জ্ঞানযোগঃ
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ৱিৱস্ৱান্মনৱে প্ৰাহ মনুৰিক্ষ্ৱাকৱেঽব্ৰৱীত্ ॥ 1 ॥
- শ্ৰীভগৱান্ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- উৱাচ (uvāca)said
- ইমম্ (imam)this
- ৱিৱস্ৱতে (vivasvate)to Vivasvan
- যোগম্ (yogam)YOGA
- প্ৰোক্তৱান্ (proktavān)taught
- অহম্ (aham)I
- অৱ্যযম্ (avyayam)imperishable
- ৱিৱস্ৱান্ (vivasvān)Vivasvan
- মনৱে (manave)to Manu
- প্ৰাহ (prāha)taught
- মনুঃ (manuḥ)Manu
- ইক্ষ্ৱাকৱে (ikṣvākave)to Ikshvaku
- অব্ৰৱীত্ (abravīt)said
স কালেনেহ মহতা যোগো নষ্টঃ পৰন্তপ ॥ 2 ॥
- এৱম্ (evam)thus
- পৰম্পৰাপ্ৰাপ্তম্ (paramparāprāptam)handed down in succession (paramparā:succession | prāptam:obtained)
- ইমম্ (imam)this
- ৰাজৰ্ষযঃ (rājarṣayaḥ)royal sages (rāja:royal | ṛṣayaḥ:sages)
- ৱিদুঃ (viduḥ)knew
- স (sa)that
- কালেন (kālena)by time
- ইহ (iha)here
- মহতা (mahatā)great
- যোগঃ (yogaḥ)yoga
- নষ্টঃ (naṣṭaḥ)lost
- পৰন্তপ (parantapa)O Parantapa
ভক্তোঽসি মে সখা চেতি ৰহস্যং হ্যেতদুত্তমম্ ॥ 3 ॥
- স (sa)that
- এৱ (eva)indeed
- অযম্ (ayam)this
- মযা (mayā)by me
- তে (te)to you
- অদ্য (adya)today
- যোগঃ (yogaḥ)yoga
- প্ৰোক্তঃ (proktaḥ)taught
- পুৰাতনঃ (purātanaḥ)ancient
- ভক্তঃ (bhaktaḥ)devotee
- অসি (asi)are
- মে (me)my
- সখা (sakhā)friend
- চ (ca)and
- ইতি (iti)thus
- ৰহস্যম্ (rahasyam)secret
- হি (hi)indeed
- এতত্ (etat)this
- উত্তমম্ (uttamam)supreme
কথমেতদ্ৱিজানীযাং ত্ৱমাদৌ প্ৰোক্তৱানিতি ॥ 4 ॥
- অৰ্জুন (arjuna)Arjuna
- উৱাচ (uvāca)said
- অপৰং (aparaṃ)later
- ভৱতঃ (bhavataḥ)your
- জন্ম (janma)birth
- পৰং (paraṃ)prior
- জন্ম (janma)birth
- ৱিৱস্ৱতঃ (vivasvataḥ)of Vivaswan (Sun)
- কথম্ (katham)how
- এতত্ (etat)this
- ৱিজানীযাম্ (vijānīyām)am to understand
- ত্ৱম্ (tvam)you
- আদৌ (ādau)in the beginning
- প্ৰোক্তৱান্ (proktavān)taught
- ইতি (iti)thus
তান্যহং ৱেদ সৰ্ৱাণি ন ত্ৱং ৱেত্থ পৰন্তপ ॥ 5 ॥
- শ্ৰীভগৱানুৱাচ (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- বহূনি (bahūni)many
- মে (me)my
- ৱ্যতীতানি (vyatītāni)have passed
- জন্মানি (janmāni)births
- তৱ (tava)your
- চ (ca)and
- অৰ্জুন (arjuna)Arjuna
- তানি (tāni)those
- অহম্ (aham)I
- ৱেদ (veda)know
- সৰ্ৱাণি (sarvāṇi)all
- ন (na)not
- ত্ৱম্ (tvam)you
- ৱেত্থ (vettha)know
- পৰন্তপ (parantapa)scorcher of foes (para:foes | tapa:scorcher)
প্ৰকৃতিং স্ৱামধিষ্ঠায সম্ভৱাম্যাত্মমাযযা ॥ 6 ॥
- অজঃ (ajaḥ)unborn
- অপি (api)although
- সন্ (san)being
- অৱ্যযাত্মা (avyayātmā)imperishable nature (avyaya:imperishable | ātmā:nature)
- ভূতানাম্ (bhūtānām)of all beings
- ঈশ্ৱৰঃ (īśvaraḥ)Lord
- অপি (api)although
- সন্ (san)being
- প্ৰকৃতিম্ (prakṛtim)nature
- স্ৱাম্ (svām)own
- অধিষ্ঠায (adhiṣṭhāya)ruling over
- সম্ভৱামি (sambhavāmi)I take birth
- আত্মমাযযা (ātma-māyayā)by My own MAYA (ātma:own | māyayā:by MAYA)
অভ্যুত্থানমধৰ্মস্য তদাত্মানং সৃজাম্যহম্ ॥ 7 ॥
- যদা (yadā)whenever
- যদা (yadā)whenever
- হি (hi)indeed
- ধৰ্মস্য (dharmasya)of righteousness
- গ্লানিঃ (glāniḥ)decay
- ভৱতি (bhavati)occurs
- ভাৰত (bhārata)O Bharata
- অভ্যুত্থানম্ (abhyutthānam)rise
- অধৰ্মস্য (adharmasya)of unrighteousness
- তদা (tadā)then
- আত্মানম্ (ātmānam)Myself
- সৃজামি (sṛjāmi)I manifest
- অহম্ (aham)I
ধৰ্মসংস্থাপনাৰ্থায সম্ভৱামি যুগে যুগে ॥ 8 ॥
- পৰিত্ৰাণায (paritrāṇāya)for the protection
- সাধূনাং (sādhūnāṃ)of the good
- ৱিনাশায (vināśāya)for the destruction
- চ (ca)and
- দুষ্কৃতাম্ (duṣkṛtām)of the wicked
- ধৰ্মসংস্থাপনাৰ্থায (dharmasaṃsthāpanārthāya)for the establishment of righteousness (dharma:righteousness | saṃsthāpana:establishment | arthāya:for the purpose of)
- সম্ভৱামি (sambhavāmi)I am born
- যুগে (yuge)in age
- যুগে (yuge)in age
ত্যক্ত্ৱা দেহং পুনৰ্জন্ম নৈতি মামেতি সোঽৰ্জুন ॥ 9 ॥
- জন্ম (janma)birth
- কৰ্ম (karma)action
- চ (ca)and
- মে (me)my
- দিৱ্যম্ (divyam)divine
- এৱম্ (evam)thus
- যঃ (yaḥ)who
- ৱেত্তি (vetti)knows
- তত্ত্ৱতঃ (tattvataḥ)in true light
- ত্যক্ত্ৱা (tyaktvā)having abandoned
- দেহম্ (deham)body
- পুনঃ (punaḥ)again
- জন্ম (janma)birth
- ন (na)not
- এতি (eti)comes
- মাম্ (mām)to me
- এতি (eti)comes
- সঃ (saḥ)he
- অৰ্জুন (arjuna)Arjuna
বহৱো জ্ঞানতপসা পূতা মদ্ভাৱমাগতাঃ ॥ 10 ॥
- ৱীতৰাগভযক্ৰোধা (vītarāgabhayakrodhā)freed from attachment, fear, anger (vīta:freed from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodha:anger)
- মন্মযা (manmayā)absorbed in Me (mat:Me | mayā:absorbed in)
- মামুপাশ্ৰিতাঃ (māmupāśritāḥ)taking refuge in Me (mām:Me | upāśritāḥ:taking refuge)
- বহৱঃ (bahavaḥ)many
- জ্ঞানতপসা (jñānatapasā)by the Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | tapasā:by the fire)
- পূতাঃ (pūtāḥ)purified
- মদ্ভাৱমাগতাঃ (madbhāvamāgatāḥ)attained My Being (mat:My | bhāvam:being | āgatāḥ:attained)
মম ৱৰ্ত্মানুৱৰ্তন্তে মনুষ্যাঃ পাৰ্থ সৰ্ৱশঃ ॥ 11 ॥
- যে (ye)who
- যথা (yathā)in whatever way
- মাং (māṃ)Me
- প্ৰপদ্যন্তে (prapadyante)approach
- তান্ (tān)them
- তথৈৱ (tathaiva)in the same way
- ভজামি (bhajāmi)I reward
- অহম্ (aham)I
- মম (mama)My
- ৱৰ্ত্ম (vartma)path
- অনুৱৰ্তন্তে (anuvartante)follow
- মনুষ্যাঃ (manuṣyāḥ)men
- পাৰ্থ (pārtha)O son of Pritha
- সৰ্ৱশঃ (sarvaśaḥ)in all ways
ক্ষিপ্ৰং হি মানুষে লোকে সিদ্ধিৰ্ভৱতি কৰ্মজা ॥ 12 ॥
- কাঙ্ক্ষন্তঃ (kāṅkṣantaḥ)desiring
- কৰ্মণাম্ (karmaṇām)of actions
- সিদ্ধিম্ (siddhim)perfection
- যজন্ত (yajanta)sacrifice
- ইহ (iha)here
- দেৱতাঃ (devatāḥ)to the gods
- ক্ষিপ্ৰম্ (kṣipram)quickly
- হি (hi)indeed
- মানুষে (mānuṣe)in the human
- লোকে (loke)world
- সিদ্ধিঃ (siddhiḥ)perfection
- ভৱতি (bhavati)becomes
- কৰ্মজা (karmajā)born of actions (karma:actions | jā:born of)
তস্য কৰ্তাৰমপি মাং ৱিদ্ধ্যকৰ্তাৰমৱ্যযম্ ॥ 13 ॥
- চাতুৰ্ৱৰ্ণ্যং (cāturvarṇyam)fourfold caste (cātur:fourfold | varṇyam:caste)
- মযা (mayā)by me
- সৃষ্টং (sṛṣṭam)created
- গুণকৰ্মৱিভাগশঃ (guṇakarmavibhāgaśaḥ)by qualities and actions (guṇa:qualities | karma:actions | vibhāgaśaḥ:by division)
- তস্য (tasya)of that
- কৰ্তাৰম্ (kartāram)creator
- অপি (api)even
- মাং (māṃ)me
- ৱিদ্ধি (viddhi)know
- অকৰ্তাৰম্ (akartāram)non-doer
- অৱ্যযম্ (avyayam)immutable
ইতি মাং যোঽভিজানাতি কৰ্মভিৰ্ন স বধ্যতে ॥ 14 ॥
- ন (na)not
- মাম্ (mām)Me
- কৰ্মাণি (karmāṇi)actions
- লিম্পন্তি (limpanti)taint
- ন (na)not
- মে (me)My
- কৰ্মফলে (karmaphale)in the fruits of actions (karma:actions | phale:in the fruits)
- স্পৃহা (spṛhā)desire
- ইতি (iti)thus
- মাম্ (mām)Me
- যঃ (yaḥ)who
- অভিজানাতি (abhijānāti)knows
- কৰ্মভিঃ (karmabhiḥ)by actions
- ন (na)not
- সঃ (saḥ)he
- বধ্যতে (badhyate)is bound
কুৰু কৰ্মৈৱ তস্মাত্ত্ৱং পূৰ্ৱৈঃ পূৰ্ৱতৰং কৃতম্ ॥ 15 ॥
- এৱম্ (evam)thus
- জ্ঞাত্ৱা (jñātvā)having known
- কৃতং (kṛtam)performed
- কৰ্ম (karma)action
- পূৰ্ৱৈঃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- অপি (api)also
- মুমুক্ষুভিঃ (mumukṣubhiḥ)by seekers of liberation
- কুৰু (kuru)perform
- কৰ্ম (karma)action
- এৱ (eva)indeed
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- ত্ৱং (tvaṃ)you
- পূৰ্ৱৈঃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- পূৰ্ৱতৰং (pūrvataraṃ)in the olden times
- কৃতম্ (kṛtam)performed
তত্তে কৰ্ম প্ৰৱক্ষ্যামি যজ্জ্ঞাত্ৱা মোক্ষ্যসেঽশুভাত্ ॥ 16 ॥
- কিং (kiṃ)what
- কৰ্ম (karma)action
- কিম্ (kim)what
- অকৰ্ম (akarma)inaction
- ইতি (iti)thus
- কৱযঃ (kavayaḥ)poets
- অপি (api)even
- অত্ৰ (atra)here
- মোহিতাঃ (mohitāḥ)deluded
- তত্ (tat)that
- তে (te)to you
- কৰ্ম (karma)action
- প্ৰৱক্ষ্যামি (pravakṣyāmi)I shall teach
- যত্ (yat)which
- জ্ঞাত্ৱা (jñātvā)knowing
- মোক্ষ্যসে (mokṣyase)you shall be liberated
- অশুভাত্ (aśubhāt)from evil
অকৰ্মণশ্চ বোদ্ধৱ্যং গহনা কৰ্মণো গতিঃ ॥ 17 ॥
- কৰ্মণঃ (karmaṇaḥ)of action
- হি (hi)for
- অপি (api)also
- বোদ্ধৱ্যম্ (boddhavyam)should be known
- বোদ্ধৱ্যম্ (boddhavyam)should be known
- চ (ca)and
- ৱিকৰ্মণঃ (vikarmaṇaḥ)of forbidden action
- অকৰ্মণঃ (akarmaṇaḥ)of inaction
- চ (ca)and
- বোদ্ধৱ্যম্ (boddhavyam)should be known
- গহনা (gahanā)imponderable
- কৰ্মণঃ (karmaṇaḥ)of action
- গতিঃ (gatiḥ)path
স বুদ্ধিমান্মনুষ্যেষু স যুক্তঃ কৃত্স্নকৰ্মকৃত্ ॥ 18 ॥
- কৰ্মণি (karmaṇi)in action
- অকৰ্ম (akarma)inaction
- যঃ (yaḥ)who
- পশ্যেত্ (paśyet)sees
- অকৰ্মণি (akarmaṇi)in inaction
- চ (ca)and
- কৰ্ম (karma)action
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- বুদ্ধিমান্ (buddhimān)wise
- মনুষ্যেষু (manuṣyeṣu)among men
- স (sa)he
- যুক্তঃ (yuktaḥ)united
- কৃত্স্নকৰ্মকৃত্ (kṛtsnakarmakṛt)performer of all actions (kṛtsna:all | karma:actions | kṛt:performer)
জ্ঞানাগ্নিদগ্ধকৰ্মাণং তমাহুঃ পণ্ডিতং বুধাঃ ॥ 19 ॥
- যস্য (yasya)whose
- সৰ্ৱে (sarve)all
- সমাৰম্ভাঃ (samārambhāḥ)undertakings
- কামসঙ্কল্পৱৰ্জিতাঃ (kāmasaṅkalpavarjitāḥ)devoid of desires and purposes (kāma:desires | saṅkalpa:purposes | varjitāḥ:devoid of)
- জ্ঞানাগ্নিদগ্ধকৰ্মাণং (jñānāgnidagdhakarmāṇam)whose actions burnt by knowledge (jñāna:knowledge | agni:fire | dagdha:burnt | karmāṇam:actions)
- তম্ (tam)him
- আহুঃ (āhuḥ)call
- পণ্ডিতং (paṇḍitaṃ)sage
- বুধাঃ (budhāḥ)the wise
কৰ্মণ্যভিপ্ৰৱৃত্তোঽপি নৈৱ কিঞ্চিত্কৰোতি সঃ ॥ 20 ॥
- ত্যক্ত্ৱা (tyaktvā)having abandoned
- কৰ্মফলাসঙ্গং (karmaphalāsaṅgaṃ)attachment to fruits-of-action (karma:action | phala:fruits | āsaṅgaṃ:attachment)
- নিত্যতৃপ্তঃ (nityatṛptaḥ)ever-content (nitya:ever | tṛptaḥ:content)
- নিৰাশ্ৰযঃ (nirāśrayaḥ)depending on nothing
- কৰ্মণি (karmaṇi)in actions
- অভিপ্ৰৱৃত্তঃ (abhipravṛttaḥ)engaged
- অপি (api)though
- ন (na)not
- এৱ (eva)indeed
- কিঞ্চিত্ (kiñcit)anything
- কৰোতি (karoti)does
- সঃ (saḥ)he
শাৰীৰং কেৱলং কৰ্ম কুৰ্ৱন্নাপ্নোতি কিল্বিষম্ ॥ 21 ॥
- নিৰাশীঃ (nirāśīḥ)without hope
- যতচিত্তাত্মা (yatacittātmā)with mind and Self controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:Self)
- ত্যক্তসৰ্ৱপৰিগ্ৰহঃ (tyaktasarvaparigrahaḥ)having abandoned all possessions (tyakta:abandoned | sarva:all | parigrahaḥ:possessions)
- শাৰীৰম্ (śārīram)bodily
- কেৱলম্ (kevalam)mere
- কৰ্ম (karma)action
- কুৰ্ৱন্ (kurvan)doing
- ন (na)not
- আপ্নোতি (āpnoti)incurs
- কিল্বিষম্ (kilbiṣam)sin
সমঃ সিদ্ধাৱসিদ্ধৌ চ কৃত্ৱাপি ন নিবধ্যতে ॥ 22 ॥
- যদৃচ্ছালাভসন্তুষ্টঃ (yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ)content with what comes (yadṛcchā:what comes by chance | lābha:gain | santuṣṭaḥ:content)
- দ্ৱন্দ্ৱাতীতঃ (dvandvātītaḥ)free from dualities (dvandva:dualities | atītaḥ:gone beyond)
- ৱিমত্সৰঃ (vimatsaraḥ)free from envy
- সমঃ (samaḥ)even-minded
- সিদ্ধৌ (siddhau)in success
- অসিদ্ধৌ (asiddhau)in failure
- চ (ca)and
- কৃত্ৱা (kṛtvā)having done
- অপি (api)even
- ন (na)not
- নিবধ্যতে (nibadhyate)is bound
যজ্ঞাযাচৰতঃ কৰ্ম সমগ্ৰং প্ৰৱিলীযতে ॥ 23 ॥
- গতসঙ্গস্য (gatasaṅgasya)of one devoid of attachment (gata:devoid | saṅgasya:of attachment)
- মুক্তস্য (muktasya)of the liberated
- জ্ঞানাৱস্থিতচেতসঃ (jñānāvasthitacetasaḥ)whose mind is established in knowledge (jñāna:knowledge | avasthita:established | cetasaḥ:of the mind)
- যজ্ঞায (yajñāya)for the sake of sacrifice
- আচৰতঃ (ācarataḥ)acting
- কৰ্ম (karma)actions
- সমগ্ৰং (samagraṃ)all
- প্ৰৱিলীযতে (pravilīyate)are dissolved
ব্ৰহ্মৈৱ তেন গন্তৱ্যং ব্ৰহ্মকৰ্মসমাধিনা ॥ 24 ॥
- ব্ৰহ্মাৰ্পণং (brahmārpaṇam)Brahman is the oblation (brahma:Brahman | arpaṇam:oblation)
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- হৱিঃ (havis)clarified butter
- ব্ৰহ্মাগ্নৌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- ব্ৰহ্মণা (brahmaṇā)by Brahman
- হুতম্ (hutam)offered
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- এৱ (eva)indeed
- তেন (tena)by him
- গন্তৱ্যম্ (gantavyam)to be reached
- ব্ৰহ্মকৰ্মসমাধিনা (brahmakarmasamādhinā)by absorption in Brahman-action (brahma:Brahman | karma:action | samādhinā:by absorption)
ব্ৰহ্মাগ্নাৱপৰে যজ্ঞং যজ্ঞেনৈৱোপজুহ্ৱতি ॥ 25 ॥
- দৈৱম্ (daivam)to the gods
- এৱ (eva)alone
- অপৰে (apare)others
- যজ্ঞং (yajñaṃ)sacrifice
- যোগিনঃ (yoginaḥ)yogis
- পৰ্যুপাসতে (paryupāsate)worship
- ব্ৰহ্মাগ্নৌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- অপৰে (apare)others
- যজ্ঞং (yajñaṃ)sacrifice
- যজ্ঞেন (yajñena)by sacrifice
- এৱ (eva)alone
- উপজুহ্ৱতি (upajuhvati)offer
শব্দাদীন্ৱিষযানন্য ইন্দ্ৰিযাগ্নিষু জুহ্ৱতি ॥ 26 ॥
- শ্ৰোত্ৰাদীনি (śrotrādīni)hearing and other senses (śrotra:hearing | ādīni:and others)
- ইন্দ্ৰিযাণি (indriyāṇi)senses
- অন্যে (anye)others
- সংযমাগ্নিষু (saṃyamāgniṣu)in the fires of restraint (saṃyama:restraint | agniṣu:in the fires)
- জুহ্ৱতি (juhvati)offer
- শব্দাদীন্ (śabdādīn)sound and others (śabda:sound | ādīn:and others)
- ৱিষযান্ (viṣayān)objects of sense
- অন্য (anya)others
- ইন্দ্ৰিযাগ্নিষু (indriyāgniṣu)in the fires of the senses (indriya:senses | agniṣu:in the fires)
- জুহ্ৱতি (juhvati)offer
আত্মসংযমযোগাগ্নৌ জুহ্ৱতি জ্ঞানদীপিতে ॥ 27 ॥
- সৰ্ৱাণি (sarvāṇi)all
- ইন্দ্ৰিযকৰ্মাণি (indriyakarmāṇi)functions of the senses (indriya:senses | karmāṇi:functions)
- প্ৰাণকৰ্মাণি (prāṇakarmāṇi)functions of the breath (prāṇa:breath | karmāṇi:functions)
- চ (ca)and
- অপৰে (apare)others
- আত্মসংযমযোগাগ্নৌ (ātmasaṃyamayogāgnau)in the fire of self-restraint yoga (ātma:self | saṃyama:restraint | yoga:yoga | agnau:in the fire)
- জুহ্ৱতি (juhvati)sacrifice
- জ্ঞানদীপিতে (jñānadīpite)kindled by knowledge (jñāna:knowledge | dīpite:kindled by)
স্ৱাধ্যাযজ্ঞানযজ্ঞাশ্চ যতযঃ সংশিতৱ্ৰতাঃ ॥ 28 ॥
- দ্ৰৱ্যযজ্ঞাঃ (dravyayajñāḥ)sacrifices of wealth (dravya:wealth | yajñāḥ:sacrifices)
- তপঃযজ্ঞাঃ (tapoyajñāḥ)sacrifices of austerity (tapaḥ:austerity | yajñāḥ:sacrifices)
- যোগযজ্ঞাঃ (yogayajñāḥ)sacrifices of yoga (yoga:yoga | yajñāḥ:sacrifices)
- তথা (tathā)thus
- অপৰে (apare)others
- স্ৱাধ্যাযজ্ঞানযজ্ঞাঃ (svādhyāyajñānayajñāḥ)sacrifices of study and knowledge (svādhyāya:study | jñāna:knowledge | yajñāḥ:sacrifices)
- চ (ca)and
- যতযঃ (yatayaḥ)ascetics
- সংশিতৱ্ৰতাঃ (saṃśitavratāḥ)of firm vows (saṃśita:firm | vratāḥ:vows)
প্ৰাণাপানগতী ৰুদ্ধ্ৱা প্ৰাণাযামপৰাযণাঃ ॥ 29 ॥
- অপানে (apāne)in the out-going breath
- জুহ্ৱতি (juhvati)offer
- প্ৰাণং (prāṇam)life breath
- প্ৰাণে (prāṇe)in the in-coming breath
- অপানং (apānam)out-going breath
- তথা (tathā)thus
- অপৰে (apare)others
- প্ৰাণাপানগতী (prāṇāpānagatī)courses of breaths (prāṇa:life breath | apāna:out-going breath | gatī:courses)
- ৰুদ্ধ্ৱা (ruddhvā)restraining
- প্ৰাণাযামপৰাযণাঃ (prāṇāyāmaparāyaṇāḥ)absorbed in breath restraint (prāṇāyāma:breath restraint | parāyaṇāḥ:absorbed in)
সৰ্ৱেঽপ্যেতে যজ্ঞৱিদো যজ্ঞক্ষপিতকল্মষাঃ ॥ 30 ॥
- অপৰে (apare)others
- নিযতাহাৰাঃ (niyatāhārāḥ)with regulated diet (niyata:regulated | āhārāḥ:diet)
- প্ৰাণান্ (prāṇān)vital-airs
- প্ৰাণেষু (prāṇeṣu)in the vital-airs
- জুহ্ৱতি (juhvati)offer
- সৰ্ৱে (sarve)all
- অপি (api)also
- এতে (ete)these
- যজ্ঞৱিদঃ (yajñavidaḥ)knowers of sacrifice (yajña:sacrifice | vidaḥ:knowers)
- যজ্ঞক্ষপিতকল্মষাঃ (yajñakṣapitakalmaṣāḥ)sins destroyed by sacrifice (yajña:sacrifice | kṣapita:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
নাযং লোকোঽস্ত্যযজ্ঞস্য কুতোঽন্যঃ কুৰুসত্তম ॥ 31 ॥
- যজ্ঞশিষ্টামৃতভুজঃ (yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ)eaters of the nectar (yajñaśiṣṭa:remnant of sacrifice | amṛta:nectar | bhujaḥ:eaters)
- যান্তি (yānti)go to
- ব্ৰহ্ম (brahma)Brahman
- সনাতনম্ (sanātanam)eternal
- ন (na)not
- অযম্ (ayam)this
- লোকঃ (lokaḥ)world
- অস্তি (asti)is
- অযজ্ঞস্য (ayajñasya)of the non-performer of sacrifice (a:non | yajñasya:of the sacrifice)
- কুতঃ (kutaḥ)how then
- অন্যঃ (anyaḥ)other
- কুৰুসত্তম (kurusattama)O best of the Kurus (kuru:Kurus | sattama:best)
কৰ্মজান্ৱিদ্ধি তান্সৰ্ৱানেৱং জ্ঞাত্ৱা ৱিমোক্ষ্যসে ॥ 32 ॥
- এৱম্ (evam)thus
- বহুৱিধাঃ (bahuvidhāḥ)of many kinds (bahu:many | vidhāḥ:kinds)
- যজ্ঞাঃ (yajñāḥ)sacrifices
- ৱিততাঃ (vitatāḥ)spread out
- ব্ৰহ্মণঃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- মুখে (mukhe)at the mouth
- কৰ্মজান্ (karmajān)born of action (karma:action | jān:born of)
- ৱিদ্ধি (viddhi)know
- তান্ (tān)them
- সৰ্ৱান্ (sarvān)all
- এৱম্ (evam)thus
- জ্ঞাত্ৱা (jñātvā)having known
- ৱিমোক্ষ্যসে (vimokṣyase)you shall be liberated
সৰ্ৱং কৰ্মাখিলং পাৰ্থ জ্ঞানে পৰিসমাপ্যতে ॥ 33 ॥
- শ্ৰেযান্ (śreyān)superior
- দ্ৰৱ্যমযাত্ (dravyamayāt)than material sacrifice (dravya:material | mayāt:than sacrifice)
- যজ্ঞাত্ (yajñāt)than sacrifice
- জ্ঞানযজ্ঞঃ (jñānayajñaḥ)knowledge-sacrifice (jñāna:knowledge | yajñaḥ:sacrifice)
- পৰন্তপ (parantapa)O Parantapa
- সৰ্ৱং (sarvaṃ)all
- কৰ্ম (karma)actions
- অখিলং (akhilaṃ)in their entirety
- পাৰ্থ (pārtha)O Partha
- জ্ঞানে (jñāne)in knowledge
- পৰিসমাপ্যতে (parisamāpyate)culminate
উপদেক্ষ্যন্তি তে জ্ঞানং জ্ঞানিনস্তত্ত্ৱদৰ্শিনঃ ॥ 34 ॥
- তত্ (tad)that
- ৱিদ্ধি (viddhi)know
- প্ৰণিপাতেন (praṇipātena)by prostration
- পৰিপ্ৰশ্নেন (paripraśnena)by question
- সেৱযা (sevayā)by service
- উপদেক্ষ্যন্তি (upadekṣyanti)will instruct
- তে (te)you
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- জ্ঞানিনঃ (jñāninaḥ)the wise
- তত্ত্ৱদৰ্শিনঃ (tattvadarśinaḥ)who have realized the Truth (tattva:truth | darśinaḥ:seers)
যেন ভূতান্যশেষেণ দ্ৰক্ষ্যস্যাত্মন্যথো মযি ॥ 35 ॥
- যত্ (yat)which
- জ্ঞাত্ৱা (jñātvā)having known
- ন (na)not
- পুনঃ (punaḥ)again
- মোহম্ (moham)delusion
- এৱম্ (evam)thus
- যাস্যসি (yāsyasi)you shall go
- পাণ্ডৱ (pāṇḍava)O Pandava
- যেন (yena)by which
- ভূতানি (bhūtāni)beings
- অশেষেণ (aśeṣeṇa)completely
- দ্ৰক্ষ্যসি (drakṣyasi)you shall see
- আত্মনি (ātmani)in the Self
- অথ (atha)and
- মযি (mayi)in Me
সৰ্ৱং জ্ঞানপ্লৱেনৈৱ ৱৃজিনং সন্তৰিষ্যসি ॥ 36 ॥
- অপি (api)even if
- চেত্ (cet)if
- অসি (asi)you are
- পাপেভ্যঃ (pāpebhyaḥ)from sinners
- সৰ্ৱেভ্যঃ (sarvebhyaḥ)from all
- পাপকৃত্তমঃ (pāpakṛttamaḥ)most sinful (pāpa:sin | kṛttamaḥ:most doer)
- সৰ্ৱং (sarvaṃ)all
- জ্ঞানপ্লৱেন (jñānaplavena)by the raft of knowledge (jñāna:knowledge | plavena:by the raft)
- এৱ (eva)indeed
- ৱৃজিনং (vṛjinaṃ)sin
- সন্তৰিষ্যসি (santariṣyasi)you shall cross
জ্ঞানাগ্নিঃ সৰ্ৱকৰ্মাণি ভস্মসাত্কুৰুতে তথা ॥ 37 ॥
- যথা (yathā)just as
- ইধাংসি (idhāṃsi)fuel
- সমিদ্ধঃ (samiddhaḥ)kindled
- অগ্নিঃ (agniḥ)fire
- ভস্মসাত্ (bhasmasāt)to ashes
- কুৰুতে (kurute)reduces
- অৰ্জুন (arjuna)O Arjuna
- জ্ঞানাগ্নিঃ (jñānāgniḥ)Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | agniḥ:fire)
- সৰ্ৱকৰ্মাণি (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- ভস্মসাত্ (bhasmasāt)to ashes
- কুৰুতে (kurute)reduces
- তথা (tathā)so
তত্স্ৱযং যোগসংসিদ্ধঃ কালেনাত্মনি ৱিন্দতি ॥ 38 ॥
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- জ্ঞানেন (jñānena)by knowledge
- সদৃশং (sadṛśam)like
- পৱিত্ৰম্ (pavitram)purifier
- ইহ (iha)in this world
- ৱিদ্যতে (vidyate)exists
- তত্ (tat)that
- স্ৱযম্ (svayam)himself
- যোগসংসিদ্ধঃ (yogasaṃsiddhaḥ)perfected in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhaḥ:perfected)
- কালেন (kālena)in time
- আত্মনি (ātmani)in the self
- ৱিন্দতি (vindati)finds
জ্ঞানং লব্ধ্ৱা পৰাং শান্তিমচিৰেণাধিগচ্ছতি ॥ 39 ॥
- শ্ৰদ্ধাৱান্ (śraddhāvān)full of faith
- লভতে (labhate)obtains
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- তত্পৰঃ (tatparaḥ)devoted to it (tat:that | paraḥ:devoted)
- সংযতেন্দ্ৰিযঃ (saṃyatendriyaḥ)subdued senses (saṃyata:controlled | indriyaḥ:senses)
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- লব্ধ্ৱা (labdhvā)having obtained
- পৰাং (parām)supreme
- শান্তিম্ (śāntim)peace
- অচিৰেণ (acireṇa)soon
- অধিগচ্ছতি (adhigacchati)attains
নাযং লোকোঽস্তি ন পৰো ন সুখং সংশযাত্মনঃ ॥ 40 ॥
- অজ্ঞঃ (ajñaḥ)ignorant
- চ (ca)and
- অশ্ৰদ্দধানঃ (aśraddadhānaḥ)faithless
- চ (ca)and
- সংশযাত্মা (saṃśayātmā)doubting-self (saṃśaya:doubt | ātmā:self)
- ৱিনশ্যতি (vinaśyati)goes to destruction
- ন (na)not
- অযম্ (ayam)this
- লোকঃ (lokaḥ)world
- অস্তি (asti)is
- ন (na)not
- পৰঃ (paraḥ)the other
- ন (na)not
- সুখম্ (sukham)happiness
- সংশযাত্মনঃ (saṃśayātmanaḥ)for the doubter (saṃśaya:doubt | ātmanaḥ:of the self)
আত্মৱন্তং ন কৰ্মাণি নিবধ্নন্তি ধনঞ্জয ॥ 41 ॥
- যোগসংন্যস্তকৰ্মাণং (yogasaṃnyastakarmāṇam)renounced actions by yoga (yoga:yoga | saṃnyasta:renounced | karmāṇam:actions)
- জ্ঞানসঞ্ছিন্নসংশযম্ (jñānasañchinnasaṃśayam)doubts rent asunder by knowledge (jñāna:knowledge | sañchinna:rent asunder | saṃśayam:doubts)
- আত্মৱন্তং (ātmavantaṃ)self-possessed
- ন (na)not
- কৰ্মাণি (karmāṇi)actions
- নিবধ্নন্তি (nibadhnanti)bind
- ধনঞ্জয (dhanañjaya)O Dhananjaya
ছিত্ত্ৱৈনং সংশযং যোগমাতিষ্ঠোত্তিষ্ঠ ভাৰত ॥ 42 ॥
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- অজ্ঞানসম্ভূতং (ajñānasambhūtam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | sambhūtam:born of)
- হৃত্স্থং (hṛtstham)residing in the heart (hṛt:heart | stham:residing in)
- জ্ঞানাসিনা (jñānāsinā)with the sword of knowledge (jñāna:knowledge | asinā:with the sword)
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)of the Self
- ছিত্ত্ৱা (chittvā)cutting
- এনং (enaṃ)this
- সংশযং (saṃśayaṃ)doubt
- যোগম্ (yogam)Yoga
- আতিষ্ঠ (ātiṣṭha)take refuge
- উত্তিষ্ঠ (uttiṣṭha)arise
- ভাৰত (bhārata)O Bharata
শ্ৰীকৃষ্ণাৰ্জুনসংৱাদে জ্ঞানকৰ্মসন্ন্যাসযোগো নাম চতুৰ্থোঽধ্যাযঃ ॥4 ॥
