाठ्यविरहितवितरणं श्रीकण्ठकृतसम्भाषणम् ।
काठकश्रुतिगोचरं कृतमाठपत्यपरीक्षणं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ११ ॥
- शुण्ठशुष्कवितर्कहरणाकुण्ठशक्तिदम् (śuṇṭhaśuṣkavitarkaharaṇākuṇṭhaśaktidam)who gives a keen power to end dull, dry argument
- अर्थिने (arthine)to those who ask
- शाठ्यविरहितवितरणम् (śāṭhyavirahitavitaraṇam)in whose giving there is no deceit
- श्रीकण्ठकृतसम्भाषणम् (śrīkaṇṭhakṛtasambhāṣaṇam)with whom Shiva himself talks
- काठकश्रुतिगोचरम् (kāṭhakaśrutigocaram)known in the Kathaka Veda
- कृतमाठपत्यपरीक्षणम् (kṛtamāṭhapatyaparīkṣaṇam)who tests those who head the monasteries
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya अर्थिने शुण्ठशुष्कवितर्कहरणाकुण्ठशक्तिदम् शाठ्यविरहितवितरणम् श्रीकण्ठकृतसम्भाषणम् काठकश्रुतिगोचरम् कृतमाठपत्यपरीक्षणम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
काठक the Kathaka Veda — A branch of the Black Yajur Veda.
note The verse rings on th, as in kuntha, kantha and kathaka.
कुण्डलीश्वरमण्डितोदरमण्डजेशाभीष्टदम् ।
दण्डपाणिभयापहं मुनिमण्डली परिमण्डनं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १२ ॥
- पुण्डरीककृताननम् (puṇḍarīkakṛtānanam)whose face is an elephant's
- शशिखण्डकलितशिखण्डकम् (śaśikhaṇḍakalitaśikhaṇḍakam)in whose topknot a sliver of the moon is set
- कुण्डलीश्वरमण्डितोदरम् (kuṇḍalīśvaramaṇḍitodaram)whose belly is adorned with the king of serpents
- अण्डजेशाभीष्टदम् (aṇḍajeśābhīṣṭadam)who gave Garuda, king of birds, his wish
- दण्डपाणिभयापहम् (daṇḍapāṇibhayāpaham)who takes away the fear of Yama, who carries the staff
- मुनिमण्डलीपरिमण्डनम् (munimaṇḍalīparimaṇḍanam)the jewel of the circle of sages
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya पुण्डरीककृताननम् शशिखण्डकलितशिखण्डकम् कुण्डलीश्वरमण्डितोदरम् अण्डजेशाभीष्टदम् दण्डपाणिभयापहम् मुनिमण्डलीपरिमण्डनम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
पुण्डरीक elephant — Pundarika means both a white lotus and an elephant, and both fit his face.
note The verse rings on nd, as in pundarika, khanda and danda.
-र्गाढमाश्लिष्टं गिरीश गिरीशजाभ्यां सादरम् ।
प्रौढसरसकवित्वसिद्धिद मूढनिजभक्तावनं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १३ ॥
- गूढम् (gūḍham)hidden
- आम्नायाशयम् (āmnāyāśayam)the meaning of the Vedas
- परिलीढम् (parilīḍham)surrounded
- अर्थिमनोरथैः (arthimanorathaiḥ)by the wishes of those who ask
- गाढम् (gāḍham)close
- आश्लिष्टम् (āśliṣṭam)held
- गिरीशगिरीशजाभ्याम् (girīśagirīśajābhyām)by Shiva and Parvati
- सादरम् (sādaram)with love
- प्रौढसरसकवित्वसिद्धिद (prauḍhasarasakavitvasiddhida)O giver of mastery in rich and mature poetry
- मूढनिजभक्तावनम् (mūḍhanijabhaktāvanam)who protects even his simple devotees
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya गूढम् आम्नायाशयम् अर्थिमनोरथैः परिलीढम् गिरीशगिरीशजाभ्याम् सादरम् गाढम् आश्लिष्टम् प्रौढसरसकवित्वसिद्धिद मूढनिजभक्तावनम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on dh, as in gudha, gadha and praudha.
शोणदीधितिमप्रमेयमपर्णया परिपोषितम् ।
काणखञ्जकुणीष्टदं विश्राणितद्विजनामितं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १४ ॥
- पाणिधृतपाशाङ्कुशम् (pāṇidhṛtapāśāṅkuśam)who holds the noose and the goad in his hands
- गीर्वाणगणसन्दर्शकम् (gīrvāṇagaṇasandarśakam)who shows himself to the hosts of gods
- शोणदीधितिम् (śoṇadīdhitim)whose light is red
- अप्रमेयम् (aprameyam)beyond measure
- अपर्णया (aparṇayā)by Aparna
- परिपोषितम् (paripoṣitam)brought up
- काणखञ्जकुणीष्टदम् (kāṇakhañjakuṇīṣṭadam)who gives the one-eyed, the lame and the crippled what they wish for
- विश्राणितद्विजनामितम् (viśrāṇitadvijanāmitam)to whom brahmins who have received his gifts bow
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya पाणिधृतपाशाङ्कुशम् गीर्वाणगणसन्दर्शकम् शोणदीधितिम् अप्रमेयम् अपर्णया परिपोषितम् काणखञ्जकुणीष्टदम् विश्राणितद्विजनामितम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
अपर्णा Aparna — Parvati, who in her penance for Shiva gave up eating even leaves.
note The verse rings on n, as in pani, girvana and shona.
-जातमङ्घ्रि विलास जितकञ्जातमजितमरातिभिः ।
शीतरश्मिरवीक्षणं निर्गीतमाम्नायोक्तिभि-
-र्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १५ ॥
- भूतभव्यभवद्विभुम् (bhūtabhavyabhavadvibhum)lord of what was, what will be and what is
- परिधूतपातकम् (paridhūtapātakam)who shakes off all sin
- ईशसञ्जातम् (īśasañjātam)born of Shiva
- अङ्घ्रिविलासजितकञ्जातम् (aṅghrivilāsajitakañjātam)whose graceful feet outshine the lotus
- अजितम् (ajitam)never beaten
- अरातिभिः (arātibhiḥ)by any enemy
- शीतरश्मिरवीक्षणम् (śītaraśmiravīkṣaṇam)whose eyes are the moon and the sun
- निर्गीतम् (nirgītam)sung of
- आम्नायोक्तिभिः (āmnāyoktibhiḥ)in the words of the Vedas
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya भूतभव्यभवद्विभुम् परिधूतपातकम् ईशसञ्जातम् अङ्घ्रिविलासजितकञ्जातम् अरातिभिः अजितम् शीतरश्मिरवीक्षणम् आम्नायोक्तिभिः निर्गीतम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on t, as in bhuta, dhuta and jata.
-ऽनाथवर्गमनोरथानपि सार्थयन्तमहर्निशम् ।
पान्थसत्पथदर्शकं गणनाथमस्मद्दैवतं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १६ ॥
- प्रार्थनीयपदम् (prārthanīyapadam)whose feet everyone should pray to
- महात्मभिः (mahātmabhiḥ)by great souls
- अर्थितम् (arthitam)sought
- पुरवैरिणा (puravairiṇā)by Shiva, the enemy of the three cities
- अनाथवर्गमनोरथान् (anāthavargamanorathān)the wishes of the helpless
- अपि (api)even
- सार्थयन्तम् (sārthayantam)who fulfils
- अहर्निशम् (aharniśam)day and night
- पान्थसत्पथदर्शकम् (pānthasatpathadarśakam)who shows travellers the right road
- गणनाथम् (gaṇanātham)the lord of the ganas
- अस्मद्दैवतम् (asmaddaivatam)our own god
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya प्रार्थनीयपदम् महात्मभिः पुरवैरिणा अर्थितम् अहर्निशम् अनाथवर्गमनोरथान् अपि सार्थयन्तम् पान्थसत्पथदर्शकम् अस्मद्दैवतम् गणनाथम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
पुरवैरी the enemy of the three cities — Shiva, who destroyed the three flying cities of the demons. The Ganesha Purana says he worshipped Ganesha first.
note The verse rings on th, as in prartha, natha and pantha.
मोदहेतुगुणाकरं वाग्वादविजयदमैश्वरम् ।
श्रीमदनुपमसौहृदं मदनाशकं रिपुसन्तते-
-र्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १७ ॥
- खेदशामकसुचरितम् (khedaśāmakasucaritam)whose good deeds ease distress
- स्वाभेदबोधकम् (svābhedabodhakam)who teaches that the self is one with him
- अद्वयम् (advayam)who has no second
- मोदहेतुगुणाकरम् (modahetuguṇākaram)a mine of the virtues that bring joy
- वाग्वादविजयदम् (vāgvādavijayadam)who gives victory in debate
- ऐश्वरम् (aiśvaram)with the Lord's own power
- श्रीमदनुपमसौहृदम् (śrīmadanupamasauhṛdam)whose friendship is glorious and has no equal
- मदनाशकम् (madanāśakam)who destroys the pride
- रिपुसन्ततेः (ripusantateḥ)of every host of enemies
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya खेदशामकसुचरितम् स्वाभेदबोधकम् अद्वयम् मोदहेतुगुणाकरम् वाग्वादविजयदम् ऐश्वरम् श्रीमदनुपमसौहृदम् रिपुसन्ततेः मदनाशकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on d, as in kheda, bheda and moda.
दिग्धमुद्धृत पादनत जनमुद्धरन्तमिमं च माम् ।
शुद्धचित्सुखविग्रहं परिशुद्धवृत्त्यभिलक्षितं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १८ ॥
- मुग्धमौग्ध्यनिवर्तकम् (mugdhamaugdhyanivartakam)who ends the dullness of the dull
- रुचिमुग्धम् (rucimugdham)lovely in his radiance
- उर्वनुकम्पया (urvanukampayā)in great compassion
- दिग्धम् (digdham)steeped
- उद्धृतपादनतजनम् (uddhṛtapādanatajanam)who has lifted up the people who bowed at his feet
- उद्धरन्तम् (uddharantam)who lifts up
- इमम् (imam)this
- च (ca)as well
- माम् (mām)me
- शुद्धचित्सुखविग्रहम् (śuddhacitsukhavigraham)whose body is pure awareness and joy
- परिशुद्धवृत्त्यभिलक्षितम् (pariśuddhavṛttyabhilakṣitam)known by a wholly pure mind
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya मुग्धमौग्ध्यनिवर्तकम् रुचिमुग्धम् उर्वनुकम्पया दिग्धम् उद्धृतपादनतजनम् इमम् माम् च उद्धरन्तम् शुद्धचित्सुखविग्रहम् परिशुद्धवृत्त्यभिलक्षितम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on dh, as in mugdha, digdha and shuddha.
दीनदैन्यविनाशकं सितभानुरेखाशेखरम् ।
गानरसविद्गीतसुचरितमेनसामपनोदकं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ १९ ॥
- सानुकम्पम् (sānukampam)full of compassion
- अनारतम् (anāratam)always
- मुनिमानसाब्जमरालकम् (munimānasābjamarālakam)a swan among the lotuses of the sages' minds
- दीनदैन्यविनाशकम् (dīnadainyavināśakam)who ends the misery of the poor
- सितभानुरेखाशेखरम् (sitabhānurekhāśekharam)who wears a crescent moon on his head
- गानरसविद्गीतसुचरितम् (gānarasavidgītasucaritam)whose good deeds those who know the joy of music sing
- एनसाम् (enasām)sins
- अपनोदकम् (apanodakam)who drives away
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya अनारतम् सानुकम्पम् मुनिमानसाब्जमरालकम् दीनदैन्यविनाशकम् सितभानुरेखाशेखरम् गानरसविद्गीतसुचरितम् एनसाम् अपनोदकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on n, as in sanu, mana and dina.
-लापिनां मनुजापि जनतापापहरमखिलेश्वरम् ।
सापराधिजनायशापदमापदामपहारकं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २० ॥
- कोपतापनिरासकम् (kopatāpanirāsakam)who drives off the heat of anger
- सामीप्यदम् (sāmīpyadam)who grants nearness to himself
- निजसत्कथालापिनाम् (nijasatkathālāpinām)to those who talk of his good stories
- मनुजापिजनतापापहरम् (manujāpijanatāpāpaharam)who takes away the sins of people who repeat his mantra
- अखिलेश्वरम् (akhileśvaram)the lord of all
- सापराधिजनायशापदम् (sāparādhijanāyaśāpadam)who curses those who do wrong
- आपदाम् (āpadām)misfortune
- अपहारकम् (apahārakam)who takes away
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya कोपतापनिरासकम् निजसत्कथालापिनाम् सामीप्यदम् मनुजापिजनतापापहरम् अखिलेश्वरम् सापराधिजनायशापदम् आपदाम् अपहारकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
सामीप्य nearness — One of the four kinds of release: living close to the god.
note The verse rings on p, as in kopa, tapa and apada.
-त्सत्फलाय गणेशमर्चतु निष्फलं न तदर्पणम् ।
यः फलीभूतः क्रतूनां तत्फलानामीश्वरं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २१ ॥
- रिफ्फगेषु (riphphageṣu)in the twelfth house
- खगेषु (khageṣu)when the planets stand
- जातः (jātaḥ)one born
- दुष्फलम् (duṣphalam)bad results
- समवाप्नुयात् (samavāpnuyāt)may meet with
- सत्फलाय (satphalāya)for good results
- गणेशम् (gaṇeśam)Ganesha
- अर्चतु (arcatu)let him worship
- निष्फलम् (niṣphalam)fruitless
- न (na)not
- तदर्पणम् (tadarpaṇam)that offering
- यः (yaḥ)who
- फलीभूतः (phalībhūtaḥ)is the fruit
- क्रतूनाम् (kratūnām)of all sacrifices
- तत्फलानाम् (tatphalānām)of what they bring
- ईश्वरम् (īśvaram)the lord
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya रिफ्फगेषु खगेषु जातः दुष्फलम् समवाप्नुयात् सत्फलाय गणेशम् अर्चतु तदर्पणम् निष्फलम् न यः क्रतूनाम् फलीभूतः तत्फलानाम् ईश्वरम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
रिःफ the twelfth house — The twelfth house of the horoscope, the house of loss. Planets placed there are thought to bring trouble.
note The verse rings on ph, as in riphpha, dushphala, satphala and nishphala.
बिम्बभूतममुष्य जगतः साम्बसुतमज्ञानतः ।
तं बहिः सङ्गूहितं हेरम्बमालम्बं सतां
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २२ ॥
- अम्बरम् (ambaram)the sky
- यद्वत् (yadvat)just as
- विनिर्मलम् (vinirmalam)clear
- अम्बुदैः (ambudaiḥ)by clouds
- आच्छाद्यते (ācchādyate)is covered
- बिम्बभूतम् (bimbabhūtam)of whom a reflection
- अमुष्य (amuṣya)this
- जगतः (jagataḥ)world is
- साम्बसुतम् (sāmbasutam)the son of Shiva and Amba
- अज्ञानतः (ajñānataḥ)by ignorance
- तम् (tam)that
- बहिः (bahiḥ)from outward sight
- सङ्गूहितम् (saṅgūhitam)hidden
- हेरम्बम् (herambam)Heramba
- आलम्बम् (ālambam)the support
- सताम् (satām)of the good
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya यद्वत् विनिर्मलम् अम्बरम् अम्बुदैः आच्छाद्यते [तद्वत्] अमुष्य जगतः बिम्बभूतम् साम्बसुतम् अज्ञानतः बहिः सङ्गूहितम् सताम् आलम्बम् तम् हेरम्बम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on mb, as in ambara, bimba and heramba. The world is the reflection, and he is the face it reflects.
-स्तम्भकारिणमङ्गनाकुचकुम्भपरिरम्भातुरैः ।
शम्भुसुतमाराधितं कृतिसम्भवाय च कामिभि-
-र्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २३ ॥
- दम्भकर्माचरणकृतसौरम्भयाजिमुखे (dambhakarmācaraṇakṛtasaurambhayājimukhe)in the mouth of a proud sacrificer whose rites are hypocrisy
- मनुस्तम्भकारिणम् (manustambhakāriṇam)who stops the mantra
- अङ्गनाकुचकुम्भपरिरम्भातुरैः (aṅganākucakumbhaparirambhāturaiḥ)eager for a woman's embrace
- शम्भुसुतम् (śambhusutam)the son of Shambhu
- आराधितम् (ārādhitam)worshipped
- कृतिसम्भवाय (kṛtisambhavāya)so that their plans may succeed
- च (ca)and
- कामिभिः (kāmibhiḥ)by men of desire
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya दम्भकर्माचरणकृतसौरम्भयाजिमुखे मनुस्तम्भकारिणम् अङ्गनाकुचकुम्भपरिरम्भातुरैः कामिभिः च कृतिसम्भवाय आराधितम् शम्भुसुतम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on mbh, as in dambha, stambha and shambhu. It sets two kinds of worshipper side by side: the hypocrite, whose mantra he stops, and the plain man of desire, whom he still hears.
कामितप्रदमर्थिने धृतसोममभयदमाश्विने ।
श्रीमता नवरात्रदीक्षोद्दामवैभवभावितं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २४ ॥
- स्तौमि (staumi)I praise
- भूतगणेश्वरम् (bhūtagaṇeśvaram)the lord of the hosts of beings
- सप्रेमम् (sapremam)lovingly
- आत्मस्तुतिपरे (ātmastutipare)devoted to praising him
- कामितप्रदम् (kāmitapradam)who gives what is desired
- अर्थिने (arthine)to anyone
- धृतसोमम् (dhṛtasomam)who wears the moon
- अभयदम् (abhayadam)who gives safety
- आश्विने (āśvine)in the month of Ashvina
- श्रीमता (śrīmatā)by a glorious devotee
- नवरात्रदीक्षोद्दामवैभवभावितम् (navarātradīkṣoddāmavaibhavabhāvitam)honoured with great splendour in the vow of Navaratri
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya सप्रेमम् भूतगणेश्वरम् स्तौमि आत्मस्तुतिपरे अर्थिने कामितप्रदम् धृतसोमम् आश्विने अभयदम् श्रीमता नवरात्रदीक्षोद्दामवैभवभावितम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on m, as in staumi, prema and soma. Navaratri in the month of Ashvina may be the season in which the hymn was first sung.
श्रेयसे सर्वैर्युगादौ भूयसे सम्भावितम् ।
कायजीववियोग कालापायहरमन्त्रेश्वरं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २५ ॥
- आयुरारोग्यादिकामितदायिनम् (āyurārogyādikāmitadāyinam)who gives long life, health and whatever else is wished for
- प्रतिहायनम् (pratihāyanam)every year
- श्रेयसे (śreyase)for their good
- सर्वैः (sarvaiḥ)by everyone
- युगादौ (yugādau)at Yugadi, the new year
- भूयसे (bhūyase)for plenty
- सम्भावितम् (sambhāvitam)honoured
- कायजीववियोगकालापायहरमन्त्रेश्वरम् (kāyajīvaviyogakālāpāyaharamantreśvaram)the lord of mantras, who takes away danger when the soul parts from the body
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya आयुरारोग्यादिकामितदायिनम् प्रतिहायनम् युगादौ सर्वैः श्रेयसे भूयसे सम्भावितम् कायजीववियोगकालापायहरमन्त्रेश्वरम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
युगादि Yugadi — Ugadi, the new year of the Deccan, when a new cycle of the calendar begins.
note The verse rings on y, as in ayu, hayana and bhuya.
शौरिचिन्ताहारकं कृतनारिकेलाहारकम् ।
दूरनिर्जितपातकं संसारसागरसेतुकं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २६ ॥
- वैरिषट्कनिरासकम् (vairiṣaṭkanirāsakam)who drives off the six enemies within
- कामारिकामितजीवितम् (kāmārikāmitajīvitam)whose life Shiva, the enemy of Kama, longed for
- शौरिचिन्ताहारकम् (śauricintāhārakam)who took away Krishna's worry
- कृतनारिकेलाहारकम् (kṛtanārikelāhārakam)whose food is coconuts
- दूरनिर्जितपातकम् (dūranirjitapātakam)who has driven sin far away
- संसारसागरसेतुकम् (saṃsārasāgarasetukam)a bridge across the ocean of worldly life
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya वैरिषट्कनिरासकम् कामारिकामितजीवितम् शौरिचिन्ताहारकम् कृतनारिकेलाहारकम् दूरनिर्जितपातकम् संसारसागरसेतुकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
वैरिषट्क the six enemies within — Desire, anger, greed, delusion, pride and envy.
शौरिचिन्ता Krishna's worry — In the Syamantaka story told on Ganesha Chaturthi, Krishna saw the moon that night and was falsely accused of theft. Worship of Ganesha cleared his name.
note The verse rings on r, as in vairi, shauri and sagara. Shiva longing for him to live recalls the story in which Shiva cut off the boy's head and brought him back with an elephant's.
मूलभूतममुष्यजगतः श्रीलतोपघ्नायितम् ।
कीलकं मन्त्रादिसिद्धेः पालकं मुनिसन्तते-
-र्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २७ ॥
- कालकालकलाभवम् (kālakālakalābhavam)born of a part of Shiva, the death of death
- कलिकालिकाघविरोधिनम् (kalikālikāghavirodhinam)who fights the dark sins of the Kali age
- मूलभूतम् (mūlabhūtam)the root
- अमुष्य (amuṣya)this
- जगतः (jagataḥ)of world
- श्रीलतोपघ्नायितम् (śrīlatopaghnāyitam)the support on which the creeper of fortune climbs
- कीलकम् (kīlakam)the pin
- मन्त्रादिसिद्धेः (mantrādisiddheḥ)that holds success in mantras in place
- पालकम् (pālakam)the protector
- मुनिसन्ततेः (munisantateḥ)of the company of sages
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya कालकालकलाभवम् कलिकालिकाघविरोधिनम् अमुष्य जगतः मूलभूतम् श्रीलतोपघ्नायितम् मन्त्रादिसिद्धेः कीलकम् मुनिसन्ततेः पालकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on l, as in kala, mula and kilaka.
सेवकावनदीक्षितं सहभावमोजस्तेजसोः ।
पावनं देवेषु सामस्तावकेष्टविधायकं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २८ ॥
- भावुकारम्भावसरसम्भावितम् (bhāvukārambhāvasarasambhāvitam)honoured at the start of every blessed undertaking
- भर्गेप्सितम् (bhargepsitam)whom Shiva cherishes
- सेवकावनदीक्षितम् (sevakāvanadīkṣitam)who has vowed to protect his servants
- सहभावम् (sahabhāvam)in whom live together
- ओजस्तेजसोः (ojastejasoḥ)strength and brilliance
- पावनम् (pāvanam)the purifier
- देवेषु (deveṣu)among the gods
- सामस्तावकेष्टविधायकम् (sāmastāvakeṣṭavidhāyakam)who fulfils the wishes of those who praise him with Saman chants
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya भावुकारम्भावसरसम्भावितम् भर्गेप्सितम् सेवकावनदीक्षितम् ओजस्तेजसोः सहभावम् देवेषु पावनम् सामस्तावकेष्टविधायकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on v, as in bhavuka, seva and pavana.
पाशिशिक्षापारवश्यविनाशकं शशिभासकम् ।
केशवादिसमर्चितं गौरीशगुप्तमहाधनं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ २९ ॥
- काशिकापुरकलितनिवसतिम् (kāśikāpurakalitanivasatim)who has made his home in the city of Kashi
- ईशम् (īśam)lord
- अस्मच्चेतसः (asmaccetasaḥ)of our minds
- पाशिशिक्षापारवश्यविनाशकम् (pāśiśikṣāpāravaśyavināśakam)who frees us from the grip of the noose-bearer's punishment
- शशिभासकम् (śaśibhāsakam)who makes the moon shine
- केशवादिसमर्चितम् (keśavādisamarcitam)whom Keshava and the other gods worship
- गौरीशगुप्तमहाधनम् (gaurīśaguptamahādhanam)the great treasure that Gauri's lord keeps safe
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya काशिकापुरकलितनिवसतिम् अस्मच्चेतसः ईशम् पाशिशिक्षापारवश्यविनाशकम् शशिभासकम् केशवादिसमर्चितम् गौरीशगुप्तमहाधनम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
पाशी the noose-bearer — Yama or Varuna, both of whom carry a noose to bind the guilty.
note The verse rings on sh, as in kashi, pashi and nasha.
पोषकं सुजनस्य सुन्दरवेषकं निर्दोषकम् ।
मूषकं त्वधिरुह्य भक्तमनीषित प्रतिपादकं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३० ॥
- पेषकम् (peṣakam)who grinds to dust
- पापस्य (pāpasya)sin
- दुर्जनशोषकम् (durjanaśoṣakam)who dries up the wicked
- सुविशेषकम् (suviśeṣakam)truly outstanding
- पोषकम् (poṣakam)who nourishes
- सुजनस्य (sujanasya)the good
- सुन्दरवेषकम् (sundaraveṣakam)beautifully dressed
- निर्दोषकम् (nirdoṣakam)faultless
- मूषकम् (mūṣakam)his mouse
- तु (tu)and
- अधिरुह्य (adhiruhya)riding
- भक्तमनीषितप्रतिपादकम् (bhaktamanīṣitapratipādakam)who brings his devotees what they long for
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya पापस्य पेषकम् दुर्जनशोषकम् सुविशेषकम् सुजनस्य पोषकम् सुन्दरवेषकम् निर्दोषकम् मूषकम् तु अधिरुह्य भक्तमनीषितप्रतिपादकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on sh, as in peshaka, poshaka, veshaka and mushaka.
भासमानमुरुप्रभाभिरुपासकाधिकसौहृदम् ।
ह्रासकं दुरहङ्कृतेर्निर्यासकं रक्षस्तते-
-र्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३१ ॥
- वासवादिसुरार्चितम् (vāsavādisurārcitam)whom Indra and the other gods worship
- कृतवासुदेवाभीप्सितम् (kṛtavāsudevābhīpsitam)who did what Vasudeva wished
- भासमानम् (bhāsamānam)who shines
- उरुप्रभाभिः (uruprabhābhiḥ)with great rays
- उपासकाधिकसौहृदम् (upāsakādhikasauhṛdam)a close friend to those who worship him
- ह्रासकम् (hrāsakam)who humbles
- दुरहङ्कृतेः (durahaṅkṛteḥ)wicked pride
- निर्यासकम् (niryāsakam)who drives out
- रक्षस्ततेः (rakṣastateḥ)the hordes of rakshasas
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya वासवादिसुरार्चितम् कृतवासुदेवाभीप्सितम् उरुप्रभाभिः भासमानम् उपासकाधिकसौहृदम् दुरहङ्कृतेः ह्रासकम् रक्षस्ततेः निर्यासकम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on s, as in vasava, bhasa and hrasa.
गूहितं मुनिमानसैरव्याहताधिकवैभवम् ।
आहिताग्निहितं मनीषिभिरूहितं सर्वत्र तं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३२ ॥
- बाहुलेयगुरुम् (bāhuleyagurum)Kartikeya's elder
- त्रयी (trayī)the three Vedas
- यम् (yam)whom
- प्राह (prāha)call
- सर्वगणेश्वरम् (sarvagaṇeśvaram)lord of all the ganas
- गूहितम् (gūhitam)kept hidden
- मुनिमानसैः (munimānasaiḥ)in the minds of sages
- अव्याहताधिकवैभवम् (avyāhatādhikavaibhavam)whose great glory nothing can check
- आहिताग्निहितम् (āhitāgnihitam)the friend of those who keep the sacred fires
- मनीषिभिः (manīṣibhiḥ)by the wise
- ऊहितम् (ūhitam)known
- सर्वत्र (sarvatra)everywhere
- तम् (tam)that
- वारणाननम् (vāraṇānanam)elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya यम् त्रयी सर्वगणेश्वरम् प्राह बाहुलेयगुरुम् मुनिमानसैः गूहितम् अव्याहताधिकवैभवम् आहिताग्निहितम् मनीषिभिः सर्वत्र ऊहितम् तम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
बाहुलेय Kartikeya — Skanda, named after the Krittika stars who nursed him.
note The verse rings on h, as in bahuleya, guhita and ahita.
व्यालपरिबृढ कङ्कणं भक्तालिरक्षणदीक्षितम् ।
कालिकातनयं कलानिधिमौलिमाम्नायस्तुतं
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३३ ॥
- केलिजितसुरशाखिनम् (kelijitasuraśākhinam)who outdoes the wishing tree even at play
- सुरपालपूजितपादुकम् (surapālapūjitapādukam)whose sandals the guardians of the gods worship
- व्यालपरिबृढकङ्कणम् (vyālaparibṛḍhakaṅkaṇam)who wears the king of serpents as a bracelet
- भक्तालिरक्षणदीक्षितम् (bhaktālirakṣaṇadīkṣitam)who has vowed to protect his many devotees
- कालिकातनयम् (kālikātanayam)Kalika's son
- कलानिधिमौलिम् (kalānidhimaulim)with the moon on his head
- आम्नायस्तुतम् (āmnāyastutam)praised in the Vedas
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya केलिजितसुरशाखिनम् सुरपालपूजितपादुकम् व्यालपरिबृढकङ्कणम् भक्तालिरक्षणदीक्षितम् कालिकातनयम् कलानिधिमौलिम् आम्नायस्तुतम् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
कालिका Kalika — Kali, the dark one, a name of Parvati.
note The verse rings on l again, as in keli, pala and mauli.
रक्षसामपनोदकेन महोक्षवाहप्रेयसा ।
रक्षिता वयमक्षराष्टकलक्षजपतो येन वै
वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३४ ॥
- दक्षिणेन (dakṣiṇena)kind
- सुरेषु (sureṣu)to the gods
- दुर्जनशिक्षणेषु (durjanaśikṣaṇeṣu)at punishing the wicked
- पटीयसा (paṭīyasā)most skilful
- रक्षसाम् (rakṣasām)the rakshasas
- अपनोदकेन (apanodakena)who drives away
- महोक्षवाहप्रेयसा (mahokṣavāhapreyasā)dear to Shiva, who rides the great bull
- रक्षिताः (rakṣitāḥ)have been kept safe
- वयम् (vayam)we
- अक्षराष्टकलक्षजपतः (akṣarāṣṭakalakṣajapataḥ)through repeating the eight-syllable mantra a hundred thousand times
- येन (yena)by whom
- वै (vai)truly
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya सुरेषु दक्षिणेन दुर्जनशिक्षणेषु पटीयसा रक्षसाम् अपनोदकेन महोक्षवाहप्रेयसा येन वै अक्षराष्टकलक्षजपतः वयम् रक्षिताः [तम्] वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on ksh, as in dakshina, shikshana and raksha. The poet speaks here of his own practice with a mantra of eight syllables.
-द्यत्नवान्यः प्रतिदिनं द्राक्प्रत्नवाक्सदृशार्थदाम् ।
रत्नरुक्मसुखोच्छ्रयं सापत्नविरहितमाप्नुया-
-द्वारणाननमाश्रये वन्दारुविघ्ननिवारणम् ॥ ३५ ॥
- रत्नगर्भगणेश्वरस्तुतिनूत्नपद्यततिम् (ratnagarbhagaṇeśvarastutinūtnapadyatatim)this new row of verses, the Ratnagarbha praise of the lord of the ganas
- पठेत् (paṭhet)reads
- यत्नवान् (yatnavān)with care
- यः (yaḥ)whoever
- प्रतिदिनम् (pratidinam)every day
- द्राक् (drāk)soon
- प्रत्नवाक्सदृशार्थदाम् (pratnavāksadṛśārthadām)which gives meaning as the words of the ancients do
- रत्नरुक्मसुखोच्छ्रयम् (ratnarukmasukhocchrayam)gems, gold and happiness
- सापत्नविरहितम् (sāpatnavirahitam)with no rivals
- आप्नुयात् (āpnuyāt)gains
- वारणाननम् (vāraṇānanam)the elephant-faced one
- आश्रये (āśraye)I take refuge in
- वन्दारुविघ्ननिवारणम् (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him
anvaya यः यत्नवान् प्रतिदिनम् प्रत्नवाक्सदृशार्थदाम् रत्नगर्भगणेश्वरस्तुतिनूत्नपद्यततिम् पठेत् [सः] द्राक् सापत्नविरहितम् रत्नरुक्मसुखोच्छ्रयम् आप्नुयात् वन्दारुविघ्ननिवारणम् वारणाननम् आश्रये
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on tn, as in ratna, nutna, yatna and pratna.
-च्छुद्धये समुदीरितां वाग्बुद्धिबलसन्दायिनीम् ।
सिद्धये पठतानुवासरमीप्सितस्य मनीषिणः
श्रद्धया निर्निघ्नसम्पद्वृद्धिरपि भविता यतः ॥ ३६ ॥
- सिद्धिनायकसंस्तुतिम् (siddhināyakasaṃstutim)this praise of the lord of success
- सिद्धान्तिसुब्रह्मण्यहृच्छुद्धये (siddhāntisubrahmaṇyahṛcchuddhaye)to cleanse the heart of Subrahmanya, teacher of settled doctrine
- समुदीरिताम् (samudīritām)spoken
- वाग्बुद्धिबलसन्दायिनीम् (vāgbuddhibalasandāyinīm)which gives strength of speech and understanding
- सिद्धये (siddhaye)for the success
- पठत (paṭhata)read
- अनुवासरम् (anuvāsaram)day after day
- ईप्सितस्य (īpsitasya)of what you wish
- मनीषिणः (manīṣiṇaḥ)O wise ones
- श्रद्धया (śraddhayā)with faith
- निर्विघ्नसम्पद्वृद्धिः (nirvighnasampadvṛddhiḥ)wealth will grow with nothing in its way
- अपि (api)too
- भविता (bhavitā)will come
- यतः (yataḥ)for through it
anvaya मनीषिणः सिद्धान्तिसुब्रह्मण्यहृच्छुद्धये समुदीरिताम् वाग्बुद्धिबलसन्दायिनीम् सिद्धिनायकसंस्तुतिम् ईप्सितस्य सिद्धये श्रद्धया अनुवासरम् पठत यतः निर्विघ्नसम्पद्वृद्धिः अपि भविता
chandas Moric: 26 beats to the line
note The last verse rings on ddh, as in siddhi, shuddhi and buddhi, and gives the poet's name. निर्निघ्न is printed for निर्विघ्न, without obstacle.
- इति (iti)here ends
- श्रीसुब्रह्मण्ययोगिविरचितम् (śrīsubrahmaṇyayogiviracitam)written by Shri Subrahmanya Yogi
- रत्नगर्भगणेशविलासस्तुतिः (ratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥ)the Ratnagarbha praise of Ganesha's play
anvaya इति श्रीसुब्रह्मण्ययोगिविरचितम् रत्नगर्भगणेशविलासस्तुतिः
chandas Prose, the colophon
