oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ |
ātmasaṃyamayogaḥ
śrībhagavānuvāca
ātmasaṃyamayogaḥ
śrībhagavānuvāca
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ || 1 ||
sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ || 1 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- anāśritaḥwithout depending
- karmaphalaṃfruits of actions (karma:actions | phalaṃ:fruits)
- kāryaṃduty
- karmaaction
- karotiperforms
- yaḥwho
- sahe
- saṃnyāsīrenunciant
- caand
- yogīyogi
- caand
- nanot
- niragniḥwithout fire
- nanot
- caand
- akriyaḥwithout action
yaṃ sannyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hyasannyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana || 2 ||
na hyasannyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana || 2 ||
- yaṃwhich
- saṃnyāsamrenunciation
- itithus
- prāhuḥthey call
- yogamyoga
- taṃthat
- viddhiknow
- pāṇḍavaO Pandava
- nanot
- hiindeed
- asaṃnyastasaṅkalpaḥone not renouncing thoughts (asaṃnyasta:not renouncing | saṅkalpaḥ:thoughts)
- yogīyogi
- bhavatibecomes
- kaścanaanyone
ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate || 3 ||
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate || 3 ||
- ārurukṣoḥof one desiring to ascend (ā:towards | rurukṣoḥ:desiring to ascend)
- muneḥof the sage
- yogamyoga
- karmaaction
- kāraṇammeans
- ucyateis said
- yogārūḍhasyaof one established in yoga (yoga:yoga | ārūḍhasya:of one established)
- tasyaof that
- evaindeed
- śamaḥinaction
- kāraṇammeans
- ucyateis said
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |
sarvasaṅkalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate || 4 ||
sarvasaṅkalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate || 4 ||
- yadāwhen
- hiindeed
- nanot
- indriyārtheṣuin sense-objects (indriya:senses | artheṣu:in objects)
- nanot
- karmasuin actions
- anuṣajjateattached
- sarvasaṅkalpasaṃnyāsīrenouncer of all thoughts (sarva:all | saṅkalpa:thoughts | saṃnyāsī:renouncer)
- yogārūḍhaḥattained to yoga (yoga:yoga | ārūḍhaḥ:attained)
- tadāthen
- ucyateis said
uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet |
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ || 5 ||
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ || 5 ||
- uddharetshould lift
- ātmanāby oneself
- ātmānamself
- nanot
- ātmānamself
- avasādayetshould degrade
- ātmāself
- evaindeed
- hifor
- ātmanaḥof oneself
- bandhuḥfriend
- ātmāself
- evaindeed
- ripuḥenemy
- ātmanaḥof oneself
bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat || 6 ||
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat || 6 ||
- bandhuḥfriend
- ātmāSelf
- ātmanaḥof the self
- tasyaof him
- yenaby whom
- ātmāSelf
- evaindeed
- ātmanāby the self
- jitaḥconquered
- anātmanaḥof the unconquered self (an:not | ātmanaḥ:of the self)
- tubut
- śatrutvein the position of an enemy (śatru:enemy | tve:in the position of)
- vartetastands
- ātmāSelf
- evaindeed
- śatruvatlike an enemy (śatru:enemy | vat:like)
jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ || 7 ||
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ || 7 ||
- jitātmanaḥof the self-controlled (jita:conquered | ātmanaḥ:of the self)
- praśāntasyaof the peaceful
- paramātmāSupreme Self (parama:supreme | ātmā:self)
- samāhitaḥbalanced
- śītoṣṇasukhaduḥkheṣuin cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- tathāas also
- mānāpamānayoḥin honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ || 8 ||
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ || 8 ||
- jñānavijñānatṛptātmāsatisfied with knowledge and wisdom (jñāna:knowledge | vijñāna:wisdom | tṛpta:satisfied | ātmā:self)
- kūṭasthaḥunshaken
- vijitendriyaḥconquered the senses (vijita:conquered | indriyaḥ:senses)
- yuktaḥharmonised
- itithus
- ucyateis said
- yogīyogi
- samaloṣṭāśmakāñcanaḥsame to earth, stone, gold (sama:same | loṣṭa:earth | aśma:stone | kāñcanaḥ:gold)
suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate || 9 ||
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate || 9 ||
- suhṛtgood-hearted
- mitrafriends
- arienemies
- udāsīnaindifferent
- madhyasthaneutral
- dveṣyahateful
- bandhuṣuamong relatives
- sādhuṣuamong the righteous
- apieven
- caand
- pāpeṣuamong the unrighteous
- samabuddhiḥsame-minded (sama:same | buddhiḥ:mind)
- viśiṣyateexcels
yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ || 10 ||
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ || 10 ||
- yogīyogi
- yuñjītashould unite
- satatamconstantly
- ātmānamthe mind
- rahasiin solitude
- sthitaḥremaining
- ekākīalone
- yatacittātmāwith mind and body controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:self/body)
- nirāśīraparigrahaḥfree from hope and greed (nirāśīḥ:free from hope | aparigrahaḥ:free from greed)
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram || 11 ||
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram || 11 ||
- śucauin a clean
- deśeplace
- pratiṣṭhāpyahaving established
- sthiramfirm
- āsanamseat
- ātmanaḥof his own
- nanot
- atyucchritamtoo high
- nanot
- atinīcamtoo low
- cailacloth
- ajinaskin
- kuśaKUSHA-grass
- uttaramone over the other
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyāḥ |
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye || 12 ||
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye || 12 ||
- tatrathere
- ekāgramone-pointed
- manaḥmind
- kṛtvāhaving made
- yatacittendriyakriyaḥwith mind and senses controlled (yata:controlled | citta:mind | indriya:senses | kriyaḥ:actions)
- upaviśyaseated
- āsaneon the seat
- yuñjyātlet him practise
- yogamYOGA
- ātmaviśuddhayefor purification of the self (ātma:self | viśuddhaye:for purification)
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan || 13 ||
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan || 13 ||
- samaṃequally
- kāyaśirogrīvaṃbody, head, and neck (kāya:body | śiraḥ:head | grīvaṃ:neck)
- dhārayanholding
- acalamstill
- sthiraḥfirm
- samprekṣyagazing
- nāsikāgramtip of the nose (nāsikā:nose | agram:tip)
- svaṃown
- diśaḥdirections
- caand
- anavalokayannot looking around
praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ || 14 ||
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ || 14 ||
- praśāntātmāserene-minded (praśānta:serene | ātmā:mind)
- vigatabhīḥfearless (vigata:gone away | bhīḥ:fear)
- brahmacārivratein the vow of celibacy (brahmacāri:celibate | vrate:in the vow)
- sthitaḥfirm
- manaḥmind
- saṃyamyahaving controlled
- maccittaḥthinking on Me (mat:Me | cittaḥ:thinking)
- yuktaḥbalanced
- āsītalet him sit
- matparaḥhaving Me as the Supreme Goal (mat:Me | paraḥ:supreme goal)
yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati || 15 ||
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati || 15 ||
- yuñjanengaging
- evamthus
- sadāalways
- ātmānamthe self
- yogīthe yogi
- niyatamānasaḥwith controlled mind (niyata:controlled | mānasaḥ:mind)
- śāntimpeace
- nirvāṇaparamāmsupreme liberation (nirvāṇa:liberation | paramām:supreme)
- matsaṃsthāmabiding in Me (mat:in Me | saṃsthām:abiding)
- adhigacchatiattains
nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna || 16 ||
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna || 16 ||
- nanot
- atyaśnataḥof one who eats excessively (ati:excessively | aśnataḥ:of one who eats)
- tubut
- yogaḥyoga
- astiis
- nanot
- caand
- ekāntamcompletely
- anaśnataḥof one who does not eat (an:not | aśnataḥ:of one who eats)
- nanot
- caand
- atiexcessively
- svapnaśīlasyaof one who sleeps excessively (svapna:sleep | śīlasya:of one who has the habit)
- jāgrataḥof one who is awake
- nanot
- evaindeed
- caand
- arjunaO Arjuna
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā || 17 ||
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā || 17 ||
- yuktāhāravihārasyaof moderate eating and recreation (yukta:moderate | āhāra:eating | vihāra:recreation | asya:of)
- yuktaceṣṭasyaof moderate exertion (yukta:moderate | ceṣṭa:exertion | asya:of)
- karmasuin actions
- yuktasvapnāvabodhasyaof moderate sleep and wakefulness (yukta:moderate | svapna:sleep | avabodha:wakefulness | asya:of)
- yogaḥYoga
- bhavatibecomes
- duḥkhahādestroyer of pain (duḥkha:pain | hā:destroyer)
yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate |
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā || 18 ||
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā || 18 ||
- yadāwhen
- viniyatamperfectly controlled
- cittammind
- ātmaniin the Self
- evaonly
- avatiṣṭhaterests
- niḥspṛhaḥfree from longing
- sarvakāmebhyaḥfor all desires (sarva:all | kāmebhyaḥ:for desires)
- yuktaḥunited
- itithus
- ucyateis said
- tadāthen
yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ || 19 ||
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ || 19 ||
- yathājust as
- dīpaḥlamp
- nivātasthaḥplaced in windless place (nivāta:windless | sthaḥ:placed)
- nanot
- iṅgateflickers
- sāthat
- upamāsimile
- smṛtāis considered
- yoginaḥof the yogi
- yatacittasyaof controlled mind (yata:controlled | cittasya:of mind)
- yuñjataḥpracticing
- yogamyoga
- ātmanaḥof the self
yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati || 20 ||
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati || 20 ||
- yatrawhere
- uparamateceases
- cittaṃmind
- niruddhaṃrestrained
- yogasevayāby the practice of yoga (yoga:yoga | sevayā:by the practice)
- yatrawhere
- caand
- evaindeed
- ātmanāby the self
- ātmānamthe self
- paśyanseeing
- ātmaniin the self
- tuṣyatiis satisfied
sukhamātyantikaṃ yattadbuddhigrāhyamatīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ || 21 ||
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ || 21 ||
- sukhamhappiness
- ātyantikameternal
- yatwhich
- tadthat
- buddhigrāhyamgrasped by intellect (buddhi:intellect | grāhyam:grasped)
- atīndriyambeyond senses (ati:beyond | indriyam:senses)
- vettiknows
- yatrawhere
- nanot
- caand
- evaindeed
- ayamthis
- sthitaḥestablished
- calatimoves
- tattvataḥfrom reality (tattva:reality | taḥ:from)
yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate || 22 ||
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate || 22 ||
- yaṃwhich
- labdhvāhaving obtained
- caand
- aparaṃother
- lābhaṃgain
- manyatethinks
- nanot
- adhikaṃsuperior
- tataḥthan that
- yasminwherein
- sthitaḥestablished
- nanot
- duḥkhenaby sorrow
- guruṇāheavy
- apieven
- vicālyateis moved
taṃ vidyādduḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasañjñitam |
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā || 23 ||
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā || 23 ||
- taṃthat
- vidyādshould be known
- duḥkhasaṃyogaviyogaṃseverance from union-with-pain (duḥkha:pain | saṃyoga:union | viyogaṃ:severance)
- yogasaṃjñitamknown as yoga (yoga:yoga | saṃjñitam:known as)
- sathat
- niścayenawith determination
- yoktavyaḥshould be practiced
- yogaḥyoga
- anirviṇṇacetasāwith undespairing mind (anirviṇṇa:undespairing | cetasā:with mind)
saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ || 24 ||
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ || 24 ||
- saṅkalpaprabhavānborn of resolve (saṅkalpa:resolve | prabhavān:born of)
- kāmāndesires
- tyaktvāabandoning
- sarvānall
- aśeṣataḥwithout reserve
- manasāby the mind
- evaindeed
- indriyagrāmamgroup of senses (indriya:senses | grāmam:group)
- viniyamyarestraining
- samantataḥfrom all sides
śanaiḥ śanairuparamedbuddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet || 25 ||
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet || 25 ||
- śanaiḥgradually
- śanaiḥslowly
- uparametlet him attain quietude
- buddhyāby intellect
- dhṛtigṛhītayāheld firm (dhṛti:firmness | gṛhītayā:held by)
- ātmasaṃsthamestablished in the Self (ātma:Self | saṃstham:established in)
- manaḥmind
- kṛtvāhaving made
- nanot
- kiñcitanything
- apieven
- cintayetlet him think
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram |
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet || 26 ||
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet || 26 ||
- yataḥfrom whatever
- yataḥfrom whatever
- niścaratiwanders away
- manaḥmind
- cañcalamrestless
- asthiramunsteady
- tataḥfrom that
- tataḥfrom that
- niyamyarestraining
- etatthis
- ātmaniin the Self
- evaalone
- vaśamcontrol
- nayetshould bring
praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam || 27 ||
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam || 27 ||
- praśāntamanasaṃwith peaceful mind (praśānta:peaceful | manasaṃ:mind)
- hiindeed
- enaṃthis
- yoginaṃyogi
- sukhambliss
- uttamamsupreme
- upaiticomes
- śāntarajasaṃwhose passion is quietened (śānta:quietened | rajasaṃ:passion)
- brahmabhūtambecome Brahman (brahma:Brahman | bhūtam:become)
- akalmaṣamfree from sin
yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute || 28 ||
sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute || 28 ||
- yuñjanengaging
- evamthus
- sadāalways
- ātmānamthe self
- yogīthe yogi
- vigatakalmaṣaḥfreed from sins (vigata:freed from | kalmaṣaḥ:sins)
- sukhenaeasily
- brahmasaṃsparśamBrahman-contact (brahma:Brahman | saṃsparśam:contact)
- atyantaminfinite
- sukhambliss
- aśnuteenjoys
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ || 29 ||
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ || 29 ||
- sarvabhūtasthamātmānamSelf abiding in all beings (sarva:all | bhūta:beings | stham:abiding | ātmānam:Self)
- sarvabhūtāniall beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- caand
- ātmaniin the Self
- īkṣatesees
- yogayuktātmāmind harmonised by YOGA (yoga:YOGA | yukta:harmonised | ātmā:mind)
- sarvatraeverywhere
- samadarśanaḥseeing the same (sama:same | darśanaḥ:seeing)
yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 30 ||
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 30 ||
- yaḥwho
- māmme
- paśyatisees
- sarvatraeverywhere
- sarvameverything
- caand
- mayiin me
- paśyatisees
- tasyahis
- ahamI
- nanot
- praṇaśyāmiperish
- saḥhe
- caand
- mefrom me
- nanot
- praṇaśyatiperishes
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ |
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate || 31 ||
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate || 31 ||
- sarvabhūtasthitampresent in all beings (sarva:all | bhūta:beings | sthitam:present)
- yaḥwho
- māmme
- bhajatiworships
- ekatvamunity
- āsthitaḥestablished
- sarvathāin all ways
- vartamānaḥliving
- apieven
- saḥhe
- yogīyogi
- mayiin me
- vartateabides
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna |
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ || 32 ||
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ || 32 ||
- ātmaupamyenaby the likeness of the Self (ātma:Self | aupamyena:by the likeness)
- sarvatraeverywhere
- samaṃequality
- paśyatisees
- yaḥwho
- arjunaO Arjuna
- sukhaṃpleasure
- vāor
- yadiif
- vāor
- duḥkhaṃpain
- sahe
- yogīYogi
- paramaḥhighest
- mataḥregarded
arjuna uvāca
yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām || 33 ||
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām || 33 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- yaḥwhich
- ayamthis
- yogaḥyoga
- tvayāby you
- proktaḥtaught
- sāmyenawith equanimity
- madhusūdanaO slayer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:slayer)
- etasyaof this
- ahamI
- nanot
- paśyāmisee
- cañcalatvātdue to restlessness
- sthitiṃcontinuity
- sthirāmenduring
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham |
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram || 34 ||
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram || 34 ||
- cañcalamrestless
- hiindeed
- manaḥmind
- kṛṣṇaO Krishna
- pramāthiturbulent
- balavatstrong
- dṛḍhamunyielding
- tasyaits
- ahamI
- nigrahamcontrol
- manyeconsider
- vāyoḥof the wind
- ivalike
- suduṣkaramvery difficult
śrībhagavānuvāca
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam |
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate || 35 ||
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate || 35 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- asaṃśayaṃundoubtedly
- mahābāhoO mighty-armed one (mahā:great | bāho:armed one)
- manaḥmind
- durnigrahamdifficult to control (dus:difficult | nigraham:to control)
- calamrestless
- abhyāsenaby practice
- tubut
- kaunteyaO Son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- vairāgyeṇaby dispassion
- caand
- gṛhyateit is restrained
asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ |
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ || 36 ||
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ || 36 ||
- asaṃyatātmanāby uncontrolled self (asaṃyata:uncontrolled | ātmanā:by self)
- yogaḥyoga
- duṣprāpaḥhard to attain
- itithus
- memy
- matiḥopinion
- vaśyātmanāby controlled self (vaśya:controlled | ātmanā:by self)
- tubut
- yatatāby striving
- śakyaḥpossible
- avāptumto obtain
- upāyataḥby means
arjuna uvāca
ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ |
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati || 37 ||
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati || 37 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- ayatiḥundisciplined
- śraddhayāwith faith
- upetaḥendowed with
- yogātfrom yoga
- calitamānasaḥwhose mind is unsteady (calita:unsteady | mānasaḥ:mind)
- aprāpyanot attaining
- yogasaṃsiddhimperfection in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhim:perfection)
- kāṃwhat
- gatiṃpath
- kṛṣṇaKrishna
- gacchatigoes
kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati |
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi || 38 ||
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi || 38 ||
- kaccitwhether
- nonot
- ubhayavibhraṣṭaḥfallen from both (ubhaya:both | vibhraṣṭaḥ:fallen)
- chinnābhramrent cloud (chinna:rent | abhram:cloud)
- ivalike
- naśyatiperishes
- apratiṣṭhaḥsupportless
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- vimūḍhaḥdeluded
- brahmaṇaḥof BRAHMAN
- pathiin the path
etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate || 39 ||
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate || 39 ||
- etatthis
- memy
- saṃśayamdoubt
- kṛṣṇaO Krishna
- chettumto dispel
- arhasiyou should
- aśeṣataḥcompletely
- tvadthan you
- anyaḥanother
- saṃśayasyaof the doubt
- asyathis
- chettādispel
- nanot
- hiindeed
- upapadyateis possible
śrībhagavānuvāca
pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate |
na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati || 40 ||
na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati || 40 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- pārthaO Partha
- nanot
- evaindeed
- ihain this world
- nanot
- amutrain the next world
- vināśaḥdestruction
- tasyafor him
- vidyateexists
- nanot
- hiindeed
- kalyāṇakṛtdoer of good (kalyāṇa:good | kṛt:doer)
- kaścitanyone
- durgatimmisfortune
- tātaO My son
- gacchatigoes
prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate || 41 ||
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate || 41 ||
- prāpyahaving attained
- puṇyakṛtāmof the righteous (puṇya:righteous | kṛtām:of those who do)
- lokānworlds
- uṣitvāhaving dwelt
- śāśvatīḥeverlasting
- samāḥyears
- śucīnāmof the pure
- śrīmatāmof the wealthy
- gehein the house
- yogabhraṣṭaḥfallen from yoga (yoga:yoga | bhraṣṭaḥ:fallen)
- abhijāyateis born again
athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām |
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam || 42 ||
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam || 42 ||
- athavāor
- yogināmof the yogis
- evaindeed
- kulein the family
- bhavatiis born
- dhīmatāmof the wise
- etatthis
- hiindeed
- durlabhataramvery difficult to obtain (durlabha:difficult to obtain | taram:very)
- lokein the world
- janmabirth
- yatwhich
- īdṛśamlike this
tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam |
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana || 43 ||
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana || 43 ||
- tatrathere
- tamhim
- buddhisaṃyogamunion with knowledge (buddhi:knowledge | saṃyogam:union)
- labhateobtains
- paurvadehikamfrom previous body (paurva:previous | dehikam:body)
- yatatestrives
- caand
- tataḥthen
- bhūyaḥagain
- saṃsiddhaufor perfection
- kurunandanaO son of the Kurus (kuru:Kurus | nandana:son)
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ |
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate || 44 ||
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate || 44 ||
- pūrvābhyāsenaby former practice (pūrva:former | abhyāsena:by practice)
- tenaivaby that very (tena:by that | eva:very)
- hriyateis borne
- hiindeed
- avaśaḥinvoluntarily
- apieven
- saḥhe
- jijñāsuḥdesirous to know
- apieven
- yogasyaof yoga
- śabdabrahmasound Brahman (śabda:sound | brahma:Brahman)
- ativartategoes beyond
prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |
anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim || 45 ||
anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim || 45 ||
- prayatnātby effort
- yatamānaḥstriving
- tubut
- yogīthe yogi
- saṃśuddhakilbiṣaḥpurified from sins (saṃśuddha:purified | kilbiṣaḥ:from sins)
- anekajanmasaṃsiddhaḥperfected through many births (aneka:many | janma:births | saṃsiddhaḥ:perfected)
- tataḥthen
- yātiattains
- parāmhighest
- gatimgoal
tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ |
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna || 46 ||
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna || 46 ||
- tapasvibhyaḥthan ascetics
- adhikaḥsuperior
- yogīyogi
- jñānibhyaḥthan men-of-knowledge
- apialso
- mataḥthought
- adhikaḥsuperior
- karmibhyaḥthan men-of-action
- caand
- adhikaḥsuperior
- yogīyogi
- tasmāttherefore
- yogīyogi
- bhavabe
- arjunaArjuna
yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ || 47 ||
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ || 47 ||
- yogināmapieven among yogis (yoginām:of yogis | api:even)
- sarveṣāṃof all
- madgatenawith mind absorbed in Me (mad:in Me | gatena:absorbed)
- antarātmanāwith inner-self
- śraddhāvānfull of faith
- bhajateworships
- yaḥwho
- māṃMe
- sahe
- meaccording to Me
- yuktatamaḥmost devout
- mataḥconsidered
- oṃOm
- tatsaditithus the truth (tat:that | sat:truth | iti:thus)
- śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsuin the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītāsu:in the Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- brahmavidyāyāṃin the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyāṃ:in the knowledge)
- yogaśāstrein the science of Yoga (yoga:Yoga | śāstre:in the science)
- śrīkṛṣṇārjunasaṃvādein the dialogue of Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- ātmasaṃyamayogaḥthe Yoga of self-control (ātma:self | saṃyama:control | yogaḥ:Yoga)
- nāmanamed
- ṣaṣṭhaḥsixth
- adhyāyaḥchapter
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||6 ||
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||6 ||
