jñānayogaḥ
śrībhagavānuvāca
vivasvānmanave prāha manurikṣvākave'bravīt || 1 ||
- śrībhagavānthe Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- uvācasaid
- imamthis
- vivasvateto Vivasvan
- yogamYOGA
- proktavāntaught
- ahamI
- avyayamimperishable
- vivasvānVivasvan
- manaveto Manu
- prāhataught
- manuḥManu
- ikṣvākaveto Ikshvaku
- abravītsaid
sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa || 2 ||
- evamthus
- paramparāprāptamhanded down in succession (paramparā:succession | prāptam:obtained)
- imamthis
- rājarṣayaḥroyal sages (rāja:royal | ṛṣayaḥ:sages)
- viduḥknew
- sathat
- kālenaby time
- ihahere
- mahatāgreat
- yogaḥyoga
- naṣṭaḥlost
- parantapaO Parantapa
bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam || 3 ||
- sathat
- evaindeed
- ayamthis
- mayāby me
- teto you
- adyatoday
- yogaḥyoga
- proktaḥtaught
- purātanaḥancient
- bhaktaḥdevotee
- asiare
- memy
- sakhāfriend
- caand
- itithus
- rahasyamsecret
- hiindeed
- etatthis
- uttamamsupreme
kathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti || 4 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- aparaṃlater
- bhavataḥyour
- janmabirth
- paraṃprior
- janmabirth
- vivasvataḥof Vivaswan (Sun)
- kathamhow
- etatthis
- vijānīyāmam to understand
- tvamyou
- ādauin the beginning
- proktavāntaught
- itithus
tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha parantapa || 5 ||
- śrībhagavānuvācathe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- bahūnimany
- memy
- vyatītānihave passed
- janmānibirths
- tavayour
- caand
- arjunaArjuna
- tānithose
- ahamI
- vedaknow
- sarvāṇiall
- nanot
- tvamyou
- vetthaknow
- parantapascorcher of foes (para:foes | tapa:scorcher)
prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātmamāyayā || 6 ||
- ajaḥunborn
- apialthough
- sanbeing
- avyayātmāimperishable nature (avyaya:imperishable | ātmā:nature)
- bhūtānāmof all beings
- īśvaraḥLord
- apialthough
- sanbeing
- prakṛtimnature
- svāmown
- adhiṣṭhāyaruling over
- sambhavāmiI take birth
- ātma-māyayāby My own MAYA (ātma:own | māyayā:by MAYA)
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham || 7 ||
- yadāwhenever
- yadāwhenever
- hiindeed
- dharmasyaof righteousness
- glāniḥdecay
- bhavatioccurs
- bhārataO Bharata
- abhyutthānamrise
- adharmasyaof unrighteousness
- tadāthen
- ātmānamMyself
- sṛjāmiI manifest
- ahamI
dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge || 8 ||
- paritrāṇāyafor the protection
- sādhūnāṃof the good
- vināśāyafor the destruction
- caand
- duṣkṛtāmof the wicked
- dharmasaṃsthāpanārthāyafor the establishment of righteousness (dharma:righteousness | saṃsthāpana:establishment | arthāya:for the purpose of)
- sambhavāmiI am born
- yugein age
- yugein age
tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna || 9 ||
- janmabirth
- karmaaction
- caand
- memy
- divyamdivine
- evamthus
- yaḥwho
- vettiknows
- tattvataḥin true light
- tyaktvāhaving abandoned
- dehambody
- punaḥagain
- janmabirth
- nanot
- eticomes
- māmto me
- eticomes
- saḥhe
- arjunaArjuna
bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ || 10 ||
- vītarāgabhayakrodhāfreed from attachment, fear, anger (vīta:freed from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodha:anger)
- manmayāabsorbed in Me (mat:Me | mayā:absorbed in)
- māmupāśritāḥtaking refuge in Me (mām:Me | upāśritāḥ:taking refuge)
- bahavaḥmany
- jñānatapasāby the Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | tapasā:by the fire)
- pūtāḥpurified
- madbhāvamāgatāḥattained My Being (mat:My | bhāvam:being | āgatāḥ:attained)
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 11 ||
- yewho
- yathāin whatever way
- māṃMe
- prapadyanteapproach
- tānthem
- tathaivain the same way
- bhajāmiI reward
- ahamI
- mamaMy
- vartmapath
- anuvartantefollow
- manuṣyāḥmen
- pārthaO son of Pritha
- sarvaśaḥin all ways
kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā || 12 ||
- kāṅkṣantaḥdesiring
- karmaṇāmof actions
- siddhimperfection
- yajantasacrifice
- ihahere
- devatāḥto the gods
- kṣipramquickly
- hiindeed
- mānuṣein the human
- lokeworld
- siddhiḥperfection
- bhavatibecomes
- karmajāborn of actions (karma:actions | jā:born of)
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam || 13 ||
- cāturvarṇyamfourfold caste (cātur:fourfold | varṇyam:caste)
- mayāby me
- sṛṣṭamcreated
- guṇakarmavibhāgaśaḥby qualities and actions (guṇa:qualities | karma:actions | vibhāgaśaḥ:by division)
- tasyaof that
- kartāramcreator
- apieven
- māṃme
- viddhiknow
- akartāramnon-doer
- avyayamimmutable
iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate || 14 ||
- nanot
- māmMe
- karmāṇiactions
- limpantitaint
- nanot
- meMy
- karmaphalein the fruits of actions (karma:actions | phale:in the fruits)
- spṛhādesire
- itithus
- māmMe
- yaḥwho
- abhijānātiknows
- karmabhiḥby actions
- nanot
- saḥhe
- badhyateis bound
kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam || 15 ||
- evamthus
- jñātvāhaving known
- kṛtamperformed
- karmaaction
- pūrvaiḥby the ancients
- apialso
- mumukṣubhiḥby seekers of liberation
- kuruperform
- karmaaction
- evaindeed
- tasmāttherefore
- tvaṃyou
- pūrvaiḥby the ancients
- pūrvataraṃin the olden times
- kṛtamperformed
tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt || 16 ||
- kiṃwhat
- karmaaction
- kimwhat
- akarmainaction
- itithus
- kavayaḥpoets
- apieven
- atrahere
- mohitāḥdeluded
- tatthat
- teto you
- karmaaction
- pravakṣyāmiI shall teach
- yatwhich
- jñātvāknowing
- mokṣyaseyou shall be liberated
- aśubhātfrom evil
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ || 17 ||
- karmaṇaḥof action
- hifor
- apialso
- boddhavyamshould be known
- boddhavyamshould be known
- caand
- vikarmaṇaḥof forbidden action
- akarmaṇaḥof inaction
- caand
- boddhavyamshould be known
- gahanāimponderable
- karmaṇaḥof action
- gatiḥpath
sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt || 18 ||
- karmaṇiin action
- akarmainaction
- yaḥwho
- paśyetsees
- akarmaṇiin inaction
- caand
- karmaaction
- yaḥwho
- sahe
- buddhimānwise
- manuṣyeṣuamong men
- sahe
- yuktaḥunited
- kṛtsnakarmakṛtperformer of all actions (kṛtsna:all | karma:actions | kṛt:performer)
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ || 19 ||
- yasyawhose
- sarveall
- samārambhāḥundertakings
- kāmasaṅkalpavarjitāḥdevoid of desires and purposes (kāma:desires | saṅkalpa:purposes | varjitāḥ:devoid of)
- jñānāgnidagdhakarmāṇamwhose actions burnt by knowledge (jñāna:knowledge | agni:fire | dagdha:burnt | karmāṇam:actions)
- tamhim
- āhuḥcall
- paṇḍitaṃsage
- budhāḥthe wise
karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ || 20 ||
- tyaktvāhaving abandoned
- karmaphalāsaṅgaṃattachment to fruits-of-action (karma:action | phala:fruits | āsaṅgaṃ:attachment)
- nityatṛptaḥever-content (nitya:ever | tṛptaḥ:content)
- nirāśrayaḥdepending on nothing
- karmaṇiin actions
- abhipravṛttaḥengaged
- apithough
- nanot
- evaindeed
- kiñcitanything
- karotidoes
- saḥhe
śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam || 21 ||
- nirāśīḥwithout hope
- yatacittātmāwith mind and Self controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:Self)
- tyaktasarvaparigrahaḥhaving abandoned all possessions (tyakta:abandoned | sarva:all | parigrahaḥ:possessions)
- śārīrambodily
- kevalammere
- karmaaction
- kurvandoing
- nanot
- āpnotiincurs
- kilbiṣamsin
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate || 22 ||
- yadṛcchālābhasantuṣṭaḥcontent with what comes (yadṛcchā:what comes by chance | lābha:gain | santuṣṭaḥ:content)
- dvandvātītaḥfree from dualities (dvandva:dualities | atītaḥ:gone beyond)
- vimatsaraḥfree from envy
- samaḥeven-minded
- siddhauin success
- asiddhauin failure
- caand
- kṛtvāhaving done
- apieven
- nanot
- nibadhyateis bound
yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate || 23 ||
- gatasaṅgasyaof one devoid of attachment (gata:devoid | saṅgasya:of attachment)
- muktasyaof the liberated
- jñānāvasthitacetasaḥwhose mind is established in knowledge (jñāna:knowledge | avasthita:established | cetasaḥ:of the mind)
- yajñāyafor the sake of sacrifice
- ācarataḥacting
- karmaactions
- samagraṃall
- pravilīyateare dissolved
brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā || 24 ||
- brahmārpaṇamBrahman is the oblation (brahma:Brahman | arpaṇam:oblation)
- brahmaBrahman
- havisclarified butter
- brahmāgnauin the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- brahmaṇāby Brahman
- hutamoffered
- brahmaBrahman
- evaindeed
- tenaby him
- gantavyamto be reached
- brahmakarmasamādhināby absorption in Brahman-action (brahma:Brahman | karma:action | samādhinā:by absorption)
brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati || 25 ||
- daivamto the gods
- evaalone
- apareothers
- yajñaṃsacrifice
- yoginaḥyogis
- paryupāsateworship
- brahmāgnauin the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- apareothers
- yajñaṃsacrifice
- yajñenaby sacrifice
- evaalone
- upajuhvatioffer
śabdādīnviṣayānanya indriyāgniṣu juhvati || 26 ||
- śrotrādīnihearing and other senses (śrotra:hearing | ādīni:and others)
- indriyāṇisenses
- anyeothers
- saṃyamāgniṣuin the fires of restraint (saṃyama:restraint | agniṣu:in the fires)
- juhvatioffer
- śabdādīnsound and others (śabda:sound | ādīn:and others)
- viṣayānobjects of sense
- anyaothers
- indriyāgniṣuin the fires of the senses (indriya:senses | agniṣu:in the fires)
- juhvatioffer
ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite || 27 ||
- sarvāṇiall
- indriyakarmāṇifunctions of the senses (indriya:senses | karmāṇi:functions)
- prāṇakarmāṇifunctions of the breath (prāṇa:breath | karmāṇi:functions)
- caand
- apareothers
- ātmasaṃyamayogāgnauin the fire of self-restraint yoga (ātma:self | saṃyama:restraint | yoga:yoga | agnau:in the fire)
- juhvatisacrifice
- jñānadīpitekindled by knowledge (jñāna:knowledge | dīpite:kindled by)
svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ || 28 ||
- dravyayajñāḥsacrifices of wealth (dravya:wealth | yajñāḥ:sacrifices)
- tapoyajñāḥsacrifices of austerity (tapaḥ:austerity | yajñāḥ:sacrifices)
- yogayajñāḥsacrifices of yoga (yoga:yoga | yajñāḥ:sacrifices)
- tathāthus
- apareothers
- svādhyāyajñānayajñāḥsacrifices of study and knowledge (svādhyāya:study | jñāna:knowledge | yajñāḥ:sacrifices)
- caand
- yatayaḥascetics
- saṃśitavratāḥof firm vows (saṃśita:firm | vratāḥ:vows)
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ || 29 ||
- apānein the out-going breath
- juhvatioffer
- prāṇamlife breath
- prāṇein the in-coming breath
- apānamout-going breath
- tathāthus
- apareothers
- prāṇāpānagatīcourses of breaths (prāṇa:life breath | apāna:out-going breath | gatī:courses)
- ruddhvārestraining
- prāṇāyāmaparāyaṇāḥabsorbed in breath restraint (prāṇāyāma:breath restraint | parāyaṇāḥ:absorbed in)
sarve'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ || 30 ||
- apareothers
- niyatāhārāḥwith regulated diet (niyata:regulated | āhārāḥ:diet)
- prāṇānvital-airs
- prāṇeṣuin the vital-airs
- juhvatioffer
- sarveall
- apialso
- etethese
- yajñavidaḥknowers of sacrifice (yajña:sacrifice | vidaḥ:knowers)
- yajñakṣapitakalmaṣāḥsins destroyed by sacrifice (yajña:sacrifice | kṣapita:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
nāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama || 31 ||
- yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥeaters of the nectar (yajñaśiṣṭa:remnant of sacrifice | amṛta:nectar | bhujaḥ:eaters)
- yāntigo to
- brahmaBrahman
- sanātanameternal
- nanot
- ayamthis
- lokaḥworld
- astiis
- ayajñasyaof the non-performer of sacrifice (a:non | yajñasya:of the sacrifice)
- kutaḥhow then
- anyaḥother
- kurusattamaO best of the Kurus (kuru:Kurus | sattama:best)
karmajānviddhi tānsarvānevaṃ jñātvā vimokṣyase || 32 ||
- evamthus
- bahuvidhāḥof many kinds (bahu:many | vidhāḥ:kinds)
- yajñāḥsacrifices
- vitatāḥspread out
- brahmaṇaḥof Brahman
- mukheat the mouth
- karmajānborn of action (karma:action | jān:born of)
- viddhiknow
- tānthem
- sarvānall
- evamthus
- jñātvāhaving known
- vimokṣyaseyou shall be liberated
sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate || 33 ||
- śreyānsuperior
- dravyamayātthan material sacrifice (dravya:material | mayāt:than sacrifice)
- yajñātthan sacrifice
- jñānayajñaḥknowledge-sacrifice (jñāna:knowledge | yajñaḥ:sacrifice)
- parantapaO Parantapa
- sarvaṃall
- karmaactions
- akhilaṃin their entirety
- pārthaO Partha
- jñānein knowledge
- parisamāpyateculminate
upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ || 34 ||
- tadthat
- viddhiknow
- praṇipātenaby prostration
- paripraśnenaby question
- sevayāby service
- upadekṣyantiwill instruct
- teyou
- jñānamknowledge
- jñāninaḥthe wise
- tattvadarśinaḥwho have realized the Truth (tattva:truth | darśinaḥ:seers)
yena bhūtānyaśeṣeṇa drakṣyasyātmanyatho mayi || 35 ||
- yatwhich
- jñātvāhaving known
- nanot
- punaḥagain
- mohamdelusion
- evamthus
- yāsyasiyou shall go
- pāṇḍavaO Pandava
- yenaby which
- bhūtānibeings
- aśeṣeṇacompletely
- drakṣyasiyou shall see
- ātmaniin the Self
- athaand
- mayiin Me
sarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyasi || 36 ||
- apieven if
- cetif
- asiyou are
- pāpebhyaḥfrom sinners
- sarvebhyaḥfrom all
- pāpakṛttamaḥmost sinful (pāpa:sin | kṛttamaḥ:most doer)
- sarvaṃall
- jñānaplavenaby the raft of knowledge (jñāna:knowledge | plavena:by the raft)
- evaindeed
- vṛjinaṃsin
- santariṣyasiyou shall cross
jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurute tathā || 37 ||
- yathājust as
- idhāṃsifuel
- samiddhaḥkindled
- agniḥfire
- bhasmasātto ashes
- kurutereduces
- arjunaO Arjuna
- jñānāgniḥFire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | agniḥ:fire)
- sarvakarmāṇiall actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- bhasmasātto ashes
- kurutereduces
- tathāso
tatsvayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati || 38 ||
- nanot
- hiindeed
- jñānenaby knowledge
- sadṛśamlike
- pavitrampurifier
- ihain this world
- vidyateexists
- tatthat
- svayamhimself
- yogasaṃsiddhaḥperfected in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhaḥ:perfected)
- kālenain time
- ātmaniin the self
- vindatifinds
jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati || 39 ||
- śraddhāvānfull of faith
- labhateobtains
- jñānamknowledge
- tatparaḥdevoted to it (tat:that | paraḥ:devoted)
- saṃyatendriyaḥsubdued senses (saṃyata:controlled | indriyaḥ:senses)
- jñānamknowledge
- labdhvāhaving obtained
- parāmsupreme
- śāntimpeace
- acireṇasoon
- adhigacchatiattains
nāyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ || 40 ||
- ajñaḥignorant
- caand
- aśraddadhānaḥfaithless
- caand
- saṃśayātmādoubting-self (saṃśaya:doubt | ātmā:self)
- vinaśyatigoes to destruction
- nanot
- ayamthis
- lokaḥworld
- astiis
- nanot
- paraḥthe other
- nanot
- sukhamhappiness
- saṃśayātmanaḥfor the doubter (saṃśaya:doubt | ātmanaḥ:of the self)
ātmavantaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya || 41 ||
- yogasaṃnyastakarmāṇamrenounced actions by yoga (yoga:yoga | saṃnyasta:renounced | karmāṇam:actions)
- jñānasañchinnasaṃśayamdoubts rent asunder by knowledge (jñāna:knowledge | sañchinna:rent asunder | saṃśayam:doubts)
- ātmavantaṃself-possessed
- nanot
- karmāṇiactions
- nibadhnantibind
- dhanañjayaO Dhananjaya
chittvainaṃ saṃśayaṃ yogamātiṣṭhottiṣṭha bhārata || 42 ||
- tasmāttherefore
- ajñānasambhūtamborn of ignorance (ajñāna:ignorance | sambhūtam:born of)
- hṛtsthamresiding in the heart (hṛt:heart | stham:residing in)
- jñānāsināwith the sword of knowledge (jñāna:knowledge | asinā:with the sword)
- ātmanaḥof the Self
- chittvācutting
- enaṃthis
- saṃśayaṃdoubt
- yogamYoga
- ātiṣṭhatake refuge
- uttiṣṭhaarise
- bhārataO Bharata
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde jñānakarmasannyāsayogo nāma caturtho'dhyāyaḥ ||4 ||
