- śrīratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥthe Ratnagarbha, a praise of Shri Ganesha's play
anvaya śrīratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥ
chandas Prose, the title
ratnagarbha Ratnagarbha — Holding jewels inside: Subrahmanya Yogi's name for this hymn, whose verses are set like gems. The closing verses use the name again.
vilāsa play — The free, glad acts of a god who needs nothing.
vallabhāmāśliṣya tanmukhavalguvīkṣaṇadīkṣitam |
vātanandana vāñchitārthavidhāyinaṃ sukhadāyinaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 1 ||
- vāmadevatanūbhavamthe son of Vamadeva
- nijavāmabhāgasamāśritamresting at his own left side
- vallabhāmhis beloved
- āśliṣyaembracing
- tanmukhavalguvīkṣaṇadīkṣitamwho loves to gaze at her lovely face
- vātanandanavāñchitārthavidhāyinamwho grants the wishes of the son of the wind
- sukhadāyinamwho gives happiness
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya nijavāmabhāgasamāśritam vallabhām āśliṣya tanmukhavalguvīkṣaṇadīkṣitam vāmadevatanūbhavam vātanandanavāñchitārthavidhāyinam sukhadāyinam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
vāmadeva Vamadeva — A name of Shiva, and one of his five faces.
note The refrain plays on varana, elephant, and nivarana, clearing away: the elephant-faced one clears the way. The son of the wind may be Hanuman or Bhima; the verse does not say which.
kāyakānti jitāruṇaṃ kṛtabhaktapāpavidāriṇam |
vādivāksahakāriṇaṃ vārāṇasīsañcāriṇaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 2 ||
- kāraṇamthe cause
- jagatāmof the worlds
- kalādharadhāriṇamwho wears the moon
- śubhakāriṇamwho does good
- kāyakāntijitāruṇamthe glow of whose body outshines the dawn
- kṛtabhaktapāpavidāriṇamwho tears apart the sins his devotees have done
- vādivāksahakāriṇamwho helps the speech of those who debate
- vārāṇasīsañcāriṇamwho moves about in Varanasi
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya jagatām kāraṇam kalādharadhāriṇam śubhakāriṇam kāyakāntijitāruṇam kṛtabhaktapāpavidāriṇam vādivāksahakāriṇam vārāṇasīsañcāriṇam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rhymes on -arinam, as in dharinam and karinam. Kashi is guarded by fifty-six Ganeshas, with Dhundhiraja at their head.
mṛtyubhayaparihārakaṃ ripukṛtyadoṣanivārakam |
pūjakāśāpūrakaṃ puṇyārthasatkṛtikārakaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 3 ||
- mohasāgaratārakamwho carries us across the ocean of delusion
- māyāvikuhanāvārakamwho puts a stop to the tricks of deceivers
- mṛtyubhayaparihārakamwho takes away the fear of death
- ripukṛtyadoṣanivārakamwho wards off the harm that enemies work
- pūjakāśāpūrakamwho fulfils the hopes of those who worship him
- puṇyārthasatkṛtikārakamwho moves people to do good deeds for merit
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya mohasāgaratārakam māyāvikuhanāvārakam mṛtyubhayaparihārakam ripukṛtyadoṣanivārakam pūjakāśāpūrakam puṇyārthasatkṛtikārakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rhymes on -arakam, as in tarakam and varakam.
śekharīkṛta candrarekhamudārasuguṇamadāruṇam |
śrīkhaniṃ śritabhaktanirjaraśākhinaṃ lekhāvanaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 4 ||
- ākhudaityarathāṅgamwhose mount is the demon who became a mouse
- aruṇamayūkhamwhose light is red
- arthisukhārthinamwho wants happiness for all who ask
- śekharīkṛtacandrarekhamwho wears the crescent moon on his head
- udārasuguṇamnoble in virtue
- adāruṇamgentle
- śrīkhanima mine of fortune
- śritabhaktanirjaraśākhinama wishing tree for the devotees who come to him
- lekhāvanamthe protector of the gods
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya ākhudaityarathāṅgam aruṇamayūkham arthisukhārthinam śekharīkṛtacandrarekham udārasuguṇam adāruṇam śrīkhanim śritabhaktanirjaraśākhinam lekhāvanam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
ākhudaitya the demon who became a mouse — The mouse that carries Ganesha was once a demon, subdued and made his mount.
nirjaraśākhī wishing tree — The tree of the gods, which gives whatever is asked of it.
note From this verse to verse 34, each verse rings on one consonant, and the consonants follow the order of the alphabet. This one rings on kh, as in akhu, sukha, shekhara and shakhin.
maṅgalāyatanaṃ mahājanabhṛṅgaśāntividhāyinam |
aṅgajāntakanandanaṃ sukhabhṛṅgapadmodañcanaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 5 ||
- tuṅgamūṣakavāhanamwho rides a great mouse
- surapuṅgavārivimohanamwho confounds the enemies of the chief gods
- maṅgalāyatanamthe home of all that is auspicious
- mahājanabhṛṅgaśāntividhāyinamwho brings peace to good people who swarm to him like bees
- aṅgajāntakanandanamthe son of Shiva, who destroyed Kama
- sukhabhṛṅgapadmodañcanama lotus in bloom for the bees of happiness
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya tuṅgamūṣakavāhanam surapuṅgavārivimohanam maṅgalāyatanam mahājanabhṛṅgaśāntividhāyinam aṅgajāntakanandanam sukhabhṛṅgapadmodañcanam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on ng, as in tunga, mangala and bhringa.
śrīghanaṃ śritamaunivacanāmoghatāsampādanam |
ślāghanīyadayāguṇaṃ maghavattapaḥ phalapūraṇaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 6 ||
- rāghaveśvararakṣakamwho protected Rama, lord of the Raghus
- rakṣaughaśikṣaṇadakṣakamskilled at punishing the hordes of rakshasas
- śrīghanamrich in fortune
- śritamaunivacanāmoghatāsampādanamwho makes the words of the sages who seek him come true
- ślāghanīyadayāguṇamwhose kindness deserves praise
- maghavattapaḥphalapūraṇamwho gave Indra the fruit of his penance
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya rāghaveśvararakṣakam rakṣaughaśikṣaṇadakṣakam śrīghanam śritamaunivacanāmoghatāsampādanam ślāghanīyadayāguṇam maghavattapaḥphalapūraṇam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on gh, as in raghava, ogha and shlaghaniya.
siñcatā nijavīkṣaṇena samañcitārthasukhāspadam |
pañcavaktrasutaṃ suradviḍvañcanādhṛta kauśalaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 7 ||
- kañcanaścyutigopyabhāvamwho keeps anyone from falling
- akiñcanānthe poor
- caand
- dayārasaiḥwith the juice of kindness
- siñcatāthat sprinkles
- nijavīkṣaṇenawith his own glance
- samañcitārthasukhāspadamthe source of their wealth and happiness
- pañcavaktrasutamthe son of five-faced Shiva
- suradviḍvañcanādhṛtakauśalamskilled at outwitting the enemies of the gods
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya kañcanaścyutigopyabhāvam akiñcanān ca dayārasaiḥ siñcatā nijavīkṣaṇena samañcitārthasukhāspadam pañcavaktrasutam suradviḍvañcanādhṛtakauśalam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on nc, as in kinchana, sinchata and pancha. Its first words are hard to construe as printed, and the meaning keeps close to them.
-dyacchatacchadasāmyamanvanugacchatīcchati sauhṛdam |
tacchubhamyukarāmbujaṃ tava dikpatiśriyamarthine
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 8 ||
- yatwhich
- śatakratukāmitamwhat Indra wished for
- prāyacchatgave
- arcitamwhen worshipped
- ādarātwith devotion
- yatwhich
- śatacchadasāmyamthe likeness of the lotus
- anuclosely
- anugacchatifollows
- icchatilongs for
- sauhṛdamfriendship
- tatthat
- śubhaṃyukarāmbujamauspicious lotus hand
- tavayour
- dikpatiśriyamthe wealth of the guardians of the directions
- arthineto anyone who asks
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya yat ādarāt arcitam śatakratukāmitam prāyacchat yat śatacchadasāmyam anu anugacchati sauhṛdam icchati tat tava śubhaṃyukarāmbujam arthine dikpatiśriyam [yacchati] vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on cch, as in yacchati, gacchati and icchati. It speaks to the god directly, of your lotus hand, before the refrain returns.
puñjarañjitamañjulāṅghri sarojamaja vṛjināpaham |
bhañjakaṃ diviṣaddviṣāmanurañjakaṃ munisantate-
-rvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 9 ||
- rājarājakirīṭakoṭivirājamānamaṇiprabhāpuñjarañjitamañjulāṅghrisarojamwhose lovely lotus feet glow with light from the gems on the crowns of kings
- ajaunborn one
- vṛjināpahamwho takes away sin
- bhañjakamwho breaks
- diviṣaddviṣāmthe enemies of the gods
- anurañjakamwho delights
- munisantateḥthe company of sages
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya rājarājakirīṭakoṭivirājamānamaṇiprabhāpuñjarañjitamañjulāṅghrisarojam aja vṛjināpaham diviṣaddviṣām bhañjakam munisantateḥ anurañjakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on j, as in raja, ranjita and bhanjaka.
duṣṭaśikṣaṇadhūrvahaṃ munipuṣṭituṣṭīṣṭapradam |
aṣṭamūrtisutaṃ sukaruṇāviṣṭamavinaṣṭādaraṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 10 ||
- śiṣṭakaṣṭanibarhaṇamwho destroys the hardships of the good
- surajuṣṭanijapadaviṣṭaramat whose footstool the gods gather
- duṣṭaśikṣaṇadhūrvahamwho takes on the work of punishing the wicked
- munipuṣṭituṣṭīṣṭapradamwho gives sages strength, contentment and what they wish for
- aṣṭamūrtisutamthe son of eight-formed Shiva
- sukaruṇāviṣṭamfull of kindness
- avinaṣṭādaramwhose care never fails
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya śiṣṭakaṣṭanibarhaṇam surajuṣṭanijapadaviṣṭaram duṣṭaśikṣaṇadhūrvaham munipuṣṭituṣṭīṣṭapradam aṣṭamūrtisutam sukaruṇāviṣṭam avinaṣṭādaram vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
aṣṭamūrti eight-formed Shiva — Shiva in eight forms: earth, water, fire, wind, space, sun, moon and the one who offers sacrifice.
note The verse rings on sht, as in shishta, dushta and ashta.
śāṭhyavirahitavitaraṇaṃ śrīkaṇṭhakṛtasambhāṣaṇam |
kāṭhakaśrutigocaraṃ kṛtamāṭhapatyaparīkṣaṇaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 11 ||
- śuṇṭhaśuṣkavitarkaharaṇākuṇṭhaśaktidamwho gives a keen power to end dull, dry argument
- arthineto those who ask
- śāṭhyavirahitavitaraṇamin whose giving there is no deceit
- śrīkaṇṭhakṛtasambhāṣaṇamwith whom Shiva himself talks
- kāṭhakaśrutigocaramknown in the Kathaka Veda
- kṛtamāṭhapatyaparīkṣaṇamwho tests those who head the monasteries
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya arthine śuṇṭhaśuṣkavitarkaharaṇākuṇṭhaśaktidam śāṭhyavirahitavitaraṇam śrīkaṇṭhakṛtasambhāṣaṇam kāṭhakaśrutigocaram kṛtamāṭhapatyaparīkṣaṇam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
kāṭhaka the Kathaka Veda — A branch of the Black Yajur Veda.
note The verse rings on th, as in kuntha, kantha and kathaka.
kuṇḍalīśvaramaṇḍitodaramaṇḍajeśābhīṣṭadam |
daṇḍapāṇibhayāpahaṃ munimaṇḍalī parimaṇḍanaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 12 ||
- puṇḍarīkakṛtānanamwhose face is an elephant's
- śaśikhaṇḍakalitaśikhaṇḍakamin whose topknot a sliver of the moon is set
- kuṇḍalīśvaramaṇḍitodaramwhose belly is adorned with the king of serpents
- aṇḍajeśābhīṣṭadamwho gave Garuda, king of birds, his wish
- daṇḍapāṇibhayāpahamwho takes away the fear of Yama, who carries the staff
- munimaṇḍalīparimaṇḍanamthe jewel of the circle of sages
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya puṇḍarīkakṛtānanam śaśikhaṇḍakalitaśikhaṇḍakam kuṇḍalīśvaramaṇḍitodaram aṇḍajeśābhīṣṭadam daṇḍapāṇibhayāpaham munimaṇḍalīparimaṇḍanam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
puṇḍarīka elephant — Pundarika means both a white lotus and an elephant, and both fit his face.
note The verse rings on nd, as in pundarika, khanda and danda.
-rgāḍhamāśliṣṭaṃ girīśa girīśajābhyāṃ sādaram |
prauḍhasarasakavitvasiddhida mūḍhanijabhaktāvanaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 13 ||
- gūḍhamhidden
- āmnāyāśayamthe meaning of the Vedas
- parilīḍhamsurrounded
- arthimanorathaiḥby the wishes of those who ask
- gāḍhamclose
- āśliṣṭamheld
- girīśagirīśajābhyāmby Shiva and Parvati
- sādaramwith love
- prauḍhasarasakavitvasiddhidaO giver of mastery in rich and mature poetry
- mūḍhanijabhaktāvanamwho protects even his simple devotees
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya gūḍham āmnāyāśayam arthimanorathaiḥ parilīḍham girīśagirīśajābhyām sādaram gāḍham āśliṣṭam prauḍhasarasakavitvasiddhida mūḍhanijabhaktāvanam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on dh, as in gudha, gadha and praudha.
śoṇadīdhitimaprameyamaparṇayā paripoṣitam |
kāṇakhañjakuṇīṣṭadaṃ viśrāṇitadvijanāmitaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 14 ||
- pāṇidhṛtapāśāṅkuśamwho holds the noose and the goad in his hands
- gīrvāṇagaṇasandarśakamwho shows himself to the hosts of gods
- śoṇadīdhitimwhose light is red
- aprameyambeyond measure
- aparṇayāby Aparna
- paripoṣitambrought up
- kāṇakhañjakuṇīṣṭadamwho gives the one-eyed, the lame and the crippled what they wish for
- viśrāṇitadvijanāmitamto whom brahmins who have received his gifts bow
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya pāṇidhṛtapāśāṅkuśam gīrvāṇagaṇasandarśakam śoṇadīdhitim aprameyam aparṇayā paripoṣitam kāṇakhañjakuṇīṣṭadam viśrāṇitadvijanāmitam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
aparṇā Aparna — Parvati, who in her penance for Shiva gave up eating even leaves.
note The verse rings on n, as in pani, girvana and shona.
-jātamaṅghri vilāsa jitakañjātamajitamarātibhiḥ |
śītaraśmiravīkṣaṇaṃ nirgītamāmnāyoktibhi-
-rvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 15 ||
- bhūtabhavyabhavadvibhumlord of what was, what will be and what is
- paridhūtapātakamwho shakes off all sin
- īśasañjātamborn of Shiva
- aṅghrivilāsajitakañjātamwhose graceful feet outshine the lotus
- ajitamnever beaten
- arātibhiḥby any enemy
- śītaraśmiravīkṣaṇamwhose eyes are the moon and the sun
- nirgītamsung of
- āmnāyoktibhiḥin the words of the Vedas
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya bhūtabhavyabhavadvibhum paridhūtapātakam īśasañjātam aṅghrivilāsajitakañjātam arātibhiḥ ajitam śītaraśmiravīkṣaṇam āmnāyoktibhiḥ nirgītam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on t, as in bhuta, dhuta and jata.
-'nāthavargamanorathānapi sārthayantamaharniśam |
pānthasatpathadarśakaṃ gaṇanāthamasmaddaivataṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 16 ||
- prārthanīyapadamwhose feet everyone should pray to
- mahātmabhiḥby great souls
- arthitamsought
- puravairiṇāby Shiva, the enemy of the three cities
- anāthavargamanorathānthe wishes of the helpless
- apieven
- sārthayantamwho fulfils
- aharniśamday and night
- pānthasatpathadarśakamwho shows travellers the right road
- gaṇanāthamthe lord of the ganas
- asmaddaivatamour own god
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya prārthanīyapadam mahātmabhiḥ puravairiṇā arthitam aharniśam anāthavargamanorathān api sārthayantam pānthasatpathadarśakam asmaddaivatam gaṇanātham vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
puravairī the enemy of the three cities — Shiva, who destroyed the three flying cities of the demons. The Ganesha Purana says he worshipped Ganesha first.
note The verse rings on th, as in prartha, natha and pantha.
modahetuguṇākaraṃ vāgvādavijayadamaiśvaram |
śrīmadanupamasauhṛdaṃ madanāśakaṃ ripusantate-
-rvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 17 ||
- khedaśāmakasucaritamwhose good deeds ease distress
- svābhedabodhakamwho teaches that the self is one with him
- advayamwho has no second
- modahetuguṇākarama mine of the virtues that bring joy
- vāgvādavijayadamwho gives victory in debate
- aiśvaramwith the Lord's own power
- śrīmadanupamasauhṛdamwhose friendship is glorious and has no equal
- madanāśakamwho destroys the pride
- ripusantateḥof every host of enemies
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya khedaśāmakasucaritam svābhedabodhakam advayam modahetuguṇākaram vāgvādavijayadam aiśvaram śrīmadanupamasauhṛdam ripusantateḥ madanāśakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on d, as in kheda, bheda and moda.
digdhamuddhṛta pādanata janamuddharantamimaṃ ca mām |
śuddhacitsukhavigrahaṃ pariśuddhavṛttyabhilakṣitaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 18 ||
- mugdhamaugdhyanivartakamwho ends the dullness of the dull
- rucimugdhamlovely in his radiance
- urvanukampayāin great compassion
- digdhamsteeped
- uddhṛtapādanatajanamwho has lifted up the people who bowed at his feet
- uddharantamwho lifts up
- imamthis
- caas well
- māmme
- śuddhacitsukhavigrahamwhose body is pure awareness and joy
- pariśuddhavṛttyabhilakṣitamknown by a wholly pure mind
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya mugdhamaugdhyanivartakam rucimugdham urvanukampayā digdham uddhṛtapādanatajanam imam mām ca uddharantam śuddhacitsukhavigraham pariśuddhavṛttyabhilakṣitam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on dh, as in mugdha, digdha and shuddha.
dīnadainyavināśakaṃ sitabhānurekhāśekharam |
gānarasavidgītasucaritamenasāmapanodakaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 19 ||
- sānukampamfull of compassion
- anāratamalways
- munimānasābjamarālakama swan among the lotuses of the sages' minds
- dīnadainyavināśakamwho ends the misery of the poor
- sitabhānurekhāśekharamwho wears a crescent moon on his head
- gānarasavidgītasucaritamwhose good deeds those who know the joy of music sing
- enasāmsins
- apanodakamwho drives away
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya anāratam sānukampam munimānasābjamarālakam dīnadainyavināśakam sitabhānurekhāśekharam gānarasavidgītasucaritam enasām apanodakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on n, as in sanu, mana and dina.
-lāpināṃ manujāpi janatāpāpaharamakhileśvaram |
sāparādhijanāyaśāpadamāpadāmapahārakaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 20 ||
- kopatāpanirāsakamwho drives off the heat of anger
- sāmīpyadamwho grants nearness to himself
- nijasatkathālāpināmto those who talk of his good stories
- manujāpijanatāpāpaharamwho takes away the sins of people who repeat his mantra
- akhileśvaramthe lord of all
- sāparādhijanāyaśāpadamwho curses those who do wrong
- āpadāmmisfortune
- apahārakamwho takes away
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya kopatāpanirāsakam nijasatkathālāpinām sāmīpyadam manujāpijanatāpāpaharam akhileśvaram sāparādhijanāyaśāpadam āpadām apahārakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
sāmīpya nearness — One of the four kinds of release: living close to the god.
note The verse rings on p, as in kopa, tapa and apada.
-tsatphalāya gaṇeśamarcatu niṣphalaṃ na tadarpaṇam |
yaḥ phalībhūtaḥ kratūnāṃ tatphalānāmīśvaraṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 21 ||
- riphphageṣuin the twelfth house
- khageṣuwhen the planets stand
- jātaḥone born
- duṣphalambad results
- samavāpnuyātmay meet with
- satphalāyafor good results
- gaṇeśamGanesha
- arcatulet him worship
- niṣphalamfruitless
- nanot
- tadarpaṇamthat offering
- yaḥwho
- phalībhūtaḥis the fruit
- kratūnāmof all sacrifices
- tatphalānāmof what they bring
- īśvaramthe lord
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya riphphageṣu khageṣu jātaḥ duṣphalam samavāpnuyāt satphalāya gaṇeśam arcatu tadarpaṇam niṣphalam na yaḥ kratūnām phalībhūtaḥ tatphalānām īśvaram vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
riḥpha the twelfth house — The twelfth house of the horoscope, the house of loss. Planets placed there are thought to bring trouble.
note The verse rings on ph, as in riphpha, dushphala, satphala and nishphala.
bimbabhūtamamuṣya jagataḥ sāmbasutamajñānataḥ |
taṃ bahiḥ saṅgūhitaṃ herambamālambaṃ satāṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 22 ||
- ambaramthe sky
- yadvatjust as
- vinirmalamclear
- ambudaiḥby clouds
- ācchādyateis covered
- bimbabhūtamof whom a reflection
- amuṣyathis
- jagataḥworld is
- sāmbasutamthe son of Shiva and Amba
- ajñānataḥby ignorance
- tamthat
- bahiḥfrom outward sight
- saṅgūhitamhidden
- herambamHeramba
- ālambamthe support
- satāmof the good
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya yadvat vinirmalam ambaram ambudaiḥ ācchādyate [tadvat] amuṣya jagataḥ bimbabhūtam sāmbasutam ajñānataḥ bahiḥ saṅgūhitam satām ālambam tam herambam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on mb, as in ambara, bimba and heramba. The world is the reflection, and he is the face it reflects.
-stambhakāriṇamaṅganākucakumbhaparirambhāturaiḥ |
śambhusutamārādhitaṃ kṛtisambhavāya ca kāmibhi-
-rvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 23 ||
- dambhakarmācaraṇakṛtasaurambhayājimukhein the mouth of a proud sacrificer whose rites are hypocrisy
- manustambhakāriṇamwho stops the mantra
- aṅganākucakumbhaparirambhāturaiḥeager for a woman's embrace
- śambhusutamthe son of Shambhu
- ārādhitamworshipped
- kṛtisambhavāyaso that their plans may succeed
- caand
- kāmibhiḥby men of desire
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya dambhakarmācaraṇakṛtasaurambhayājimukhe manustambhakāriṇam aṅganākucakumbhaparirambhāturaiḥ kāmibhiḥ ca kṛtisambhavāya ārādhitam śambhusutam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on mbh, as in dambha, stambha and shambhu. It sets two kinds of worshipper side by side: the hypocrite, whose mantra he stops, and the plain man of desire, whom he still hears.
kāmitapradamarthine dhṛtasomamabhayadamāśvine |
śrīmatā navarātradīkṣoddāmavaibhavabhāvitaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 24 ||
- staumiI praise
- bhūtagaṇeśvaramthe lord of the hosts of beings
- sapremamlovingly
- ātmastutiparedevoted to praising him
- kāmitapradamwho gives what is desired
- arthineto anyone
- dhṛtasomamwho wears the moon
- abhayadamwho gives safety
- āśvinein the month of Ashvina
- śrīmatāby a glorious devotee
- navarātradīkṣoddāmavaibhavabhāvitamhonoured with great splendour in the vow of Navaratri
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya sapremam bhūtagaṇeśvaram staumi ātmastutipare arthine kāmitapradam dhṛtasomam āśvine abhayadam śrīmatā navarātradīkṣoddāmavaibhavabhāvitam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on m, as in staumi, prema and soma. Navaratri in the month of Ashvina may be the season in which the hymn was first sung.
śreyase sarvairyugādau bhūyase sambhāvitam |
kāyajīvaviyoga kālāpāyaharamantreśvaraṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 25 ||
- āyurārogyādikāmitadāyinamwho gives long life, health and whatever else is wished for
- pratihāyanamevery year
- śreyasefor their good
- sarvaiḥby everyone
- yugādauat Yugadi, the new year
- bhūyasefor plenty
- sambhāvitamhonoured
- kāyajīvaviyogakālāpāyaharamantreśvaramthe lord of mantras, who takes away danger when the soul parts from the body
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya āyurārogyādikāmitadāyinam pratihāyanam yugādau sarvaiḥ śreyase bhūyase sambhāvitam kāyajīvaviyogakālāpāyaharamantreśvaram vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
yugādi Yugadi — Ugadi, the new year of the Deccan, when a new cycle of the calendar begins.
note The verse rings on y, as in ayu, hayana and bhuya.
śauricintāhārakaṃ kṛtanārikelāhārakam |
dūranirjitapātakaṃ saṃsārasāgarasetukaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 26 ||
- vairiṣaṭkanirāsakamwho drives off the six enemies within
- kāmārikāmitajīvitamwhose life Shiva, the enemy of Kama, longed for
- śauricintāhārakamwho took away Krishna's worry
- kṛtanārikelāhārakamwhose food is coconuts
- dūranirjitapātakamwho has driven sin far away
- saṃsārasāgarasetukama bridge across the ocean of worldly life
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya vairiṣaṭkanirāsakam kāmārikāmitajīvitam śauricintāhārakam kṛtanārikelāhārakam dūranirjitapātakam saṃsārasāgarasetukam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
vairiṣaṭka the six enemies within — Desire, anger, greed, delusion, pride and envy.
śauricintā Krishna's worry — In the Syamantaka story told on Ganesha Chaturthi, Krishna saw the moon that night and was falsely accused of theft. Worship of Ganesha cleared his name.
note The verse rings on r, as in vairi, shauri and sagara. Shiva longing for him to live recalls the story in which Shiva cut off the boy's head and brought him back with an elephant's.
mūlabhūtamamuṣyajagataḥ śrīlatopaghnāyitam |
kīlakaṃ mantrādisiddheḥ pālakaṃ munisantate-
-rvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 27 ||
- kālakālakalābhavamborn of a part of Shiva, the death of death
- kalikālikāghavirodhinamwho fights the dark sins of the Kali age
- mūlabhūtamthe root
- amuṣyathis
- jagataḥof world
- śrīlatopaghnāyitamthe support on which the creeper of fortune climbs
- kīlakamthe pin
- mantrādisiddheḥthat holds success in mantras in place
- pālakamthe protector
- munisantateḥof the company of sages
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya kālakālakalābhavam kalikālikāghavirodhinam amuṣya jagataḥ mūlabhūtam śrīlatopaghnāyitam mantrādisiddheḥ kīlakam munisantateḥ pālakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on l, as in kala, mula and kilaka.
sevakāvanadīkṣitaṃ sahabhāvamojastejasoḥ |
pāvanaṃ deveṣu sāmastāvakeṣṭavidhāyakaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 28 ||
- bhāvukārambhāvasarasambhāvitamhonoured at the start of every blessed undertaking
- bhargepsitamwhom Shiva cherishes
- sevakāvanadīkṣitamwho has vowed to protect his servants
- sahabhāvamin whom live together
- ojastejasoḥstrength and brilliance
- pāvanamthe purifier
- deveṣuamong the gods
- sāmastāvakeṣṭavidhāyakamwho fulfils the wishes of those who praise him with Saman chants
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya bhāvukārambhāvasarasambhāvitam bhargepsitam sevakāvanadīkṣitam ojastejasoḥ sahabhāvam deveṣu pāvanam sāmastāvakeṣṭavidhāyakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on v, as in bhavuka, seva and pavana.
pāśiśikṣāpāravaśyavināśakaṃ śaśibhāsakam |
keśavādisamarcitaṃ gaurīśaguptamahādhanaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 29 ||
- kāśikāpurakalitanivasatimwho has made his home in the city of Kashi
- īśamlord
- asmaccetasaḥof our minds
- pāśiśikṣāpāravaśyavināśakamwho frees us from the grip of the noose-bearer's punishment
- śaśibhāsakamwho makes the moon shine
- keśavādisamarcitamwhom Keshava and the other gods worship
- gaurīśaguptamahādhanamthe great treasure that Gauri's lord keeps safe
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya kāśikāpurakalitanivasatim asmaccetasaḥ īśam pāśiśikṣāpāravaśyavināśakam śaśibhāsakam keśavādisamarcitam gaurīśaguptamahādhanam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
pāśī the noose-bearer — Yama or Varuna, both of whom carry a noose to bind the guilty.
note The verse rings on sh, as in kashi, pashi and nasha.
poṣakaṃ sujanasya sundaraveṣakaṃ nirdoṣakam |
mūṣakaṃ tvadhiruhya bhaktamanīṣita pratipādakaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 30 ||
- peṣakamwho grinds to dust
- pāpasyasin
- durjanaśoṣakamwho dries up the wicked
- suviśeṣakamtruly outstanding
- poṣakamwho nourishes
- sujanasyathe good
- sundaraveṣakambeautifully dressed
- nirdoṣakamfaultless
- mūṣakamhis mouse
- tuand
- adhiruhyariding
- bhaktamanīṣitapratipādakamwho brings his devotees what they long for
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya pāpasya peṣakam durjanaśoṣakam suviśeṣakam sujanasya poṣakam sundaraveṣakam nirdoṣakam mūṣakam tu adhiruhya bhaktamanīṣitapratipādakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on sh, as in peshaka, poshaka, veshaka and mushaka.
bhāsamānamuruprabhābhirupāsakādhikasauhṛdam |
hrāsakaṃ durahaṅkṛterniryāsakaṃ rakṣastate-
-rvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 31 ||
- vāsavādisurārcitamwhom Indra and the other gods worship
- kṛtavāsudevābhīpsitamwho did what Vasudeva wished
- bhāsamānamwho shines
- uruprabhābhiḥwith great rays
- upāsakādhikasauhṛdama close friend to those who worship him
- hrāsakamwho humbles
- durahaṅkṛteḥwicked pride
- niryāsakamwho drives out
- rakṣastateḥthe hordes of rakshasas
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya vāsavādisurārcitam kṛtavāsudevābhīpsitam uruprabhābhiḥ bhāsamānam upāsakādhikasauhṛdam durahaṅkṛteḥ hrāsakam rakṣastateḥ niryāsakam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on s, as in vasava, bhasa and hrasa.
gūhitaṃ munimānasairavyāhatādhikavaibhavam |
āhitāgnihitaṃ manīṣibhirūhitaṃ sarvatra taṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 32 ||
- bāhuleyagurumKartikeya's elder
- trayīthe three Vedas
- yamwhom
- prāhacall
- sarvagaṇeśvaramlord of all the ganas
- gūhitamkept hidden
- munimānasaiḥin the minds of sages
- avyāhatādhikavaibhavamwhose great glory nothing can check
- āhitāgnihitamthe friend of those who keep the sacred fires
- manīṣibhiḥby the wise
- ūhitamknown
- sarvatraeverywhere
- tamthat
- vāraṇānanamelephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya yam trayī sarvagaṇeśvaram prāha bāhuleyagurum munimānasaiḥ gūhitam avyāhatādhikavaibhavam āhitāgnihitam manīṣibhiḥ sarvatra ūhitam tam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
bāhuleya Kartikeya — Skanda, named after the Krittika stars who nursed him.
note The verse rings on h, as in bahuleya, guhita and ahita.
vyālaparibṛḍha kaṅkaṇaṃ bhaktālirakṣaṇadīkṣitam |
kālikātanayaṃ kalānidhimaulimāmnāyastutaṃ
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 33 ||
- kelijitasuraśākhinamwho outdoes the wishing tree even at play
- surapālapūjitapādukamwhose sandals the guardians of the gods worship
- vyālaparibṛḍhakaṅkaṇamwho wears the king of serpents as a bracelet
- bhaktālirakṣaṇadīkṣitamwho has vowed to protect his many devotees
- kālikātanayamKalika's son
- kalānidhimaulimwith the moon on his head
- āmnāyastutampraised in the Vedas
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya kelijitasuraśākhinam surapālapūjitapādukam vyālaparibṛḍhakaṅkaṇam bhaktālirakṣaṇadīkṣitam kālikātanayam kalānidhimaulim āmnāyastutam vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
kālikā Kalika — Kali, the dark one, a name of Parvati.
note The verse rings on l again, as in keli, pala and mauli.
rakṣasāmapanodakena mahokṣavāhapreyasā |
rakṣitā vayamakṣarāṣṭakalakṣajapato yena vai
vāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 34 ||
- dakṣiṇenakind
- sureṣuto the gods
- durjanaśikṣaṇeṣuat punishing the wicked
- paṭīyasāmost skilful
- rakṣasāmthe rakshasas
- apanodakenawho drives away
- mahokṣavāhapreyasādear to Shiva, who rides the great bull
- rakṣitāḥhave been kept safe
- vayamwe
- akṣarāṣṭakalakṣajapataḥthrough repeating the eight-syllable mantra a hundred thousand times
- yenaby whom
- vaitruly
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya sureṣu dakṣiṇena durjanaśikṣaṇeṣu paṭīyasā rakṣasām apanodakena mahokṣavāhapreyasā yena vai akṣarāṣṭakalakṣajapataḥ vayam rakṣitāḥ [tam] vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on ksh, as in dakshina, shikshana and raksha. The poet speaks here of his own practice with a mantra of eight syllables.
-dyatnavānyaḥ pratidinaṃ drākpratnavāksadṛśārthadām |
ratnarukmasukhocchrayaṃ sāpatnavirahitamāpnuyā-
-dvāraṇānanamāśraye vandāruvighnanivāraṇam || 35 ||
- ratnagarbhagaṇeśvarastutinūtnapadyatatimthis new row of verses, the Ratnagarbha praise of the lord of the ganas
- paṭhetreads
- yatnavānwith care
- yaḥwhoever
- pratidinamevery day
- drāksoon
- pratnavāksadṛśārthadāmwhich gives meaning as the words of the ancients do
- ratnarukmasukhocchrayamgems, gold and happiness
- sāpatnavirahitamwith no rivals
- āpnuyātgains
- vāraṇānanamthe elephant-faced one
- āśrayeI take refuge in
- vandāruvighnanivāraṇamwho clears the obstacles of those who bow to him
anvaya yaḥ yatnavān pratidinam pratnavāksadṛśārthadām ratnagarbhagaṇeśvarastutinūtnapadyatatim paṭhet [saḥ] drāk sāpatnavirahitam ratnarukmasukhocchrayam āpnuyāt vandāruvighnanivāraṇam vāraṇānanam āśraye
chandas Moric: 26 beats to the line
note The verse rings on tn, as in ratna, nutna, yatna and pratna.
-cchuddhaye samudīritāṃ vāgbuddhibalasandāyinīm |
siddhaye paṭhatānuvāsaramīpsitasya manīṣiṇaḥ
śraddhayā nirnighnasampadvṛddhirapi bhavitā yataḥ || 36 ||
- siddhināyakasaṃstutimthis praise of the lord of success
- siddhāntisubrahmaṇyahṛcchuddhayeto cleanse the heart of Subrahmanya, teacher of settled doctrine
- samudīritāmspoken
- vāgbuddhibalasandāyinīmwhich gives strength of speech and understanding
- siddhayefor the success
- paṭhataread
- anuvāsaramday after day
- īpsitasyaof what you wish
- manīṣiṇaḥO wise ones
- śraddhayāwith faith
- nirvighnasampadvṛddhiḥwealth will grow with nothing in its way
- apitoo
- bhavitāwill come
- yataḥfor through it
anvaya manīṣiṇaḥ siddhāntisubrahmaṇyahṛcchuddhaye samudīritām vāgbuddhibalasandāyinīm siddhināyakasaṃstutim īpsitasya siddhaye śraddhayā anuvāsaram paṭhata yataḥ nirvighnasampadvṛddhiḥ api bhavitā
chandas Moric: 26 beats to the line
note The last verse rings on ddh, as in siddhi, shuddhi and buddhi, and gives the poet's name. nirnighna is printed for nirvighna, without obstacle.
- itihere ends
- śrīsubrahmaṇyayogiviracitamwritten by Shri Subrahmanya Yogi
- ratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥthe Ratnagarbha praise of Ganesha's play
anvaya iti śrīsubrahmaṇyayogiviracitam ratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥ
chandas Prose, the colophon
