Lord Krishna

ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ മൂലമ് - ത്രയോദശോഽധ്യായഃ

(Bhagavad Gita Chapter 13 — Kṣetra-Kṣetrajña Vibhāga Yoga in Malayalam)

Vyasa

Also known as atha trayodaso dhyayah

Arjuna asks Krishna to explain the difference between the kṣetra (field) and kṣetrajña (knower). Krishna identifies the body and mind as the field — the realm of change — and the Self as the knower, the witness of all experience. He lists what constitutes the field: the five elements, ego, intellect, the senses, desire, and aversion. He then describes the attributes of wisdom, such as humility, detachment, and devotion to God. These qualities purify perception, allowing the seeker to see beyond appearances. Krishna concludes by describing the supreme reality — the one consciousness that pervades all beings. Though appearing divided, it is indivisible.

Reading depth
Lyrics
ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ
അഥ ത്രയോദശോഽധ്യായഃ ।
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിഭാഗയോഗഃ
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഇദം ശരീരം കൌന്തേയ ക്ഷേത്രമിത്യഭിധീയതേ ।
ഏതദ്യോ വേത്തി തം പ്രാഹുഃ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഇതി തദ്വിദഃ ॥ 1 ॥
ക്ഷേത്രജ്ഞം ചാപി മാം വിദ്ധി സര്വക്ഷേത്രേഷു ഭാരത ।
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോര്ജ്ഞാനം യത്തജ്ജ്ഞാനം മതം മമ ॥ 2 ॥
തത്ക്ഷേത്രം യച്ച യാദൃക്ച യദ്വികാരി യതശ്ച യത് ।
സ ച യോ യത്പ്രഭാവശ്ച തത്സമാസേന മേ ശൃണു ॥ 3 ॥
ഋഷിഭിര്ബഹുധാ ഗീതം ഛന്ദോഭിര്വിവിധൈഃ പൃഥക് ।
ബ്രഹ്മസൂത്രപദൈശ്ചൈവ ഹേതുമദ്ഭിര്വിനിശ്ചിതൈഃ ॥ 4 ॥
മഹാഭൂതാന്യഹങ്കാരോ ബുദ്ധിരവ്യക്തമേവ ച ।
ഇന്ദ്രിയാണി ദശൈകം ച പഞ്ച ചേന്ദ്രിയഗോചരാഃ ॥ 5 ॥
ഇച്ഛാ ദ്വേഷഃ സുഖം ദുഃഖം സങ്ഘാതശ്ചേതനാ ധൃതിഃ ।
ഏതത്ക്ഷേത്രം സമാസേന സവികാരമുദാഹൃതമ് ॥ 6 ॥
അമാനിത്വമദമ്ഭിത്വമഹിംസാ ക്ഷാന്തിരാര്ജവമ് ।
ആചാര്യോപാസനം ശൌചം സ്ഥൈര്യമാത്മവിനിഗ്രഹഃ ॥ 7 ॥
ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു വൈരാഗ്യമനഹങ്കാര ഏവ ച ।
ജന്മ-മൃത്യു-ജരാ-വ്യാധി-ദുഃഖദോഷാനുദര്ശനമ് ॥ 8 ॥
അസക്തിരനഭിഷ്വങ്ഗഃ പുത്രദാരഗൃഹാദിഷു ।
നിത്യം ച സമചിത്തത്വ-മിഷ്ടാനിഷ്ടോപപത്തിഷു ॥ 9 ॥
മയി ചാനന്യയോഗേന ഭക്തിരവ്യഭിചാരിണീ ।
വിവിക്തദേശസേവിത്വ-മരതിര്ജനസംസദി ॥ 10 ॥
അധ്യാത്മജ്ഞാനനിത്യത്വം തത്ത്വജ്ഞാനാര്ഥദര്ശനമ് ।
ഏതജ്ജ്ഞാനമിതി പ്രോക്തമജ്ഞാനം യദതോഽന്യഥാ ॥ 11 ॥
ജ്ഞേയം യത്തത്പ്രവക്ഷ്യാമി യജ്ജ്ഞാത്വാമൃതമശ്നുതേ ।
അനാദിമത്പരം ബ്രഹ്മ ന സത്തന്നാസദുച്യതേ ॥ 12 ॥
സര്വതഃപാണിപാദം തത്സര്വതോഽക്ഷിശിരോമുഖമ് ।
സര്വതഃശ്രുതിമല്ലോകേ സര്വമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ॥ 13 ॥
സര്വേന്ദ്രിയഗുണാഭാസം സര്വേന്ദ്രിയവിവര്ജിതമ് ।
അസക്തം സര്വഭൃച്ചൈവ നിര്ഗുണം ഗുണഭോക്തൃ ച ॥ 14 ॥
ബഹിരന്തശ്ച ഭൂതാനാമചരം ചരമേവ ച ।
സൂക്ഷ്മത്വാത്തദവിജ്ഞേയം ദൂരസ്ഥം ചാന്തികേ ച തത് ॥ 15 ॥
അവിഭക്തം ച ഭൂതേഷു വിഭക്തമിവ ച സ്ഥിതമ് ।
ഭൂതഭര്തൃ ച തജ്ജ്ഞേയം ഗ്രസിഷ്ണു പ്രഭവിഷ്ണു ച ॥ 16 ॥
ജ്യോതിഷാമപി തജ്ജ്യോതിസ്തമസഃ പരമുച്യതേ ।
ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം ജ്ഞാനഗമ്യം ഹൃദി സര്വസ്യ വിഷ്ഠിതമ് ॥ 17 ॥
ഇതി ക്ഷേത്രം തഥാ ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം ചോക്തം സമാസതഃ ।
മദ്ഭക്ത ഏതദ്വിജ്ഞായ മദ്ഭാവായോപപദ്യതേ ॥ 18 ॥
പ്രകൃതിം പുരുഷം ചൈവ വിദ്ധ്യനാദി ഉഭാവപി ।
വികാരാംശ്ച ഗുണാംശ്ചൈവ വിദ്ധി പ്രകൃതിസമ്ഭവാന് ॥ 19 ॥
കാര്യകാരണകര്തൃത്വേ ഹേതുഃ പ്രകൃതിരുച്യതേ ।
പുരുഷഃ സുഖദുഃഖാനാം ഭോക്തൃത്വേ ഹേതുരുച്യതേ ॥ 20 ॥
പുരുഷഃ പ്രകൃതിസ്ഥോ ഹി ഭുങ്ക്തേ പ്രകൃതിജാന്ഗുണാന് ।
കാരണം ഗുണസങ്ഗോഽസ്യ സദസദ്യോനിജന്മസു ॥ 21 ॥
ഉപദ്രഷ്ടാനുമന്താ ച ഭര്താ ഭോക്താ മഹേശ്വരഃ ।
പരമാത്മേതി ചാപ്യുക്തോ ദേഹേഽസ്മിന്പുരുഷഃ പരഃ ॥ 22 ॥
യ ഏവം വേത്തി പുരുഷം പ്രകൃതിം ച ഗുണൈഃ സഹ ।
സര്വഥാ വര്തമാനോഽപി ന സ ഭൂയോഽഭിജായതേ ॥ 23 ॥
ധ്യാനേനാത്മനി പശ്യന്തി കേചിദാത്മാനമാത്മനാ ।
അന്യേ സാങ്ഖ്യേന യോഗേന കര്മയോഗേന ചാപരേ ॥ 24 ॥
അന്യേ ത്വേവമജാനന്തഃ ശ്രുത്വാന്യേഭ്യ ഉപാസതേ ।
തേഽപി ചാതിതരന്ത്യേവ മൃത്യും ശ്രുതിപരായണാഃ ॥ 25 ॥
യാവത്സഞ്ജായതേ കിഞ്ചിത്സത്ത്വം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് ।
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞസംയോഗാത്തദ്വിദ്ധി ഭരതര്ഷഭ ॥ 26 ॥
സമം സര്വേഷു ഭൂതേഷു തിഷ്ഠന്തം പരമേശ്വരമ് ।
വിനശ്യത്സ്വവിനശ്യന്തം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി ॥ 27 ॥
സമം പശ്യന്ഹി സര്വത്ര സമവസ്ഥിതമീശ്വരമ് ।
ന ഹിനസ്ത്യാത്മനാത്മാനം തതോ യാതി പരാം ഗതിമ് ॥ 28 ॥
പ്രകൃത്യൈവ ച കര്മാണി ക്രിയമാണാനി സര്വശഃ ।
യഃ പശ്യതി തഥാത്മാനമകര്താരം സ പശ്യതി ॥ 29 ॥
യദാ ഭൂതപൃഥഗ്ഭാവ-മേകസ്ഥമനുപശ്യതി ।
തത ഏവ ച വിസ്താരം ബ്രഹ്മ സമ്പദ്യതേ തദാ ॥ 30 ॥
അനാദിത്വാന്നിര്ഗുണത്വാ-ത്പരമാത്മായമവ്യയഃ ।
ശരീരസ്ഥോഽപി കൌന്തേയ ന കരോതി ന ലിപ്യതേ ॥ 31 ॥
യഥാ സര്വഗതം സൌക്ഷ്മ്യാദാകാശം നോപലിപ്യതേ ।
സര്വത്രാവസ്ഥിതോ ദേഹേ തഥാത്മാ നോപലിപ്യതേ ॥ 32 ॥
യഥാ പ്രകാശയത്യേകഃ കൃത്സ്നം ലോകമിമം രവിഃ ।
ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രീ തഥാ കൃത്സ്നം പ്രകാശയതി ഭാരത ॥ 33 ॥
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോ-രേവമന്തരം ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ ।
ഭൂതപ്രകൃതിമോക്ഷം ച യേ വിദുര്യാന്തി തേ പരമ് ॥ 34 ॥
ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസൂപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ
ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിഭാഗയോഗോ നാമ ത്രയോദശോഽധ്യായഃ ॥13 ॥

Explore More