জ্ঞানযোগঃ
শ্রীভগবানুবাচ
বিবস্বান্মনবে প্রাহ মনুরিক্ষ্বাকবেঽব্রবীত্ ॥ 1 ॥
- শ্রীভগবান্ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- উবাচ (uvāca)said
- ইমম্ (imam)this
- বিবস্বতে (vivasvate)to Vivasvan
- যোগম্ (yogam)YOGA
- প্রোক্তবান্ (proktavān)taught
- অহম্ (aham)I
- অব্যযম্ (avyayam)imperishable
- বিবস্বান্ (vivasvān)Vivasvan
- মনবে (manave)to Manu
- প্রাহ (prāha)taught
- মনুঃ (manuḥ)Manu
- ইক্ষ্বাকবে (ikṣvākave)to Ikshvaku
- অব্রবীত্ (abravīt)said
স কালেনেহ মহতা যোগো নষ্টঃ পরন্তপ ॥ 2 ॥
- এবম্ (evam)thus
- পরম্পরাপ্রাপ্তম্ (paramparāprāptam)handed down in succession (paramparā:succession | prāptam:obtained)
- ইমম্ (imam)this
- রাজর্ষযঃ (rājarṣayaḥ)royal sages (rāja:royal | ṛṣayaḥ:sages)
- বিদুঃ (viduḥ)knew
- স (sa)that
- কালেন (kālena)by time
- ইহ (iha)here
- মহতা (mahatā)great
- যোগঃ (yogaḥ)yoga
- নষ্টঃ (naṣṭaḥ)lost
- পরন্তপ (parantapa)O Parantapa
ভক্তোঽসি মে সখা চেতি রহস্যং হ্যেতদুত্তমম্ ॥ 3 ॥
- স (sa)that
- এব (eva)indeed
- অযম্ (ayam)this
- মযা (mayā)by me
- তে (te)to you
- অদ্য (adya)today
- যোগঃ (yogaḥ)yoga
- প্রোক্তঃ (proktaḥ)taught
- পুরাতনঃ (purātanaḥ)ancient
- ভক্তঃ (bhaktaḥ)devotee
- অসি (asi)are
- মে (me)my
- সখা (sakhā)friend
- চ (ca)and
- ইতি (iti)thus
- রহস্যম্ (rahasyam)secret
- হি (hi)indeed
- এতত্ (etat)this
- উত্তমম্ (uttamam)supreme
কথমেতদ্বিজানীযাং ত্বমাদৌ প্রোক্তবানিতি ॥ 4 ॥
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- উবাচ (uvāca)said
- অপরং (aparaṃ)later
- ভবতঃ (bhavataḥ)your
- জন্ম (janma)birth
- পরং (paraṃ)prior
- জন্ম (janma)birth
- বিবস্বতঃ (vivasvataḥ)of Vivaswan (Sun)
- কথম্ (katham)how
- এতত্ (etat)this
- বিজানীযাম্ (vijānīyām)am to understand
- ত্বম্ (tvam)you
- আদৌ (ādau)in the beginning
- প্রোক্তবান্ (proktavān)taught
- ইতি (iti)thus
তান্যহং বেদ সর্বাণি ন ত্বং বেত্থ পরন্তপ ॥ 5 ॥
- শ্রীভগবানুবাচ (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- বহূনি (bahūni)many
- মে (me)my
- ব্যতীতানি (vyatītāni)have passed
- জন্মানি (janmāni)births
- তব (tava)your
- চ (ca)and
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- তানি (tāni)those
- অহম্ (aham)I
- বেদ (veda)know
- সর্বাণি (sarvāṇi)all
- ন (na)not
- ত্বম্ (tvam)you
- বেত্থ (vettha)know
- পরন্তপ (parantapa)scorcher of foes (para:foes | tapa:scorcher)
প্রকৃতিং স্বামধিষ্ঠায সম্ভবাম্যাত্মমাযযা ॥ 6 ॥
- অজঃ (ajaḥ)unborn
- অপি (api)although
- সন্ (san)being
- অব্যযাত্মা (avyayātmā)imperishable nature (avyaya:imperishable | ātmā:nature)
- ভূতানাম্ (bhūtānām)of all beings
- ঈশ্বরঃ (īśvaraḥ)Lord
- অপি (api)although
- সন্ (san)being
- প্রকৃতিম্ (prakṛtim)nature
- স্বাম্ (svām)own
- অধিষ্ঠায (adhiṣṭhāya)ruling over
- সম্ভবামি (sambhavāmi)I take birth
- আত্মমাযযা (ātma-māyayā)by My own MAYA (ātma:own | māyayā:by MAYA)
অভ্যুত্থানমধর্মস্য তদাত্মানং সৃজাম্যহম্ ॥ 7 ॥
- যদা (yadā)whenever
- যদা (yadā)whenever
- হি (hi)indeed
- ধর্মস্য (dharmasya)of righteousness
- গ্লানিঃ (glāniḥ)decay
- ভবতি (bhavati)occurs
- ভারত (bhārata)O Bharata
- অভ্যুত্থানম্ (abhyutthānam)rise
- অধর্মস্য (adharmasya)of unrighteousness
- তদা (tadā)then
- আত্মানম্ (ātmānam)Myself
- সৃজামি (sṛjāmi)I manifest
- অহম্ (aham)I
ধর্মসংস্থাপনার্থায সম্ভবামি যুগে যুগে ॥ 8 ॥
- পরিত্রাণায (paritrāṇāya)for the protection
- সাধূনাং (sādhūnāṃ)of the good
- বিনাশায (vināśāya)for the destruction
- চ (ca)and
- দুষ্কৃতাম্ (duṣkṛtām)of the wicked
- ধর্মসংস্থাপনার্থায (dharmasaṃsthāpanārthāya)for the establishment of righteousness (dharma:righteousness | saṃsthāpana:establishment | arthāya:for the purpose of)
- সম্ভবামি (sambhavāmi)I am born
- যুগে (yuge)in age
- যুগে (yuge)in age
ত্যক্ত্বা দেহং পুনর্জন্ম নৈতি মামেতি সোঽর্জুন ॥ 9 ॥
- জন্ম (janma)birth
- কর্ম (karma)action
- চ (ca)and
- মে (me)my
- দিব্যম্ (divyam)divine
- এবম্ (evam)thus
- যঃ (yaḥ)who
- বেত্তি (vetti)knows
- তত্ত্বতঃ (tattvataḥ)in true light
- ত্যক্ত্বা (tyaktvā)having abandoned
- দেহম্ (deham)body
- পুনঃ (punaḥ)again
- জন্ম (janma)birth
- ন (na)not
- এতি (eti)comes
- মাম্ (mām)to me
- এতি (eti)comes
- সঃ (saḥ)he
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
বহবো জ্ঞানতপসা পূতা মদ্ভাবমাগতাঃ ॥ 10 ॥
- বীতরাগভযক্রোধা (vītarāgabhayakrodhā)freed from attachment, fear, anger (vīta:freed from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodha:anger)
- মন্মযা (manmayā)absorbed in Me (mat:Me | mayā:absorbed in)
- মামুপাশ্রিতাঃ (māmupāśritāḥ)taking refuge in Me (mām:Me | upāśritāḥ:taking refuge)
- বহবঃ (bahavaḥ)many
- জ্ঞানতপসা (jñānatapasā)by the Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | tapasā:by the fire)
- পূতাঃ (pūtāḥ)purified
- মদ্ভাবমাগতাঃ (madbhāvamāgatāḥ)attained My Being (mat:My | bhāvam:being | āgatāḥ:attained)
মম বর্ত্মানুবর্তন্তে মনুষ্যাঃ পার্থ সর্বশঃ ॥ 11 ॥
- যে (ye)who
- যথা (yathā)in whatever way
- মাং (māṃ)Me
- প্রপদ্যন্তে (prapadyante)approach
- তান্ (tān)them
- তথৈব (tathaiva)in the same way
- ভজামি (bhajāmi)I reward
- অহম্ (aham)I
- মম (mama)My
- বর্ত্ম (vartma)path
- অনুবর্তন্তে (anuvartante)follow
- মনুষ্যাঃ (manuṣyāḥ)men
- পার্থ (pārtha)O son of Pritha
- সর্বশঃ (sarvaśaḥ)in all ways
ক্ষিপ্রং হি মানুষে লোকে সিদ্ধির্ভবতি কর্মজা ॥ 12 ॥
- কাঙ্ক্ষন্তঃ (kāṅkṣantaḥ)desiring
- কর্মণাম্ (karmaṇām)of actions
- সিদ্ধিম্ (siddhim)perfection
- যজন্ত (yajanta)sacrifice
- ইহ (iha)here
- দেবতাঃ (devatāḥ)to the gods
- ক্ষিপ্রম্ (kṣipram)quickly
- হি (hi)indeed
- মানুষে (mānuṣe)in the human
- লোকে (loke)world
- সিদ্ধিঃ (siddhiḥ)perfection
- ভবতি (bhavati)becomes
- কর্মজা (karmajā)born of actions (karma:actions | jā:born of)
তস্য কর্তারমপি মাং বিদ্ধ্যকর্তারমব্যযম্ ॥ 13 ॥
- চাতুর্বর্ণ্যং (cāturvarṇyam)fourfold caste (cātur:fourfold | varṇyam:caste)
- মযা (mayā)by me
- সৃষ্টং (sṛṣṭam)created
- গুণকর্মবিভাগশঃ (guṇakarmavibhāgaśaḥ)by qualities and actions (guṇa:qualities | karma:actions | vibhāgaśaḥ:by division)
- তস্য (tasya)of that
- কর্তারম্ (kartāram)creator
- অপি (api)even
- মাং (māṃ)me
- বিদ্ধি (viddhi)know
- অকর্তারম্ (akartāram)non-doer
- অব্যযম্ (avyayam)immutable
ইতি মাং যোঽভিজানাতি কর্মভির্ন স বধ্যতে ॥ 14 ॥
- ন (na)not
- মাম্ (mām)Me
- কর্মাণি (karmāṇi)actions
- লিম্পন্তি (limpanti)taint
- ন (na)not
- মে (me)My
- কর্মফলে (karmaphale)in the fruits of actions (karma:actions | phale:in the fruits)
- স্পৃহা (spṛhā)desire
- ইতি (iti)thus
- মাম্ (mām)Me
- যঃ (yaḥ)who
- অভিজানাতি (abhijānāti)knows
- কর্মভিঃ (karmabhiḥ)by actions
- ন (na)not
- সঃ (saḥ)he
- বধ্যতে (badhyate)is bound
কুরু কর্মৈব তস্মাত্ত্বং পূর্বৈঃ পূর্বতরং কৃতম্ ॥ 15 ॥
- এবম্ (evam)thus
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)having known
- কৃতং (kṛtam)performed
- কর্ম (karma)action
- পূর্বৈঃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- অপি (api)also
- মুমুক্ষুভিঃ (mumukṣubhiḥ)by seekers of liberation
- কুরু (kuru)perform
- কর্ম (karma)action
- এব (eva)indeed
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- ত্বং (tvaṃ)you
- পূর্বৈঃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- পূর্বতরং (pūrvataraṃ)in the olden times
- কৃতম্ (kṛtam)performed
তত্তে কর্ম প্রবক্ষ্যামি যজ্জ্ঞাত্বা মোক্ষ্যসেঽশুভাত্ ॥ 16 ॥
- কিং (kiṃ)what
- কর্ম (karma)action
- কিম্ (kim)what
- অকর্ম (akarma)inaction
- ইতি (iti)thus
- কবযঃ (kavayaḥ)poets
- অপি (api)even
- অত্র (atra)here
- মোহিতাঃ (mohitāḥ)deluded
- তত্ (tat)that
- তে (te)to you
- কর্ম (karma)action
- প্রবক্ষ্যামি (pravakṣyāmi)I shall teach
- যত্ (yat)which
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)knowing
- মোক্ষ্যসে (mokṣyase)you shall be liberated
- অশুভাত্ (aśubhāt)from evil
অকর্মণশ্চ বোদ্ধব্যং গহনা কর্মণো গতিঃ ॥ 17 ॥
- কর্মণঃ (karmaṇaḥ)of action
- হি (hi)for
- অপি (api)also
- বোদ্ধব্যম্ (boddhavyam)should be known
- বোদ্ধব্যম্ (boddhavyam)should be known
- চ (ca)and
- বিকর্মণঃ (vikarmaṇaḥ)of forbidden action
- অকর্মণঃ (akarmaṇaḥ)of inaction
- চ (ca)and
- বোদ্ধব্যম্ (boddhavyam)should be known
- গহনা (gahanā)imponderable
- কর্মণঃ (karmaṇaḥ)of action
- গতিঃ (gatiḥ)path
স বুদ্ধিমান্মনুষ্যেষু স যুক্তঃ কৃত্স্নকর্মকৃত্ ॥ 18 ॥
- কর্মণি (karmaṇi)in action
- অকর্ম (akarma)inaction
- যঃ (yaḥ)who
- পশ্যেত্ (paśyet)sees
- অকর্মণি (akarmaṇi)in inaction
- চ (ca)and
- কর্ম (karma)action
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- বুদ্ধিমান্ (buddhimān)wise
- মনুষ্যেষু (manuṣyeṣu)among men
- স (sa)he
- যুক্তঃ (yuktaḥ)united
- কৃত্স্নকর্মকৃত্ (kṛtsnakarmakṛt)performer of all actions (kṛtsna:all | karma:actions | kṛt:performer)
জ্ঞানাগ্নিদগ্ধকর্মাণং তমাহুঃ পণ্ডিতং বুধাঃ ॥ 19 ॥
- যস্য (yasya)whose
- সর্বে (sarve)all
- সমারম্ভাঃ (samārambhāḥ)undertakings
- কামসঙ্কল্পবর্জিতাঃ (kāmasaṅkalpavarjitāḥ)devoid of desires and purposes (kāma:desires | saṅkalpa:purposes | varjitāḥ:devoid of)
- জ্ঞানাগ্নিদগ্ধকর্মাণং (jñānāgnidagdhakarmāṇam)whose actions burnt by knowledge (jñāna:knowledge | agni:fire | dagdha:burnt | karmāṇam:actions)
- তম্ (tam)him
- আহুঃ (āhuḥ)call
- পণ্ডিতং (paṇḍitaṃ)sage
- বুধাঃ (budhāḥ)the wise
কর্মণ্যভিপ্রবৃত্তোঽপি নৈব কিঞ্চিত্করোতি সঃ ॥ 20 ॥
- ত্যক্ত্বা (tyaktvā)having abandoned
- কর্মফলাসঙ্গং (karmaphalāsaṅgaṃ)attachment to fruits-of-action (karma:action | phala:fruits | āsaṅgaṃ:attachment)
- নিত্যতৃপ্তঃ (nityatṛptaḥ)ever-content (nitya:ever | tṛptaḥ:content)
- নিরাশ্রযঃ (nirāśrayaḥ)depending on nothing
- কর্মণি (karmaṇi)in actions
- অভিপ্রবৃত্তঃ (abhipravṛttaḥ)engaged
- অপি (api)though
- ন (na)not
- এব (eva)indeed
- কিঞ্চিত্ (kiñcit)anything
- করোতি (karoti)does
- সঃ (saḥ)he
শারীরং কেবলং কর্ম কুর্বন্নাপ্নোতি কিল্বিষম্ ॥ 21 ॥
- নিরাশীঃ (nirāśīḥ)without hope
- যতচিত্তাত্মা (yatacittātmā)with mind and Self controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:Self)
- ত্যক্তসর্বপরিগ্রহঃ (tyaktasarvaparigrahaḥ)having abandoned all possessions (tyakta:abandoned | sarva:all | parigrahaḥ:possessions)
- শারীরম্ (śārīram)bodily
- কেবলম্ (kevalam)mere
- কর্ম (karma)action
- কুর্বন্ (kurvan)doing
- ন (na)not
- আপ্নোতি (āpnoti)incurs
- কিল্বিষম্ (kilbiṣam)sin
সমঃ সিদ্ধাবসিদ্ধৌ চ কৃত্বাপি ন নিবধ্যতে ॥ 22 ॥
- যদৃচ্ছালাভসন্তুষ্টঃ (yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ)content with what comes (yadṛcchā:what comes by chance | lābha:gain | santuṣṭaḥ:content)
- দ্বন্দ্বাতীতঃ (dvandvātītaḥ)free from dualities (dvandva:dualities | atītaḥ:gone beyond)
- বিমত্সরঃ (vimatsaraḥ)free from envy
- সমঃ (samaḥ)even-minded
- সিদ্ধৌ (siddhau)in success
- অসিদ্ধৌ (asiddhau)in failure
- চ (ca)and
- কৃত্বা (kṛtvā)having done
- অপি (api)even
- ন (na)not
- নিবধ্যতে (nibadhyate)is bound
যজ্ঞাযাচরতঃ কর্ম সমগ্রং প্রবিলীযতে ॥ 23 ॥
- গতসঙ্গস্য (gatasaṅgasya)of one devoid of attachment (gata:devoid | saṅgasya:of attachment)
- মুক্তস্য (muktasya)of the liberated
- জ্ঞানাবস্থিতচেতসঃ (jñānāvasthitacetasaḥ)whose mind is established in knowledge (jñāna:knowledge | avasthita:established | cetasaḥ:of the mind)
- যজ্ঞায (yajñāya)for the sake of sacrifice
- আচরতঃ (ācarataḥ)acting
- কর্ম (karma)actions
- সমগ্রং (samagraṃ)all
- প্রবিলীযতে (pravilīyate)are dissolved
ব্রহ্মৈব তেন গন্তব্যং ব্রহ্মকর্মসমাধিনা ॥ 24 ॥
- ব্রহ্মার্পণং (brahmārpaṇam)Brahman is the oblation (brahma:Brahman | arpaṇam:oblation)
- ব্রহ্ম (brahma)Brahman
- হবিঃ (havis)clarified butter
- ব্রহ্মাগ্নৌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- ব্রহ্মণা (brahmaṇā)by Brahman
- হুতম্ (hutam)offered
- ব্রহ্ম (brahma)Brahman
- এব (eva)indeed
- তেন (tena)by him
- গন্তব্যম্ (gantavyam)to be reached
- ব্রহ্মকর্মসমাধিনা (brahmakarmasamādhinā)by absorption in Brahman-action (brahma:Brahman | karma:action | samādhinā:by absorption)
ব্রহ্মাগ্নাবপরে যজ্ঞং যজ্ঞেনৈবোপজুহ্বতি ॥ 25 ॥
- দৈবম্ (daivam)to the gods
- এব (eva)alone
- অপরে (apare)others
- যজ্ঞং (yajñaṃ)sacrifice
- যোগিনঃ (yoginaḥ)yogis
- পর্যুপাসতে (paryupāsate)worship
- ব্রহ্মাগ্নৌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- অপরে (apare)others
- যজ্ঞং (yajñaṃ)sacrifice
- যজ্ঞেন (yajñena)by sacrifice
- এব (eva)alone
- উপজুহ্বতি (upajuhvati)offer
শব্দাদীন্বিষযানন্য ইন্দ্রিযাগ্নিষু জুহ্বতি ॥ 26 ॥
- শ্রোত্রাদীনি (śrotrādīni)hearing and other senses (śrotra:hearing | ādīni:and others)
- ইন্দ্রিযাণি (indriyāṇi)senses
- অন্যে (anye)others
- সংযমাগ্নিষু (saṃyamāgniṣu)in the fires of restraint (saṃyama:restraint | agniṣu:in the fires)
- জুহ্বতি (juhvati)offer
- শব্দাদীন্ (śabdādīn)sound and others (śabda:sound | ādīn:and others)
- বিষযান্ (viṣayān)objects of sense
- অন্য (anya)others
- ইন্দ্রিযাগ্নিষু (indriyāgniṣu)in the fires of the senses (indriya:senses | agniṣu:in the fires)
- জুহ্বতি (juhvati)offer
আত্মসংযমযোগাগ্নৌ জুহ্বতি জ্ঞানদীপিতে ॥ 27 ॥
- সর্বাণি (sarvāṇi)all
- ইন্দ্রিযকর্মাণি (indriyakarmāṇi)functions of the senses (indriya:senses | karmāṇi:functions)
- প্রাণকর্মাণি (prāṇakarmāṇi)functions of the breath (prāṇa:breath | karmāṇi:functions)
- চ (ca)and
- অপরে (apare)others
- আত্মসংযমযোগাগ্নৌ (ātmasaṃyamayogāgnau)in the fire of self-restraint yoga (ātma:self | saṃyama:restraint | yoga:yoga | agnau:in the fire)
- জুহ্বতি (juhvati)sacrifice
- জ্ঞানদীপিতে (jñānadīpite)kindled by knowledge (jñāna:knowledge | dīpite:kindled by)
স্বাধ্যাযজ্ঞানযজ্ঞাশ্চ যতযঃ সংশিতব্রতাঃ ॥ 28 ॥
- দ্রব্যযজ্ঞাঃ (dravyayajñāḥ)sacrifices of wealth (dravya:wealth | yajñāḥ:sacrifices)
- তপঃযজ্ঞাঃ (tapoyajñāḥ)sacrifices of austerity (tapaḥ:austerity | yajñāḥ:sacrifices)
- যোগযজ্ঞাঃ (yogayajñāḥ)sacrifices of yoga (yoga:yoga | yajñāḥ:sacrifices)
- তথা (tathā)thus
- অপরে (apare)others
- স্বাধ্যাযজ্ঞানযজ্ঞাঃ (svādhyāyajñānayajñāḥ)sacrifices of study and knowledge (svādhyāya:study | jñāna:knowledge | yajñāḥ:sacrifices)
- চ (ca)and
- যতযঃ (yatayaḥ)ascetics
- সংশিতব্রতাঃ (saṃśitavratāḥ)of firm vows (saṃśita:firm | vratāḥ:vows)
প্রাণাপানগতী রুদ্ধ্বা প্রাণাযামপরাযণাঃ ॥ 29 ॥
- অপানে (apāne)in the out-going breath
- জুহ্বতি (juhvati)offer
- প্রাণং (prāṇam)life breath
- প্রাণে (prāṇe)in the in-coming breath
- অপানং (apānam)out-going breath
- তথা (tathā)thus
- অপরে (apare)others
- প্রাণাপানগতী (prāṇāpānagatī)courses of breaths (prāṇa:life breath | apāna:out-going breath | gatī:courses)
- রুদ্ধ্বা (ruddhvā)restraining
- প্রাণাযামপরাযণাঃ (prāṇāyāmaparāyaṇāḥ)absorbed in breath restraint (prāṇāyāma:breath restraint | parāyaṇāḥ:absorbed in)
সর্বেঽপ্যেতে যজ্ঞবিদো যজ্ঞক্ষপিতকল্মষাঃ ॥ 30 ॥
- অপরে (apare)others
- নিযতাহারাঃ (niyatāhārāḥ)with regulated diet (niyata:regulated | āhārāḥ:diet)
- প্রাণান্ (prāṇān)vital-airs
- প্রাণেষু (prāṇeṣu)in the vital-airs
- জুহ্বতি (juhvati)offer
- সর্বে (sarve)all
- অপি (api)also
- এতে (ete)these
- যজ্ঞবিদঃ (yajñavidaḥ)knowers of sacrifice (yajña:sacrifice | vidaḥ:knowers)
- যজ্ঞক্ষপিতকল্মষাঃ (yajñakṣapitakalmaṣāḥ)sins destroyed by sacrifice (yajña:sacrifice | kṣapita:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
নাযং লোকোঽস্ত্যযজ্ঞস্য কুতোঽন্যঃ কুরুসত্তম ॥ 31 ॥
- যজ্ঞশিষ্টামৃতভুজঃ (yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ)eaters of the nectar (yajñaśiṣṭa:remnant of sacrifice | amṛta:nectar | bhujaḥ:eaters)
- যান্তি (yānti)go to
- ব্রহ্ম (brahma)Brahman
- সনাতনম্ (sanātanam)eternal
- ন (na)not
- অযম্ (ayam)this
- লোকঃ (lokaḥ)world
- অস্তি (asti)is
- অযজ্ঞস্য (ayajñasya)of the non-performer of sacrifice (a:non | yajñasya:of the sacrifice)
- কুতঃ (kutaḥ)how then
- অন্যঃ (anyaḥ)other
- কুরুসত্তম (kurusattama)O best of the Kurus (kuru:Kurus | sattama:best)
কর্মজান্বিদ্ধি তান্সর্বানেবং জ্ঞাত্বা বিমোক্ষ্যসে ॥ 32 ॥
- এবম্ (evam)thus
- বহুবিধাঃ (bahuvidhāḥ)of many kinds (bahu:many | vidhāḥ:kinds)
- যজ্ঞাঃ (yajñāḥ)sacrifices
- বিততাঃ (vitatāḥ)spread out
- ব্রহ্মণঃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- মুখে (mukhe)at the mouth
- কর্মজান্ (karmajān)born of action (karma:action | jān:born of)
- বিদ্ধি (viddhi)know
- তান্ (tān)them
- সর্বান্ (sarvān)all
- এবম্ (evam)thus
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)having known
- বিমোক্ষ্যসে (vimokṣyase)you shall be liberated
সর্বং কর্মাখিলং পার্থ জ্ঞানে পরিসমাপ্যতে ॥ 33 ॥
- শ্রেযান্ (śreyān)superior
- দ্রব্যমযাত্ (dravyamayāt)than material sacrifice (dravya:material | mayāt:than sacrifice)
- যজ্ঞাত্ (yajñāt)than sacrifice
- জ্ঞানযজ্ঞঃ (jñānayajñaḥ)knowledge-sacrifice (jñāna:knowledge | yajñaḥ:sacrifice)
- পরন্তপ (parantapa)O Parantapa
- সর্বং (sarvaṃ)all
- কর্ম (karma)actions
- অখিলং (akhilaṃ)in their entirety
- পার্থ (pārtha)O Partha
- জ্ঞানে (jñāne)in knowledge
- পরিসমাপ্যতে (parisamāpyate)culminate
উপদেক্ষ্যন্তি তে জ্ঞানং জ্ঞানিনস্তত্ত্বদর্শিনঃ ॥ 34 ॥
- তত্ (tad)that
- বিদ্ধি (viddhi)know
- প্রণিপাতেন (praṇipātena)by prostration
- পরিপ্রশ্নেন (paripraśnena)by question
- সেবযা (sevayā)by service
- উপদেক্ষ্যন্তি (upadekṣyanti)will instruct
- তে (te)you
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- জ্ঞানিনঃ (jñāninaḥ)the wise
- তত্ত্বদর্শিনঃ (tattvadarśinaḥ)who have realized the Truth (tattva:truth | darśinaḥ:seers)
যেন ভূতান্যশেষেণ দ্রক্ষ্যস্যাত্মন্যথো মযি ॥ 35 ॥
- যত্ (yat)which
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)having known
- ন (na)not
- পুনঃ (punaḥ)again
- মোহম্ (moham)delusion
- এবম্ (evam)thus
- যাস্যসি (yāsyasi)you shall go
- পাণ্ডব (pāṇḍava)O Pandava
- যেন (yena)by which
- ভূতানি (bhūtāni)beings
- অশেষেণ (aśeṣeṇa)completely
- দ্রক্ষ্যসি (drakṣyasi)you shall see
- আত্মনি (ātmani)in the Self
- অথ (atha)and
- মযি (mayi)in Me
সর্বং জ্ঞানপ্লবেনৈব বৃজিনং সন্তরিষ্যসি ॥ 36 ॥
- অপি (api)even if
- চেত্ (cet)if
- অসি (asi)you are
- পাপেভ্যঃ (pāpebhyaḥ)from sinners
- সর্বেভ্যঃ (sarvebhyaḥ)from all
- পাপকৃত্তমঃ (pāpakṛttamaḥ)most sinful (pāpa:sin | kṛttamaḥ:most doer)
- সর্বং (sarvaṃ)all
- জ্ঞানপ্লবেন (jñānaplavena)by the raft of knowledge (jñāna:knowledge | plavena:by the raft)
- এব (eva)indeed
- বৃজিনং (vṛjinaṃ)sin
- সন্তরিষ্যসি (santariṣyasi)you shall cross
জ্ঞানাগ্নিঃ সর্বকর্মাণি ভস্মসাত্কুরুতে তথা ॥ 37 ॥
- যথা (yathā)just as
- ইধাংসি (idhāṃsi)fuel
- সমিদ্ধঃ (samiddhaḥ)kindled
- অগ্নিঃ (agniḥ)fire
- ভস্মসাত্ (bhasmasāt)to ashes
- কুরুতে (kurute)reduces
- অর্জুন (arjuna)O Arjuna
- জ্ঞানাগ্নিঃ (jñānāgniḥ)Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | agniḥ:fire)
- সর্বকর্মাণি (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- ভস্মসাত্ (bhasmasāt)to ashes
- কুরুতে (kurute)reduces
- তথা (tathā)so
তত্স্বযং যোগসংসিদ্ধঃ কালেনাত্মনি বিন্দতি ॥ 38 ॥
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- জ্ঞানেন (jñānena)by knowledge
- সদৃশং (sadṛśam)like
- পবিত্রম্ (pavitram)purifier
- ইহ (iha)in this world
- বিদ্যতে (vidyate)exists
- তত্ (tat)that
- স্বযম্ (svayam)himself
- যোগসংসিদ্ধঃ (yogasaṃsiddhaḥ)perfected in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhaḥ:perfected)
- কালেন (kālena)in time
- আত্মনি (ātmani)in the self
- বিন্দতি (vindati)finds
জ্ঞানং লব্ধ্বা পরাং শান্তিমচিরেণাধিগচ্ছতি ॥ 39 ॥
- শ্রদ্ধাবান্ (śraddhāvān)full of faith
- লভতে (labhate)obtains
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- তত্পরঃ (tatparaḥ)devoted to it (tat:that | paraḥ:devoted)
- সংযতেন্দ্রিযঃ (saṃyatendriyaḥ)subdued senses (saṃyata:controlled | indriyaḥ:senses)
- জ্ঞানং (jñānam)knowledge
- লব্ধ্বা (labdhvā)having obtained
- পরাং (parām)supreme
- শান্তিম্ (śāntim)peace
- অচিরেণ (acireṇa)soon
- অধিগচ্ছতি (adhigacchati)attains
নাযং লোকোঽস্তি ন পরো ন সুখং সংশযাত্মনঃ ॥ 40 ॥
- অজ্ঞঃ (ajñaḥ)ignorant
- চ (ca)and
- অশ্রদ্দধানঃ (aśraddadhānaḥ)faithless
- চ (ca)and
- সংশযাত্মা (saṃśayātmā)doubting-self (saṃśaya:doubt | ātmā:self)
- বিনশ্যতি (vinaśyati)goes to destruction
- ন (na)not
- অযম্ (ayam)this
- লোকঃ (lokaḥ)world
- অস্তি (asti)is
- ন (na)not
- পরঃ (paraḥ)the other
- ন (na)not
- সুখম্ (sukham)happiness
- সংশযাত্মনঃ (saṃśayātmanaḥ)for the doubter (saṃśaya:doubt | ātmanaḥ:of the self)
আত্মবন্তং ন কর্মাণি নিবধ্নন্তি ধনঞ্জয ॥ 41 ॥
- যোগসংন্যস্তকর্মাণং (yogasaṃnyastakarmāṇam)renounced actions by yoga (yoga:yoga | saṃnyasta:renounced | karmāṇam:actions)
- জ্ঞানসঞ্ছিন্নসংশযম্ (jñānasañchinnasaṃśayam)doubts rent asunder by knowledge (jñāna:knowledge | sañchinna:rent asunder | saṃśayam:doubts)
- আত্মবন্তং (ātmavantaṃ)self-possessed
- ন (na)not
- কর্মাণি (karmāṇi)actions
- নিবধ্নন্তি (nibadhnanti)bind
- ধনঞ্জয (dhanañjaya)O Dhananjaya
ছিত্ত্বৈনং সংশযং যোগমাতিষ্ঠোত্তিষ্ঠ ভারত ॥ 42 ॥
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- অজ্ঞানসম্ভূতং (ajñānasambhūtam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | sambhūtam:born of)
- হৃত্স্থং (hṛtstham)residing in the heart (hṛt:heart | stham:residing in)
- জ্ঞানাসিনা (jñānāsinā)with the sword of knowledge (jñāna:knowledge | asinā:with the sword)
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)of the Self
- ছিত্ত্বা (chittvā)cutting
- এনং (enaṃ)this
- সংশযং (saṃśayaṃ)doubt
- যোগম্ (yogam)Yoga
- আতিষ্ঠ (ātiṣṭha)take refuge
- উত্তিষ্ঠ (uttiṣṭha)arise
- ভারত (bhārata)O Bharata
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে জ্ঞানকর্মসন্ন্যাসযোগো নাম চতুর্থোঽধ্যাযঃ ॥4 ॥
