ಓಂ ಶ್ರೀ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ
ಅಥ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।
ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಃ
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಃ
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅನಾಶ್ರಿತಃ ಕರ್ಮಫಲಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಯಃ ।
ಸ ಸನ್ನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ ನ ನಿರಗ್ನಿರ್ನ ಚಾಕ್ರಿಯಃ ॥ 1 ॥
ಸ ಸನ್ನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ ನ ನಿರಗ್ನಿರ್ನ ಚಾಕ್ರಿಯಃ ॥ 1 ॥
- ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ಅನಾಶ್ರಿತಃ (anāśritaḥ)without depending
- ಕರ್ಮಫಲಂ (karmaphalaṃ)fruits of actions (karma:actions | phalaṃ:fruits)
- ಕಾರ್ಯಂ (kāryaṃ)duty
- ಕರ್ಮ (karma)action
- ಕರೋತಿ (karoti)performs
- ಯಃ (yaḥ)who
- ಸ (sa)he
- ಸಂನ್ಯಾಸೀ (saṃnyāsī)renunciant
- ಚ (ca)and
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಚ (ca)and
- ನ (na)not
- ನಿರಗ್ನಿಃ (niragniḥ)without fire
- ನ (na)not
- ಚ (ca)and
- ಅಕ್ರಿಯಃ (akriyaḥ)without action
ಯಂ ಸನ್ನ್ಯಾಸಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ಯೋಗಂ ತಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾಣ್ಡವ ।
ನ ಹ್ಯಸನ್ನ್ಯಸ್ತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ಯೋಗೀ ಭವತಿ ಕಶ್ಚನ ॥ 2 ॥
ನ ಹ್ಯಸನ್ನ್ಯಸ್ತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ಯೋಗೀ ಭವತಿ ಕಶ್ಚನ ॥ 2 ॥
- ಯಂ (yaṃ)which
- ಸಂನ್ಯಾಸಮ್ (saṃnyāsam)renunciation
- ಇತಿ (iti)thus
- ಪ್ರಾಹುಃ (prāhuḥ)they call
- ಯೋಗಮ್ (yogam)yoga
- ತಂ (taṃ)that
- ವಿದ್ಧಿ (viddhi)know
- ಪಾಣ್ಡವ (pāṇḍava)O Pandava
- ನ (na)not
- ಹಿ (hi)indeed
- ಅಸಂನ್ಯಸ್ತಸಙ್ಕಲ್ಪಃ (asaṃnyastasaṅkalpaḥ)one not renouncing thoughts (asaṃnyasta:not renouncing | saṅkalpaḥ:thoughts)
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಭವತಿ (bhavati)becomes
- ಕಶ್ಚನ (kaścana)anyone
ಆರುರುಕ್ಷೋರ್ಮುನೇರ್ಯೋಗಂ ಕರ್ಮ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ।
ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಶಮಃ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ॥ 3 ॥
ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಶಮಃ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ॥ 3 ॥
- ಆರುರುಕ್ಷೋಃ (ārurukṣoḥ)of one desiring to ascend (ā:towards | rurukṣoḥ:desiring to ascend)
- ಮುನೇಃ (muneḥ)of the sage
- ಯೋಗಂ (yogam)yoga
- ಕರ್ಮ (karma)action
- ಕಾರಣಮ್ (kāraṇam)means
- ಉಚ್ಯತೇ (ucyate)is said
- ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ (yogārūḍhasya)of one established in yoga (yoga:yoga | ārūḍhasya:of one established)
- ತಸ್ಯ (tasya)of that
- ಏವ (eva)indeed
- ಶಮಃ (śamaḥ)inaction
- ಕಾರಣಮ್ (kāraṇam)means
- ಉಚ್ಯತೇ (ucyate)is said
ಯದಾ ಹಿ ನೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ನ ಕರ್ಮಸ್ವನುಷಜ್ಜತೇ ।
ಸರ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಸನ್ನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ ॥ 4 ॥
ಸರ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಸನ್ನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ ॥ 4 ॥
- ಯದಾ (yadā)when
- ಹಿ (hi)indeed
- ನ (na)not
- ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು (indriyārtheṣu)in sense-objects (indriya:senses | artheṣu:in objects)
- ನ (na)not
- ಕರ್ಮಸು (karmasu)in actions
- ಅನುಷಜ್ಜತೇ (anuṣajjate)attached
- ಸರ್ವಸಙ್ಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀ (sarvasaṅkalpasaṃnyāsī)renouncer of all thoughts (sarva:all | saṅkalpa:thoughts | saṃnyāsī:renouncer)
- ಯೋಗಾರೂಢಃ (yogārūḍhaḥ)attained to yoga (yoga:yoga | ārūḍhaḥ:attained)
- ತದಾ (tadā)then
- ಉಚ್ಯತೇ (ucyate)is said
ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್ ।
ಆತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ ॥ 5 ॥
ಆತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ ॥ 5 ॥
- ಉದ್ಧರೇತ್ (uddharet)should lift
- ಆತ್ಮನಾ (ātmanā)by oneself
- ಆತ್ಮಾನಮ್ (ātmānam)self
- ನ (na)not
- ಆತ್ಮಾನಮ್ (ātmānam)self
- ಅವಸಾದಯೇತ್ (avasādayet)should degrade
- ಆತ್ಮಾ (ātmā)self
- ಏವ (eva)indeed
- ಹಿ (hi)for
- ಆತ್ಮನಃ (ātmanaḥ)of oneself
- ಬನ್ಧುಃ (bandhuḥ)friend
- ಆತ್ಮಾ (ātmā)self
- ಏವ (eva)indeed
- ರಿಪುಃ (ripuḥ)enemy
- ಆತ್ಮನಃ (ātmanaḥ)of oneself
ಬನ್ಧುರಾತ್ಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯ ಯೇನಾತ್ಮೈವಾತ್ಮನಾ ಜಿತಃ ।
ಅನಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತಾತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್ ॥ 6 ॥
ಅನಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತಾತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್ ॥ 6 ॥
- ಬನ್ಧುಃ (bandhuḥ)friend
- ಆತ್ಮಾ (ātmā)Self
- ಆತ್ಮನಃ (ātmanaḥ)of the self
- ತಸ್ಯ (tasya)of him
- ಯೇನ (yena)by whom
- ಆತ್ಮಾ (ātmā)Self
- ಏವ (eva)indeed
- ಆತ್ಮನಾ (ātmanā)by the self
- ಜಿತಃ (jitaḥ)conquered
- ಅನಾತ್ಮನಃ (anātmanaḥ)of the unconquered self (an:not | ātmanaḥ:of the self)
- ತು (tu)but
- ಶತ್ರುತ್ವೇ (śatrutve)in the position of an enemy (śatru:enemy | tve:in the position of)
- ವರ್ತೇತ (varteta)stands
- ಆತ್ಮಾ (ātmā)Self
- ಏವ (eva)indeed
- ಶತ್ರುವತ್ (śatruvat)like an enemy (śatru:enemy | vat:like)
ಜಿತಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಃ ।
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ॥ 7 ॥
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ॥ 7 ॥
- ಜಿತಾತ್ಮನಃ (jitātmanaḥ)of the self-controlled (jita:conquered | ātmanaḥ:of the self)
- ಪ್ರಶಾನ್ತಸ್ಯ (praśāntasya)of the peaceful
- ಪರಮಾತ್ಮಾ (paramātmā)Supreme Self (parama:supreme | ātmā:self)
- ಸಮಾಹಿತಃ (samāhitaḥ)balanced
- ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- ತಥಾ (tathā)as also
- ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ ಕೂಟಸ್ಥೋ ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ ॥ 8 ॥
ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ ॥ 8 ॥
- ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ (jñānavijñānatṛptātmā)satisfied with knowledge and wisdom (jñāna:knowledge | vijñāna:wisdom | tṛpta:satisfied | ātmā:self)
- ಕೂಟಸ್ಥಃ (kūṭasthaḥ)unshaken
- ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ (vijitendriyaḥ)conquered the senses (vijita:conquered | indriyaḥ:senses)
- ಯುಕ್ತಃ (yuktaḥ)harmonised
- ಇತಿ (iti)thus
- ಉಚ್ಯತೇ (ucyate)is said
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ (samaloṣṭāśmakāñcanaḥ)same to earth, stone, gold (sama:same | loṣṭa:earth | aśma:stone | kāñcanaḥ:gold)
ಸುಹೃನ್ಮಿತ್ರಾರ್ಯುದಾಸೀನಮಧ್ಯಸ್ಥದ್ವೇಷ್ಯಬನ್ಧುಷು ।
ಸಾಧುಷ್ವಪಿ ಚ ಪಾಪೇಷು ಸಮಬುದ್ಧಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ॥ 9 ॥
ಸಾಧುಷ್ವಪಿ ಚ ಪಾಪೇಷು ಸಮಬುದ್ಧಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ॥ 9 ॥
- ಸುಹೃತ್ (suhṛt)good-hearted
- ಮಿತ್ರ (mitra)friends
- ಅರಿ (ari)enemies
- ಉದಾಸೀನ (udāsīna)indifferent
- ಮಧ್ಯಸ್ಥ (madhyastha)neutral
- ದ್ವೇಷ್ಯ (dveṣya)hateful
- ಬನ್ಧುಷು (bandhuṣu)among relatives
- ಸಾಧುಷು (sādhuṣu)among the righteous
- ಅಪಿ (api)even
- ಚ (ca)and
- ಪಾಪೇಷು (pāpeṣu)among the unrighteous
- ಸಮಬುದ್ಧಿಃ (samabuddhiḥ)same-minded (sama:same | buddhiḥ:mind)
- ವಿಶಿಷ್ಯತೇ (viśiṣyate)excels
ಯೋಗೀ ಯುಞ್ಜೀತ ಸತತಮಾತ್ಮಾನಂ ರಹಸಿ ಸ್ಥಿತಃ ।
ಏಕಾಕೀ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ ॥ 10 ॥
ಏಕಾಕೀ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ ॥ 10 ॥
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಯುಞ್ಜೀತ (yuñjīta)should unite
- ಸತತಮ್ (satatam)constantly
- ಆತ್ಮಾನಮ್ (ātmānam)the mind
- ರಹಸಿ (rahasi)in solitude
- ಸ್ಥಿತಃ (sthitaḥ)remaining
- ಏಕಾಕೀ (ekākī)alone
- ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ (yatacittātmā)with mind and body controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:self/body)
- ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ (nirāśīraparigrahaḥ)free from hope and greed (nirāśīḥ:free from hope | aparigrahaḥ:free from greed)
ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿರಮಾಸನಮಾತ್ಮನಃ ।
ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾತಿನೀಚಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್ ॥ 11 ॥
ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾತಿನೀಚಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್ ॥ 11 ॥
- ಶುಚೌ (śucau)in a clean
- ದೇಶೇ (deśe)place
- ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ (pratiṣṭhāpya)having established
- ಸ್ಥಿರಮ್ (sthiram)firm
- ಆಸನಮ್ (āsanam)seat
- ಆತ್ಮನಃ (ātmanaḥ)of his own
- ನ (na)not
- ಅತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ (atyucchritam)too high
- ನ (na)not
- ಅತಿನೀಚಮ್ (atinīcam)too low
- ಚೈಲ (caila)cloth
- ಅಜಿನ (ajina)skin
- ಕುಶ (kuśa)KUSHA-grass
- ಉತ್ತರಮ್ (uttaram)one over the other
ತತ್ರೈಕಾಗ್ರಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಯತಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಾಃ ।
ಉಪವಿಶ್ಯಾಸನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯೋಗಮಾತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇ ॥ 12 ॥
ಉಪವಿಶ್ಯಾಸನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯೋಗಮಾತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇ ॥ 12 ॥
- ತತ್ರ (tatra)there
- ಏಕಾಗ್ರಂ (ekāgram)one-pointed
- ಮನಃ (manaḥ)mind
- ಕೃತ್ವಾ (kṛtvā)having made
- ಯತಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಃ (yatacittendriyakriyaḥ)with mind and senses controlled (yata:controlled | citta:mind | indriya:senses | kriyaḥ:actions)
- ಉಪವಿಶ್ಯ (upaviśya)seated
- ಆಸನೇ (āsane)on the seat
- ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ (yuñjyāt)let him practise
- ಯೋಗಮ್ (yogam)YOGA
- ಆತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇ (ātmaviśuddhaye)for purification of the self (ātma:self | viśuddhaye:for purification)
ಸಮಂ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರಯನ್ನಚಲಂ ಸ್ಥಿರಃ ।
ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ॥ 13 ॥
ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ॥ 13 ॥
- ಸಮಂ (samaṃ)equally
- ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ (kāyaśirogrīvaṃ)body, head, and neck (kāya:body | śiraḥ:head | grīvaṃ:neck)
- ಧಾರಯನ್ (dhārayan)holding
- ಅಚಲಮ್ (acalam)still
- ಸ್ಥಿರಃ (sthiraḥ)firm
- ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ (samprekṣya)gazing
- ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ (nāsikāgram)tip of the nose (nāsikā:nose | agram:tip)
- ಸ್ವಂ (svaṃ)own
- ದಿಶಃ (diśaḥ)directions
- ಚ (ca)and
- ಅನವಲೋಕಯನ್ (anavalokayan)not looking around
ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ವಿಗತಭೀರ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ ।
ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಯುಕ್ತ ಆಸೀತ ಮತ್ಪರಃ ॥ 14 ॥
ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಯುಕ್ತ ಆಸೀತ ಮತ್ಪರಃ ॥ 14 ॥
- ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ (praśāntātmā)serene-minded (praśānta:serene | ātmā:mind)
- ವಿಗತಭೀಃ (vigatabhīḥ)fearless (vigata:gone away | bhīḥ:fear)
- ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ (brahmacārivrate)in the vow of celibacy (brahmacāri:celibate | vrate:in the vow)
- ಸ್ಥಿತಃ (sthitaḥ)firm
- ಮನಃ (manaḥ)mind
- ಸಂಯಮ್ಯ (saṃyamya)having controlled
- ಮಚ್ಚಿತ್ತಃ (maccittaḥ)thinking on Me (mat:Me | cittaḥ:thinking)
- ಯುಕ್ತಃ (yuktaḥ)balanced
- ಆಸೀತ (āsīta)let him sit
- ಮತ್ಪರಃ (matparaḥ)having Me as the Supreme Goal (mat:Me | paraḥ:supreme goal)
ಯುಞ್ಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ನಿಯತಮಾನಸಃ ।
ಶಾನ್ತಿಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥ 15 ॥
ಶಾನ್ತಿಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥ 15 ॥
- ಯುಞ್ಜನ್ (yuñjan)engaging
- ಏವಮ್ (evam)thus
- ಸದಾ (sadā)always
- ಆತ್ಮಾನಂ (ātmānam)the self
- ಯೋಗೀ (yogī)the yogi
- ನಿಯತಮಾನಸಃ (niyatamānasaḥ)with controlled mind (niyata:controlled | mānasaḥ:mind)
- ಶಾನ್ತಿಂ (śāntim)peace
- ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ (nirvāṇaparamām)supreme liberation (nirvāṇa:liberation | paramām:supreme)
- ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಮ್ (matsaṃsthām)abiding in Me (mat:in Me | saṃsthām:abiding)
- ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ (adhigacchati)attains
ನಾತ್ಯಶ್ನತಸ್ತು ಯೋಗೋಽಸ್ತಿ ನ ಚೈಕಾನ್ತಮನಶ್ನತಃ ।
ನ ಚಾತಿಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ ಜಾಗ್ರತೋ ನೈವ ಚಾರ್ಜುನ ॥ 16 ॥
ನ ಚಾತಿಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ ಜಾಗ್ರತೋ ನೈವ ಚಾರ್ಜುನ ॥ 16 ॥
- ನ (na)not
- ಅತ್ಯಶ್ನತಃ (atyaśnataḥ)of one who eats excessively (ati:excessively | aśnataḥ:of one who eats)
- ತು (tu)but
- ಯೋಗಃ (yogaḥ)yoga
- ಅಸ್ತಿ (asti)is
- ನ (na)not
- ಚ (ca)and
- ಏಕಾನ್ತಮ್ (ekāntam)completely
- ಅನಶ್ನತಃ (anaśnataḥ)of one who does not eat (an:not | aśnataḥ:of one who eats)
- ನ (na)not
- ಚ (ca)and
- ಅತಿ (ati)excessively
- ಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ (svapnaśīlasya)of one who sleeps excessively (svapna:sleep | śīlasya:of one who has the habit)
- ಜಾಗ್ರತಃ (jāgrataḥ)of one who is awake
- ನ (na)not
- ಏವ (eva)indeed
- ಚ (ca)and
- ಅರ್ಜುನ (arjuna)O Arjuna
ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಕರ್ಮಸು ।
ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ದುಃಖಹಾ ॥ 17 ॥
ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ದುಃಖಹಾ ॥ 17 ॥
- ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ (yuktāhāravihārasya)of moderate eating and recreation (yukta:moderate | āhāra:eating | vihāra:recreation | asya:of)
- ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ (yuktaceṣṭasya)of moderate exertion (yukta:moderate | ceṣṭa:exertion | asya:of)
- ಕರ್ಮಸು (karmasu)in actions
- ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ (yuktasvapnāvabodhasya)of moderate sleep and wakefulness (yukta:moderate | svapna:sleep | avabodha:wakefulness | asya:of)
- ಯೋಗಃ (yogaḥ)Yoga
- ಭವತಿ (bhavati)becomes
- ದುಃಖಹಾ (duḥkhahā)destroyer of pain (duḥkha:pain | hā:destroyer)
ಯದಾ ವಿನಿಯತಂ ಚಿತ್ತಮಾತ್ಮನ್ಯೇವಾವತಿಷ್ಠತೇ ।
ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತದಾ ॥ 18 ॥
ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತದಾ ॥ 18 ॥
- ಯದಾ (yadā)when
- ವಿನಿಯತಂ (viniyatam)perfectly controlled
- ಚಿತ್ತಮ್ (cittam)mind
- ಆತ್ಮನಿ (ātmani)in the Self
- ಏವ (eva)only
- ಅವಸ್ಥಿತಃ (avatiṣṭhate)rests
- ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ (niḥspṛhaḥ)free from longing
- ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯಃ (sarvakāmebhyaḥ)for all desires (sarva:all | kāmebhyaḥ:for desires)
- ಯುಕ್ತಃ (yuktaḥ)united
- ಇತಿ (iti)thus
- ಉಚ್ಯತೇ (ucyate)is said
- ತದಾ (tadā)then
ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ ।
ಯೋಗಿನೋ ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮಾತ್ಮನಃ ॥ 19 ॥
ಯೋಗಿನೋ ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮಾತ್ಮನಃ ॥ 19 ॥
- ಯಥಾ (yathā)just as
- ದೀಪಃ (dīpaḥ)lamp
- ನಿವಾತಸ್ಥಃ (nivātasthaḥ)placed in windless place (nivāta:windless | sthaḥ:placed)
- ನ (na)not
- ಇಙ್ಗತೇ (iṅgate)flickers
- ಸಾ (sā)that
- ಉಪಮಾ (upamā)simile
- ಸ್ಮೃತಾ (smṛtā)is considered
- ಯೋಗಿನಃ (yoginaḥ)of the yogi
- ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ (yatacittasya)of controlled mind (yata:controlled | cittasya:of mind)
- ಯುಞ್ಜತಃ (yuñjataḥ)practicing
- ಯೋಗಮ್ (yogam)yoga
- ಆತ್ಮನಃ (ātmanaḥ)of the self
ಯತ್ರೋಪರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಯೋಗಸೇವಯಾ ।
ಯತ್ರ ಚೈವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ ॥ 20 ॥
ಯತ್ರ ಚೈವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ ॥ 20 ॥
- ಯತ್ರ (yatra)where
- ಉಪರಮತೇ (uparamate)ceases
- ಚಿತ್ತಂ (cittaṃ)mind
- ನಿರುದ್ಧಂ (niruddhaṃ)restrained
- ಯೋಗಸೇವಯಾ (yogasevayā)by the practice of yoga (yoga:yoga | sevayā:by the practice)
- ಯತ್ರ (yatra)where
- ಚ (ca)and
- ಏವ (eva)indeed
- ಆತ್ಮನಾ (ātmanā)by the self
- ಆತ್ಮಾನಂ (ātmānam)the self
- ಪಶ್ಯನ್ (paśyan)seeing
- ಆತ್ಮನಿ (ātmani)in the self
- ತುಷ್ಯತಿ (tuṣyati)is satisfied
ಸುಖಮಾತ್ಯನ್ತಿಕಂ ಯತ್ತದ್ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಮತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್ ।
ವೇತ್ತಿ ಯತ್ರ ನ ಚೈವಾಯಂ ಸ್ಥಿತಶ್ಚಲತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 21 ॥
ವೇತ್ತಿ ಯತ್ರ ನ ಚೈವಾಯಂ ಸ್ಥಿತಶ್ಚಲತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 21 ॥
- ಸುಖಮ್ (sukham)happiness
- ಆತ್ಯನ್ತಿಕಮ್ (ātyantikam)eternal
- ಯತ್ (yat)which
- ತತ್ (tad)that
- ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಮ್ (buddhigrāhyam)grasped by intellect (buddhi:intellect | grāhyam:grasped)
- ಅತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್ (atīndriyam)beyond senses (ati:beyond | indriyam:senses)
- ವೇತ್ತಿ (vetti)knows
- ಯತ್ರ (yatra)where
- ನ (na)not
- ಚ (ca)and
- ಏವ (eva)indeed
- ಅಯಮ್ (ayam)this
- ಸ್ಥಿತಃ (sthitaḥ)established
- ಚಲತಿ (calati)moves
- ತತ್ತ್ವತಃ (tattvataḥ)from reality (tattva:reality | taḥ:from)
ಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚಾಪರಂ ಲಾಭಂ ಮನ್ಯತೇ ನಾಧಿಕಂ ತತಃ ।
ಯಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಿತೋ ನ ದುಃಖೇನ ಗುರುಣಾಪಿ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ॥ 22 ॥
ಯಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಿತೋ ನ ದುಃಖೇನ ಗುರುಣಾಪಿ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ॥ 22 ॥
- ಯಂ (yaṃ)which
- ಲಬ್ಧ್ವಾ (labdhvā)having obtained
- ಚ (ca)and
- ಅಪರಂ (aparaṃ)other
- ಲಾಭಂ (lābhaṃ)gain
- ಮನ್ಯತೇ (manyate)thinks
- ನ (na)not
- ಅಧಿಕಂ (adhikaṃ)superior
- ತತಃ (tataḥ)than that
- ಯಸ್ಮಿನ್ (yasmin)wherein
- ಸ್ಥಿತಃ (sthitaḥ)established
- ನ (na)not
- ದುಃಖೇನ (duḥkhena)by sorrow
- ಗುರುಣಾ (guruṇā)heavy
- ಅಪಿ (api)even
- ವಿಚಾಲ್ಯತೇ (vicālyate)is moved
ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ ಯೋಗಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ ।
ಸ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯೋಗೋಽನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ ॥ 23 ॥
ಸ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯೋಗೋಽನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ ॥ 23 ॥
- ತಂ (taṃ)that
- ವಿದ್ಯಾದ್ (vidyād)should be known
- ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ (duḥkhasaṃyogaviyogaṃ)severance from union-with-pain (duḥkha:pain | saṃyoga:union | viyogaṃ:severance)
- ಯೋಗಸಂಜ್ಞಿತಮ್ (yogasaṃjñitam)known as yoga (yoga:yoga | saṃjñitam:known as)
- ಸ (sa)that
- ನಿಶ್ಚಯೇನ (niścayena)with determination
- ಯೋಕ್ತವ್ಯಃ (yoktavyaḥ)should be practiced
- ಯೋಗಃ (yogaḥ)yoga
- ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ (anirviṇṇacetasā)with undespairing mind (anirviṇṇa:undespairing | cetasā:with mind)
ಸಙ್ಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ಕಾಮಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಾನಶೇಷತಃ ।
ಮನಸೈವೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ವಿನಿಯಮ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ ॥ 24 ॥
ಮನಸೈವೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ವಿನಿಯಮ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ ॥ 24 ॥
- ಸಙ್ಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ (saṅkalpaprabhavān)born of resolve (saṅkalpa:resolve | prabhavān:born of)
- ಕಾಮಾನ್ (kāmān)desires
- ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ (tyaktvā)abandoning
- ಸರ್ವಾನ್ (sarvān)all
- ಅಶೇಷತಃ (aśeṣataḥ)without reserve
- ಮನಸಾ (manasā)by the mind
- ಏವ (eva)indeed
- ಇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ (indriyagrāmam)group of senses (indriya:senses | grāmam:group)
- ವಿನಿಯಮ್ಯ (viniyamya)restraining
- ಸಮನ್ತತಃ (samantataḥ)from all sides
ಶನೈಃ ಶನೈರುಪರಮೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ ।
ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ॥ 25 ॥
ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ॥ 25 ॥
- ಶನೈಃ (śanaiḥ)gradually
- ಶನೈಃ (śanaiḥ)slowly
- ಉಪರಮೇತ್ (uparamet)let him attain quietude
- ಬುದ್ಧ್ಯಾ (buddhyā)by intellect
- ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ (dhṛtigṛhītayā)held firm (dhṛti:firmness | gṛhītayā:held by)
- ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ (ātmasaṃstham)established in the Self (ātma:Self | saṃstham:established in)
- ಮನಃ (manaḥ)mind
- ಕೃತ್ವಾ (kṛtvā)having made
- ನ (na)not
- ಕಿಞ್ಚಿತ್ (kiñcit)anything
- ಅಪಿ (api)even
- ಚಿನ್ತಯೇತ್ (cintayet)let him think
ಯತೋ ಯತೋ ನಿಶ್ಚರತಿ ಮನಶ್ಚಞ್ಚಲಮಸ್ಥಿರಮ್ ।
ತತಸ್ತತೋ ನಿಯಮ್ಯೈತದಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವಶಂ ನಯೇತ್ ॥ 26 ॥
ತತಸ್ತತೋ ನಿಯಮ್ಯೈತದಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವಶಂ ನಯೇತ್ ॥ 26 ॥
- ಯತಃ (yataḥ)from whatever
- ಯತಃ (yataḥ)from whatever
- ನಿಶ್ಚರತಿ (niścarati)wanders away
- ಮನಃ (manaḥ)mind
- ಚಞ್ಚಲಮ್ (cañcalam)restless
- ಅಸ್ಥಿರಮ್ (asthiram)unsteady
- ತತಃ (tataḥ)from that
- ತತಃ (tataḥ)from that
- ನಿಯಮ್ಯ (niyamya)restraining
- ಏತತ್ (etat)this
- ಆತ್ಮನಿ (ātmani)in the Self
- ಏವ (eva)alone
- ವಶಂ (vaśam)control
- ನಯೇತ್ (nayet)should bring
ಪ್ರಶಾನ್ತಮನಸಂ ಹ್ಯೇನಂ ಯೋಗಿನಂ ಸುಖಮುತ್ತಮಮ್ ।
ಉಪೈತಿ ಶಾನ್ತರಜಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮಕಲ್ಮಷಮ್ ॥ 27 ॥
ಉಪೈತಿ ಶಾನ್ತರಜಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮಕಲ್ಮಷಮ್ ॥ 27 ॥
- ಪ್ರಶಾನ್ತಮನಸಂ (praśāntamanasaṃ)with peaceful mind (praśānta:peaceful | manasaṃ:mind)
- ಹಿ (hi)indeed
- ಏನಂ (enaṃ)this
- ಯೋಗಿನಂ (yoginaṃ)yogi
- ಸುಖಮ್ (sukham)bliss
- ಉತ್ತಮಮ್ (uttamam)supreme
- ಉಪೈತಿ (upaiti)comes
- ಶಾನ್ತರಜಸಂ (śāntarajasaṃ)whose passion is quietened (śānta:quietened | rajasaṃ:passion)
- ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮ್ (brahmabhūtam)become Brahman (brahma:Brahman | bhūtam:become)
- ಅಕಲ್ಮಷಮ್ (akalmaṣam)free from sin
ಯುಞ್ಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಃ ।
ಸುಖೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಮತ್ಯನ್ತಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ ॥ 28 ॥
ಸುಖೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಮತ್ಯನ್ತಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ ॥ 28 ॥
- ಯುಞ್ಜನ್ (yuñjan)engaging
- ಏವಮ್ (evam)thus
- ಸದಾ (sadā)always
- ಆತ್ಮಾನಂ (ātmānam)the self
- ಯೋಗೀ (yogī)the yogi
- ವಿಗತಕಲ್ಮಷಃ (vigatakalmaṣaḥ)freed from sins (vigata:freed from | kalmaṣaḥ:sins)
- ಸುಖೇನ (sukhena)easily
- ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಮ್ (brahmasaṃsparśam)Brahman-contact (brahma:Brahman | saṃsparśam:contact)
- ಅತ್ಯನ್ತಂ (atyantam)infinite
- ಸುಖಮ್ (sukham)bliss
- ಅಶ್ನುತೇ (aśnute)enjoys
ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ಮನಿ ।
ಈಕ್ಷತೇ ಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನಃ ॥ 29 ॥
ಈಕ್ಷತೇ ಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನಃ ॥ 29 ॥
- ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ (sarvabhūtasthamātmānam)Self abiding in all beings (sarva:all | bhūta:beings | stham:abiding | ātmānam:Self)
- ಸರ್ವಭೂತಾನಿ (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- ಚ (ca)and
- ಆತ್ಮನಿ (ātmani)in the Self
- ಈಕ್ಷತೇ (īkṣate)sees
- ಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ (yogayuktātmā)mind harmonised by YOGA (yoga:YOGA | yukta:harmonised | ātmā:mind)
- ಸರ್ವತ್ರ (sarvatra)everywhere
- ಸಮದರ್ಶನಃ (samadarśanaḥ)seeing the same (sama:same | darśanaḥ:seeing)
ಯೋ ಮಾಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಂ ಚ ಮಯಿ ಪಶ್ಯತಿ ।
ತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯಾಮಿ ಸ ಚ ಮೇ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ॥ 30 ॥
ತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯಾಮಿ ಸ ಚ ಮೇ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ॥ 30 ॥
- ಯಃ (yaḥ)who
- ಮಾಮ್ (mām)me
- ಪಶ್ಯತಿ (paśyati)sees
- ಸರ್ವತ್ರ (sarvatra)everywhere
- ಸರ್ವಮ್ (sarvam)everything
- ಚ (ca)and
- ಮಯಿ (mayi)in me
- ಪಶ್ಯತಿ (paśyati)sees
- ತಸ್ಯ (tasya)his
- ಅಹಮ್ (aham)I
- ನ (na)not
- ಪ್ರಣಶ್ಯಾಮಿ (praṇaśyāmi)perish
- ಸಃ (saḥ)he
- ಚ (ca)and
- ಮೇ (me)from me
- ನ (na)not
- ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ (praṇaśyati)perishes
ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಿತಂ ಯೋ ಮಾಂ ಭಜತ್ಯೇಕತ್ವಮಾಸ್ಥಿತಃ ।
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸ ಯೋಗೀ ಮಯಿ ವರ್ತತೇ ॥ 31 ॥
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸ ಯೋಗೀ ಮಯಿ ವರ್ತತೇ ॥ 31 ॥
- ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಿತಂ (sarvabhūtasthitam)present in all beings (sarva:all | bhūta:beings | sthitam:present)
- ಯಃ (yaḥ)who
- ಮಾಮ್ (mām)me
- ಭಜತಿ (bhajati)worships
- ಏಕತ್ವಮ್ (ekatvam)unity
- ಆಸ್ಥಿತಃ (āsthitaḥ)established
- ಸರ್ವಥಾ (sarvathā)in all ways
- ವರ್ತಮಾನಃ (vartamānaḥ)living
- ಅಪಿ (api)even
- ಸಃ (saḥ)he
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಮಯಿ (mayi)in me
- ವರ್ತತೇ (vartate)abides
ಆತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯೋಽರ್ಜುನ ।
ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಃಖಂ ಸ ಯೋಗೀ ಪರಮೋ ಮತಃ ॥ 32 ॥
ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಃಖಂ ಸ ಯೋಗೀ ಪರಮೋ ಮತಃ ॥ 32 ॥
- ಆತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ (ātmaupamyena)by the likeness of the Self (ātma:Self | aupamyena:by the likeness)
- ಸರ್ವತ್ರ (sarvatra)everywhere
- ಸಮಂ (samaṃ)equality
- ಪಶ್ಯತಿ (paśyati)sees
- ಯಃ (yaḥ)who
- ಅರ್ಜುನ (arjuna)O Arjuna
- ಸುಖಂ (sukhaṃ)pleasure
- ವಾ (vā)or
- ಯದಿ (yadi)if
- ವಾ (vā)or
- ದುಃಖಂ (duḥkhaṃ)pain
- ಸ (sa)he
- ಯೋಗೀ (yogī)Yogi
- ಪರಮಃ (paramaḥ)highest
- ಮತಃ (mataḥ)regarded
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಯೋಽಯಂ ಯೋಗಸ್ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾಮ್ಯೇನ ಮಧುಸೂದನ ।
ಏತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚಞ್ಚಲತ್ವಾತ್ಸ್ಥಿತಿಂ ಸ್ಥಿರಾಮ್ ॥ 33 ॥
ಏತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚಞ್ಚಲತ್ವಾತ್ಸ್ಥಿತಿಂ ಸ್ಥಿರಾಮ್ ॥ 33 ॥
- ಅರ್ಜುನ (arjuna)Arjuna
- ಉವಾಚ (uvāca)said
- ಯಃ (yaḥ)which
- ಅಯಮ್ (ayam)this
- ಯೋಗಃ (yogaḥ)yoga
- ತ್ವಯಾ (tvayā)by you
- ಪ್ರೋಕ್ತಃ (proktaḥ)taught
- ಸಾಮ್ಯೇನ (sāmyena)with equanimity
- ಮಧುಸೂದನ (madhusūdana)O slayer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:slayer)
- ಏತಸ್ಯ (etasya)of this
- ಅಹಮ್ (aham)I
- ನ (na)not
- ಪಶ್ಯಾಮಿ (paśyāmi)see
- ಚಞ್ಚಲತ್ವಾತ್ (cañcalatvāt)due to restlessness
- ಸ್ಥಿತಿಂ (sthitiṃ)continuity
- ಸ್ಥಿರಾಮ್ (sthirām)enduring
ಚಞ್ಚಲಂ ಹಿ ಮನಃ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಮಾಥಿ ಬಲವದ್ದೃಢಮ್ ।
ತಸ್ಯಾಹಂ ನಿಗ್ರಹಂ ಮನ್ಯೇ ವಾಯೋರಿವ ಸುದುಷ್ಕರಮ್ ॥ 34 ॥
ತಸ್ಯಾಹಂ ನಿಗ್ರಹಂ ಮನ್ಯೇ ವಾಯೋರಿವ ಸುದುಷ್ಕರಮ್ ॥ 34 ॥
- ಚಞ್ಚಲಮ್ (cañcalam)restless
- ಹಿ (hi)indeed
- ಮನಃ (manaḥ)mind
- ಕೃಷ್ಣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ಪ್ರಮಾಥಿ (pramāthi)turbulent
- ಬಲವತ್ (balavat)strong
- ದೃಢಮ್ (dṛḍham)unyielding
- ತಸ್ಯ (tasya)its
- ಅಹಮ್ (aham)I
- ನಿಗ್ರಹಮ್ (nigraham)control
- ಮನ್ಯೇ (manye)consider
- ವಾಯೋಃ (vāyoḥ)of the wind
- ಇವ (iva)like
- ಸುದುಷ್ಕರಮ್ (suduṣkaram)very difficult
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಸಂಶಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮನೋ ದುರ್ನಿಗ್ರಹಂ ಚಲಮ್ ।
ಅಭ್ಯಾಸೇನ ತು ಕೌನ್ತೇಯ ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ ॥ 35 ॥
ಅಭ್ಯಾಸೇನ ತು ಕೌನ್ತೇಯ ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ ॥ 35 ॥
- ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ಅಸಂಶಯಂ (asaṃśayaṃ)undoubtedly
- ಮಹಾಬಾಹೋ (mahābāho)O mighty-armed one (mahā:great | bāho:armed one)
- ಮನಃ (manaḥ)mind
- ದುರ್ನಿಗ್ರಹಮ್ (durnigraham)difficult to control (dus:difficult | nigraham:to control)
- ಚಲಮ್ (calam)restless
- ಅಭ್ಯಾಸೇನ (abhyāsena)by practice
- ತು (tu)but
- ಕೌನ್ತೇಯ (kaunteya)O Son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- ವೈರಾಗ್ಯೇಣ (vairāgyeṇa)by dispassion
- ಚ (ca)and
- ಗೃಹ್ಯತೇ (gṛhyate)it is restrained
ಅಸಂಯತಾತ್ಮನಾ ಯೋಗೋ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ ಇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ।
ವಶ್ಯಾತ್ಮನಾ ತು ಯತತಾ ಶಕ್ಯೋಽವಾಪ್ತುಮುಪಾಯತಃ ॥ 36 ॥
ವಶ್ಯಾತ್ಮನಾ ತು ಯತತಾ ಶಕ್ಯೋಽವಾಪ್ತುಮುಪಾಯತಃ ॥ 36 ॥
- ಅಸಂಯತಾತ್ಮನಾ (asaṃyatātmanā)by uncontrolled self (asaṃyata:uncontrolled | ātmanā:by self)
- ಯೋಗಃ (yogaḥ)yoga
- ದುಷ್ಪ್ರಾಪಃ (duṣprāpaḥ)hard to attain
- ಇತಿ (iti)thus
- ಮೇ (me)my
- ಮತಿಃ (matiḥ)opinion
- ವಶ್ಯಾತ್ಮನಾ (vaśyātmanā)by controlled self (vaśya:controlled | ātmanā:by self)
- ತು (tu)but
- ಯತತಾ (yatatā)by striving
- ಶಕ್ಯಃ (śakyaḥ)possible
- ಅವಾಪ್ತುಮ್ (avāptum)to obtain
- ಉಪಾಯತಃ (upāyataḥ)by means
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಅಯತಿಃ ಶ್ರದ್ಧಯೋಪೇತೋ ಯೋಗಾಚ್ಚಲಿತಮಾನಸಃ ।
ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಕಾಂ ಗತಿಂ ಕೃಷ್ಣ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 37 ॥
ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಕಾಂ ಗತಿಂ ಕೃಷ್ಣ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 37 ॥
- ಅರ್ಜುನ (arjuna)Arjuna
- ಉವಾಚ (uvāca)said
- ಅಯತಿಃ (ayatiḥ)undisciplined
- ಶ್ರದ್ಧಯಾ (śraddhayā)with faith
- ಉಪೇತಃ (upetaḥ)endowed with
- ಯೋಗಾತ್ (yogāt)from yoga
- ಚಲಿತಮಾನಸಃ (calitamānasaḥ)whose mind is unsteady (calita:unsteady | mānasaḥ:mind)
- ಅಪ್ರಾಪ್ಯ (aprāpya)not attaining
- ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಿಮ್ (yogasaṃsiddhim)perfection in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhim:perfection)
- ಕಾಂ (kāṃ)what
- ಗತಿಂ (gatiṃ)path
- ಕೃಷ್ಣ (kṛṣṇa)Krishna
- ಗಚ್ಛತಿ (gacchati)goes
ಕಚ್ಚಿನ್ನೋಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟಶ್ಛಿನ್ನಾಭ್ರಮಿವ ನಶ್ಯತಿ ।
ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಮೂಢೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಥಿ ॥ 38 ॥
ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಮೂಢೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಥಿ ॥ 38 ॥
- ಕಚ್ಚಿತ್ (kaccit)whether
- ನೋ (no)not
- ಉಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟಃ (ubhayavibhraṣṭaḥ)fallen from both (ubhaya:both | vibhraṣṭaḥ:fallen)
- ಛಿನ್ನಾಭ್ರಮ್ (chinnābhram)rent cloud (chinna:rent | abhram:cloud)
- ಇವ (iva)like
- ನಶ್ಯತಿ (naśyati)perishes
- ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಃ (apratiṣṭhaḥ)supportless
- ಮಹಾಬಾಹೋ (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- ವಿಮೂಢಃ (vimūḍhaḥ)deluded
- ಬ್ರಹ್ಮಣಃ (brahmaṇaḥ)of BRAHMAN
- ಪಥಿ (pathi)in the path
ಏತನ್ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಕೃಷ್ಣ ಛೇತ್ತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷತಃ ।
ತ್ವದನ್ಯಃ ಸಂಶಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ಛೇತ್ತಾ ನ ಹ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ ॥ 39 ॥
ತ್ವದನ್ಯಃ ಸಂಶಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ಛೇತ್ತಾ ನ ಹ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ ॥ 39 ॥
- ಏತತ್ (etat)this
- ಮೇ (me)my
- ಸಂಶಯಮ್ (saṃśayam)doubt
- ಕೃಷ್ಣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ಛೇತ್ತುಮ್ (chettum)to dispel
- ಅರ್ಹಸಿ (arhasi)you should
- ಅಶೇಷತಃ (aśeṣataḥ)completely
- ತ್ವತ್ (tvad)than you
- ಅನ್ಯಃ (anyaḥ)another
- ಸಂಶಯಸ್ಯ (saṃśayasya)of the doubt
- ಅಸ್ಯ (asya)this
- ಛೇತ್ತಾ (chettā)dispel
- ನ (na)not
- ಹಿ (hi)indeed
- ಉಪಪದ್ಯತೇ (upapadyate)is possible
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪಾರ್ಥ ನೈವೇಹ ನಾಮುತ್ರ ವಿನಾಶಸ್ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ ।
ನ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಕೃತ್ಕಶ್ಚಿದ್ದುರ್ಗತಿಂ ತಾತ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 40 ॥
ನ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಕೃತ್ಕಶ್ಚಿದ್ದುರ್ಗತಿಂ ತಾತ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 40 ॥
- ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ಪಾರ್ಥ (pārtha)O Partha
- ನ (na)not
- ಏವ (eva)indeed
- ಇಹ (iha)in this world
- ನ (na)not
- ಅಮುತ್ರ (amutra)in the next world
- ವಿನಾಶಃ (vināśaḥ)destruction
- ತಸ್ಯ (tasya)for him
- ವಿದ್ಯತೇ (vidyate)exists
- ನ (na)not
- ಹಿ (hi)indeed
- ಕಲ್ಯಾಣಕೃತ್ (kalyāṇakṛt)doer of good (kalyāṇa:good | kṛt:doer)
- ಕಶ್ಚಿತ್ (kaścit)anyone
- ದುರ್ಗತಿಂ (durgatim)misfortune
- ತಾತ (tāta)O My son
- ಗಚ್ಛತಿ (gacchati)goes
ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುಣ್ಯಕೃತಾಂ ಲೋಕಾನುಷಿತ್ವಾ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ ।
ಶುಚೀನಾಂ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಗೇಹೇ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟೋಽಭಿಜಾಯತೇ ॥ 41 ॥
ಶುಚೀನಾಂ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಗೇಹೇ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟೋಽಭಿಜಾಯತೇ ॥ 41 ॥
- ಪ್ರಾಪ್ಯ (prāpya)having attained
- ಪುಣ್ಯಕೃತಾಮ್ (puṇyakṛtām)of the righteous (puṇya:righteous | kṛtām:of those who do)
- ಲೋಕಾನ್ (lokān)worlds
- ಉಷಿತ್ವಾ (uṣitvā)having dwelt
- ಶಾಶ್ವತೀಃ (śāśvatīḥ)everlasting
- ಸಮಾಃ (samāḥ)years
- ಶುಚೀನಾಮ್ (śucīnām)of the pure
- ಶ್ರೀಮತಾಮ್ (śrīmatām)of the wealthy
- ಗೇಹೇ (gehe)in the house
- ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟಃ (yogabhraṣṭaḥ)fallen from yoga (yoga:yoga | bhraṣṭaḥ:fallen)
- ಅಭಿಜಾಯತೇ (abhijāyate)is born again
ಅಥವಾ ಯೋಗಿನಾಮೇವ ಕುಲೇ ಭವತಿ ಧೀಮತಾಮ್ ।
ಏತದ್ಧಿ ದುರ್ಲಭತರಂ ಲೋಕೇ ಜನ್ಮ ಯದೀದೃಶಮ್ ॥ 42 ॥
ಏತದ್ಧಿ ದುರ್ಲಭತರಂ ಲೋಕೇ ಜನ್ಮ ಯದೀದೃಶಮ್ ॥ 42 ॥
- ಅಥವಾ (athavā)or
- ಯೋಗಿನಾಮ್ (yoginām)of the yogis
- ಏವ (eva)indeed
- ಕುಲೇ (kule)in the family
- ಭವತಿ (bhavati)is born
- ಧೀಮತಾಮ್ (dhīmatām)of the wise
- ಏತತ್ (etat)this
- ಹಿ (hi)indeed
- ದುರ್ಲಭತರಮ್ (durlabhataram)very difficult to obtain (durlabha:difficult to obtain | taram:very)
- ಲೋಕೇ (loke)in the world
- ಜನ್ಮ (janma)birth
- ಯತ್ (yat)which
- ಈದೃಶಮ್ (īdṛśam)like this
ತತ್ರ ತಂ ಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗಂ ಲಭತೇ ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಮ್ ।
ಯತತೇ ಚ ತತೋ ಭೂಯಃ ಸಂಸಿದ್ಧೌ ಕುರುನನ್ದನ ॥ 43 ॥
ಯತತೇ ಚ ತತೋ ಭೂಯಃ ಸಂಸಿದ್ಧೌ ಕುರುನನ್ದನ ॥ 43 ॥
- ತತ್ರ (tatra)there
- ತಮ್ (tam)him
- ಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗಮ್ (buddhisaṃyogam)union with knowledge (buddhi:knowledge | saṃyogam:union)
- ಲಭತೇ (labhate)obtains
- ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಮ್ (paurvadehikam)from previous body (paurva:previous | dehikam:body)
- ಯತತೇ (yatate)strives
- ಚ (ca)and
- ತತಃ (tataḥ)then
- ಭೂಯಃ (bhūyaḥ)again
- ಸಂಸಿದ್ಧೌ (saṃsiddhau)for perfection
- ಕುರುನನ್ದನ (kurunandana)O son of the Kurus (kuru:Kurus | nandana:son)
ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸೇನ ತೇನೈವ ಹ್ರಿಯತೇ ಹ್ಯವಶೋಽಪಿ ಸಃ ।
ಜಿಜ್ಞಾಸುರಪಿ ಯೋಗಸ್ಯ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಾತಿವರ್ತತೇ ॥ 44 ॥
ಜಿಜ್ಞಾಸುರಪಿ ಯೋಗಸ್ಯ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಾತಿವರ್ತತೇ ॥ 44 ॥
- ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸೇನ (pūrvābhyāsena)by former practice (pūrva:former | abhyāsena:by practice)
- ತೇನೈವ (tenaiva)by that very (tena:by that | eva:very)
- ಹ್ರಿಯತೇ (hriyate)is borne
- ಹಿ (hi)indeed
- ಅವಶಃ (avaśaḥ)involuntarily
- ಅಪಿ (api)even
- ಸಃ (saḥ)he
- ಜಿಜ್ಞಾಸುಃ (jijñāsuḥ)desirous to know
- ಅಪಿ (api)even
- ಯೋಗಸ್ಯ (yogasya)of yoga
- ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ (śabdabrahma)sound Brahman (śabda:sound | brahma:Brahman)
- ಅತಿವರ್ತತೇ (ativartate)goes beyond
ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಮಾನಸ್ತು ಯೋಗೀ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ ।
ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಸ್ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 45 ॥
ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಸ್ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 45 ॥
- ಪ್ರಯತ್ನಾತ್ (prayatnāt)by effort
- ಯತಮಾನಃ (yatamānaḥ)striving
- ತು (tu)but
- ಯೋಗೀ (yogī)the yogi
- ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ (saṃśuddhakilbiṣaḥ)purified from sins (saṃśuddha:purified | kilbiṣaḥ:from sins)
- ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಃ (anekajanmasaṃsiddhaḥ)perfected through many births (aneka:many | janma:births | saṃsiddhaḥ:perfected)
- ತತಃ (tataḥ)then
- ಯಾತಿ (yāti)attains
- ಪರಾಮ್ (parām)highest
- ಗತಿಮ್ (gatim)goal
ತಪಸ್ವಿಭ್ಯೋಽಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ಜ್ಞಾನಿಭ್ಯೋಽಪಿ ಮತೋಽಧಿಕಃ ।
ಕರ್ಮಿಭ್ಯಶ್ಚಾಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗೀ ಭವಾರ್ಜುನ ॥ 46 ॥
ಕರ್ಮಿಭ್ಯಶ್ಚಾಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗೀ ಭವಾರ್ಜುನ ॥ 46 ॥
- ತಪಸ್ವಿಭ್ಯಃ (tapasvibhyaḥ)than ascetics
- ಅಧಿಕಃ (adhikaḥ)superior
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಜ್ಞಾನಿಭ್ಯಃ (jñānibhyaḥ)than men-of-knowledge
- ಅಪಿ (api)also
- ಮತಃ (mataḥ)thought
- ಅಧಿಕಃ (adhikaḥ)superior
- ಕರ್ಮಿಭ್ಯಃ (karmibhyaḥ)than men-of-action
- ಚ (ca)and
- ಅಧಿಕಃ (adhikaḥ)superior
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ತಸ್ಮಾತ್ (tasmāt)therefore
- ಯೋಗೀ (yogī)yogi
- ಭವ (bhava)be
- ಅರ್ಜುನ (arjuna)Arjuna
ಯೋಗಿನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದ್ಗತೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ ।
ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ಭಜತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಸ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮೋ ಮತಃ ॥ 47 ॥
ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ಭಜತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಸ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮೋ ಮತಃ ॥ 47 ॥
- ಯೋಗಿನಾಮಪಿ (yogināmapi)even among yogis (yoginām:of yogis | api:even)
- ಸರ್ವೇಷಾಂ (sarveṣāṃ)of all
- ಮದ್ಗತೇನ (madgatena)with mind absorbed in Me (mad:in Me | gatena:absorbed)
- ಅನ್ತರಾತ್ಮನಾ (antarātmanā)with inner-self
- ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ (śraddhāvān)full of faith
- ಭಜತೇ (bhajate)worships
- ಯಃ (yaḥ)who
- ಮಾಂ (māṃ)Me
- ಸ (sa)he
- ಮೇ (me)according to Me
- ಯುಕ್ತತಮಃ (yuktatamaḥ)most devout
- ಮತಃ (mataḥ)considered
- ಓಂ (oṃ)Om
- ತತ್ಸದಿತಿ (tatsaditi)thus the truth (tat:that | sat:truth | iti:thus)
- ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītāsu:in the Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ (brahmavidyāyāṃ)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyāṃ:in the knowledge)
- ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ (yogaśāstre)in the science of Yoga (yoga:Yoga | śāstre:in the science)
- ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue of Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಃ (ātmasaṃyamayogaḥ)the Yoga of self-control (ātma:self | saṃyama:control | yogaḥ:Yoga)
- ನಾಮ (nāma)named
- ಷಷ್ಠಃ (ṣaṣṭhaḥ)sixth
- ಅಧ್ಯಾಯಃ (adhyāyaḥ)chapter
ಓಂ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥6 ॥
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥6 ॥
