ଜ୍ଞାନଯୋଗଃ
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଵିଵସ୍ଵାନ୍ମନଵେ ପ୍ରାହ ମନୁରିକ୍ଷ୍ଵାକଵେଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନ୍ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଇମମ୍ (imam)this
- ଵିଵସ୍ଵତେ (vivasvate)to Vivasvan
- ଯୋଗମ୍ (yogam)YOGA
- ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ (proktavān)taught
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଅଵ୍ଯଯମ୍ (avyayam)imperishable
- ଵିଵସ୍ଵାନ୍ (vivasvān)Vivasvan
- ମନଵେ (manave)to Manu
- ପ୍ରାହ (prāha)taught
- ମନୁଃ (manuḥ)Manu
- ଇକ୍ଷ୍ଵାକଵେ (ikṣvākave)to Ikshvaku
- ଅବ୍ରଵୀତ୍ (abravīt)said
ସ କାଲେନେହ ମହତା ଯୋଗୋ ନଷ୍ଟଃ ପରନ୍ତପ ॥ 2 ॥
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ପରମ୍ପରାପ୍ରାପ୍ତମ୍ (paramparāprāptam)handed down in succession (paramparā:succession | prāptam:obtained)
- ଇମମ୍ (imam)this
- ରାଜର୍ଷଯଃ (rājarṣayaḥ)royal sages (rāja:royal | ṛṣayaḥ:sages)
- ଵିଦୁଃ (viduḥ)knew
- ସ (sa)that
- କାଲେନ (kālena)by time
- ଇହ (iha)here
- ମହତା (mahatā)great
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ନଷ୍ଟଃ (naṣṭaḥ)lost
- ପରନ୍ତପ (parantapa)O Parantapa
ଭକ୍ତୋଽସି ମେ ସଖା ଚେତି ରହସ୍ଯଂ ହ୍ଯେତଦୁତ୍ତମମ୍ ॥ 3 ॥
- ସ (sa)that
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ମଯା (mayā)by me
- ତେ (te)to you
- ଅଦ୍ଯ (adya)today
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ପ୍ରୋକ୍ତଃ (proktaḥ)taught
- ପୁରାତନଃ (purātanaḥ)ancient
- ଭକ୍ତଃ (bhaktaḥ)devotee
- ଅସି (asi)are
- ମେ (me)my
- ସଖା (sakhā)friend
- ଚ (ca)and
- ଇତି (iti)thus
- ରହସ୍ଯମ୍ (rahasyam)secret
- ହି (hi)indeed
- ଏତତ୍ (etat)this
- ଉତ୍ତମମ୍ (uttamam)supreme
କଥମେତଦ୍ଵିଜାନୀଯାଂ ତ୍ଵମାଦୌ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନିତି ॥ 4 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଅପରଂ (aparaṃ)later
- ଭଵତଃ (bhavataḥ)your
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- ପରଂ (paraṃ)prior
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- ଵିଵସ୍ଵତଃ (vivasvataḥ)of Vivaswan (Sun)
- କଥମ୍ (katham)how
- ଏତତ୍ (etat)this
- ଵିଜାନୀଯାମ୍ (vijānīyām)am to understand
- ତ୍ଵମ୍ (tvam)you
- ଆଦୌ (ādau)in the beginning
- ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ (proktavān)taught
- ଇତି (iti)thus
ତାନ୍ଯହଂ ଵେଦ ସର୍ଵାଣି ନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ଥ ପରନ୍ତପ ॥ 5 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ବହୂନି (bahūni)many
- ମେ (me)my
- ଵ୍ଯତୀତାନି (vyatītāni)have passed
- ଜନ୍ମାନି (janmāni)births
- ତଵ (tava)your
- ଚ (ca)and
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ତାନି (tāni)those
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଵେଦ (veda)know
- ସର୍ଵାଣି (sarvāṇi)all
- ନ (na)not
- ତ୍ଵମ୍ (tvam)you
- ଵେତ୍ଥ (vettha)know
- ପରନ୍ତପ (parantapa)scorcher of foes (para:foes | tapa:scorcher)
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାମଧିଷ୍ଠାଯ ସମ୍ଭଵାମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା ॥ 6 ॥
- ଅଜଃ (ajaḥ)unborn
- ଅପି (api)although
- ସନ୍ (san)being
- ଅଵ୍ଯଯାତ୍ମା (avyayātmā)imperishable nature (avyaya:imperishable | ātmā:nature)
- ଭୂତାନାମ୍ (bhūtānām)of all beings
- ଈଶ୍ଵରଃ (īśvaraḥ)Lord
- ଅପି (api)although
- ସନ୍ (san)being
- ପ୍ରକୃତିମ୍ (prakṛtim)nature
- ସ୍ଵାମ୍ (svām)own
- ଅଧିଷ୍ଠାଯ (adhiṣṭhāya)ruling over
- ସମ୍ଭଵାମି (sambhavāmi)I take birth
- ଆତ୍ମମାଯଯା (ātma-māyayā)by My own MAYA (ātma:own | māyayā:by MAYA)
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମଧର୍ମସ୍ଯ ତଦାତ୍ମାନଂ ସୃଜାମ୍ଯହମ୍ ॥ 7 ॥
- ଯଦା (yadā)whenever
- ଯଦା (yadā)whenever
- ହି (hi)indeed
- ଧର୍ମସ୍ଯ (dharmasya)of righteousness
- ଗ୍ଲାନିଃ (glāniḥ)decay
- ଭଵତି (bhavati)occurs
- ଭାରତ (bhārata)O Bharata
- ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମ୍ (abhyutthānam)rise
- ଅଧର୍ମସ୍ଯ (adharmasya)of unrighteousness
- ତଦା (tadā)then
- ଆତ୍ମାନମ୍ (ātmānam)Myself
- ସୃଜାମି (sṛjāmi)I manifest
- ଅହମ୍ (aham)I
ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନାର୍ଥାଯ ସମ୍ଭଵାମି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ॥ 8 ॥
- ପରିତ୍ରାଣାଯ (paritrāṇāya)for the protection
- ସାଧୂନାଂ (sādhūnāṃ)of the good
- ଵିନାଶାଯ (vināśāya)for the destruction
- ଚ (ca)and
- ଦୁଷ୍କୃତାମ୍ (duṣkṛtām)of the wicked
- ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନାର୍ଥାଯ (dharmasaṃsthāpanārthāya)for the establishment of righteousness (dharma:righteousness | saṃsthāpana:establishment | arthāya:for the purpose of)
- ସମ୍ଭଵାମି (sambhavāmi)I am born
- ଯୁଗେ (yuge)in age
- ଯୁଗେ (yuge)in age
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନୈତି ମାମେତି ସୋଽର୍ଜୁନ ॥ 9 ॥
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- କର୍ମ (karma)action
- ଚ (ca)and
- ମେ (me)my
- ଦିଵ୍ଯମ୍ (divyam)divine
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଯଃ (yaḥ)who
- ଵେତ୍ତି (vetti)knows
- ତତ୍ତ୍ଵତଃ (tattvataḥ)in true light
- ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା (tyaktvā)having abandoned
- ଦେହମ୍ (deham)body
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- ନ (na)not
- ଏତି (eti)comes
- ମାମ୍ (mām)to me
- ଏତି (eti)comes
- ସଃ (saḥ)he
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
ବହଵୋ ଜ୍ଞାନତପସା ପୂତା ମଦ୍ଭାଵମାଗତାଃ ॥ 10 ॥
- ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧା (vītarāgabhayakrodhā)freed from attachment, fear, anger (vīta:freed from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodha:anger)
- ମନ୍ମଯା (manmayā)absorbed in Me (mat:Me | mayā:absorbed in)
- ମାମୁପାଶ୍ରିତାଃ (māmupāśritāḥ)taking refuge in Me (mām:Me | upāśritāḥ:taking refuge)
- ବହଵଃ (bahavaḥ)many
- ଜ୍ଞାନତପସା (jñānatapasā)by the Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | tapasā:by the fire)
- ପୂତାଃ (pūtāḥ)purified
- ମଦ୍ଭାଵମାଗତାଃ (madbhāvamāgatāḥ)attained My Being (mat:My | bhāvam:being | āgatāḥ:attained)
ମମ ଵର୍ତ୍ମାନୁଵର୍ତନ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପାର୍ଥ ସର୍ଵଶଃ ॥ 11 ॥
- ଯେ (ye)who
- ଯଥା (yathā)in whatever way
- ମାଂ (māṃ)Me
- ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ (prapadyante)approach
- ତାନ୍ (tān)them
- ତଥୈଵ (tathaiva)in the same way
- ଭଜାମି (bhajāmi)I reward
- ଅହମ୍ (aham)I
- ମମ (mama)My
- ଵର୍ତ୍ମ (vartma)path
- ଅନୁଵର୍ତନ୍ତେ (anuvartante)follow
- ମନୁଷ୍ଯାଃ (manuṣyāḥ)men
- ପାର୍ଥ (pārtha)O son of Pritha
- ସର୍ଵଶଃ (sarvaśaḥ)in all ways
କ୍ଷିପ୍ରଂ ହି ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସିଦ୍ଧିର୍ଭଵତି କର୍ମଜା ॥ 12 ॥
- କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତଃ (kāṅkṣantaḥ)desiring
- କର୍ମଣାମ୍ (karmaṇām)of actions
- ସିଦ୍ଧିମ୍ (siddhim)perfection
- ଯଜନ୍ତ (yajanta)sacrifice
- ଇହ (iha)here
- ଦେଵତାଃ (devatāḥ)to the gods
- କ୍ଷିପ୍ରମ୍ (kṣipram)quickly
- ହି (hi)indeed
- ମାନୁଷେ (mānuṣe)in the human
- ଲୋକେ (loke)world
- ସିଦ୍ଧିଃ (siddhiḥ)perfection
- ଭଵତି (bhavati)becomes
- କର୍ମଜା (karmajā)born of actions (karma:actions | jā:born of)
ତସ୍ଯ କର୍ତାରମପି ମାଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯକର୍ତାରମଵ୍ଯଯମ୍ ॥ 13 ॥
- ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଂ (cāturvarṇyam)fourfold caste (cātur:fourfold | varṇyam:caste)
- ମଯା (mayā)by me
- ସୃଷ୍ଟଂ (sṛṣṭam)created
- ଗୁଣକର୍ମଵିଭାଗଶଃ (guṇakarmavibhāgaśaḥ)by qualities and actions (guṇa:qualities | karma:actions | vibhāgaśaḥ:by division)
- ତସ୍ଯ (tasya)of that
- କର୍ତାରମ୍ (kartāram)creator
- ଅପି (api)even
- ମାଂ (māṃ)me
- ଵିଦ୍ଧି (viddhi)know
- ଅକର୍ତାରମ୍ (akartāram)non-doer
- ଅଵ୍ଯଯମ୍ (avyayam)immutable
ଇତି ମାଂ ଯୋଽଭିଜାନାତି କର୍ମଭିର୍ନ ସ ବଧ୍ଯତେ ॥ 14 ॥
- ନ (na)not
- ମାମ୍ (mām)Me
- କର୍ମାଣି (karmāṇi)actions
- ଲିମ୍ପନ୍ତି (limpanti)taint
- ନ (na)not
- ମେ (me)My
- କର୍ମଫଲେ (karmaphale)in the fruits of actions (karma:actions | phale:in the fruits)
- ସ୍ପୃହା (spṛhā)desire
- ଇତି (iti)thus
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଯଃ (yaḥ)who
- ଅଭିଜାନାତି (abhijānāti)knows
- କର୍ମଭିଃ (karmabhiḥ)by actions
- ନ (na)not
- ସଃ (saḥ)he
- ବଧ୍ଯତେ (badhyate)is bound
କୁରୁ କର୍ମୈଵ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵୈଃ ପୂର୍ଵତରଂ କୃତମ୍ ॥ 15 ॥
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଜ୍ଞାତ୍ଵା (jñātvā)having known
- କୃତଂ (kṛtam)performed
- କର୍ମ (karma)action
- ପୂର୍ଵୈଃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- ଅପି (api)also
- ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ (mumukṣubhiḥ)by seekers of liberation
- କୁରୁ (kuru)perform
- କର୍ମ (karma)action
- ଏଵ (eva)indeed
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ତ୍ଵଂ (tvaṃ)you
- ପୂର୍ଵୈଃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- ପୂର୍ଵତରଂ (pūrvataraṃ)in the olden times
- କୃତମ୍ (kṛtam)performed
ତତ୍ତେ କର୍ମ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋକ୍ଷ୍ଯସେଽଶୁଭାତ୍ ॥ 16 ॥
- କିଂ (kiṃ)what
- କର୍ମ (karma)action
- କିମ୍ (kim)what
- ଅକର୍ମ (akarma)inaction
- ଇତି (iti)thus
- କଵଯଃ (kavayaḥ)poets
- ଅପି (api)even
- ଅତ୍ର (atra)here
- ମୋହିତାଃ (mohitāḥ)deluded
- ତତ୍ (tat)that
- ତେ (te)to you
- କର୍ମ (karma)action
- ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି (pravakṣyāmi)I shall teach
- ଯତ୍ (yat)which
- ଜ୍ଞାତ୍ଵା (jñātvā)knowing
- ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ (mokṣyase)you shall be liberated
- ଅଶୁଭାତ୍ (aśubhāt)from evil
ଅକର୍ମଣଶ୍ଚ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଗହନା କର୍ମଣୋ ଗତିଃ ॥ 17 ॥
- କର୍ମଣଃ (karmaṇaḥ)of action
- ହି (hi)for
- ଅପି (api)also
- ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମ୍ (boddhavyam)should be known
- ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମ୍ (boddhavyam)should be known
- ଚ (ca)and
- ଵିକର୍ମଣଃ (vikarmaṇaḥ)of forbidden action
- ଅକର୍ମଣଃ (akarmaṇaḥ)of inaction
- ଚ (ca)and
- ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମ୍ (boddhavyam)should be known
- ଗହନା (gahanā)imponderable
- କର୍ମଣଃ (karmaṇaḥ)of action
- ଗତିଃ (gatiḥ)path
ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସ ଯୁକ୍ତଃ କୃତ୍ସ୍ନକର୍ମକୃତ୍ ॥ 18 ॥
- କର୍ମଣି (karmaṇi)in action
- ଅକର୍ମ (akarma)inaction
- ଯଃ (yaḥ)who
- ପଶ୍ଯେତ୍ (paśyet)sees
- ଅକର୍ମଣି (akarmaṇi)in inaction
- ଚ (ca)and
- କର୍ମ (karma)action
- ଯଃ (yaḥ)who
- ସ (sa)he
- ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ (buddhimān)wise
- ମନୁଷ୍ଯେଷୁ (manuṣyeṣu)among men
- ସ (sa)he
- ଯୁକ୍ତଃ (yuktaḥ)united
- କୃତ୍ସ୍ନକର୍ମକୃତ୍ (kṛtsnakarmakṛt)performer of all actions (kṛtsna:all | karma:actions | kṛt:performer)
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧକର୍ମାଣଂ ତମାହୁଃ ପଣ୍ଡିତଂ ବୁଧାଃ ॥ 19 ॥
- ଯସ୍ଯ (yasya)whose
- ସର୍ଵେ (sarve)all
- ସମାରମ୍ଭାଃ (samārambhāḥ)undertakings
- କାମସଙ୍କଲ୍ପଵର୍ଜିତାଃ (kāmasaṅkalpavarjitāḥ)devoid of desires and purposes (kāma:desires | saṅkalpa:purposes | varjitāḥ:devoid of)
- ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧକର୍ମାଣଂ (jñānāgnidagdhakarmāṇam)whose actions burnt by knowledge (jñāna:knowledge | agni:fire | dagdha:burnt | karmāṇam:actions)
- ତମ୍ (tam)him
- ଆହୁଃ (āhuḥ)call
- ପଣ୍ଡିତଂ (paṇḍitaṃ)sage
- ବୁଧାଃ (budhāḥ)the wise
କର୍ମଣ୍ଯଭିପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽପି ନୈଵ କିଞ୍ଚିତ୍କରୋତି ସଃ ॥ 20 ॥
- ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା (tyaktvā)having abandoned
- କର୍ମଫଲାସଙ୍ଗଂ (karmaphalāsaṅgaṃ)attachment to fruits-of-action (karma:action | phala:fruits | āsaṅgaṃ:attachment)
- ନିତ୍ଯତୃପ୍ତଃ (nityatṛptaḥ)ever-content (nitya:ever | tṛptaḥ:content)
- ନିରାଶ୍ରଯଃ (nirāśrayaḥ)depending on nothing
- କର୍ମଣି (karmaṇi)in actions
- ଅଭିପ୍ରଵୃତ୍ତଃ (abhipravṛttaḥ)engaged
- ଅପି (api)though
- ନ (na)not
- ଏଵ (eva)indeed
- କିଞ୍ଚିତ୍ (kiñcit)anything
- କରୋତି (karoti)does
- ସଃ (saḥ)he
ଶାରୀରଂ କେଵଲଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ନାପ୍ନୋତି କିଲ୍ବିଷମ୍ ॥ 21 ॥
- ନିରାଶୀଃ (nirāśīḥ)without hope
- ଯତଚିତ୍ତାତ୍ମା (yatacittātmā)with mind and Self controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:Self)
- ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵପରିଗ୍ରହଃ (tyaktasarvaparigrahaḥ)having abandoned all possessions (tyakta:abandoned | sarva:all | parigrahaḥ:possessions)
- ଶାରୀରମ୍ (śārīram)bodily
- କେଵଲମ୍ (kevalam)mere
- କର୍ମ (karma)action
- କୁର୍ଵନ୍ (kurvan)doing
- ନ (na)not
- ଆପ୍ନୋତି (āpnoti)incurs
- କିଲ୍ବିଷମ୍ (kilbiṣam)sin
ସମଃ ସିଦ୍ଧାଵସିଦ୍ଧୌ ଚ କୃତ୍ଵାପି ନ ନିବଧ୍ଯତେ ॥ 22 ॥
- ଯଦୃଚ୍ଛାଲାଭସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ (yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ)content with what comes (yadṛcchā:what comes by chance | lābha:gain | santuṣṭaḥ:content)
- ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାତୀତଃ (dvandvātītaḥ)free from dualities (dvandva:dualities | atītaḥ:gone beyond)
- ଵିମତ୍ସରଃ (vimatsaraḥ)free from envy
- ସମଃ (samaḥ)even-minded
- ସିଦ୍ଧୌ (siddhau)in success
- ଅସିଦ୍ଧୌ (asiddhau)in failure
- ଚ (ca)and
- କୃତ୍ଵା (kṛtvā)having done
- ଅପି (api)even
- ନ (na)not
- ନିବଧ୍ଯତେ (nibadhyate)is bound
ଯଜ୍ଞାଯାଚରତଃ କର୍ମ ସମଗ୍ରଂ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ ॥ 23 ॥
- ଗତସଙ୍ଗସ୍ଯ (gatasaṅgasya)of one devoid of attachment (gata:devoid | saṅgasya:of attachment)
- ମୁକ୍ତସ୍ଯ (muktasya)of the liberated
- ଜ୍ଞାନାଵସ୍ଥିତଚେତସଃ (jñānāvasthitacetasaḥ)whose mind is established in knowledge (jñāna:knowledge | avasthita:established | cetasaḥ:of the mind)
- ଯଜ୍ଞାଯ (yajñāya)for the sake of sacrifice
- ଆଚରତଃ (ācarataḥ)acting
- କର୍ମ (karma)actions
- ସମଗ୍ରଂ (samagraṃ)all
- ପ୍ରଵିଲୀଯତେ (pravilīyate)are dissolved
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମସମାଧିନା ॥ 24 ॥
- ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣଂ (brahmārpaṇam)Brahman is the oblation (brahma:Brahman | arpaṇam:oblation)
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ହଵିଃ (havis)clarified butter
- ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନୌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- ବ୍ରହ୍ମଣା (brahmaṇā)by Brahman
- ହୁତମ୍ (hutam)offered
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)indeed
- ତେନ (tena)by him
- ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ (gantavyam)to be reached
- ବ୍ରହ୍ମକର୍ମସମାଧିନା (brahmakarmasamādhinā)by absorption in Brahman-action (brahma:Brahman | karma:action | samādhinā:by absorption)
ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନାଵପରେ ଯଜ୍ଞଂ ଯଜ୍ଞେନୈଵୋପଜୁହ୍ଵତି ॥ 25 ॥
- ଦୈଵମ୍ (daivam)to the gods
- ଏଵ (eva)alone
- ଅପରେ (apare)others
- ଯଜ୍ଞଂ (yajñaṃ)sacrifice
- ଯୋଗିନଃ (yoginaḥ)yogis
- ପର୍ଯୁପାସତେ (paryupāsate)worship
- ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନୌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- ଅପରେ (apare)others
- ଯଜ୍ଞଂ (yajñaṃ)sacrifice
- ଯଜ୍ଞେନ (yajñena)by sacrifice
- ଏଵ (eva)alone
- ଉପଜୁହ୍ଵତି (upajuhvati)offer
ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାନନ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଗ୍ନିଷୁ ଜୁହ୍ଵତି ॥ 26 ॥
- ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି (śrotrādīni)hearing and other senses (śrotra:hearing | ādīni:and others)
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି (indriyāṇi)senses
- ଅନ୍ଯେ (anye)others
- ସଂଯମାଗ୍ନିଷୁ (saṃyamāgniṣu)in the fires of restraint (saṃyama:restraint | agniṣu:in the fires)
- ଜୁହ୍ଵତି (juhvati)offer
- ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ (śabdādīn)sound and others (śabda:sound | ādīn:and others)
- ଵିଷଯାନ୍ (viṣayān)objects of sense
- ଅନ୍ଯ (anya)others
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଗ୍ନିଷୁ (indriyāgniṣu)in the fires of the senses (indriya:senses | agniṣu:in the fires)
- ଜୁହ୍ଵତି (juhvati)offer
ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗାଗ୍ନୌ ଜୁହ୍ଵତି ଜ୍ଞାନଦୀପିତେ ॥ 27 ॥
- ସର୍ଵାଣି (sarvāṇi)all
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯକର୍ମାଣି (indriyakarmāṇi)functions of the senses (indriya:senses | karmāṇi:functions)
- ପ୍ରାଣକର୍ମାଣି (prāṇakarmāṇi)functions of the breath (prāṇa:breath | karmāṇi:functions)
- ଚ (ca)and
- ଅପରେ (apare)others
- ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗାଗ୍ନୌ (ātmasaṃyamayogāgnau)in the fire of self-restraint yoga (ātma:self | saṃyama:restraint | yoga:yoga | agnau:in the fire)
- ଜୁହ୍ଵତି (juhvati)sacrifice
- ଜ୍ଞାନଦୀପିତେ (jñānadīpite)kindled by knowledge (jñāna:knowledge | dīpite:kindled by)
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଯତଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ ॥ 28 ॥
- ଦ୍ରଵ୍ଯଯଜ୍ଞାଃ (dravyayajñāḥ)sacrifices of wealth (dravya:wealth | yajñāḥ:sacrifices)
- ତପଃଯଜ୍ଞାଃ (tapoyajñāḥ)sacrifices of austerity (tapaḥ:austerity | yajñāḥ:sacrifices)
- ଯୋଗଯଜ୍ଞାଃ (yogayajñāḥ)sacrifices of yoga (yoga:yoga | yajñāḥ:sacrifices)
- ତଥା (tathā)thus
- ଅପରେ (apare)others
- ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞାଃ (svādhyāyajñānayajñāḥ)sacrifices of study and knowledge (svādhyāya:study | jñāna:knowledge | yajñāḥ:sacrifices)
- ଚ (ca)and
- ଯତଯଃ (yatayaḥ)ascetics
- ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ (saṃśitavratāḥ)of firm vows (saṃśita:firm | vratāḥ:vows)
ପ୍ରାଣାପାନଗତୀ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣାଃ ॥ 29 ॥
- ଅପାନେ (apāne)in the out-going breath
- ଜୁହ୍ଵତି (juhvati)offer
- ପ୍ରାଣଂ (prāṇam)life breath
- ପ୍ରାଣେ (prāṇe)in the in-coming breath
- ଅପାନଂ (apānam)out-going breath
- ତଥା (tathā)thus
- ଅପରେ (apare)others
- ପ୍ରାଣାପାନଗତୀ (prāṇāpānagatī)courses of breaths (prāṇa:life breath | apāna:out-going breath | gatī:courses)
- ରୁଦ୍ଧ୍ଵା (ruddhvā)restraining
- ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣାଃ (prāṇāyāmaparāyaṇāḥ)absorbed in breath restraint (prāṇāyāma:breath restraint | parāyaṇāḥ:absorbed in)
ସର୍ଵେଽପ୍ଯେତେ ଯଜ୍ଞଵିଦୋ ଯଜ୍ଞକ୍ଷପିତକଲ୍ମଷାଃ ॥ 30 ॥
- ଅପରେ (apare)others
- ନିଯତାହାରାଃ (niyatāhārāḥ)with regulated diet (niyata:regulated | āhārāḥ:diet)
- ପ୍ରାଣାନ୍ (prāṇān)vital-airs
- ପ୍ରାଣେଷୁ (prāṇeṣu)in the vital-airs
- ଜୁହ୍ଵତି (juhvati)offer
- ସର୍ଵେ (sarve)all
- ଅପି (api)also
- ଏତେ (ete)these
- ଯଜ୍ଞଵିଦଃ (yajñavidaḥ)knowers of sacrifice (yajña:sacrifice | vidaḥ:knowers)
- ଯଜ୍ଞକ୍ଷପିତକଲ୍ମଷାଃ (yajñakṣapitakalmaṣāḥ)sins destroyed by sacrifice (yajña:sacrifice | kṣapita:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତ୍ଯଯଜ୍ଞସ୍ଯ କୁତୋଽନ୍ଯଃ କୁରୁସତ୍ତମ ॥ 31 ॥
- ଯଜ୍ଞଶିଷ୍ଟାମୃତଭୁଜଃ (yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ)eaters of the nectar (yajñaśiṣṭa:remnant of sacrifice | amṛta:nectar | bhujaḥ:eaters)
- ଯାନ୍ତି (yānti)go to
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ସନାତନମ୍ (sanātanam)eternal
- ନ (na)not
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଲୋକଃ (lokaḥ)world
- ଅସ୍ତି (asti)is
- ଅଯଜ୍ଞସ୍ଯ (ayajñasya)of the non-performer of sacrifice (a:non | yajñasya:of the sacrifice)
- କୁତଃ (kutaḥ)how then
- ଅନ୍ଯଃ (anyaḥ)other
- କୁରୁସତ୍ତମ (kurusattama)O best of the Kurus (kuru:Kurus | sattama:best)
କର୍ମଜାନ୍ଵିଦ୍ଧି ତାନ୍ସର୍ଵାନେଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ 32 ॥
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ବହୁଵିଧାଃ (bahuvidhāḥ)of many kinds (bahu:many | vidhāḥ:kinds)
- ଯଜ୍ଞାଃ (yajñāḥ)sacrifices
- ଵିତତାଃ (vitatāḥ)spread out
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- ମୁଖେ (mukhe)at the mouth
- କର୍ମଜାନ୍ (karmajān)born of action (karma:action | jān:born of)
- ଵିଦ୍ଧି (viddhi)know
- ତାନ୍ (tān)them
- ସର୍ଵାନ୍ (sarvān)all
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଜ୍ଞାତ୍ଵା (jñātvā)having known
- ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ (vimokṣyase)you shall be liberated
ସର୍ଵଂ କର୍ମାଖିଲଂ ପାର୍ଥ ଜ୍ଞାନେ ପରିସମାପ୍ଯତେ ॥ 33 ॥
- ଶ୍ରେଯାନ୍ (śreyān)superior
- ଦ୍ରଵ୍ଯମଯାତ୍ (dravyamayāt)than material sacrifice (dravya:material | mayāt:than sacrifice)
- ଯଜ୍ଞାତ୍ (yajñāt)than sacrifice
- ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଃ (jñānayajñaḥ)knowledge-sacrifice (jñāna:knowledge | yajñaḥ:sacrifice)
- ପରନ୍ତପ (parantapa)O Parantapa
- ସର୍ଵଂ (sarvaṃ)all
- କର୍ମ (karma)actions
- ଅଖିଲଂ (akhilaṃ)in their entirety
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ଜ୍ଞାନେ (jñāne)in knowledge
- ପରିସମାପ୍ଯତେ (parisamāpyate)culminate
ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନିନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ ॥ 34 ॥
- ତତ୍ (tad)that
- ଵିଦ୍ଧି (viddhi)know
- ପ୍ରଣିପାତେନ (praṇipātena)by prostration
- ପରିପ୍ରଶ୍ନେନ (paripraśnena)by question
- ସେଵଯା (sevayā)by service
- ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି (upadekṣyanti)will instruct
- ତେ (te)you
- ଜ୍ଞାନଂ (jñānam)knowledge
- ଜ୍ଞାନିନଃ (jñāninaḥ)the wise
- ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ (tattvadarśinaḥ)who have realized the Truth (tattva:truth | darśinaḥ:seers)
ଯେନ ଭୂତାନ୍ଯଶେଷେଣ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଥୋ ମଯି ॥ 35 ॥
- ଯତ୍ (yat)which
- ଜ୍ଞାତ୍ଵା (jñātvā)having known
- ନ (na)not
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ମୋହମ୍ (moham)delusion
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଯାସ୍ଯସି (yāsyasi)you shall go
- ପାଣ୍ଡଵ (pāṇḍava)O Pandava
- ଯେନ (yena)by which
- ଭୂତାନି (bhūtāni)beings
- ଅଶେଷେଣ (aśeṣeṇa)completely
- ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି (drakṣyasi)you shall see
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the Self
- ଅଥ (atha)and
- ମଯି (mayi)in Me
ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନପ୍ଲଵେନୈଵ ଵୃଜିନଂ ସନ୍ତରିଷ୍ଯସି ॥ 36 ॥
- ଅପି (api)even if
- ଚେତ୍ (cet)if
- ଅସି (asi)you are
- ପାପେଭ୍ଯଃ (pāpebhyaḥ)from sinners
- ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ (sarvebhyaḥ)from all
- ପାପକୃତ୍ତମଃ (pāpakṛttamaḥ)most sinful (pāpa:sin | kṛttamaḥ:most doer)
- ସର୍ଵଂ (sarvaṃ)all
- ଜ୍ଞାନପ୍ଲଵେନ (jñānaplavena)by the raft of knowledge (jñāna:knowledge | plavena:by the raft)
- ଏଵ (eva)indeed
- ଵୃଜିନଂ (vṛjinaṃ)sin
- ସନ୍ତରିଷ୍ଯସି (santariṣyasi)you shall cross
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଭସ୍ମସାତ୍କୁରୁତେ ତଥା ॥ 37 ॥
- ଯଥା (yathā)just as
- ଇଧାଂସି (idhāṃsi)fuel
- ସମିଦ୍ଧଃ (samiddhaḥ)kindled
- ଅଗ୍ନିଃ (agniḥ)fire
- ଭସ୍ମସାତ୍ (bhasmasāt)to ashes
- କୁରୁତେ (kurute)reduces
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)O Arjuna
- ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଃ (jñānāgniḥ)Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | agniḥ:fire)
- ସର୍ଵକର୍ମାଣି (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- ଭସ୍ମସାତ୍ (bhasmasāt)to ashes
- କୁରୁତେ (kurute)reduces
- ତଥା (tathā)so
ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧଃ କାଲେନାତ୍ମନି ଵିନ୍ଦତି ॥ 38 ॥
- ନ (na)not
- ହି (hi)indeed
- ଜ୍ଞାନେନ (jñānena)by knowledge
- ସଦୃଶଂ (sadṛśam)like
- ପଵିତ୍ରମ୍ (pavitram)purifier
- ଇହ (iha)in this world
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
- ତତ୍ (tat)that
- ସ୍ଵଯମ୍ (svayam)himself
- ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧଃ (yogasaṃsiddhaḥ)perfected in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhaḥ:perfected)
- କାଲେନ (kālena)in time
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଵିନ୍ଦତି (vindati)finds
ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପରାଂ ଶାନ୍ତିମଚିରେଣାଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 39 ॥
- ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ (śraddhāvān)full of faith
- ଲଭତେ (labhate)obtains
- ଜ୍ଞାନଂ (jñānam)knowledge
- ତତ୍ପରଃ (tatparaḥ)devoted to it (tat:that | paraḥ:devoted)
- ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ (saṃyatendriyaḥ)subdued senses (saṃyata:controlled | indriyaḥ:senses)
- ଜ୍ଞାନଂ (jñānam)knowledge
- ଲବ୍ଧ୍ଵା (labdhvā)having obtained
- ପରାଂ (parām)supreme
- ଶାନ୍ତିମ୍ (śāntim)peace
- ଅଚିରେଣ (acireṇa)soon
- ଅଧିଗଚ୍ଛତି (adhigacchati)attains
ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତି ନ ପରୋ ନ ସୁଖଂ ସଂଶଯାତ୍ମନଃ ॥ 40 ॥
- ଅଜ୍ଞଃ (ajñaḥ)ignorant
- ଚ (ca)and
- ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ (aśraddadhānaḥ)faithless
- ଚ (ca)and
- ସଂଶଯାତ୍ମା (saṃśayātmā)doubting-self (saṃśaya:doubt | ātmā:self)
- ଵିନଶ୍ଯତି (vinaśyati)goes to destruction
- ନ (na)not
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଲୋକଃ (lokaḥ)world
- ଅସ୍ତି (asti)is
- ନ (na)not
- ପରଃ (paraḥ)the other
- ନ (na)not
- ସୁଖମ୍ (sukham)happiness
- ସଂଶଯାତ୍ମନଃ (saṃśayātmanaḥ)for the doubter (saṃśaya:doubt | ātmanaḥ:of the self)
ଆତ୍ମଵନ୍ତଂ ନ କର୍ମାଣି ନିବଧ୍ନନ୍ତି ଧନଞ୍ଜଯ ॥ 41 ॥
- ଯୋଗସଂନ୍ଯସ୍ତକର୍ମାଣଂ (yogasaṃnyastakarmāṇam)renounced actions by yoga (yoga:yoga | saṃnyasta:renounced | karmāṇam:actions)
- ଜ୍ଞାନସଞ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯମ୍ (jñānasañchinnasaṃśayam)doubts rent asunder by knowledge (jñāna:knowledge | sañchinna:rent asunder | saṃśayam:doubts)
- ଆତ୍ମଵନ୍ତଂ (ātmavantaṃ)self-possessed
- ନ (na)not
- କର୍ମାଣି (karmāṇi)actions
- ନିବଧ୍ନନ୍ତି (nibadhnanti)bind
- ଧନଞ୍ଜଯ (dhanañjaya)O Dhananjaya
ଛିତ୍ତ୍ଵୈନଂ ସଂଶଯଂ ଯୋଗମାତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭାରତ ॥ 42 ॥
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ଅଜ୍ଞାନସମ୍ଭୂତଂ (ajñānasambhūtam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | sambhūtam:born of)
- ହୃତ୍ସ୍ଥଂ (hṛtstham)residing in the heart (hṛt:heart | stham:residing in)
- ଜ୍ଞାନାସିନା (jñānāsinā)with the sword of knowledge (jñāna:knowledge | asinā:with the sword)
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of the Self
- ଛିତ୍ତ୍ଵା (chittvā)cutting
- ଏନଂ (enaṃ)this
- ସଂଶଯଂ (saṃśayaṃ)doubt
- ଯୋଗମ୍ (yogam)Yoga
- ଆତିଷ୍ଠ (ātiṣṭha)take refuge
- ଉତ୍ତିଷ୍ଠ (uttiṣṭha)arise
- ଭାରତ (bhārata)O Bharata
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଜ୍ଞାନକର୍ମସନ୍ନ୍ଯାସଯୋଗୋ ନାମ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥4 ॥
