ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഏതദ്യോ വേത്തി തം പ്രാഹുഃ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഇതി തദ്വിദഃ ॥ 1 ॥
- ശ്രീഭഗവാന് (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ഉവാച (uvāca)said
- ഇദം (idaṃ)this
- ശരീരം (śarīraṃ)body
- കൌന്തേയ (kaunteya)O son of Kunti
- ക്ഷേത്രമ് (kṣetram)field
- ഇതി (iti)thus
- അഭിധീയതേ (abhidhīyate)is called
- ഏതത് (etat)this
- യഃ (yaḥ)who
- വത്തി (vetti)knows
- തം (taṃ)him
- പ്രാഹുഃ (prāhuḥ)they call
- ക്ഷേത്രജ്ഞ (kṣetrajña)knower of the field (kṣetra:field | jña:knower)
- ഇതി (iti)thus
- തദ്വിദഃ (tadvidaḥ)those who know (tat:that | vidaḥ:know)
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോര്ജ്ഞാനം യത്തജ്ജ്ഞാനം മതം മമ ॥ 2 ॥
- ക്ഷേത്രജ്ഞം (kṣetrajñaṃ)knower of the field (kṣetra:field | jñaṃ:knower)
- ച (ca)and
- അപി (api)also
- മാം (māṃ)me
- വിദ്ധി (viddhi)know
- സര്വക്ഷേത്രേഷു (sarvakṣetreṣu)in all fields (sarva:all | kṣetreṣu:in fields)
- ഭാരത (bhārata)O Bharata
- ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോഃ (kṣetrakṣetrajñayoḥ)of field and knower (kṣetra:field | kṣetrajñayoḥ:of knower)
- ജ്ഞാനം (jñānaṃ)knowledge
- യത് (yat)which
- തത് (tat)that
- ജ്ഞാനം (jñānaṃ)knowledge
- മതം (mataṃ)considered
- മമ (mama)by me
സ ച യോ യത്പ്രഭാവശ്ച തത്സമാസേന മേ ശൃണു ॥ 3 ॥
- തത്ക്ഷേത്രം (tat-kṣetram)that field (tat:that | kṣetram:field)
- യത് (yat)what
- ച (ca)and
- യാദൃക് (yādṛk)of what nature
- ച (ca)and
- യദ്വികാരി (yad-vikāri)what modifications (yat:what | vikāri:modifications)
- യതഃ (yataḥ)whence
- ച (ca)and
- യത് (yat)what
- സ (sa)he
- ച (ca)and
- യഃ (yaḥ)who
- യത്പ്രഭാവഃ (yat-prabhāvaḥ)what powers (yat:what | prabhāvaḥ:powers)
- ച (ca)and
- തത് (tat)that
- സമാസേന (samāsena)in brief
- മേ (me)from me
- ശൃണു (śṛṇu)hear
ബ്രഹ്മസൂത്രപദൈശ്ചൈവ ഹേതുമദ്ഭിര്വിനിശ്ചിതൈഃ ॥ 4 ॥
- ഋഷിഭിഃ (ṛṣibhiḥ)by the sages
- ബഹുധാ (bahudhā)in many ways
- ഗീതം (gītam)sung
- ഛന്ദോഭിഃ (chandobhiḥ)by the chants
- വിവിധൈഃ (vividhaiḥ)various
- പൃഥക് (pṛthak)distinctively
- ബ്രഹ്മസൂത്രപദൈഃ (brahmasūtrapadaiḥ)by the words of Brahman (brahma:Brahman | sūtra:thread, aphorism | padaiḥ:by the words)
- ച (ca)and
- ഏവ (eva)indeed
- ഹേതുമദ്ഭിഃ (hetumadbhiḥ)full of reason (hetu:reason | mat:possessing)
- വിനിശ്ചിതൈഃ (viniścitaiḥ)decisive
ഇന്ദ്രിയാണി ദശൈകം ച പഞ്ച ചേന്ദ്രിയഗോചരാഃ ॥ 5 ॥
- മഹാഭൂതാനി (mahābhūtāni)great elements (mahā:great | bhūtāni:elements)
- അഹങ്കാരഃ (ahaṅkāraḥ)egoism
- ബുദ്ധിഃ (buddhiḥ)intellect
- അവ്യക്തമ് (avyaktam)unmanifested
- ഏവ (eva)indeed
- ച (ca)and
- ഇന്ദ്രിയാണി (indriyāṇi)senses
- ദശ (daśa)ten
- ഏകമ് (ekaṃ)one
- ച (ca)and
- പഞ്ച (pañca)five
- ച (ca)and
- ഇന്ദ്രിയഗോചരാഃ (indriyagocarāḥ)objects of the senses (indriya:senses | gocarāḥ:objects)
ഏതത്ക്ഷേത്രം സമാസേന സവികാരമുദാഹൃതമ് ॥ 6 ॥
- ഇച്ഛാ (icchā)desire
- ദ്വേഷഃ (dveṣaḥ)hatred
- സുഖം (sukhaṃ)pleasure
- ദുഃഖം (duḥkhaṃ)pain
- സങ്ഘാതഃ (saṅghātaḥ)aggregate (body)
- ചേതനാ (cetanā)intelligence
- ധൃതിഃ (dhṛtiḥ)fortitude
- ഏതത്ക്ഷേത്രം (etatkṣetram)this field (etat:this | kṣetram:field)
- സമാസേന (samāsena)briefly
- സവികാരമ് (savikāram)with modifications (sa:with | vikāram:modifications)
- ഉദാഹൃതമ് (udāhṛtam)described
ആചാര്യോപാസനം ശൌചം സ്ഥൈര്യമാത്മവിനിഗ്രഹഃ ॥ 7 ॥
- അമാനിത്വമ് (amānitvam)humility
- അദമ്ഭിത്വമ് (adambhitvam)unpretentiousness
- അഹിംസാ (ahiṃsā)non-injury
- ക്ഷാന്തിഃ (kṣāntiḥ)forgiveness
- ആരജവമ് (ārjavam)uprightness
- ആചാര്യോപാസനമ് (ācāryopāsanam)service to the teacher (ācārya:teacher | upāsanam:service)
- ശൌചമ് (śaucam)purity
- സ്ഥൈര്യമ് (sthairyam)steadfastness
- ആത്മവിനിഗ്രഹഃ (ātmavinigrahaḥ)self-control (ātma:self | vinigrahaḥ:control)
ജന്മ-മൃത്യു-ജരാ-വ്യാധി-ദുഃഖദോഷാനുദര്ശനമ് ॥ 8 ॥
- ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു (indriyārtheṣu)in the objects of senses (indriya:senses | artheṣu:in the objects)
- വൈരാഗ്യമ് (vairāgyam)detachment
- അനഹങ്കാര (anahaṅkāra)absence of egoism (an:absence | ahaṅkāra:egoism)
- ഏവ (eva)indeed
- ച (ca)and
- ജന്മമൃത്യുജരാവ്യാധിദുഃഖദോഷാനുദര്ശനമ് (janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam)perception of evils in birth, etc. (janma:birth | mṛtyu:death | jarā:old age | vyādhi:sickness | duḥkha:pain | doṣa:evils | anudarśanam:perception)
നിത്യം ച സമചിത്തത്വ-മിഷ്ടാനിഷ്ടോപപത്തിഷു ॥ 9 ॥
- അസക്തി (asakti)non-attachment
- അനഭിഷ്വങ്ഗഃ (anabhiṣvaṅgaḥ)non-identification
- പുത്ര (putra)son
- ദാര (dāra)wife
- ഗൃഹ (gṛha)home
- ആദി (ādi)and the rest
- ഇഷു (iṣu)in
- നിത്യം (nityaṃ)constant
- ച (ca)and
- സമചിത്തത്വമ് (samacittatvam)even-mindedness
- ഇഷ്ട (iṣṭa)desirable
- അനിഷ്ട (aniṣṭa)undesirable
- ഉപപത്തിഷു (upapattiṣu)in events
വിവിക്തദേശസേവിത്വ-മരതിര്ജനസംസദി ॥ 10 ॥
- മയി (mayi)unto Me
- ച (ca)and
- അനന്യയോഗേന (ananyayogena)by the YOGA of non-separation (ananya:non-separation | yogena:by the YOGA)
- ഭക്തിഃ (bhaktiḥ)devotion
- അവ്യഭിചാരിണീ (avyabhicāriṇī)unswerving
- വിവിക്തദേശസേവിത്വമ് (viviktadeśasevitvam)resorting to solitary places (vivikta:solitary | deśa:places | sevitvam:resorting to)
- അരതി (arati)distaste
- ജനസംസദി (janasaṃsadi)for the society of men (jana:men | saṃsadi:in the society)
ഏതജ്ജ്ഞാനമിതി പ്രോക്തമജ്ഞാനം യദതോഽന്യഥാ ॥ 11 ॥
- അധ്യാത്മജ്ഞാനനിത്യത്വം (adhyātmajñānanityatvaṃ)constancy in self-knowledge (adhyātma:self | jñāna:knowledge | nityatvaṃ:constancy)
- തത്ത്വജ്ഞാനാര്ഥദര്ശനമ് (tattvajñānārthadarśanam)perception of true knowledge (tattva:true | jñāna:knowledge | artha:purpose | darśanam:perception)
- ഏതത് (etat)this
- ജ്ഞാനമ് (jñānam)knowledge
- ഇതി (iti)thus
- പ്രോക്തമ് (proktam)is declared
- അജ്ഞാനമ് (ajñānam)ignorance
- യത് (yat)what
- അതഃ (ataḥ)from this
- അന്യഥാ (anyathā)otherwise
അനാദിമത്പരം ബ്രഹ്മ ന സത്തന്നാസദുച്യതേ ॥ 12 ॥
- ജ്ഞേയമ് (jñeyam)to be known
- യത് (yat)which
- തത് (tat)that
- പ്രവക്ഷ്യാമി (pravakṣyāmi)I will declare
- യത് (yat)which
- ജ്ഞാത്വാ (jñātvā)knowing
- അമൃതമ് (amṛtam)immortality
- അശ്നുതേ (aśnute)attains
- അനാദിമത് (anādimat)beginningless
- പരമ് (param)supreme
- ബ്രഹ്മ (brahma)Brahman
- ന (na)not
- സത് (sat)being
- തത് (tat)that
- ന (na)not
- അസത് (asat)non-being
- ഉച്യതേ (ucyate)is called
സര്വതഃശ്രുതിമല്ലോകേ സര്വമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ॥ 13 ॥
- സര്വതഃ (sarvataḥ)everywhere
- പാണിപാദമ് (pāṇipādam)hands and feet (pāṇi:hand | pādam:foot)
- തത് (tat)that
- സര്വതഃ (sarvataḥ)everywhere
- അക്ഷിശിരോമുഖമ് (akṣiśiromukham)eyes, heads, and mouths (akṣi:eye | śiraḥ:head | mukham:mouth)
- സര്വതഃ (sarvataḥ)everywhere
- ശ്രുതിമത് (śrutimat)having ears (śruti:ear | mat:having)
- ലോകേ (loke)in the world
- സര്വമ് (sarvam)all
- ആവൃത്യ (āvṛtya)enveloping
- തിഷ്ഠതി (tiṣṭhati)exists
അസക്തം സര്വഭൃച്ചൈവ നിര്ഗുണം ഗുണഭോക്തൃ ച ॥ 14 ॥
- സര്വേന്ദ്രിയഗുണാഭാസം (sarvendriyaguṇābhāsam)shining by all senses (sarva:all | indriya:senses | guṇa:qualities | ābhāsam:shining)
- സര്വേന്ദ്രിയവിവര്ജിതമ് (sarvendriyavivarjitam)devoid of all senses (sarva:all | indriya:senses | vivarjitam:devoid of)
- അസക്തം (asaktam)unattached
- സര്വഭൃത് (sarvabhṛt)supporting all (sarva:all | bhṛt:supporting)
- ച (ca)and
- ഏവ (eva)indeed
- നിര്ഗുണം (nirguṇam)devoid of qualities
- ഗുണഭോക്തൃ (guṇabhoktṛ)experiencer of qualities (guṇa:qualities | bhoktṛ:experiencer)
- ച (ca)and
സൂക്ഷ്മത്വാത്തദവിജ്ഞേയം ദൂരസ്ഥം ചാന്തികേ ച തത് ॥ 15 ॥
- ബഹിഃ (bahiḥ)outside
- അന്തഃ (antaḥ)inside
- ച (ca)and
- ഭൂതാനാമ് (bhūtānām)of beings
- അചരമ് (acaram)the unmoving
- ചരമ് (caram)the moving
- ഏവ (eva)indeed
- ച (ca)and
- സൂക്ഷ്മത്വാത് (sūkṣmatvāt)because of subtlety
- തത് (tat)that
- അവിജ്ഞേയമ് (avijñeyam)unknowable
- ദൂരസ്ഥമ് (dūrastham)far away
- ച (ca)and
- അന്തികേ (antike)near
- ച (ca)and
- തത് (tat)that
ഭൂതഭര്തൃ ച തജ്ജ്ഞേയം ഗ്രസിഷ്ണു പ്രഭവിഷ്ണു ച ॥ 16 ॥
- അവിഭക്തം (avibhaktaṃ)undivided
- ച (ca)and
- ഭൂതേഷു (bhūteṣu)in beings
- വിഭക്തമ് (vibhaktam)divided
- ഇവ (iva)as if
- ച (ca)and
- സ്ഥിതമ് (sthitam)exists
- ഭൂതഭര്തൃ (bhūtabhartṛ)Supporter of Beings (bhūta:beings | bhartṛ:supporter)
- ച (ca)and
- തജ്ജ്ഞേയം (tajjñeyaṃ)that is to be known (tat:that | jñeyaṃ:to be known)
- ഗ്രസിഷ്ണു (grasiṣṇu)devours
- പ്രഭവിഷ്ണു (prabhaviṣṇu)generates
- ച (ca)and
ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം ജ്ഞാനഗമ്യം ഹൃദി സര്വസ്യ വിഷ്ഠിതമ് ॥ 17 ॥
- ജ്യോതിഷാമ് (jyotiṣām)of lights
- അപി (api)even
- തത് (tat)that
- ജ്യോതിഃ (jyotiḥ)light
- തമസഃ (tamasaḥ)of darkness
- പരമ് (param)beyond
- ഉച്യതേ (ucyate)is said
- ജ്ഞാനമ് (jñānam)knowledge
- ജ്ഞേയമ് (jñeyam)object of knowledge
- ജ്ഞാനഗമ്യമ് (jñānagamyam)to be reached by knowledge (jñāna:knowledge | gamyam:to be reached)
- ഹൃദി (hṛdi)in the heart
- സര്വസ്യ (sarvasya)of all
- വിഷ്ഠിതമ് (viṣṭhitam)seated
മദ്ഭക്ത ഏതദ്വിജ്ഞായ മദ്ഭാവായോപപദ്യതേ ॥ 18 ॥
- ഇതി (iti)thus
- ക്ഷേത്രം (kṣetram)field
- തഥാ (tathā)as well as
- ജ്ഞാനം (jñānam)knowledge
- ജ്ഞേയം (jñeyam)the knowable
- ച (ca)and
- ഉക്തം (uktaṃ)stated
- സമാസതഃ (samāsataḥ)briefly
- മദ്ഭക്ത (madbhakta)My devotee (mad:my | bhakta:devotee)
- ഏതദ്വിജ്ഞായ (etadvijñāya)knowing this (etat:this | vijñāya:knowing)
- മദ്ഭാവായ (madbhāvāya)into My Being (mad:my | bhāvāya:into Being)
- ഉപപദ്യതേ (upapadyate)enters
വികാരാംശ്ച ഗുണാംശ്ചൈവ വിദ്ധി പ്രകൃതിസമ്ഭവാന് ॥ 19 ॥
- പ്രകൃതിം (prakṛtim)matter
- പുരുഷം (puruṣam)spirit
- ച (ca)and
- ഏവ (eva)indeed
- വിദ്ധി (viddhi)know
- അനാദീ (anādī)beginningless
- ഉഭാവപി (ubhāvapi)both (ubhāv:both | api:also)
- വികാരാന് (vikārān)modifications
- ച (ca)and
- ഗുണാന് (guṇān)qualities
- ച (ca)and
- ഏവ (eva)indeed
- വിദ്ധി (viddhi)know
- പ്രകൃതിസമ്ഭവാന് (prakṛtisambhavān)born of matter (prakṛti:matter | sambhavān:born of)
പുരുഷഃ സുഖദുഃഖാനാം ഭോക്തൃത്വേ ഹേതുരുച്യതേ ॥ 20 ॥
- കാര്യകാരണകര്തൃത്വേ (kāryakāraṇakartṛtve)in the production of effect and cause (kārya:effect | kāraṇa:cause | kartṛtve:in the production)
- ഹേതുഃ (hetuḥ)cause
- പ്രകൃതിഃ (prakṛtiḥ)Prakriti
- ഉച്യതേ (ucyate)is said
- പുരുഷഃ (puruṣaḥ)Purusha
- സുഖദുഃഖാനാം (sukhaduḥkhānāṃ)of pleasure and pain (sukha:pleasure | duḥkha:pain)
- ഭോക്തൃത്വേ (bhoktṛtve)in the experience
- ഹേതുḥ (hetuḥ)cause
- ഉച്യതേ (ucyate)is said
കാരണം ഗുണസങ്ഗോഽസ്യ സദസദ്യോനിജന്മസു ॥ 21 ॥
- പുരുഷഃ (puruṣaḥ)the person
- പ്രകൃതിസ്ഥഃ (prakṛtisthaḥ)situated in nature (prakṛti:nature | sthaḥ:situated)
- ഹി (hi)indeed
- ഭുങ്ക്തേ (bhuṅkte)experiences
- പ്രകൃതിജാന് (prakṛtijān)born of nature (prakṛti:nature | jān:born of)
- ഗുണാന് (guṇān)qualities
- കാരണം (kāraṇam)cause
- ഗുണസങ്ഗഃ (guṇasaṅgaḥ)attachment to qualities (guṇa:qualities | saṅgaḥ:attachment)
- അസ്യ (asya)of him
- സദസദ് (sadasad)good and evil (sat:good | asat:evil)
- യോനി (yoni)wombs
- ജന്മസു (janmasu)in births
പരമാത്മേതി ചാപ്യുക്തോ ദേഹേഽസ്മിന്പുരുഷഃ പരഃ ॥ 22 ॥
- ഉപദ്രഷ്ടാ (upadraṣṭā)spectator
- അനുമന്താ (anumantā)permitter
- ച (ca)and
- ഭര്താ (bhartā)supporter
- ഭോക്താ (bhoktā)enjoyer
- മഹേശ്വരഃ (maheśvaraḥ)great Lord (mahā:great | īśvaraḥ:Lord)
- പരമാത്മാ (paramātmā)Supreme Self (parama:supreme | ātmā:self)
- ഇതി (iti)thus
- ച (ca)and
- അപി (api)also
- ഉക്തഃ (uktaḥ)called
- ദേഹേ (dehe)in the body
- അസ്മിന് (asmin)this
- പുരുഷഃ (puruṣaḥ)Purusha
- പരഃ (paraḥ)supreme
സര്വഥാ വര്തമാനോഽപി ന സ ഭൂയോഽഭിജായതേ ॥ 23 ॥
- യ (ya)who
- ഏവം (evaṃ)thus
- വേത്തി (vetti)knows
- പുരുഷം (puruṣaṃ)Purusha
- പ്രകൃതിം (prakṛtiṃ)Prakriti
- ച (ca)and
- ഗുണൈഃ (guṇaiḥ)with qualities
- സഹ (saha)together with
- സര്വഥാ (sarvathā)in every way
- വര്തമാനഃ (vartamānaḥ)existing
- അപി (api)even
- ന (na)not
- സ (sa)he
- ഭൂയഃ (bhūyaḥ)again
- അഭിജായതേ (abhijāyate)is born
അന്യേ സാങ്ഖ്യേന യോഗേന കര്മയോഗേന ചാപരേ ॥ 24 ॥
- ധ്യാനേന (dhyānena)by meditation
- ആത്മനി (ātmani)in the Self
- പശ്യന്തി (paśyanti)behold
- കേചിത് (kecit)some
- ആത്മാനമ് (ātmānam)the Self
- ആത്മനാ (ātmanā)by the Self
- അന്യേ (anye)others
- സാങ്ഖ്യേന (sāṅkhyena)by SANKHYA
- യോഗേന (yogena)by YOGA
- കര്മയോഗേന (karmayogena)by KARMA YOGA (karma:action | yogena:by YOGA)
- ച (ca)and
- അപരേ (apare)others
തേഽപി ചാതിതരന്ത്യേവ മൃത്യും ശ്രുതിപരായണാഃ ॥ 25 ॥
- അന്യേ (anye)others
- തു (tu)but
- ഏവമ് (evam)thus
- അജാനന്തഃ (ajānantaḥ)not knowing
- ശ്രുത്വാ (śrutvā)having heard
- അന്യേഭ്യഃ (anyebhyaḥ)from others
- ഉപാസതേ (upāsate)worship
- തേ (te)they
- അപി (api)also
- ച (ca)and
- അതിതരന്തി (atitaranti)cross beyond
- ഏവ (eva)indeed
- മൃത്യുമ് (mṛtyum)death
- ശ്രുതിപരായണാഃ (śrutiparāyaṇāḥ)devoted to what they heard (śruti:what they heard | parāyaṇāḥ:devoted to)
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞസംയോഗാത്തദ്വിദ്ധി ഭരതര്ഷഭ ॥ 26 ॥
- യാവത് (yāvat)as long as
- സഞ്ജായതേ (sañjāyate)is born
- കിഞ്ചിത് (kiñcit)anything
- സത്ത്വം (sattvaṃ)being
- സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് (sthāvarajaṅgamam)unmoving or moving (sthāvara:unmoving | jaṅgamam:moving)
- ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞസംയോഗാത് (kṣetrakṣetrajñasaṃyogāt)from union of Field and Knower (kṣetra:field | kṣetrajña:knower of the field | saṃyogāt:from union)
- തത് (tad)that
- വിദ്ധി (viddhi)know
- ഭരതര്ഷഭ (bharatarṣabha)O best of Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
വിനശ്യത്സ്വവിനശ്യന്തം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി ॥ 27 ॥
- സമമ് (samam)equally
- സര്വേഷു (sarveṣu)in all
- ഭൂതേഷു (bhūteṣu)in beings
- തിഷ്ഠന്തമ് (tiṣṭhantam)existing
- പരമേശ്വരമ് (parameśvaram)Supreme Lord (parama:supreme | īśvaram:lord)
- വിനശ്യത്സു (vinaśyatsu)in the perishing
- അവിനശ്യന്തമ് (avinaśyantam)the unperishing
- യഃ (yaḥ)who
- പശ്യതി (paśyati)sees
- സഃ (saḥ)he
- പശ്യതി (paśyati)sees
ന ഹിനസ്ത്യാത്മനാത്മാനം തതോ യാതി പരാം ഗതിമ് ॥ 28 ॥
- സമമ് (samam)equally
- പശ്യന് (paśyan)seeing
- ഹി (hi)indeed
- സര്വത്ര (sarvatra)everywhere
- സമവസ്ഥിതമ് (samavasthitam)equally dwelling
- ഈശ്വരമ് (īśvaram)the Lord
- ന (na)not
- ഹിനസ്തി (hinasti)destroys
- ആത്മനാ (ātmanā)by the Self
- ആത്മാനമ് (ātmānam)the Self
- തതഃ (tataḥ)therefore
- യാതി (yāti)goes
- പരാമ് (parām)highest
- ഗതിമ് (gatim)goal
യഃ പശ്യതി തഥാത്മാനമകര്താരം സ പശ്യതി ॥ 29 ॥
- പ്രകൃത്യാ (prakṛtyā)by nature
- ഏവ (eva)indeed
- ച (ca)and
- കര്മാണി (karmāṇi)actions
- ക്രിയമാണാനി (kriyamāṇāni)being performed
- സര്വശഃ (sarvaśaḥ)in all ways
- യഃ (yaḥ)who
- പശ്യതി (paśyati)sees
- തഥാ (tathā)thus
- ആത്മാനമ് (ātmānam)the Self
- അകര്താരമ് (akartāram)non-doer
- സ (sa)he
- പശ്യതി (paśyati)sees
തത ഏവ ച വിസ്താരം ബ്രഹ്മ സമ്പദ്യതേ തദാ ॥ 30 ॥
- യദാ (yadā)when
- ഭൂതപൃഥഗ്ഭാവമ് (bhūtapṛthagbhāvam)variety of beings (bhūta:beings | pṛthagbhāvam:variety)
- ഏകസ്ഥമ് (ekastham)resting in the One (eka:one | stham:resting)
- അനുപശ്യതി (anupaśyati)sees
- തത (tata)then
- ഏവ (eva)alone
- ച (ca)and
- വിസ്താരമ് (vistāram)spreading forth
- ബ്രഹ്മ (brahma)Brahman
- സമ്പദ്യതേ (sampadyate)becomes
- തദാ (tadā)then
ശരീരസ്ഥോഽപി കൌന്തേയ ന കരോതി ന ലിപ്യതേ ॥ 31 ॥
- അനാദിത്വാത് (anāditvāt)due to being without beginning (anādi:without beginning | tvāt:due to)
- നിര്ഗുണത്വാത് (nirguṇatvāt)due to being devoid of qualities (nirguṇa:devoid of qualities | tvāt:due to)
- പരമാത്മാ (paramātmā)Supreme Self (parama:supreme | ātmā:self)
- അയമ് (ayam)this
- അവ്യയഃ (avyayaḥ)imperishable
- ശരീരസ്ഥഃ (śarīrasthaḥ)dwelling in the body (śarīra:body | sthaḥ:dwelling)
- അപി (api)although
- കൌന്തേയ (kaunteya)O son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- ന (na)not
- കരോതി (karoti)acts
- ന (na)not
- ലിപ്യതേ (lipyate)is tainted
സര്വത്രാവസ്ഥിതോ ദേഹേ തഥാത്മാ നോപലിപ്യതേ ॥ 32 ॥
- യഥാ (yathā)just as
- സര്വഗതം (sarvagatam)all-pervading (sarva:all | gatam:pervading)
- സൌക്ഷ്മ്യാത് (saukṣmyāt)due to subtlety
- ആകാശം (ākāśam)ether
- ന (na)not
- ഉപലിപ്യതേ (upalipyate)is tainted
- സര്വത്ര (sarvatra)everywhere
- ആവസ്ഥിതഃ (avasthitaḥ)seated
- ദേഹേ (dehe)in the body
- തഥാ (tathā)so too
- ആത്മാ (ātmā)the Self
- ന (na)not
- ഉപലിപ്യതേ (upalipyate)is tainted
ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രീ തഥാ കൃത്സ്നം പ്രകാശയതി ഭാരത ॥ 33 ॥
- യഥാ (yathā)just as
- പ്രകാശയതി (prakāśayati)illumines
- ഏകഃ (ekaḥ)one
- കൃത്സ്നം (kṛtsnam)whole
- ലോകമ് (lokam)world
- ഇമം (imam)this
- രവിഃ (raviḥ)Sun
- ക്ഷേത്രം (kṣetram)field
- ക്ഷേത്രീ (kṣetrī)Lord-of-the-Field
- തഥാ (tathā)so also
- കൃത്സ്നം (kṛtsnam)whole
- പ്രകാശയതി (prakāśayati)illumines
- ഭാരത (bhārata)O Bharata
ഭൂതപ്രകൃതിമോക്ഷം ച യേ വിദുര്യാന്തി തേ പരമ് ॥ 34 ॥
- ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോഃ (kṣetrakṣetrajñayoḥ)of the Field and Knower (kṣetra:field | kṣetrajña:knower of the field)
- ഏവമ് (evam)thus
- അന്തരമ് (antaram)distinction
- ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ (jñānacakṣuṣā)with the eye of wisdom (jñāna:wisdom | cakṣuṣā:with the eye)
- ഭൂതപ്രകൃതിമോക്ഷം (bhūtaprakṛtimokṣaṃ)liberation from nature of being (bhūta:being | prakṛti:nature | mokṣaṃ:liberation)
- ച (ca)and
- യേ (ye)who
- വിദുഃ (viduḥ)know
- യാന്തി (yānti)go
- തേ (te)they
- പരമ് (param)Supreme
ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിഭാഗയോഗോ നാമ ത്രയോദശോഽധ്യായഃ ॥13 ॥
