ശ്രീ രത്നഗര്ഭ ഗണേശ വിലാസ സ്തുതിഃ

• ശ്രീരത്നഗര്ഭഗണേശവിലാസസ്തുതിഃ (śrīratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥ)the Ratnagarbha, a praise of Shri Ganesha's play

anvaya ശ്രീരത്നഗര്ഭഗണേശവിലാസസ്തുതിഃ

chandas Prose, the title

രത്നഗര്ഭ Ratnagarbha — Holding jewels inside: Subrahmanya Yogi's name for this hymn, whose verses are set like gems. The closing verses use the name again.

വിലാസ play — The free, glad acts of a god who needs nothing.

• വാമദേവതനൂഭവമ് (vāmadevatanūbhavam)the son of Vamadeva
• നിജവാമഭാഗസമാശ്രിതമ് (nijavāmabhāgasamāśritam)resting at his own left side
• വല്ലഭാമ് (vallabhām)his beloved
• ആശ്ലിഷ്യ (āśliṣya)embracing
• തന്മുഖവല്ഗുവീക്ഷണദീക്ഷിതമ് (tanmukhavalguvīkṣaṇadīkṣitam)who loves to gaze at her lovely face
• വാതനന്ദനവാഞ്ഛിതാര്ഥവിധായിനമ് (vātanandanavāñchitārthavidhāyinam)who grants the wishes of the son of the wind
• സുഖദായിനമ് (sukhadāyinam)who gives happiness
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya നിജവാമഭാഗസമാശ്രിതമ് വല്ലഭാമ് ആശ്ലിഷ്യ തന്മുഖവല്ഗുവീക്ഷണദീക്ഷിതമ് വാമദേവതനൂഭവമ് വാതനന്ദനവാഞ്ഛിതാര്ഥവിധായിനമ് സുഖദായിനമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

വാമദേവ Vamadeva — A name of Shiva, and one of his five faces.

note The refrain plays on varana, elephant, and nivarana, clearing away: the elephant-faced one clears the way. The son of the wind may be Hanuman or Bhima; the verse does not say which.

• കാരണമ് (kāraṇam)the cause
• ജഗതാമ് (jagatām)of the worlds
• കലാധരധാരിണമ് (kalādharadhāriṇam)who wears the moon
• ശുഭകാരിണമ് (śubhakāriṇam)who does good
• കായകാന്തിജിതാരുണമ് (kāyakāntijitāruṇam)the glow of whose body outshines the dawn
• കൃതഭക്തപാപവിദാരിണമ് (kṛtabhaktapāpavidāriṇam)who tears apart the sins his devotees have done
• വാദിവാക്സഹകാരിണമ് (vādivāksahakāriṇam)who helps the speech of those who debate
• വാരാണസീസഞ്ചാരിണമ് (vārāṇasīsañcāriṇam)who moves about in Varanasi
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ജഗതാമ് കാരണമ് കലാധരധാരിണമ് ശുഭകാരിണമ് കായകാന്തിജിതാരുണമ് കൃതഭക്തപാപവിദാരിണമ് വാദിവാക്സഹകാരിണമ് വാരാണസീസഞ്ചാരിണമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rhymes on -arinam, as in dharinam and karinam. Kashi is guarded by fifty-six Ganeshas, with Dhundhiraja at their head.

• മോഹസാഗരതാരകമ് (mohasāgaratārakam)who carries us across the ocean of delusion
• മായാവികുഹനാവാരകമ് (māyāvikuhanāvārakam)who puts a stop to the tricks of deceivers
• മൃത്യുഭയപരിഹാരകമ് (mṛtyubhayaparihārakam)who takes away the fear of death
• രിപുകൃത്യദോഷനിവാരകമ് (ripukṛtyadoṣanivārakam)who wards off the harm that enemies work
• പൂജകാശാപൂരകമ് (pūjakāśāpūrakam)who fulfils the hopes of those who worship him
• പുണ്യാര്ഥസത്കൃതികാരകമ് (puṇyārthasatkṛtikārakam)who moves people to do good deeds for merit
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya മോഹസാഗരതാരകമ് മായാവികുഹനാവാരകമ് മൃത്യുഭയപരിഹാരകമ് രിപുകൃത്യദോഷനിവാരകമ് പൂജകാശാപൂരകമ് പുണ്യാര്ഥസത്കൃതികാരകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rhymes on -arakam, as in tarakam and varakam.

• ആഖുദൈത്യരഥാങ്ഗമ് (ākhudaityarathāṅgam)whose mount is the demon who became a mouse
• അരുണമയൂഖമ് (aruṇamayūkham)whose light is red
• അര്ഥിസുഖാര്ഥിനമ് (arthisukhārthinam)who wants happiness for all who ask
• ശേഖരീകൃതചന്ദ്രരേഖമ് (śekharīkṛtacandrarekham)who wears the crescent moon on his head
• ഉദാരസുഗുണമ് (udārasuguṇam)noble in virtue
• അദാരുണമ് (adāruṇam)gentle
• ശ്രീഖനിമ് (śrīkhanim)a mine of fortune
• ശ്രിതഭക്തനിര്ജരശാഖിനമ് (śritabhaktanirjaraśākhinam)a wishing tree for the devotees who come to him
• ലേഖാവനമ് (lekhāvanam)the protector of the gods
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ആഖുദൈത്യരഥാങ്ഗമ് അരുണമയൂഖമ് അര്ഥിസുഖാര്ഥിനമ് ശേഖരീകൃതചന്ദ്രരേഖമ് ഉദാരസുഗുണമ് അദാരുണമ് ശ്രീഖനിമ് ശ്രിതഭക്തനിര്ജരശാഖിനമ് ലേഖാവനമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

ആഖുദൈത്യ the demon who became a mouse — The mouse that carries Ganesha was once a demon, subdued and made his mount.

നിര്ജരശാഖീ wishing tree — The tree of the gods, which gives whatever is asked of it.

note From this verse to verse 34, each verse rings on one consonant, and the consonants follow the order of the alphabet. This one rings on kh, as in akhu, sukha, shekhara and shakhin.

• തുങ്ഗമൂഷകവാഹനമ് (tuṅgamūṣakavāhanam)who rides a great mouse
• സുരപുങ്ഗവാരിവിമോഹനമ് (surapuṅgavārivimohanam)who confounds the enemies of the chief gods
• മങ്ഗലായതനമ് (maṅgalāyatanam)the home of all that is auspicious
• മഹാജനഭൃങ്ഗശാന്തിവിധായിനമ് (mahājanabhṛṅgaśāntividhāyinam)who brings peace to good people who swarm to him like bees
• അങ്ഗജാന്തകനന്ദനമ് (aṅgajāntakanandanam)the son of Shiva, who destroyed Kama
• സുഖഭൃങ്ഗപദ്മോദഞ്ചനമ് (sukhabhṛṅgapadmodañcanam)a lotus in bloom for the bees of happiness
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya തുങ്ഗമൂഷകവാഹനമ് സുരപുങ്ഗവാരിവിമോഹനമ് മങ്ഗലായതനമ് മഹാജനഭൃങ്ഗശാന്തിവിധായിനമ് അങ്ഗജാന്തകനന്ദനമ് സുഖഭൃങ്ഗപദ്മോദഞ്ചനമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on ng, as in tunga, mangala and bhringa.

• രാഘവേശ്വരരക്ഷകമ് (rāghaveśvararakṣakam)who protected Rama, lord of the Raghus
• രക്ഷൌഘശിക്ഷണദക്ഷകമ് (rakṣaughaśikṣaṇadakṣakam)skilled at punishing the hordes of rakshasas
• ശ്രീഘനമ് (śrīghanam)rich in fortune
• ശ്രിതമൌനിവചനാമോഘതാസമ്പാദനമ് (śritamaunivacanāmoghatāsampādanam)who makes the words of the sages who seek him come true
• ശ്ലാഘനീയദയാഗുണമ് (ślāghanīyadayāguṇam)whose kindness deserves praise
• മഘവത്തപഃഫലപൂരണമ് (maghavattapaḥphalapūraṇam)who gave Indra the fruit of his penance
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya രാഘവേശ്വരരക്ഷകമ് രക്ഷൌഘശിക്ഷണദക്ഷകമ് ശ്രീഘനമ് ശ്രിതമൌനിവചനാമോഘതാസമ്പാദനമ് ശ്ലാഘനീയദയാഗുണമ് മഘവത്തപഃഫലപൂരണമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on gh, as in raghava, ogha and shlaghaniya.

• കഞ്ചനശ്ച്യുതിഗോപ്യഭാവമ് (kañcanaścyutigopyabhāvam)who keeps anyone from falling
• അകിഞ്ചനാന് (akiñcanān)the poor
• ച (ca)and
• ദയാരസൈഃ (dayārasaiḥ)with the juice of kindness
• സിഞ്ചതാ (siñcatā)that sprinkles
• നിജവീക്ഷണേന (nijavīkṣaṇena)with his own glance
• സമഞ്ചിതാര്ഥസുഖാസ്പദമ് (samañcitārthasukhāspadam)the source of their wealth and happiness
• പഞ്ചവക്ത്രസുതമ് (pañcavaktrasutam)the son of five-faced Shiva
• സുരദ്വിഡ്വഞ്ചനാധൃതകൌശലമ് (suradviḍvañcanādhṛtakauśalam)skilled at outwitting the enemies of the gods
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya കഞ്ചനശ്ച്യുതിഗോപ്യഭാവമ് അകിഞ്ചനാന് ച ദയാരസൈഃ സിഞ്ചതാ നിജവീക്ഷണേന സമഞ്ചിതാര്ഥസുഖാസ്പദമ് പഞ്ചവക്ത്രസുതമ് സുരദ്വിഡ്വഞ്ചനാധൃതകൌശലമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on nc, as in kinchana, sinchata and pancha. Its first words are hard to construe as printed, and the meaning keeps close to them.

• യത് (yat)which
• ശതക്രതുകാമിതമ് (śatakratukāmitam)what Indra wished for
• പ്രായച്ഛത് (prāyacchat)gave
• അര്ചിതമ് (arcitam)when worshipped
• ആദരാത് (ādarāt)with devotion
• യത് (yat)which
• ശതച്ഛദസാമ്യമ് (śatacchadasāmyam)the likeness of the lotus
• അനു (anu)closely
• അനുഗച്ഛതി (anugacchati)follows
• ഇച്ഛതി (icchati)longs for
• സൌഹൃദമ് (sauhṛdam)friendship
• തത് (tat)that
• ശുഭംയുകരാമ്ബുജമ് (śubhaṃyukarāmbujam)auspicious lotus hand
• തവ (tava)your
• ദിക്പതിശ്രിയമ് (dikpatiśriyam)the wealth of the guardians of the directions
• അര്ഥിനേ (arthine)to anyone who asks
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya യത് ആദരാത് അര്ചിതമ് ശതക്രതുകാമിതമ് പ്രായച്ഛത് യത് ശതച്ഛദസാമ്യമ് അനു അനുഗച്ഛതി സൌഹൃദമ് ഇച്ഛതി തത് തവ ശുഭംയുകരാമ്ബുജമ് അര്ഥിനേ ദിക്പതിശ്രിയമ് [യച്ഛതി] വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on cch, as in yacchati, gacchati and icchati. It speaks to the god directly, of your lotus hand, before the refrain returns.

• രാജരാജകിരീടകോടിവിരാജമാനമണിപ്രഭാപുഞ്ജരഞ്ജിതമഞ്ജുലാങ്ഘ്രിസരോജമ് (rājarājakirīṭakoṭivirājamānamaṇiprabhāpuñjarañjitamañjulāṅghrisarojam)whose lovely lotus feet glow with light from the gems on the crowns of kings
• അജ (aja)unborn one
• വൃജിനാപഹമ് (vṛjināpaham)who takes away sin
• ഭഞ്ജകമ് (bhañjakam)who breaks
• ദിവിഷദ്ദ്വിഷാമ് (diviṣaddviṣām)the enemies of the gods
• അനുരഞ്ജകമ് (anurañjakam)who delights
• മുനിസന്തതേഃ (munisantateḥ)the company of sages
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya രാജരാജകിരീടകോടിവിരാജമാനമണിപ്രഭാപുഞ്ജരഞ്ജിതമഞ്ജുലാങ്ഘ്രിസരോജമ് അജ വൃജിനാപഹമ് ദിവിഷദ്ദ്വിഷാമ് ഭഞ്ജകമ് മുനിസന്തതേഃ അനുരഞ്ജകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on j, as in raja, ranjita and bhanjaka.

• ശിഷ്ടകഷ്ടനിബര്ഹണമ് (śiṣṭakaṣṭanibarhaṇam)who destroys the hardships of the good
• സുരജുഷ്ടനിജപദവിഷ്ടരമ് (surajuṣṭanijapadaviṣṭaram)at whose footstool the gods gather
• ദുഷ്ടശിക്ഷണധൂര്വഹമ് (duṣṭaśikṣaṇadhūrvaham)who takes on the work of punishing the wicked
• മുനിപുഷ്ടിതുഷ്ടീഷ്ടപ്രദമ് (munipuṣṭituṣṭīṣṭapradam)who gives sages strength, contentment and what they wish for
• അഷ്ടമൂര്തിസുതമ് (aṣṭamūrtisutam)the son of eight-formed Shiva
• സുകരുണാവിഷ്ടമ് (sukaruṇāviṣṭam)full of kindness
• അവിനഷ്ടാദരമ് (avinaṣṭādaram)whose care never fails
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ശിഷ്ടകഷ്ടനിബര്ഹണമ് സുരജുഷ്ടനിജപദവിഷ്ടരമ് ദുഷ്ടശിക്ഷണധൂര്വഹമ് മുനിപുഷ്ടിതുഷ്ടീഷ്ടപ്രദമ് അഷ്ടമൂര്തിസുതമ് സുകരുണാവിഷ്ടമ് അവിനഷ്ടാദരമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

അഷ്ടമൂര്തി eight-formed Shiva — Shiva in eight forms: earth, water, fire, wind, space, sun, moon and the one who offers sacrifice.

note The verse rings on sht, as in shishta, dushta and ashta.

• ശുണ്ഠശുഷ്കവിതര്കഹരണാകുണ്ഠശക്തിദമ് (śuṇṭhaśuṣkavitarkaharaṇākuṇṭhaśaktidam)who gives a keen power to end dull, dry argument
• അര്ഥിനേ (arthine)to those who ask
• ശാഠ്യവിരഹിതവിതരണമ് (śāṭhyavirahitavitaraṇam)in whose giving there is no deceit
• ശ്രീകണ്ഠകൃതസമ്ഭാഷണമ് (śrīkaṇṭhakṛtasambhāṣaṇam)with whom Shiva himself talks
• കാഠകശ്രുതിഗോചരമ് (kāṭhakaśrutigocaram)known in the Kathaka Veda
• കൃതമാഠപത്യപരീക്ഷണമ് (kṛtamāṭhapatyaparīkṣaṇam)who tests those who head the monasteries
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya അര്ഥിനേ ശുണ്ഠശുഷ്കവിതര്കഹരണാകുണ്ഠശക്തിദമ് ശാഠ്യവിരഹിതവിതരണമ് ശ്രീകണ്ഠകൃതസമ്ഭാഷണമ് കാഠകശ്രുതിഗോചരമ് കൃതമാഠപത്യപരീക്ഷണമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

കാഠക the Kathaka Veda — A branch of the Black Yajur Veda.

note The verse rings on th, as in kuntha, kantha and kathaka.

• പുണ്ഡരീകകൃതാനനമ് (puṇḍarīkakṛtānanam)whose face is an elephant's
• ശശിഖണ്ഡകലിതശിഖണ്ഡകമ് (śaśikhaṇḍakalitaśikhaṇḍakam)in whose topknot a sliver of the moon is set
• കുണ്ഡലീശ്വരമണ്ഡിതോദരമ് (kuṇḍalīśvaramaṇḍitodaram)whose belly is adorned with the king of serpents
• അണ്ഡജേശാഭീഷ്ടദമ് (aṇḍajeśābhīṣṭadam)who gave Garuda, king of birds, his wish
• ദണ്ഡപാണിഭയാപഹമ് (daṇḍapāṇibhayāpaham)who takes away the fear of Yama, who carries the staff
• മുനിമണ്ഡലീപരിമണ്ഡനമ് (munimaṇḍalīparimaṇḍanam)the jewel of the circle of sages
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya പുണ്ഡരീകകൃതാനനമ് ശശിഖണ്ഡകലിതശിഖണ്ഡകമ് കുണ്ഡലീശ്വരമണ്ഡിതോദരമ് അണ്ഡജേശാഭീഷ്ടദമ് ദണ്ഡപാണിഭയാപഹമ് മുനിമണ്ഡലീപരിമണ്ഡനമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

പുണ്ഡരീക elephant — Pundarika means both a white lotus and an elephant, and both fit his face.

note The verse rings on nd, as in pundarika, khanda and danda.

• ഗൂഢമ് (gūḍham)hidden
• ആമ്നായാശയമ് (āmnāyāśayam)the meaning of the Vedas
• പരിലീഢമ് (parilīḍham)surrounded
• അര്ഥിമനോരഥൈഃ (arthimanorathaiḥ)by the wishes of those who ask
• ഗാഢമ് (gāḍham)close
• ആശ്ലിഷ്ടമ് (āśliṣṭam)held
• ഗിരീശഗിരീശജാഭ്യാമ് (girīśagirīśajābhyām)by Shiva and Parvati
• സാദരമ് (sādaram)with love
• പ്രൌഢസരസകവിത്വസിദ്ധിദ (prauḍhasarasakavitvasiddhida)O giver of mastery in rich and mature poetry
• മൂഢനിജഭക്താവനമ് (mūḍhanijabhaktāvanam)who protects even his simple devotees
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ഗൂഢമ് ആമ്നായാശയമ് അര്ഥിമനോരഥൈഃ പരിലീഢമ് ഗിരീശഗിരീശജാഭ്യാമ് സാദരമ് ഗാഢമ് ആശ്ലിഷ്ടമ് പ്രൌഢസരസകവിത്വസിദ്ധിദ മൂഢനിജഭക്താവനമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on dh, as in gudha, gadha and praudha.

• പാണിധൃതപാശാങ്കുശമ് (pāṇidhṛtapāśāṅkuśam)who holds the noose and the goad in his hands
• ഗീര്വാണഗണസന്ദര്ശകമ് (gīrvāṇagaṇasandarśakam)who shows himself to the hosts of gods
• ശോണദീധിതിമ് (śoṇadīdhitim)whose light is red
• അപ്രമേയമ് (aprameyam)beyond measure
• അപര്ണയാ (aparṇayā)by Aparna
• പരിപോഷിതമ് (paripoṣitam)brought up
• കാണഖഞ്ജകുണീഷ്ടദമ് (kāṇakhañjakuṇīṣṭadam)who gives the one-eyed, the lame and the crippled what they wish for
• വിശ്രാണിതദ്വിജനാമിതമ് (viśrāṇitadvijanāmitam)to whom brahmins who have received his gifts bow
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya പാണിധൃതപാശാങ്കുശമ് ഗീര്വാണഗണസന്ദര്ശകമ് ശോണദീധിതിമ് അപ്രമേയമ് അപര്ണയാ പരിപോഷിതമ് കാണഖഞ്ജകുണീഷ്ടദമ് വിശ്രാണിതദ്വിജനാമിതമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

അപര്ണാ Aparna — Parvati, who in her penance for Shiva gave up eating even leaves.

note The verse rings on n, as in pani, girvana and shona.

• ഭൂതഭവ്യഭവദ്വിഭുമ് (bhūtabhavyabhavadvibhum)lord of what was, what will be and what is
• പരിധൂതപാതകമ് (paridhūtapātakam)who shakes off all sin
• ഈശസഞ്ജാതമ് (īśasañjātam)born of Shiva
• അങ്ഘ്രിവിലാസജിതകഞ്ജാതമ് (aṅghrivilāsajitakañjātam)whose graceful feet outshine the lotus
• അജിതമ് (ajitam)never beaten
• അരാതിഭിഃ (arātibhiḥ)by any enemy
• ശീതരശ്മിരവീക്ഷണമ് (śītaraśmiravīkṣaṇam)whose eyes are the moon and the sun
• നിര്ഗീതമ് (nirgītam)sung of
• ആമ്നായോക്തിഭിഃ (āmnāyoktibhiḥ)in the words of the Vedas
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ഭൂതഭവ്യഭവദ്വിഭുമ് പരിധൂതപാതകമ് ഈശസഞ്ജാതമ് അങ്ഘ്രിവിലാസജിതകഞ്ജാതമ് അരാതിഭിഃ അജിതമ് ശീതരശ്മിരവീക്ഷണമ് ആമ്നായോക്തിഭിഃ നിര്ഗീതമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on t, as in bhuta, dhuta and jata.

• പ്രാര്ഥനീയപദമ് (prārthanīyapadam)whose feet everyone should pray to
• മഹാത്മഭിഃ (mahātmabhiḥ)by great souls
• അര്ഥിതമ് (arthitam)sought
• പുരവൈരിണാ (puravairiṇā)by Shiva, the enemy of the three cities
• അനാഥവര്ഗമനോരഥാന് (anāthavargamanorathān)the wishes of the helpless
• അപി (api)even
• സാര്ഥയന്തമ് (sārthayantam)who fulfils
• അഹര്നിശമ് (aharniśam)day and night
• പാന്ഥസത്പഥദര്ശകമ് (pānthasatpathadarśakam)who shows travellers the right road
• ഗണനാഥമ് (gaṇanātham)the lord of the ganas
• അസ്മദ്ദൈവതമ് (asmaddaivatam)our own god
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya പ്രാര്ഥനീയപദമ് മഹാത്മഭിഃ പുരവൈരിണാ അര്ഥിതമ് അഹര്നിശമ് അനാഥവര്ഗമനോരഥാന് അപി സാര്ഥയന്തമ് പാന്ഥസത്പഥദര്ശകമ് അസ്മദ്ദൈവതമ് ഗണനാഥമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

പുരവൈരീ the enemy of the three cities — Shiva, who destroyed the three flying cities of the demons. The Ganesha Purana says he worshipped Ganesha first.

note The verse rings on th, as in prartha, natha and pantha.

• ഖേദശാമകസുചരിതമ് (khedaśāmakasucaritam)whose good deeds ease distress
• സ്വാഭേദബോധകമ് (svābhedabodhakam)who teaches that the self is one with him
• അദ്വയമ് (advayam)who has no second
• മോദഹേതുഗുണാകരമ് (modahetuguṇākaram)a mine of the virtues that bring joy
• വാഗ്വാദവിജയദമ് (vāgvādavijayadam)who gives victory in debate
• ഐശ്വരമ് (aiśvaram)with the Lord's own power
• ശ്രീമദനുപമസൌഹൃദമ് (śrīmadanupamasauhṛdam)whose friendship is glorious and has no equal
• മദനാശകമ് (madanāśakam)who destroys the pride
• രിപുസന്തതേഃ (ripusantateḥ)of every host of enemies
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ഖേദശാമകസുചരിതമ് സ്വാഭേദബോധകമ് അദ്വയമ് മോദഹേതുഗുണാകരമ് വാഗ്വാദവിജയദമ് ഐശ്വരമ് ശ്രീമദനുപമസൌഹൃദമ് രിപുസന്തതേഃ മദനാശകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on d, as in kheda, bheda and moda.

• മുഗ്ധമൌഗ്ധ്യനിവര്തകമ് (mugdhamaugdhyanivartakam)who ends the dullness of the dull
• രുചിമുഗ്ധമ് (rucimugdham)lovely in his radiance
• ഉര്വനുകമ്പയാ (urvanukampayā)in great compassion
• ദിഗ്ധമ് (digdham)steeped
• ഉദ്ധൃതപാദനതജനമ് (uddhṛtapādanatajanam)who has lifted up the people who bowed at his feet
• ഉദ്ധരന്തമ് (uddharantam)who lifts up
• ഇമമ് (imam)this
• ച (ca)as well
• മാമ് (mām)me
• ശുദ്ധചിത്സുഖവിഗ്രഹമ് (śuddhacitsukhavigraham)whose body is pure awareness and joy
• പരിശുദ്ധവൃത്ത്യഭിലക്ഷിതമ് (pariśuddhavṛttyabhilakṣitam)known by a wholly pure mind
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya മുഗ്ധമൌഗ്ധ്യനിവര്തകമ് രുചിമുഗ്ധമ് ഉര്വനുകമ്പയാ ദിഗ്ധമ് ഉദ്ധൃതപാദനതജനമ് ഇമമ് മാമ് ച ഉദ്ധരന്തമ് ശുദ്ധചിത്സുഖവിഗ്രഹമ് പരിശുദ്ധവൃത്ത്യഭിലക്ഷിതമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on dh, as in mugdha, digdha and shuddha.

• സാനുകമ്പമ് (sānukampam)full of compassion
• അനാരതമ് (anāratam)always
• മുനിമാനസാബ്ജമരാലകമ് (munimānasābjamarālakam)a swan among the lotuses of the sages' minds
• ദീനദൈന്യവിനാശകമ് (dīnadainyavināśakam)who ends the misery of the poor
• സിതഭാനുരേഖാശേഖരമ് (sitabhānurekhāśekharam)who wears a crescent moon on his head
• ഗാനരസവിദ്ഗീതസുചരിതമ് (gānarasavidgītasucaritam)whose good deeds those who know the joy of music sing
• ഏനസാമ് (enasām)sins
• അപനോദകമ് (apanodakam)who drives away
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya അനാരതമ് സാനുകമ്പമ് മുനിമാനസാബ്ജമരാലകമ് ദീനദൈന്യവിനാശകമ് സിതഭാനുരേഖാശേഖരമ് ഗാനരസവിദ്ഗീതസുചരിതമ് ഏനസാമ് അപനോദകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on n, as in sanu, mana and dina.

• കോപതാപനിരാസകമ് (kopatāpanirāsakam)who drives off the heat of anger
• സാമീപ്യദമ് (sāmīpyadam)who grants nearness to himself
• നിജസത്കഥാലാപിനാമ് (nijasatkathālāpinām)to those who talk of his good stories
• മനുജാപിജനതാപാപഹരമ് (manujāpijanatāpāpaharam)who takes away the sins of people who repeat his mantra
• അഖിലേശ്വരമ് (akhileśvaram)the lord of all
• സാപരാധിജനായശാപദമ് (sāparādhijanāyaśāpadam)who curses those who do wrong
• ആപദാമ് (āpadām)misfortune
• അപഹാരകമ് (apahārakam)who takes away
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya കോപതാപനിരാസകമ് നിജസത്കഥാലാപിനാമ് സാമീപ്യദമ് മനുജാപിജനതാപാപഹരമ് അഖിലേശ്വരമ് സാപരാധിജനായശാപദമ് ആപദാമ് അപഹാരകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

സാമീപ്യ nearness — One of the four kinds of release: living close to the god.

note The verse rings on p, as in kopa, tapa and apada.

• രിഫ്ഫഗേഷു (riphphageṣu)in the twelfth house
• ഖഗേഷു (khageṣu)when the planets stand
• ജാതഃ (jātaḥ)one born
• ദുഷ്ഫലമ് (duṣphalam)bad results
• സമവാപ്നുയാത് (samavāpnuyāt)may meet with
• സത്ഫലായ (satphalāya)for good results
• ഗണേശമ് (gaṇeśam)Ganesha
• അര്ചതു (arcatu)let him worship
• നിഷ്ഫലമ് (niṣphalam)fruitless
• ന (na)not
• തദര്പണമ് (tadarpaṇam)that offering
• യഃ (yaḥ)who
• ഫലീഭൂതഃ (phalībhūtaḥ)is the fruit
• ക്രതൂനാമ് (kratūnām)of all sacrifices
• തത്ഫലാനാമ് (tatphalānām)of what they bring
• ഈശ്വരമ് (īśvaram)the lord
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya രിഫ്ഫഗേഷു ഖഗേഷു ജാതഃ ദുഷ്ഫലമ് സമവാപ്നുയാത് സത്ഫലായ ഗണേശമ് അര്ചതു തദര്പണമ് നിഷ്ഫലമ് ന യഃ ക്രതൂനാമ് ഫലീഭൂതഃ തത്ഫലാനാമ് ഈശ്വരമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

രിഃഫ the twelfth house — The twelfth house of the horoscope, the house of loss. Planets placed there are thought to bring trouble.

note The verse rings on ph, as in riphpha, dushphala, satphala and nishphala.

• അമ്ബരമ് (ambaram)the sky
• യദ്വത് (yadvat)just as
• വിനിര്മലമ് (vinirmalam)clear
• അമ്ബുദൈഃ (ambudaiḥ)by clouds
• ആച്ഛാദ്യതേ (ācchādyate)is covered
• ബിമ്ബഭൂതമ് (bimbabhūtam)of whom a reflection
• അമുഷ്യ (amuṣya)this
• ജഗതഃ (jagataḥ)world is
• സാമ്ബസുതമ് (sāmbasutam)the son of Shiva and Amba
• അജ്ഞാനതഃ (ajñānataḥ)by ignorance
• തമ് (tam)that
• ബഹിഃ (bahiḥ)from outward sight
• സങ്ഗൂഹിതമ് (saṅgūhitam)hidden
• ഹേരമ്ബമ് (herambam)Heramba
• ആലമ്ബമ് (ālambam)the support
• സതാമ് (satām)of the good
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya യദ്വത് വിനിര്മലമ് അമ്ബരമ് അമ്ബുദൈഃ ആച്ഛാദ്യതേ [തദ്വത്] അമുഷ്യ ജഗതഃ ബിമ്ബഭൂതമ് സാമ്ബസുതമ് അജ്ഞാനതഃ ബഹിഃ സങ്ഗൂഹിതമ് സതാമ് ആലമ്ബമ് തമ് ഹേരമ്ബമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on mb, as in ambara, bimba and heramba. The world is the reflection, and he is the face it reflects.

• ദമ്ഭകര്മാചരണകൃതസൌരമ്ഭയാജിമുഖേ (dambhakarmācaraṇakṛtasaurambhayājimukhe)in the mouth of a proud sacrificer whose rites are hypocrisy
• മനുസ്തമ്ഭകാരിണമ് (manustambhakāriṇam)who stops the mantra
• അങ്ഗനാകുചകുമ്ഭപരിരമ്ഭാതുരൈഃ (aṅganākucakumbhaparirambhāturaiḥ)eager for a woman's embrace
• ശമ്ഭുസുതമ് (śambhusutam)the son of Shambhu
• ആരാധിതമ് (ārādhitam)worshipped
• കൃതിസമ്ഭവായ (kṛtisambhavāya)so that their plans may succeed
• ച (ca)and
• കാമിഭിഃ (kāmibhiḥ)by men of desire
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ദമ്ഭകര്മാചരണകൃതസൌരമ്ഭയാജിമുഖേ മനുസ്തമ്ഭകാരിണമ് അങ്ഗനാകുചകുമ്ഭപരിരമ്ഭാതുരൈഃ കാമിഭിഃ ച കൃതിസമ്ഭവായ ആരാധിതമ് ശമ്ഭുസുതമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on mbh, as in dambha, stambha and shambhu. It sets two kinds of worshipper side by side: the hypocrite, whose mantra he stops, and the plain man of desire, whom he still hears.

• സ്തൌമി (staumi)I praise
• ഭൂതഗണേശ്വരമ് (bhūtagaṇeśvaram)the lord of the hosts of beings
• സപ്രേമമ് (sapremam)lovingly
• ആത്മസ്തുതിപരേ (ātmastutipare)devoted to praising him
• കാമിതപ്രദമ് (kāmitapradam)who gives what is desired
• അര്ഥിനേ (arthine)to anyone
• ധൃതസോമമ് (dhṛtasomam)who wears the moon
• അഭയദമ് (abhayadam)who gives safety
• ആശ്വിനേ (āśvine)in the month of Ashvina
• ശ്രീമതാ (śrīmatā)by a glorious devotee
• നവരാത്രദീക്ഷോദ്ദാമവൈഭവഭാവിതമ് (navarātradīkṣoddāmavaibhavabhāvitam)honoured with great splendour in the vow of Navaratri
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya സപ്രേമമ് ഭൂതഗണേശ്വരമ് സ്തൌമി ആത്മസ്തുതിപരേ അര്ഥിനേ കാമിതപ്രദമ് ധൃതസോമമ് ആശ്വിനേ അഭയദമ് ശ്രീമതാ നവരാത്രദീക്ഷോദ്ദാമവൈഭവഭാവിതമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on m, as in staumi, prema and soma. Navaratri in the month of Ashvina may be the season in which the hymn was first sung.

• ആയുരാരോഗ്യാദികാമിതദായിനമ് (āyurārogyādikāmitadāyinam)who gives long life, health and whatever else is wished for
• പ്രതിഹായനമ് (pratihāyanam)every year
• ശ്രേയസേ (śreyase)for their good
• സര്വൈഃ (sarvaiḥ)by everyone
• യുഗാദൌ (yugādau)at Yugadi, the new year
• ഭൂയസേ (bhūyase)for plenty
• സമ്ഭാവിതമ് (sambhāvitam)honoured
• കായജീവവിയോഗകാലാപായഹരമന്ത്രേശ്വരമ് (kāyajīvaviyogakālāpāyaharamantreśvaram)the lord of mantras, who takes away danger when the soul parts from the body
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ആയുരാരോഗ്യാദികാമിതദായിനമ് പ്രതിഹായനമ് യുഗാദൌ സര്വൈഃ ശ്രേയസേ ഭൂയസേ സമ്ഭാവിതമ് കായജീവവിയോഗകാലാപായഹരമന്ത്രേശ്വരമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

യുഗാദി Yugadi — Ugadi, the new year of the Deccan, when a new cycle of the calendar begins.

note The verse rings on y, as in ayu, hayana and bhuya.

• വൈരിഷട്കനിരാസകമ് (vairiṣaṭkanirāsakam)who drives off the six enemies within
• കാമാരികാമിതജീവിതമ് (kāmārikāmitajīvitam)whose life Shiva, the enemy of Kama, longed for
• ശൌരിചിന്താഹാരകമ് (śauricintāhārakam)who took away Krishna's worry
• കൃതനാരികേലാഹാരകമ് (kṛtanārikelāhārakam)whose food is coconuts
• ദൂരനിര്ജിതപാതകമ് (dūranirjitapātakam)who has driven sin far away
• സംസാരസാഗരസേതുകമ് (saṃsārasāgarasetukam)a bridge across the ocean of worldly life
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya വൈരിഷട്കനിരാസകമ് കാമാരികാമിതജീവിതമ് ശൌരിചിന്താഹാരകമ് കൃതനാരികേലാഹാരകമ് ദൂരനിര്ജിതപാതകമ് സംസാരസാഗരസേതുകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

വൈരിഷട്ക the six enemies within — Desire, anger, greed, delusion, pride and envy.

ശൌരിചിന്താ Krishna's worry — In the Syamantaka story told on Ganesha Chaturthi, Krishna saw the moon that night and was falsely accused of theft. Worship of Ganesha cleared his name.

note The verse rings on r, as in vairi, shauri and sagara. Shiva longing for him to live recalls the story in which Shiva cut off the boy's head and brought him back with an elephant's.

• കാലകാലകലാഭവമ് (kālakālakalābhavam)born of a part of Shiva, the death of death
• കലികാലികാഘവിരോധിനമ് (kalikālikāghavirodhinam)who fights the dark sins of the Kali age
• മൂലഭൂതമ് (mūlabhūtam)the root
• അമുഷ്യ (amuṣya)this
• ജഗതഃ (jagataḥ)of world
• ശ്രീലതോപഘ്നായിതമ് (śrīlatopaghnāyitam)the support on which the creeper of fortune climbs
• കീലകമ് (kīlakam)the pin
• മന്ത്രാദിസിദ്ധേഃ (mantrādisiddheḥ)that holds success in mantras in place
• പാലകമ് (pālakam)the protector
• മുനിസന്തതേഃ (munisantateḥ)of the company of sages
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya കാലകാലകലാഭവമ് കലികാലികാഘവിരോധിനമ് അമുഷ്യ ജഗതഃ മൂലഭൂതമ് ശ്രീലതോപഘ്നായിതമ് മന്ത്രാദിസിദ്ധേഃ കീലകമ് മുനിസന്തതേഃ പാലകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on l, as in kala, mula and kilaka.

• ഭാവുകാരമ്ഭാവസരസമ്ഭാവിതമ് (bhāvukārambhāvasarasambhāvitam)honoured at the start of every blessed undertaking
• ഭര്ഗേപ്സിതമ് (bhargepsitam)whom Shiva cherishes
• സേവകാവനദീക്ഷിതമ് (sevakāvanadīkṣitam)who has vowed to protect his servants
• സഹഭാവമ് (sahabhāvam)in whom live together
• ഓജസ്തേജസോഃ (ojastejasoḥ)strength and brilliance
• പാവനമ് (pāvanam)the purifier
• ദേവേഷു (deveṣu)among the gods
• സാമസ്താവകേഷ്ടവിധായകമ് (sāmastāvakeṣṭavidhāyakam)who fulfils the wishes of those who praise him with Saman chants
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya ഭാവുകാരമ്ഭാവസരസമ്ഭാവിതമ് ഭര്ഗേപ്സിതമ് സേവകാവനദീക്ഷിതമ് ഓജസ്തേജസോഃ സഹഭാവമ് ദേവേഷു പാവനമ് സാമസ്താവകേഷ്ടവിധായകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on v, as in bhavuka, seva and pavana.

• കാശികാപുരകലിതനിവസതിമ് (kāśikāpurakalitanivasatim)who has made his home in the city of Kashi
• ഈശമ് (īśam)lord
• അസ്മച്ചേതസഃ (asmaccetasaḥ)of our minds
• പാശിശിക്ഷാപാരവശ്യവിനാശകമ് (pāśiśikṣāpāravaśyavināśakam)who frees us from the grip of the noose-bearer's punishment
• ശശിഭാസകമ് (śaśibhāsakam)who makes the moon shine
• കേശവാദിസമര്ചിതമ് (keśavādisamarcitam)whom Keshava and the other gods worship
• ഗൌരീശഗുപ്തമഹാധനമ് (gaurīśaguptamahādhanam)the great treasure that Gauri's lord keeps safe
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya കാശികാപുരകലിതനിവസതിമ് അസ്മച്ചേതസഃ ഈശമ് പാശിശിക്ഷാപാരവശ്യവിനാശകമ് ശശിഭാസകമ് കേശവാദിസമര്ചിതമ് ഗൌരീശഗുപ്തമഹാധനമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

പാശീ the noose-bearer — Yama or Varuna, both of whom carry a noose to bind the guilty.

note The verse rings on sh, as in kashi, pashi and nasha.

• പേഷകമ് (peṣakam)who grinds to dust
• പാപസ്യ (pāpasya)sin
• ദുര്ജനശോഷകമ് (durjanaśoṣakam)who dries up the wicked
• സുവിശേഷകമ് (suviśeṣakam)truly outstanding
• പോഷകമ് (poṣakam)who nourishes
• സുജനസ്യ (sujanasya)the good
• സുന്ദരവേഷകമ് (sundaraveṣakam)beautifully dressed
• നിര്ദോഷകമ് (nirdoṣakam)faultless
• മൂഷകമ് (mūṣakam)his mouse
• തു (tu)and
• അധിരുഹ്യ (adhiruhya)riding
• ഭക്തമനീഷിതപ്രതിപാദകമ് (bhaktamanīṣitapratipādakam)who brings his devotees what they long for
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya പാപസ്യ പേഷകമ് ദുര്ജനശോഷകമ് സുവിശേഷകമ് സുജനസ്യ പോഷകമ് സുന്ദരവേഷകമ് നിര്ദോഷകമ് മൂഷകമ് തു അധിരുഹ്യ ഭക്തമനീഷിതപ്രതിപാദകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on sh, as in peshaka, poshaka, veshaka and mushaka.

• വാസവാദിസുരാര്ചിതമ് (vāsavādisurārcitam)whom Indra and the other gods worship
• കൃതവാസുദേവാഭീപ്സിതമ് (kṛtavāsudevābhīpsitam)who did what Vasudeva wished
• ഭാസമാനമ് (bhāsamānam)who shines
• ഉരുപ്രഭാഭിഃ (uruprabhābhiḥ)with great rays
• ഉപാസകാധികസൌഹൃദമ് (upāsakādhikasauhṛdam)a close friend to those who worship him
• ഹ്രാസകമ് (hrāsakam)who humbles
• ദുരഹങ്കൃതേഃ (durahaṅkṛteḥ)wicked pride
• നിര്യാസകമ് (niryāsakam)who drives out
• രക്ഷസ്തതേഃ (rakṣastateḥ)the hordes of rakshasas
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya വാസവാദിസുരാര്ചിതമ് കൃതവാസുദേവാഭീപ്സിതമ് ഉരുപ്രഭാഭിഃ ഭാസമാനമ് ഉപാസകാധികസൌഹൃദമ് ദുരഹങ്കൃതേഃ ഹ്രാസകമ് രക്ഷസ്തതേഃ നിര്യാസകമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on s, as in vasava, bhasa and hrasa.

• ബാഹുലേയഗുരുമ് (bāhuleyagurum)Kartikeya's elder
• ത്രയീ (trayī)the three Vedas
• യമ് (yam)whom
• പ്രാഹ (prāha)call
• സര്വഗണേശ്വരമ് (sarvagaṇeśvaram)lord of all the ganas
• ഗൂഹിതമ് (gūhitam)kept hidden
• മുനിമാനസൈഃ (munimānasaiḥ)in the minds of sages
• അവ്യാഹതാധികവൈഭവമ് (avyāhatādhikavaibhavam)whose great glory nothing can check
• ആഹിതാഗ്നിഹിതമ് (āhitāgnihitam)the friend of those who keep the sacred fires
• മനീഷിഭിഃ (manīṣibhiḥ)by the wise
• ഊഹിതമ് (ūhitam)known
• സര്വത്ര (sarvatra)everywhere
• തമ് (tam)that
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya യമ് ത്രയീ സര്വഗണേശ്വരമ് പ്രാഹ ബാഹുലേയഗുരുമ് മുനിമാനസൈഃ ഗൂഹിതമ് അവ്യാഹതാധികവൈഭവമ് ആഹിതാഗ്നിഹിതമ് മനീഷിഭിഃ സര്വത്ര ഊഹിതമ് തമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

ബാഹുലേയ Kartikeya — Skanda, named after the Krittika stars who nursed him.

note The verse rings on h, as in bahuleya, guhita and ahita.

• കേലിജിതസുരശാഖിനമ് (kelijitasuraśākhinam)who outdoes the wishing tree even at play
• സുരപാലപൂജിതപാദുകമ് (surapālapūjitapādukam)whose sandals the guardians of the gods worship
• വ്യാലപരിബൃഢകങ്കണമ് (vyālaparibṛḍhakaṅkaṇam)who wears the king of serpents as a bracelet
• ഭക്താലിരക്ഷണദീക്ഷിതമ് (bhaktālirakṣaṇadīkṣitam)who has vowed to protect his many devotees
• കാലികാതനയമ് (kālikātanayam)Kalika's son
• കലാനിധിമൌലിമ് (kalānidhimaulim)with the moon on his head
• ആമ്നായസ്തുതമ് (āmnāyastutam)praised in the Vedas
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya കേലിജിതസുരശാഖിനമ് സുരപാലപൂജിതപാദുകമ് വ്യാലപരിബൃഢകങ്കണമ് ഭക്താലിരക്ഷണദീക്ഷിതമ് കാലികാതനയമ് കലാനിധിമൌലിമ് ആമ്നായസ്തുതമ് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

കാലികാ Kalika — Kali, the dark one, a name of Parvati.

note The verse rings on l again, as in keli, pala and mauli.

• ദക്ഷിണേന (dakṣiṇena)kind
• സുരേഷു (sureṣu)to the gods
• ദുര്ജനശിക്ഷണേഷു (durjanaśikṣaṇeṣu)at punishing the wicked
• പടീയസാ (paṭīyasā)most skilful
• രക്ഷസാമ് (rakṣasām)the rakshasas
• അപനോദകേന (apanodakena)who drives away
• മഹോക്ഷവാഹപ്രേയസാ (mahokṣavāhapreyasā)dear to Shiva, who rides the great bull
• രക്ഷിതാഃ (rakṣitāḥ)have been kept safe
• വയമ് (vayam)we
• അക്ഷരാഷ്ടകലക്ഷജപതഃ (akṣarāṣṭakalakṣajapataḥ)through repeating the eight-syllable mantra a hundred thousand times
• യേന (yena)by whom
• വൈ (vai)truly
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya സുരേഷു ദക്ഷിണേന ദുര്ജനശിക്ഷണേഷു പടീയസാ രക്ഷസാമ് അപനോദകേന മഹോക്ഷവാഹപ്രേയസാ യേന വൈ അക്ഷരാഷ്ടകലക്ഷജപതഃ വയമ് രക്ഷിതാഃ [തമ്] വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on ksh, as in dakshina, shikshana and raksha. The poet speaks here of his own practice with a mantra of eight syllables.

• രത്നഗര്ഭഗണേശ്വരസ്തുതിനൂത്നപദ്യതതിമ് (ratnagarbhagaṇeśvarastutinūtnapadyatatim)this new row of verses, the Ratnagarbha praise of the lord of the ganas
• പഠേത് (paṭhet)reads
• യത്നവാന് (yatnavān)with care
• യഃ (yaḥ)whoever
• പ്രതിദിനമ് (pratidinam)every day
• ദ്രാക് (drāk)soon
• പ്രത്നവാക്സദൃശാര്ഥദാമ് (pratnavāksadṛśārthadām)which gives meaning as the words of the ancients do
• രത്നരുക്മസുഖോച്ഛ്രയമ് (ratnarukmasukhocchrayam)gems, gold and happiness
• സാപത്നവിരഹിതമ് (sāpatnavirahitam)with no rivals
• ആപ്നുയാത് (āpnuyāt)gains
• വാരണാനനമ് (vāraṇānanam)the elephant-faced one
• ആശ്രയേ (āśraye)I take refuge in
• വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് (vandāruvighnanivāraṇam)who clears the obstacles of those who bow to him

anvaya യഃ യത്നവാന് പ്രതിദിനമ് പ്രത്നവാക്സദൃശാര്ഥദാമ് രത്നഗര്ഭഗണേശ്വരസ്തുതിനൂത്നപദ്യതതിമ് പഠേത് [സഃ] ദ്രാക് സാപത്നവിരഹിതമ് രത്നരുക്മസുഖോച്ഛ്രയമ് ആപ്നുയാത് വന്ദാരുവിഘ്നനിവാരണമ് വാരണാനനമ് ആശ്രയേ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The verse rings on tn, as in ratna, nutna, yatna and pratna.

• സിദ്ധിനായകസംസ്തുതിമ് (siddhināyakasaṃstutim)this praise of the lord of success
• സിദ്ധാന്തിസുബ്രഹ്മണ്യഹൃച്ഛുദ്ധയേ (siddhāntisubrahmaṇyahṛcchuddhaye)to cleanse the heart of Subrahmanya, teacher of settled doctrine
• സമുദീരിതാമ് (samudīritām)spoken
• വാഗ്ബുദ്ധിബലസന്ദായിനീമ് (vāgbuddhibalasandāyinīm)which gives strength of speech and understanding
• സിദ്ധയേ (siddhaye)for the success
• പഠത (paṭhata)read
• അനുവാസരമ് (anuvāsaram)day after day
• ഈപ്സിതസ്യ (īpsitasya)of what you wish
• മനീഷിണഃ (manīṣiṇaḥ)O wise ones
• ശ്രദ്ധയാ (śraddhayā)with faith
• നിര്വിഘ്നസമ്പദ്വൃദ്ധിഃ (nirvighnasampadvṛddhiḥ)wealth will grow with nothing in its way
• അപി (api)too
• ഭവിതാ (bhavitā)will come
• യതഃ (yataḥ)for through it

anvaya മനീഷിണഃ സിദ്ധാന്തിസുബ്രഹ്മണ്യഹൃച്ഛുദ്ധയേ സമുദീരിതാമ് വാഗ്ബുദ്ധിബലസന്ദായിനീമ് സിദ്ധിനായകസംസ്തുതിമ് ഈപ്സിതസ്യ സിദ്ധയേ ശ്രദ്ധയാ അനുവാസരമ് പഠത യതഃ നിര്വിഘ്നസമ്പദ്വൃദ്ധിഃ അപി ഭവിതാ

chandas Moric: 26 beats to the line

note The last verse rings on ddh, as in siddhi, shuddhi and buddhi, and gives the poet's name. നിര്നിഘ്ന is printed for നിര്വിഘ്ന, without obstacle.

• ഇതി (iti)here ends
• ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യയോഗിവിരചിതമ് (śrīsubrahmaṇyayogiviracitam)written by Shri Subrahmanya Yogi
• രത്നഗര്ഭഗണേശവിലാസസ്തുതിഃ (ratnagarbhagaṇeśavilāsastutiḥ)the Ratnagarbha praise of Ganesha's play

anvaya ഇതി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യയോഗിവിരചിതമ് രത്നഗര്ഭഗണേശവിലാസസ്തുതിഃ

chandas Prose, the colophon