જ્ઞાનયોગઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
વિવસ્વાન્મનવે પ્રાહ મનુરિક્ષ્વાકવેઽબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
- શ્રીભગવાન્ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ઉવાચ (uvāca)said
- ઇમમ્ (imam)this
- વિવસ્વતે (vivasvate)to Vivasvan
- યોગમ્ (yogam)YOGA
- પ્રોક્તવાન્ (proktavān)taught
- અહમ્ (aham)I
- અવ્યયમ્ (avyayam)imperishable
- વિવસ્વાન્ (vivasvān)Vivasvan
- મનવે (manave)to Manu
- પ્રાહ (prāha)taught
- મનુઃ (manuḥ)Manu
- ઇક્ષ્વાકવે (ikṣvākave)to Ikshvaku
- અબ્રવીત્ (abravīt)said
સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ટઃ પરન્તપ ॥ 2 ॥
- એવમ્ (evam)thus
- પરમ્પરાપ્રાપ્તમ્ (paramparāprāptam)handed down in succession (paramparā:succession | prāptam:obtained)
- ઇમમ્ (imam)this
- રાજર્ષયઃ (rājarṣayaḥ)royal sages (rāja:royal | ṛṣayaḥ:sages)
- વિદુઃ (viduḥ)knew
- સ (sa)that
- કાલેન (kālena)by time
- ઇહ (iha)here
- મહતા (mahatā)great
- યોગઃ (yogaḥ)yoga
- નષ્ટઃ (naṣṭaḥ)lost
- પરન્તપ (parantapa)O Parantapa
ભક્તોઽસિ મે સખા ચેતિ રહસ્યં હ્યેતદુત્તમમ્ ॥ 3 ॥
- સ (sa)that
- એવ (eva)indeed
- અયમ્ (ayam)this
- મયા (mayā)by me
- તે (te)to you
- અદ્ય (adya)today
- યોગઃ (yogaḥ)yoga
- પ્રોક્તઃ (proktaḥ)taught
- પુરાતનઃ (purātanaḥ)ancient
- ભક્તઃ (bhaktaḥ)devotee
- અસિ (asi)are
- મે (me)my
- સખા (sakhā)friend
- ચ (ca)and
- ઇતિ (iti)thus
- રહસ્યમ્ (rahasyam)secret
- હિ (hi)indeed
- એતત્ (etat)this
- ઉત્તમમ્ (uttamam)supreme
કથમેતદ્વિજાનીયાં ત્વમાદૌ પ્રોક્તવાનિતિ ॥ 4 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- અપરં (aparaṃ)later
- ભવતઃ (bhavataḥ)your
- જન્મ (janma)birth
- પરં (paraṃ)prior
- જન્મ (janma)birth
- વિવસ્વતઃ (vivasvataḥ)of Vivaswan (Sun)
- કથમ્ (katham)how
- એતત્ (etat)this
- વિજાનીયામ્ (vijānīyām)am to understand
- ત્વમ્ (tvam)you
- આદૌ (ādau)in the beginning
- પ્રોક્તવાન્ (proktavān)taught
- ઇતિ (iti)thus
તાન્યહં વેદ સર્વાણિ ન ત્વં વેત્થ પરન્તપ ॥ 5 ॥
- શ્રીભગવાનુવાચ (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- બહૂનિ (bahūni)many
- મે (me)my
- વ્યતીતાનિ (vyatītāni)have passed
- જન્માનિ (janmāni)births
- તવ (tava)your
- ચ (ca)and
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- તાનિ (tāni)those
- અહમ્ (aham)I
- વેદ (veda)know
- સર્વાણિ (sarvāṇi)all
- ન (na)not
- ત્વમ્ (tvam)you
- વેત્થ (vettha)know
- પરન્તપ (parantapa)scorcher of foes (para:foes | tapa:scorcher)
પ્રકૃતિં સ્વામધિષ્ઠાય સમ્ભવામ્યાત્મમાયયા ॥ 6 ॥
- અજઃ (ajaḥ)unborn
- અપિ (api)although
- સન્ (san)being
- અવ્યયાત્મા (avyayātmā)imperishable nature (avyaya:imperishable | ātmā:nature)
- ભૂતાનામ્ (bhūtānām)of all beings
- ઈશ્વરઃ (īśvaraḥ)Lord
- અપિ (api)although
- સન્ (san)being
- પ્રકૃતિમ્ (prakṛtim)nature
- સ્વામ્ (svām)own
- અધિષ્ઠાય (adhiṣṭhāya)ruling over
- સમ્ભવામિ (sambhavāmi)I take birth
- આત્મમાયયા (ātma-māyayā)by My own MAYA (ātma:own | māyayā:by MAYA)
અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્માનં સૃજામ્યહમ્ ॥ 7 ॥
- યદા (yadā)whenever
- યદા (yadā)whenever
- હિ (hi)indeed
- ધર્મસ્ય (dharmasya)of righteousness
- ગ્લાનિઃ (glāniḥ)decay
- ભવતિ (bhavati)occurs
- ભારત (bhārata)O Bharata
- અભ્યુત્થાનમ્ (abhyutthānam)rise
- અધર્મસ્ય (adharmasya)of unrighteousness
- તદા (tadā)then
- આત્માનમ્ (ātmānam)Myself
- સૃજામિ (sṛjāmi)I manifest
- અહમ્ (aham)I
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સમ્ભવામિ યુગે યુગે ॥ 8 ॥
- પરિત્રાણાય (paritrāṇāya)for the protection
- સાધૂનાં (sādhūnāṃ)of the good
- વિનાશાય (vināśāya)for the destruction
- ચ (ca)and
- દુષ્કૃતામ્ (duṣkṛtām)of the wicked
- ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય (dharmasaṃsthāpanārthāya)for the establishment of righteousness (dharma:righteousness | saṃsthāpana:establishment | arthāya:for the purpose of)
- સમ્ભવામિ (sambhavāmi)I am born
- યુગે (yuge)in age
- યુગે (yuge)in age
ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નૈતિ મામેતિ સોઽર્જુન ॥ 9 ॥
- જન્મ (janma)birth
- કર્મ (karma)action
- ચ (ca)and
- મે (me)my
- દિવ્યમ્ (divyam)divine
- એવમ્ (evam)thus
- યઃ (yaḥ)who
- વેત્તિ (vetti)knows
- તત્ત્વતઃ (tattvataḥ)in true light
- ત્યક્ત્વા (tyaktvā)having abandoned
- દેહમ્ (deham)body
- પુનઃ (punaḥ)again
- જન્મ (janma)birth
- ન (na)not
- એતિ (eti)comes
- મામ્ (mām)to me
- એતિ (eti)comes
- સઃ (saḥ)he
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
બહવો જ્ઞાનતપસા પૂતા મદ્ભાવમાગતાઃ ॥ 10 ॥
- વીતરાગભયક્રોધા (vītarāgabhayakrodhā)freed from attachment, fear, anger (vīta:freed from | rāga:attachment | bhaya:fear | krodha:anger)
- મન્મયા (manmayā)absorbed in Me (mat:Me | mayā:absorbed in)
- મામુપાશ્રિતાઃ (māmupāśritāḥ)taking refuge in Me (mām:Me | upāśritāḥ:taking refuge)
- બહવઃ (bahavaḥ)many
- જ્ઞાનતપસા (jñānatapasā)by the Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | tapasā:by the fire)
- પૂતાઃ (pūtāḥ)purified
- મદ્ભાવમાગતાઃ (madbhāvamāgatāḥ)attained My Being (mat:My | bhāvam:being | āgatāḥ:attained)
મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ॥ 11 ॥
- યે (ye)who
- યથા (yathā)in whatever way
- માં (māṃ)Me
- પ્રપદ્યન્તે (prapadyante)approach
- તાન્ (tān)them
- તથૈવ (tathaiva)in the same way
- ભજામિ (bhajāmi)I reward
- અહમ્ (aham)I
- મમ (mama)My
- વર્ત્મ (vartma)path
- અનુવર્તન્તે (anuvartante)follow
- મનુષ્યાઃ (manuṣyāḥ)men
- પાર્થ (pārtha)O son of Pritha
- સર્વશઃ (sarvaśaḥ)in all ways
ક્ષિપ્રં હિ માનુષે લોકે સિદ્ધિર્ભવતિ કર્મજા ॥ 12 ॥
- કાઙ્ક્ષન્તઃ (kāṅkṣantaḥ)desiring
- કર્મણામ્ (karmaṇām)of actions
- સિદ્ધિમ્ (siddhim)perfection
- યજન્ત (yajanta)sacrifice
- ઇહ (iha)here
- દેવતાઃ (devatāḥ)to the gods
- ક્ષિપ્રમ્ (kṣipram)quickly
- હિ (hi)indeed
- માનુષે (mānuṣe)in the human
- લોકે (loke)world
- સિદ્ધિઃ (siddhiḥ)perfection
- ભવતિ (bhavati)becomes
- કર્મજા (karmajā)born of actions (karma:actions | jā:born of)
તસ્ય કર્તારમપિ માં વિદ્ધ્યકર્તારમવ્યયમ્ ॥ 13 ॥
- ચાતુર્વર્ણ્યં (cāturvarṇyam)fourfold caste (cātur:fourfold | varṇyam:caste)
- મયા (mayā)by me
- સૃષ્ટં (sṛṣṭam)created
- ગુણકર્મવિભાગશઃ (guṇakarmavibhāgaśaḥ)by qualities and actions (guṇa:qualities | karma:actions | vibhāgaśaḥ:by division)
- તસ્ય (tasya)of that
- કર્તારમ્ (kartāram)creator
- અપિ (api)even
- માં (māṃ)me
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- અકર્તારમ્ (akartāram)non-doer
- અવ્યયમ્ (avyayam)immutable
ઇતિ માં યોઽભિજાનાતિ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે ॥ 14 ॥
- ન (na)not
- મામ્ (mām)Me
- કર્માણિ (karmāṇi)actions
- લિમ્પન્તિ (limpanti)taint
- ન (na)not
- મે (me)My
- કર્મફલે (karmaphale)in the fruits of actions (karma:actions | phale:in the fruits)
- સ્પૃહા (spṛhā)desire
- ઇતિ (iti)thus
- મામ્ (mām)Me
- યઃ (yaḥ)who
- અભિજાનાતિ (abhijānāti)knows
- કર્મભિઃ (karmabhiḥ)by actions
- ન (na)not
- સઃ (saḥ)he
- બધ્યતે (badhyate)is bound
કુરુ કર્મૈવ તસ્માત્ત્વં પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્ ॥ 15 ॥
- એવમ્ (evam)thus
- જ્ઞાત્વા (jñātvā)having known
- કૃતં (kṛtam)performed
- કર્મ (karma)action
- પૂર્વૈઃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- અપિ (api)also
- મુમુક્ષુભિઃ (mumukṣubhiḥ)by seekers of liberation
- કુરુ (kuru)perform
- કર્મ (karma)action
- એવ (eva)indeed
- તસ્માત્ (tasmāt)therefore
- ત્વં (tvaṃ)you
- પૂર્વૈઃ (pūrvaiḥ)by the ancients
- પૂર્વતરં (pūrvataraṃ)in the olden times
- કૃતમ્ (kṛtam)performed
તત્તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્ ॥ 16 ॥
- કિં (kiṃ)what
- કર્મ (karma)action
- કિમ્ (kim)what
- અકર્મ (akarma)inaction
- ઇતિ (iti)thus
- કવયઃ (kavayaḥ)poets
- અપિ (api)even
- અત્ર (atra)here
- મોહિતાઃ (mohitāḥ)deluded
- તત્ (tat)that
- તે (te)to you
- કર્મ (karma)action
- પ્રવક્ષ્યામિ (pravakṣyāmi)I shall teach
- યત્ (yat)which
- જ્ઞાત્વા (jñātvā)knowing
- મોક્ષ્યસે (mokṣyase)you shall be liberated
- અશુભાત્ (aśubhāt)from evil
અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ ॥ 17 ॥
- કર્મણઃ (karmaṇaḥ)of action
- હિ (hi)for
- અપિ (api)also
- બોદ્ધવ્યમ્ (boddhavyam)should be known
- બોદ્ધવ્યમ્ (boddhavyam)should be known
- ચ (ca)and
- વિકર્મણઃ (vikarmaṇaḥ)of forbidden action
- અકર્મણઃ (akarmaṇaḥ)of inaction
- ચ (ca)and
- બોદ્ધવ્યમ્ (boddhavyam)should be known
- ગહના (gahanā)imponderable
- કર્મણઃ (karmaṇaḥ)of action
- ગતિઃ (gatiḥ)path
સ બુદ્ધિમાન્મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ ॥ 18 ॥
- કર્મણિ (karmaṇi)in action
- અકર્મ (akarma)inaction
- યઃ (yaḥ)who
- પશ્યેત્ (paśyet)sees
- અકર્મણિ (akarmaṇi)in inaction
- ચ (ca)and
- કર્મ (karma)action
- યઃ (yaḥ)who
- સ (sa)he
- બુદ્ધિમાન્ (buddhimān)wise
- મનુષ્યેષુ (manuṣyeṣu)among men
- સ (sa)he
- યુક્તઃ (yuktaḥ)united
- કૃત્સ્નકર્મકૃત્ (kṛtsnakarmakṛt)performer of all actions (kṛtsna:all | karma:actions | kṛt:performer)
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં તમાહુઃ પણ્ડિતં બુધાઃ ॥ 19 ॥
- યસ્ય (yasya)whose
- સર્વે (sarve)all
- સમારમ્ભાઃ (samārambhāḥ)undertakings
- કામસઙ્કલ્પવર્જિતાઃ (kāmasaṅkalpavarjitāḥ)devoid of desires and purposes (kāma:desires | saṅkalpa:purposes | varjitāḥ:devoid of)
- જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં (jñānāgnidagdhakarmāṇam)whose actions burnt by knowledge (jñāna:knowledge | agni:fire | dagdha:burnt | karmāṇam:actions)
- તમ્ (tam)him
- આહુઃ (āhuḥ)call
- પણ્ડિતં (paṇḍitaṃ)sage
- બુધાઃ (budhāḥ)the wise
કર્મણ્યભિપ્રવૃત્તોઽપિ નૈવ કિઞ્ચિત્કરોતિ સઃ ॥ 20 ॥
- ત્યક્ત્વા (tyaktvā)having abandoned
- કર્મફલાસઙ્ગં (karmaphalāsaṅgaṃ)attachment to fruits-of-action (karma:action | phala:fruits | āsaṅgaṃ:attachment)
- નિત્યતૃપ્તઃ (nityatṛptaḥ)ever-content (nitya:ever | tṛptaḥ:content)
- નિરાશ્રયઃ (nirāśrayaḥ)depending on nothing
- કર્મણિ (karmaṇi)in actions
- અભિપ્રવૃત્તઃ (abhipravṛttaḥ)engaged
- અપિ (api)though
- ન (na)not
- એવ (eva)indeed
- કિઞ્ચિત્ (kiñcit)anything
- કરોતિ (karoti)does
- સઃ (saḥ)he
શારીરં કેવલં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્ ॥ 21 ॥
- નિરાશીઃ (nirāśīḥ)without hope
- યતચિત્તાત્મા (yatacittātmā)with mind and Self controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:Self)
- ત્યક્તસર્વપરિગ્રહઃ (tyaktasarvaparigrahaḥ)having abandoned all possessions (tyakta:abandoned | sarva:all | parigrahaḥ:possessions)
- શારીરમ્ (śārīram)bodily
- કેવલમ્ (kevalam)mere
- કર્મ (karma)action
- કુર્વન્ (kurvan)doing
- ન (na)not
- આપ્નોતિ (āpnoti)incurs
- કિલ્બિષમ્ (kilbiṣam)sin
સમઃ સિદ્ધાવસિદ્ધૌ ચ કૃત્વાપિ ન નિબધ્યતે ॥ 22 ॥
- યદૃચ્છાલાભસન્તુષ્ટઃ (yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ)content with what comes (yadṛcchā:what comes by chance | lābha:gain | santuṣṭaḥ:content)
- દ્વન્દ્વાતીતઃ (dvandvātītaḥ)free from dualities (dvandva:dualities | atītaḥ:gone beyond)
- વિમત્સરઃ (vimatsaraḥ)free from envy
- સમઃ (samaḥ)even-minded
- સિદ્ધૌ (siddhau)in success
- અસિદ્ધૌ (asiddhau)in failure
- ચ (ca)and
- કૃત્વા (kṛtvā)having done
- અપિ (api)even
- ન (na)not
- નિબધ્યતે (nibadhyate)is bound
યજ્ઞાયાચરતઃ કર્મ સમગ્રં પ્રવિલીયતે ॥ 23 ॥
- ગતસઙ્ગસ્ય (gatasaṅgasya)of one devoid of attachment (gata:devoid | saṅgasya:of attachment)
- મુક્તસ્ય (muktasya)of the liberated
- જ્ઞાનાવસ્થિતચેતસઃ (jñānāvasthitacetasaḥ)whose mind is established in knowledge (jñāna:knowledge | avasthita:established | cetasaḥ:of the mind)
- યજ્ઞાય (yajñāya)for the sake of sacrifice
- આચરતઃ (ācarataḥ)acting
- કર્મ (karma)actions
- સમગ્રં (samagraṃ)all
- પ્રવિલીયતે (pravilīyate)are dissolved
બ્રહ્મૈવ તેન ગન્તવ્યં બ્રહ્મકર્મસમાધિના ॥ 24 ॥
- બ્રહ્માર્પણં (brahmārpaṇam)Brahman is the oblation (brahma:Brahman | arpaṇam:oblation)
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- હવિઃ (havis)clarified butter
- બ્રહ્માગ્નૌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- બ્રહ્મણા (brahmaṇā)by Brahman
- હુતમ્ (hutam)offered
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- એવ (eva)indeed
- તેન (tena)by him
- ગન્તવ્યમ્ (gantavyam)to be reached
- બ્રહ્મકર્મસમાધિના (brahmakarmasamādhinā)by absorption in Brahman-action (brahma:Brahman | karma:action | samādhinā:by absorption)
બ્રહ્માગ્નાવપરે યજ્ઞં યજ્ઞેનૈવોપજુહ્વતિ ॥ 25 ॥
- દૈવમ્ (daivam)to the gods
- એવ (eva)alone
- અપરે (apare)others
- યજ્ઞં (yajñaṃ)sacrifice
- યોગિનઃ (yoginaḥ)yogis
- પર્યુપાસતે (paryupāsate)worship
- બ્રહ્માગ્નૌ (brahmāgnau)in the fire of Brahman (brahma:Brahman | agnau:in the fire)
- અપરે (apare)others
- યજ્ઞં (yajñaṃ)sacrifice
- યજ્ઞેન (yajñena)by sacrifice
- એવ (eva)alone
- ઉપજુહ્વતિ (upajuhvati)offer
શબ્દાદીન્વિષયાનન્ય ઇન્દ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ ॥ 26 ॥
- શ્રોત્રાદીનિ (śrotrādīni)hearing and other senses (śrotra:hearing | ādīni:and others)
- ઇન્દ્રિયાણિ (indriyāṇi)senses
- અન્યે (anye)others
- સંયમાગ્નિષુ (saṃyamāgniṣu)in the fires of restraint (saṃyama:restraint | agniṣu:in the fires)
- જુહ્વતિ (juhvati)offer
- શબ્દાદીન્ (śabdādīn)sound and others (śabda:sound | ādīn:and others)
- વિષયાન્ (viṣayān)objects of sense
- અન્ય (anya)others
- ઇન્દ્રિયાગ્નિષુ (indriyāgniṣu)in the fires of the senses (indriya:senses | agniṣu:in the fires)
- જુહ્વતિ (juhvati)offer
આત્મસંયમયોગાગ્નૌ જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે ॥ 27 ॥
- સર્વાણિ (sarvāṇi)all
- ઇન્દ્રિયકર્માણિ (indriyakarmāṇi)functions of the senses (indriya:senses | karmāṇi:functions)
- પ્રાણકર્માણિ (prāṇakarmāṇi)functions of the breath (prāṇa:breath | karmāṇi:functions)
- ચ (ca)and
- અપરે (apare)others
- આત્મસંયમયોગાગ્નૌ (ātmasaṃyamayogāgnau)in the fire of self-restraint yoga (ātma:self | saṃyama:restraint | yoga:yoga | agnau:in the fire)
- જુહ્વતિ (juhvati)sacrifice
- જ્ઞાનદીપિતે (jñānadīpite)kindled by knowledge (jñāna:knowledge | dīpite:kindled by)
સ્વાધ્યાયજ્ઞાનયજ્ઞાશ્ચ યતયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥ 28 ॥
- દ્રવ્યયજ્ઞાઃ (dravyayajñāḥ)sacrifices of wealth (dravya:wealth | yajñāḥ:sacrifices)
- તપઃયજ્ઞાઃ (tapoyajñāḥ)sacrifices of austerity (tapaḥ:austerity | yajñāḥ:sacrifices)
- યોગયજ્ઞાઃ (yogayajñāḥ)sacrifices of yoga (yoga:yoga | yajñāḥ:sacrifices)
- તથા (tathā)thus
- અપરે (apare)others
- સ્વાધ્યાયજ્ઞાનયજ્ઞાઃ (svādhyāyajñānayajñāḥ)sacrifices of study and knowledge (svādhyāya:study | jñāna:knowledge | yajñāḥ:sacrifices)
- ચ (ca)and
- યતયઃ (yatayaḥ)ascetics
- સંશિતવ્રતાઃ (saṃśitavratāḥ)of firm vows (saṃśita:firm | vratāḥ:vows)
પ્રાણાપાનગતી રુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ ॥ 29 ॥
- અપાને (apāne)in the out-going breath
- જુહ્વતિ (juhvati)offer
- પ્રાણં (prāṇam)life breath
- પ્રાણે (prāṇe)in the in-coming breath
- અપાનં (apānam)out-going breath
- તથા (tathā)thus
- અપરે (apare)others
- પ્રાણાપાનગતી (prāṇāpānagatī)courses of breaths (prāṇa:life breath | apāna:out-going breath | gatī:courses)
- રુદ્ધ્વા (ruddhvā)restraining
- પ્રાણાયામપરાયણાઃ (prāṇāyāmaparāyaṇāḥ)absorbed in breath restraint (prāṇāyāma:breath restraint | parāyaṇāḥ:absorbed in)
સર્વેઽપ્યેતે યજ્ઞવિદો યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ ॥ 30 ॥
- અપરે (apare)others
- નિયતાહારાઃ (niyatāhārāḥ)with regulated diet (niyata:regulated | āhārāḥ:diet)
- પ્રાણાન્ (prāṇān)vital-airs
- પ્રાણેષુ (prāṇeṣu)in the vital-airs
- જુહ્વતિ (juhvati)offer
- સર્વે (sarve)all
- અપિ (api)also
- એતે (ete)these
- યજ્ઞવિદઃ (yajñavidaḥ)knowers of sacrifice (yajña:sacrifice | vidaḥ:knowers)
- યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ (yajñakṣapitakalmaṣāḥ)sins destroyed by sacrifice (yajña:sacrifice | kṣapita:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
નાયં લોકોઽસ્ત્યયજ્ઞસ્ય કુતોઽન્યઃ કુરુસત્તમ ॥ 31 ॥
- યજ્ઞશિષ્ટામૃતભુજઃ (yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ)eaters of the nectar (yajñaśiṣṭa:remnant of sacrifice | amṛta:nectar | bhujaḥ:eaters)
- યાન્તિ (yānti)go to
- બ્રહ્મ (brahma)Brahman
- સનાતનમ્ (sanātanam)eternal
- ન (na)not
- અયમ્ (ayam)this
- લોકઃ (lokaḥ)world
- અસ્તિ (asti)is
- અયજ્ઞસ્ય (ayajñasya)of the non-performer of sacrifice (a:non | yajñasya:of the sacrifice)
- કુતઃ (kutaḥ)how then
- અન્યઃ (anyaḥ)other
- કુરુસત્તમ (kurusattama)O best of the Kurus (kuru:Kurus | sattama:best)
કર્મજાન્વિદ્ધિ તાન્સર્વાનેવં જ્ઞાત્વા વિમોક્ષ્યસે ॥ 32 ॥
- એવમ્ (evam)thus
- બહુવિધાઃ (bahuvidhāḥ)of many kinds (bahu:many | vidhāḥ:kinds)
- યજ્ઞાઃ (yajñāḥ)sacrifices
- વિતતાઃ (vitatāḥ)spread out
- બ્રહ્મણઃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- મુખે (mukhe)at the mouth
- કર્મજાન્ (karmajān)born of action (karma:action | jān:born of)
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- તાન્ (tān)them
- સર્વાન્ (sarvān)all
- એવમ્ (evam)thus
- જ્ઞાત્વા (jñātvā)having known
- વિમોક્ષ્યસે (vimokṣyase)you shall be liberated
સર્વં કર્માખિલં પાર્થ જ્ઞાને પરિસમાપ્યતે ॥ 33 ॥
- શ્રેયાન્ (śreyān)superior
- દ્રવ્યમયાત્ (dravyamayāt)than material sacrifice (dravya:material | mayāt:than sacrifice)
- યજ્ઞાત્ (yajñāt)than sacrifice
- જ્ઞાનયજ્ઞઃ (jñānayajñaḥ)knowledge-sacrifice (jñāna:knowledge | yajñaḥ:sacrifice)
- પરન્તપ (parantapa)O Parantapa
- સર્વં (sarvaṃ)all
- કર્મ (karma)actions
- અખિલં (akhilaṃ)in their entirety
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- જ્ઞાને (jñāne)in knowledge
- પરિસમાપ્યતે (parisamāpyate)culminate
ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનસ્તત્ત્વદર્શિનઃ ॥ 34 ॥
- તત્ (tad)that
- વિદ્ધિ (viddhi)know
- પ્રણિપાતેન (praṇipātena)by prostration
- પરિપ્રશ્નેન (paripraśnena)by question
- સેવયા (sevayā)by service
- ઉપદેક્ષ્યન્તિ (upadekṣyanti)will instruct
- તે (te)you
- જ્ઞાનં (jñānam)knowledge
- જ્ઞાનિનઃ (jñāninaḥ)the wise
- તત્ત્વદર્શિનઃ (tattvadarśinaḥ)who have realized the Truth (tattva:truth | darśinaḥ:seers)
યેન ભૂતાન્યશેષેણ દ્રક્ષ્યસ્યાત્મન્યથો મયિ ॥ 35 ॥
- યત્ (yat)which
- જ્ઞાત્વા (jñātvā)having known
- ન (na)not
- પુનઃ (punaḥ)again
- મોહમ્ (moham)delusion
- એવમ્ (evam)thus
- યાસ્યસિ (yāsyasi)you shall go
- પાણ્ડવ (pāṇḍava)O Pandava
- યેન (yena)by which
- ભૂતાનિ (bhūtāni)beings
- અશેષેણ (aśeṣeṇa)completely
- દ્રક્ષ્યસિ (drakṣyasi)you shall see
- આત્મનિ (ātmani)in the Self
- અથ (atha)and
- મયિ (mayi)in Me
સર્વં જ્ઞાનપ્લવેનૈવ વૃજિનં સન્તરિષ્યસિ ॥ 36 ॥
- અપિ (api)even if
- ચેત્ (cet)if
- અસિ (asi)you are
- પાપેભ્યઃ (pāpebhyaḥ)from sinners
- સર્વેભ્યઃ (sarvebhyaḥ)from all
- પાપકૃત્તમઃ (pāpakṛttamaḥ)most sinful (pāpa:sin | kṛttamaḥ:most doer)
- સર્વં (sarvaṃ)all
- જ્ઞાનપ્લવેન (jñānaplavena)by the raft of knowledge (jñāna:knowledge | plavena:by the raft)
- એવ (eva)indeed
- વૃજિનં (vṛjinaṃ)sin
- સન્તરિષ્યસિ (santariṣyasi)you shall cross
જ્ઞાનાગ્નિઃ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્કુરુતે તથા ॥ 37 ॥
- યથા (yathā)just as
- ઇધાંસિ (idhāṃsi)fuel
- સમિદ્ધઃ (samiddhaḥ)kindled
- અગ્નિઃ (agniḥ)fire
- ભસ્મસાત્ (bhasmasāt)to ashes
- કુરુતે (kurute)reduces
- અર્જુન (arjuna)O Arjuna
- જ્ઞાનાગ્નિઃ (jñānāgniḥ)Fire-of-Knowledge (jñāna:knowledge | agniḥ:fire)
- સર્વકર્માણિ (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- ભસ્મસાત્ (bhasmasāt)to ashes
- કુરુતે (kurute)reduces
- તથા (tathā)so
તત્સ્વયં યોગસંસિદ્ધઃ કાલેનાત્મનિ વિન્દતિ ॥ 38 ॥
- ન (na)not
- હિ (hi)indeed
- જ્ઞાનેન (jñānena)by knowledge
- સદૃશં (sadṛśam)like
- પવિત્રમ્ (pavitram)purifier
- ઇહ (iha)in this world
- વિદ્યતે (vidyate)exists
- તત્ (tat)that
- સ્વયમ્ (svayam)himself
- યોગસંસિદ્ધઃ (yogasaṃsiddhaḥ)perfected in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhaḥ:perfected)
- કાલેન (kālena)in time
- આત્મનિ (ātmani)in the self
- વિન્દતિ (vindati)finds
જ્ઞાનં લબ્ધ્વા પરાં શાન્તિમચિરેણાધિગચ્છતિ ॥ 39 ॥
- શ્રદ્ધાવાન્ (śraddhāvān)full of faith
- લભતે (labhate)obtains
- જ્ઞાનં (jñānam)knowledge
- તત્પરઃ (tatparaḥ)devoted to it (tat:that | paraḥ:devoted)
- સંયતેન્દ્રિયઃ (saṃyatendriyaḥ)subdued senses (saṃyata:controlled | indriyaḥ:senses)
- જ્ઞાનં (jñānam)knowledge
- લબ્ધ્વા (labdhvā)having obtained
- પરાં (parām)supreme
- શાન્તિમ્ (śāntim)peace
- અચિરેણ (acireṇa)soon
- અધિગચ્છતિ (adhigacchati)attains
નાયં લોકોઽસ્તિ ન પરો ન સુખં સંશયાત્મનઃ ॥ 40 ॥
- અજ્ઞઃ (ajñaḥ)ignorant
- ચ (ca)and
- અશ્રદ્દધાનઃ (aśraddadhānaḥ)faithless
- ચ (ca)and
- સંશયાત્મા (saṃśayātmā)doubting-self (saṃśaya:doubt | ātmā:self)
- વિનશ્યતિ (vinaśyati)goes to destruction
- ન (na)not
- અયમ્ (ayam)this
- લોકઃ (lokaḥ)world
- અસ્તિ (asti)is
- ન (na)not
- પરઃ (paraḥ)the other
- ન (na)not
- સુખમ્ (sukham)happiness
- સંશયાત્મનઃ (saṃśayātmanaḥ)for the doubter (saṃśaya:doubt | ātmanaḥ:of the self)
આત્મવન્તં ન કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનઞ્જય ॥ 41 ॥
- યોગસંન્યસ્તકર્માણં (yogasaṃnyastakarmāṇam)renounced actions by yoga (yoga:yoga | saṃnyasta:renounced | karmāṇam:actions)
- જ્ઞાનસઞ્છિન્નસંશયમ્ (jñānasañchinnasaṃśayam)doubts rent asunder by knowledge (jñāna:knowledge | sañchinna:rent asunder | saṃśayam:doubts)
- આત્મવન્તં (ātmavantaṃ)self-possessed
- ન (na)not
- કર્માણિ (karmāṇi)actions
- નિબધ્નન્તિ (nibadhnanti)bind
- ધનઞ્જય (dhanañjaya)O Dhananjaya
છિત્ત્વૈનં સંશયં યોગમાતિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભારત ॥ 42 ॥
- તસ્માત્ (tasmāt)therefore
- અજ્ઞાનસમ્ભૂતં (ajñānasambhūtam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | sambhūtam:born of)
- હૃત્સ્થં (hṛtstham)residing in the heart (hṛt:heart | stham:residing in)
- જ્ઞાનાસિના (jñānāsinā)with the sword of knowledge (jñāna:knowledge | asinā:with the sword)
- આત્મનઃ (ātmanaḥ)of the Self
- છિત્ત્વા (chittvā)cutting
- એનં (enaṃ)this
- સંશયં (saṃśayaṃ)doubt
- યોગમ્ (yogam)Yoga
- આતિષ્ઠ (ātiṣṭha)take refuge
- ઉત્તિષ્ઠ (uttiṣṭha)arise
- ભારત (bhārata)O Bharata
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે જ્ઞાનકર્મસન્ન્યાસયોગો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ॥4 ॥
