ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః
అథ షష్ఠోఽధ్యాయః ।
ఆత్మసంయమయోగః
శ్రీభగవానువాచ
ఆత్మసంయమయోగః
శ్రీభగవానువాచ
అనాశ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః ।
స సన్న్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చాక్రియః ॥ 1 ॥
స సన్న్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చాక్రియః ॥ 1 ॥
- శ్రీభగవానువాచ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- అనాశ్రితః (anāśritaḥ)without depending
- కర్మఫలం (karmaphalaṃ)fruits of actions (karma:actions | phalaṃ:fruits)
- కార్యం (kāryaṃ)duty
- కర్మ (karma)action
- కరోతి (karoti)performs
- యః (yaḥ)who
- స (sa)he
- సంన్యాసీ (saṃnyāsī)renunciant
- చ (ca)and
- యోగీ (yogī)yogi
- చ (ca)and
- న (na)not
- నిరగ్నిః (niragniḥ)without fire
- న (na)not
- చ (ca)and
- అక్రియః (akriyaḥ)without action
యం సన్న్యాసమితి ప్రాహుర్యోగం తం విద్ధి పాణ్డవ ।
న హ్యసన్న్యస్తసఙ్కల్పో యోగీ భవతి కశ్చన ॥ 2 ॥
న హ్యసన్న్యస్తసఙ్కల్పో యోగీ భవతి కశ్చన ॥ 2 ॥
- యం (yaṃ)which
- సంన్యాసమ్ (saṃnyāsam)renunciation
- ఇతి (iti)thus
- ప్రాహుః (prāhuḥ)they call
- యోగమ్ (yogam)yoga
- తం (taṃ)that
- విద్ధి (viddhi)know
- పాణ్డవ (pāṇḍava)O Pandava
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- అసంన్యస్తసఙ్కల్పః (asaṃnyastasaṅkalpaḥ)one not renouncing thoughts (asaṃnyasta:not renouncing | saṅkalpaḥ:thoughts)
- యోగీ (yogī)yogi
- భవతి (bhavati)becomes
- కశ్చన (kaścana)anyone
ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే ।
యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే ॥ 3 ॥
యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే ॥ 3 ॥
- ఆరురుక్షోః (ārurukṣoḥ)of one desiring to ascend (ā:towards | rurukṣoḥ:desiring to ascend)
- మునేః (muneḥ)of the sage
- యోగం (yogam)yoga
- కర్మ (karma)action
- కారణమ్ (kāraṇam)means
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- యోగారూఢస్య (yogārūḍhasya)of one established in yoga (yoga:yoga | ārūḍhasya:of one established)
- తస్య (tasya)of that
- ఏవ (eva)indeed
- శమః (śamaḥ)inaction
- కారణమ్ (kāraṇam)means
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
యదా హి నేన్ద్రియార్థేషు న కర్మస్వనుషజ్జతే ।
సర్వసఙ్కల్పసన్న్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే ॥ 4 ॥
సర్వసఙ్కల్పసన్న్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే ॥ 4 ॥
- యదా (yadā)when
- హి (hi)indeed
- న (na)not
- ఇన్ద్రియార్థేషు (indriyārtheṣu)in sense-objects (indriya:senses | artheṣu:in objects)
- న (na)not
- కర్మసు (karmasu)in actions
- అనుషజ్జతే (anuṣajjate)attached
- సర్వసఙ్కల్పసంన్యాసీ (sarvasaṅkalpasaṃnyāsī)renouncer of all thoughts (sarva:all | saṅkalpa:thoughts | saṃnyāsī:renouncer)
- యోగారూఢః (yogārūḍhaḥ)attained to yoga (yoga:yoga | ārūḍhaḥ:attained)
- తదా (tadā)then
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్ ।
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బన్ధురాత్మైవ రిపురాత్మనః ॥ 5 ॥
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బన్ధురాత్మైవ రిపురాత్మనః ॥ 5 ॥
- ఉద్ధరేత్ (uddharet)should lift
- ఆత్మనా (ātmanā)by oneself
- ఆత్మానమ్ (ātmānam)self
- న (na)not
- ఆత్మానమ్ (ātmānam)self
- అవసాదయేత్ (avasādayet)should degrade
- ఆత్మా (ātmā)self
- ఏవ (eva)indeed
- హి (hi)for
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of oneself
- బన్ధుః (bandhuḥ)friend
- ఆత్మా (ātmā)self
- ఏవ (eva)indeed
- రిపుః (ripuḥ)enemy
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of oneself
బన్ధురాత్మాత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః ।
అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్ ॥ 6 ॥
అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్ ॥ 6 ॥
- బన్ధుః (bandhuḥ)friend
- ఆత్మా (ātmā)Self
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of the self
- తస్య (tasya)of him
- యేన (yena)by whom
- ఆత్మా (ātmā)Self
- ఏవ (eva)indeed
- ఆత్మనా (ātmanā)by the self
- జితః (jitaḥ)conquered
- అనాత్మనః (anātmanaḥ)of the unconquered self (an:not | ātmanaḥ:of the self)
- తు (tu)but
- శత్రుత్వే (śatrutve)in the position of an enemy (śatru:enemy | tve:in the position of)
- వర్తేత (varteta)stands
- ఆత్మా (ātmā)Self
- ఏవ (eva)indeed
- శత్రువత్ (śatruvat)like an enemy (śatru:enemy | vat:like)
జితాత్మనః ప్రశాన్తస్య పరమాత్మా సమాహితః ।
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానాపమానయోః ॥ 7 ॥
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానాపమానయోః ॥ 7 ॥
- జితాత్మనః (jitātmanaḥ)of the self-controlled (jita:conquered | ātmanaḥ:of the self)
- ప్రశాన్తస్య (praśāntasya)of the peaceful
- పరమాత్మా (paramātmā)Supreme Self (parama:supreme | ātmā:self)
- సమాహితః (samāhitaḥ)balanced
- శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- తథా (tathā)as also
- మానాపమానయోః (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేన్ద్రియః ।
యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః ॥ 8 ॥
యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః ॥ 8 ॥
- జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా (jñānavijñānatṛptātmā)satisfied with knowledge and wisdom (jñāna:knowledge | vijñāna:wisdom | tṛpta:satisfied | ātmā:self)
- కూటస్థః (kūṭasthaḥ)unshaken
- విజితేన్ద్రియః (vijitendriyaḥ)conquered the senses (vijita:conquered | indriyaḥ:senses)
- యుక్తః (yuktaḥ)harmonised
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- యోగీ (yogī)yogi
- సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః (samaloṣṭāśmakāñcanaḥ)same to earth, stone, gold (sama:same | loṣṭa:earth | aśma:stone | kāñcanaḥ:gold)
సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబన్ధుషు ।
సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే ॥ 9 ॥
సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే ॥ 9 ॥
- సుహృత్ (suhṛt)good-hearted
- మిత్ర (mitra)friends
- అరి (ari)enemies
- ఉదాసీన (udāsīna)indifferent
- మధ్యస్థ (madhyastha)neutral
- ద్వేష్య (dveṣya)hateful
- బన్ధుషు (bandhuṣu)among relatives
- సాధుషు (sādhuṣu)among the righteous
- అపి (api)even
- చ (ca)and
- పాపేషు (pāpeṣu)among the unrighteous
- సమబుద్ధిః (samabuddhiḥ)same-minded (sama:same | buddhiḥ:mind)
- విశిష్యతే (viśiṣyate)excels
యోగీ యుఞ్జీత సతతమాత్మానం రహసి స్థితః ।
ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః ॥ 10 ॥
ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః ॥ 10 ॥
- యోగీ (yogī)yogi
- యుఞ్జీత (yuñjīta)should unite
- సతతమ్ (satatam)constantly
- ఆత్మానమ్ (ātmānam)the mind
- రహసి (rahasi)in solitude
- స్థితః (sthitaḥ)remaining
- ఏకాకీ (ekākī)alone
- యతచిత్తాత్మా (yatacittātmā)with mind and body controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:self/body)
- నిరాశీరపరిగ్రహః (nirāśīraparigrahaḥ)free from hope and greed (nirāśīḥ:free from hope | aparigrahaḥ:free from greed)
శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనమాత్మనః ।
నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్ ॥ 11 ॥
నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్ ॥ 11 ॥
- శుచౌ (śucau)in a clean
- దేశే (deśe)place
- ప్రతిష్ఠాప్య (pratiṣṭhāpya)having established
- స్థిరమ్ (sthiram)firm
- ఆసనమ్ (āsanam)seat
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of his own
- న (na)not
- అత్యుచ్ఛ్రితమ్ (atyucchritam)too high
- న (na)not
- అతినీచమ్ (atinīcam)too low
- చైల (caila)cloth
- అజిన (ajina)skin
- కుశ (kuśa)KUSHA-grass
- ఉత్తరమ్ (uttaram)one over the other
తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేన్ద్రియక్రియాః ।
ఉపవిశ్యాసనే యుఞ్జ్యాద్యోగమాత్మవిశుద్ధయే ॥ 12 ॥
ఉపవిశ్యాసనే యుఞ్జ్యాద్యోగమాత్మవిశుద్ధయే ॥ 12 ॥
- తత్ర (tatra)there
- ఏకాగ్రం (ekāgram)one-pointed
- మనః (manaḥ)mind
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- యతచిత్తేన్ద్రియక్రియః (yatacittendriyakriyaḥ)with mind and senses controlled (yata:controlled | citta:mind | indriya:senses | kriyaḥ:actions)
- ఉపవిశ్య (upaviśya)seated
- ఆసనే (āsane)on the seat
- యుఞ్జ్యాత్ (yuñjyāt)let him practise
- యోగమ్ (yogam)YOGA
- ఆత్మవిశుద్ధయే (ātmaviśuddhaye)for purification of the self (ātma:self | viśuddhaye:for purification)
సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః ।
సమ్ప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ॥ 13 ॥
సమ్ప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ॥ 13 ॥
- సమం (samaṃ)equally
- కాయశిరోగ్రీవం (kāyaśirogrīvaṃ)body, head, and neck (kāya:body | śiraḥ:head | grīvaṃ:neck)
- ధారయన్ (dhārayan)holding
- అచలమ్ (acalam)still
- స్థిరః (sthiraḥ)firm
- సమ్ప్రేక్ష్య (samprekṣya)gazing
- నాసికాగ్రం (nāsikāgram)tip of the nose (nāsikā:nose | agram:tip)
- స్వం (svaṃ)own
- దిశః (diśaḥ)directions
- చ (ca)and
- అనవలోకయన్ (anavalokayan)not looking around
ప్రశాన్తాత్మా విగతభీర్బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః ।
మనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః ॥ 14 ॥
మనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః ॥ 14 ॥
- ప్రశాన్తాత్మా (praśāntātmā)serene-minded (praśānta:serene | ātmā:mind)
- విగతభీః (vigatabhīḥ)fearless (vigata:gone away | bhīḥ:fear)
- బ్రహ్మచారివ్రతే (brahmacārivrate)in the vow of celibacy (brahmacāri:celibate | vrate:in the vow)
- స్థితః (sthitaḥ)firm
- మనః (manaḥ)mind
- సంయమ్య (saṃyamya)having controlled
- మచ్చిత్తః (maccittaḥ)thinking on Me (mat:Me | cittaḥ:thinking)
- యుక్తః (yuktaḥ)balanced
- ఆసీత (āsīta)let him sit
- మత్పరః (matparaḥ)having Me as the Supreme Goal (mat:Me | paraḥ:supreme goal)
యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః ।
శాన్తిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి ॥ 15 ॥
శాన్తిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి ॥ 15 ॥
- యుఞ్జన్ (yuñjan)engaging
- ఏవమ్ (evam)thus
- సదా (sadā)always
- ఆత్మానం (ātmānam)the self
- యోగీ (yogī)the yogi
- నియతమానసః (niyatamānasaḥ)with controlled mind (niyata:controlled | mānasaḥ:mind)
- శాన్తిం (śāntim)peace
- నిర్వాణపరమాం (nirvāṇaparamām)supreme liberation (nirvāṇa:liberation | paramām:supreme)
- మత్సంస్థామ్ (matsaṃsthām)abiding in Me (mat:in Me | saṃsthām:abiding)
- అధిగచ్ఛతి (adhigacchati)attains
నాత్యశ్నతస్తు యోగోఽస్తి న చైకాన్తమనశ్నతః ।
న చాతిస్వప్నశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున ॥ 16 ॥
న చాతిస్వప్నశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున ॥ 16 ॥
- న (na)not
- అత్యశ్నతః (atyaśnataḥ)of one who eats excessively (ati:excessively | aśnataḥ:of one who eats)
- తు (tu)but
- యోగః (yogaḥ)yoga
- అస్తి (asti)is
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏకాన్తమ్ (ekāntam)completely
- అనశ్నతః (anaśnataḥ)of one who does not eat (an:not | aśnataḥ:of one who eats)
- న (na)not
- చ (ca)and
- అతి (ati)excessively
- స్వప్నశీలస్య (svapnaśīlasya)of one who sleeps excessively (svapna:sleep | śīlasya:of one who has the habit)
- జాగ్రతః (jāgrataḥ)of one who is awake
- న (na)not
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- అర్జున (arjuna)O Arjuna
యుక్తాహారవిహారస్య యుక్తచేష్టస్య కర్మసు ।
యుక్తస్వప్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా ॥ 17 ॥
యుక్తస్వప్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా ॥ 17 ॥
- యుక్తాహారవిహారస్య (yuktāhāravihārasya)of moderate eating and recreation (yukta:moderate | āhāra:eating | vihāra:recreation | asya:of)
- యుక్తచేష్టస్య (yuktaceṣṭasya)of moderate exertion (yukta:moderate | ceṣṭa:exertion | asya:of)
- కర్మసు (karmasu)in actions
- యుక్తస్వప్నావబోధస్య (yuktasvapnāvabodhasya)of moderate sleep and wakefulness (yukta:moderate | svapna:sleep | avabodha:wakefulness | asya:of)
- యోగః (yogaḥ)Yoga
- భవతి (bhavati)becomes
- దుఃఖహా (duḥkhahā)destroyer of pain (duḥkha:pain | hā:destroyer)
యదా వినియతం చిత్తమాత్మన్యేవావతిష్ఠతే ।
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా ॥ 18 ॥
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా ॥ 18 ॥
- యదా (yadā)when
- వినియతం (viniyatam)perfectly controlled
- చిత్తమ్ (cittam)mind
- ఆత్మని (ātmani)in the Self
- ఏవ (eva)only
- అవస్థితః (avatiṣṭhate)rests
- నిఃస్పృహః (niḥspṛhaḥ)free from longing
- సర్వకామేభ్యః (sarvakāmebhyaḥ)for all desires (sarva:all | kāmebhyaḥ:for desires)
- యుక్తః (yuktaḥ)united
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- తదా (tadā)then
యథా దీపో నివాతస్థో నేఙ్గతే సోపమా స్మృతా ।
యోగినో యతచిత్తస్య యుఞ్జతో యోగమాత్మనః ॥ 19 ॥
యోగినో యతచిత్తస్య యుఞ్జతో యోగమాత్మనః ॥ 19 ॥
- యథా (yathā)just as
- దీపః (dīpaḥ)lamp
- నివాతస్థః (nivātasthaḥ)placed in windless place (nivāta:windless | sthaḥ:placed)
- న (na)not
- ఇఙ్గతే (iṅgate)flickers
- సా (sā)that
- ఉపమా (upamā)simile
- స్మృతా (smṛtā)is considered
- యోగినః (yoginaḥ)of the yogi
- యతచిత్తస్య (yatacittasya)of controlled mind (yata:controlled | cittasya:of mind)
- యుఞ్జతః (yuñjataḥ)practicing
- యోగమ్ (yogam)yoga
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of the self
యత్రోపరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా ।
యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి ॥ 20 ॥
యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి ॥ 20 ॥
- యత్ర (yatra)where
- ఉపరమతే (uparamate)ceases
- చిత్తం (cittaṃ)mind
- నిరుద్ధం (niruddhaṃ)restrained
- యోగసేవయా (yogasevayā)by the practice of yoga (yoga:yoga | sevayā:by the practice)
- యత్ర (yatra)where
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- ఆత్మనా (ātmanā)by the self
- ఆత్మానం (ātmānam)the self
- పశ్యన్ (paśyan)seeing
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- తుష్యతి (tuṣyati)is satisfied
సుఖమాత్యన్తికం యత్తద్బుద్ధిగ్రాహ్యమతీన్ద్రియమ్ ।
వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థితశ్చలతి తత్త్వతః ॥ 21 ॥
వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థితశ్చలతి తత్త్వతః ॥ 21 ॥
- సుఖమ్ (sukham)happiness
- ఆత్యన్తికమ్ (ātyantikam)eternal
- యత్ (yat)which
- తత్ (tad)that
- బుద్ధిగ్రాహ్యమ్ (buddhigrāhyam)grasped by intellect (buddhi:intellect | grāhyam:grasped)
- అతీన్ద్రియమ్ (atīndriyam)beyond senses (ati:beyond | indriyam:senses)
- వేత్తి (vetti)knows
- యత్ర (yatra)where
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- అయమ్ (ayam)this
- స్థితః (sthitaḥ)established
- చలతి (calati)moves
- తత్త్వతః (tattvataḥ)from reality (tattva:reality | taḥ:from)
యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః ।
యస్మిన్స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే ॥ 22 ॥
యస్మిన్స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే ॥ 22 ॥
- యం (yaṃ)which
- లబ్ధ్వా (labdhvā)having obtained
- చ (ca)and
- అపరం (aparaṃ)other
- లాభం (lābhaṃ)gain
- మన్యతే (manyate)thinks
- న (na)not
- అధికం (adhikaṃ)superior
- తతః (tataḥ)than that
- యస్మిన్ (yasmin)wherein
- స్థితః (sthitaḥ)established
- న (na)not
- దుఃఖేన (duḥkhena)by sorrow
- గురుణా (guruṇā)heavy
- అపి (api)even
- విచాల్యతే (vicālyate)is moved
తం విద్యాద్దుఃఖసంయోగవియోగం యోగసఞ్జ్ఞితమ్ ।
స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగోఽనిర్విణ్ణచేతసా ॥ 23 ॥
స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగోఽనిర్విణ్ణచేతసా ॥ 23 ॥
- తం (taṃ)that
- విద్యాద్ (vidyād)should be known
- దుఃఖసంయోగవియోగం (duḥkhasaṃyogaviyogaṃ)severance from union-with-pain (duḥkha:pain | saṃyoga:union | viyogaṃ:severance)
- యోగసంజ్ఞితమ్ (yogasaṃjñitam)known as yoga (yoga:yoga | saṃjñitam:known as)
- స (sa)that
- నిశ్చయేన (niścayena)with determination
- యోక్తవ్యః (yoktavyaḥ)should be practiced
- యోగః (yogaḥ)yoga
- అనిర్విణ్ణచేతసా (anirviṇṇacetasā)with undespairing mind (anirviṇṇa:undespairing | cetasā:with mind)
సఙ్కల్పప్రభవాన్కామాంస్త్యక్త్వా సర్వానశేషతః ।
మనసైవేన్ద్రియగ్రామం వినియమ్య సమన్తతః ॥ 24 ॥
మనసైవేన్ద్రియగ్రామం వినియమ్య సమన్తతః ॥ 24 ॥
- సఙ్కల్పప్రభవాన్ (saṅkalpaprabhavān)born of resolve (saṅkalpa:resolve | prabhavān:born of)
- కామాన్ (kāmān)desires
- త్యక్త్వా (tyaktvā)abandoning
- సర్వాన్ (sarvān)all
- అశేషతః (aśeṣataḥ)without reserve
- మనసా (manasā)by the mind
- ఏవ (eva)indeed
- ఇన్ద్రియగ్రామం (indriyagrāmam)group of senses (indriya:senses | grāmam:group)
- వినియమ్య (viniyamya)restraining
- సమన్తతః (samantataḥ)from all sides
శనైః శనైరుపరమేద్బుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా ।
ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కిఞ్చిదపి చిన్తయేత్ ॥ 25 ॥
ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కిఞ్చిదపి చిన్తయేత్ ॥ 25 ॥
- శనైః (śanaiḥ)gradually
- శనైః (śanaiḥ)slowly
- ఉపరమేత్ (uparamet)let him attain quietude
- బుద్ధ్యా (buddhyā)by intellect
- ధృతిగృహీతయా (dhṛtigṛhītayā)held firm (dhṛti:firmness | gṛhītayā:held by)
- ఆత్మసంస్థం (ātmasaṃstham)established in the Self (ātma:Self | saṃstham:established in)
- మనః (manaḥ)mind
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- న (na)not
- కిఞ్చిత్ (kiñcit)anything
- అపి (api)even
- చిన్తయేత్ (cintayet)let him think
యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చఞ్చలమస్థిరమ్ ।
తతస్తతో నియమ్యైతదాత్మన్యేవ వశం నయేత్ ॥ 26 ॥
తతస్తతో నియమ్యైతదాత్మన్యేవ వశం నయేత్ ॥ 26 ॥
- యతః (yataḥ)from whatever
- యతః (yataḥ)from whatever
- నిశ్చరతి (niścarati)wanders away
- మనః (manaḥ)mind
- చఞ్చలమ్ (cañcalam)restless
- అస్థిరమ్ (asthiram)unsteady
- తతః (tataḥ)from that
- తతః (tataḥ)from that
- నియమ్య (niyamya)restraining
- ఏతత్ (etat)this
- ఆత్మని (ātmani)in the Self
- ఏవ (eva)alone
- వశం (vaśam)control
- నయేత్ (nayet)should bring
ప్రశాన్తమనసం హ్యేనం యోగినం సుఖముత్తమమ్ ।
ఉపైతి శాన్తరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్ ॥ 27 ॥
ఉపైతి శాన్తరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్ ॥ 27 ॥
- ప్రశాన్తమనసం (praśāntamanasaṃ)with peaceful mind (praśānta:peaceful | manasaṃ:mind)
- హి (hi)indeed
- ఏనం (enaṃ)this
- యోగినం (yoginaṃ)yogi
- సుఖమ్ (sukham)bliss
- ఉత్తమమ్ (uttamam)supreme
- ఉపైతి (upaiti)comes
- శాన్తరజసం (śāntarajasaṃ)whose passion is quietened (śānta:quietened | rajasaṃ:passion)
- బ్రహ్మభూతమ్ (brahmabhūtam)become Brahman (brahma:Brahman | bhūtam:become)
- అకల్మషమ్ (akalmaṣam)free from sin
యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ విగతకల్మషః ।
సుఖేన బ్రహ్మసంస్పర్శమత్యన్తం సుఖమశ్నుతే ॥ 28 ॥
సుఖేన బ్రహ్మసంస్పర్శమత్యన్తం సుఖమశ్నుతే ॥ 28 ॥
- యుఞ్జన్ (yuñjan)engaging
- ఏవమ్ (evam)thus
- సదా (sadā)always
- ఆత్మానం (ātmānam)the self
- యోగీ (yogī)the yogi
- విగతకల్మషః (vigatakalmaṣaḥ)freed from sins (vigata:freed from | kalmaṣaḥ:sins)
- సుఖేన (sukhena)easily
- బ్రహ్మసంస్పర్శమ్ (brahmasaṃsparśam)Brahman-contact (brahma:Brahman | saṃsparśam:contact)
- అత్యన్తం (atyantam)infinite
- సుఖమ్ (sukham)bliss
- అశ్నుతే (aśnute)enjoys
సర్వభూతస్థమాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని ।
ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః ॥ 29 ॥
ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః ॥ 29 ॥
- సర్వభూతస్థమాత్మానం (sarvabhūtasthamātmānam)Self abiding in all beings (sarva:all | bhūta:beings | stham:abiding | ātmānam:Self)
- సర్వభూతాని (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- చ (ca)and
- ఆత్మని (ātmani)in the Self
- ఈక్షతే (īkṣate)sees
- యోగయుక్తాత్మా (yogayuktātmā)mind harmonised by YOGA (yoga:YOGA | yukta:harmonised | ātmā:mind)
- సర్వత్ర (sarvatra)everywhere
- సమదర్శనః (samadarśanaḥ)seeing the same (sama:same | darśanaḥ:seeing)
యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి ।
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి ॥ 30 ॥
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి ॥ 30 ॥
- యః (yaḥ)who
- మామ్ (mām)me
- పశ్యతి (paśyati)sees
- సర్వత్ర (sarvatra)everywhere
- సర్వమ్ (sarvam)everything
- చ (ca)and
- మయి (mayi)in me
- పశ్యతి (paśyati)sees
- తస్య (tasya)his
- అహమ్ (aham)I
- న (na)not
- ప్రణశ్యామి (praṇaśyāmi)perish
- సః (saḥ)he
- చ (ca)and
- మే (me)from me
- న (na)not
- ప్రణశ్యతి (praṇaśyati)perishes
సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యేకత్వమాస్థితః ।
సర్వథా వర్తమానోఽపి స యోగీ మయి వర్తతే ॥ 31 ॥
సర్వథా వర్తమానోఽపి స యోగీ మయి వర్తతే ॥ 31 ॥
- సర్వభూతస్థితం (sarvabhūtasthitam)present in all beings (sarva:all | bhūta:beings | sthitam:present)
- యః (yaḥ)who
- మామ్ (mām)me
- భజతి (bhajati)worships
- ఏకత్వమ్ (ekatvam)unity
- ఆస్థితః (āsthitaḥ)established
- సర్వథా (sarvathā)in all ways
- వర్తమానః (vartamānaḥ)living
- అపి (api)even
- సః (saḥ)he
- యోగీ (yogī)yogi
- మయి (mayi)in me
- వర్తతే (vartate)abides
ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యోఽర్జున ।
సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమో మతః ॥ 32 ॥
సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమో మతః ॥ 32 ॥
- ఆత్మౌపమ్యేన (ātmaupamyena)by the likeness of the Self (ātma:Self | aupamyena:by the likeness)
- సర్వత్ర (sarvatra)everywhere
- సమం (samaṃ)equality
- పశ్యతి (paśyati)sees
- యః (yaḥ)who
- అర్జున (arjuna)O Arjuna
- సుఖం (sukhaṃ)pleasure
- వా (vā)or
- యది (yadi)if
- వా (vā)or
- దుఃఖం (duḥkhaṃ)pain
- స (sa)he
- యోగీ (yogī)Yogi
- పరమః (paramaḥ)highest
- మతః (mataḥ)regarded
అర్జున ఉవాచ
యోఽయం యోగస్త్వయా ప్రోక్తః సామ్యేన మధుసూదన ।
ఏతస్యాహం న పశ్యామి చఞ్చలత్వాత్స్థితిం స్థిరామ్ ॥ 33 ॥
ఏతస్యాహం న పశ్యామి చఞ్చలత్వాత్స్థితిం స్థిరామ్ ॥ 33 ॥
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- ఉవాచ (uvāca)said
- యః (yaḥ)which
- అయమ్ (ayam)this
- యోగః (yogaḥ)yoga
- త్వయా (tvayā)by you
- ప్రోక్తః (proktaḥ)taught
- సామ్యేన (sāmyena)with equanimity
- మధుసూదన (madhusūdana)O slayer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:slayer)
- ఏతస్య (etasya)of this
- అహమ్ (aham)I
- న (na)not
- పశ్యామి (paśyāmi)see
- చఞ్చలత్వాత్ (cañcalatvāt)due to restlessness
- స్థితిం (sthitiṃ)continuity
- స్థిరామ్ (sthirām)enduring
చఞ్చలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్ ।
తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్ ॥ 34 ॥
తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్ ॥ 34 ॥
- చఞ్చలమ్ (cañcalam)restless
- హి (hi)indeed
- మనః (manaḥ)mind
- కృష్ణ (kṛṣṇa)O Krishna
- ప్రమాథి (pramāthi)turbulent
- బలవత్ (balavat)strong
- దృఢమ్ (dṛḍham)unyielding
- తస్య (tasya)its
- అహమ్ (aham)I
- నిగ్రహమ్ (nigraham)control
- మన్యే (manye)consider
- వాయోః (vāyoḥ)of the wind
- ఇవ (iva)like
- సుదుష్కరమ్ (suduṣkaram)very difficult
శ్రీభగవానువాచ
అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్ ।
అభ్యాసేన తు కౌన్తేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే ॥ 35 ॥
అభ్యాసేన తు కౌన్తేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే ॥ 35 ॥
- శ్రీభగవానువాచ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- అసంశయం (asaṃśayaṃ)undoubtedly
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed one (mahā:great | bāho:armed one)
- మనః (manaḥ)mind
- దుర్నిగ్రహమ్ (durnigraham)difficult to control (dus:difficult | nigraham:to control)
- చలమ్ (calam)restless
- అభ్యాసేన (abhyāsena)by practice
- తు (tu)but
- కౌన్తేయ (kaunteya)O Son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- వైరాగ్యేణ (vairāgyeṇa)by dispassion
- చ (ca)and
- గృహ్యతే (gṛhyate)it is restrained
అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః ।
వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోఽవాప్తుముపాయతః ॥ 36 ॥
వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోఽవాప్తుముపాయతః ॥ 36 ॥
- అసంయతాత్మనా (asaṃyatātmanā)by uncontrolled self (asaṃyata:uncontrolled | ātmanā:by self)
- యోగః (yogaḥ)yoga
- దుష్ప్రాపః (duṣprāpaḥ)hard to attain
- ఇతి (iti)thus
- మే (me)my
- మతిః (matiḥ)opinion
- వశ్యాత్మనా (vaśyātmanā)by controlled self (vaśya:controlled | ātmanā:by self)
- తు (tu)but
- యతతా (yatatā)by striving
- శక్యః (śakyaḥ)possible
- అవాప్తుమ్ (avāptum)to obtain
- ఉపాయతః (upāyataḥ)by means
అర్జున ఉవాచ
అయతిః శ్రద్ధయోపేతో యోగాచ్చలితమానసః ।
అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి ॥ 37 ॥
అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి ॥ 37 ॥
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- ఉవాచ (uvāca)said
- అయతిః (ayatiḥ)undisciplined
- శ్రద్ధయా (śraddhayā)with faith
- ఉపేతః (upetaḥ)endowed with
- యోగాత్ (yogāt)from yoga
- చలితమానసః (calitamānasaḥ)whose mind is unsteady (calita:unsteady | mānasaḥ:mind)
- అప్రాప్య (aprāpya)not attaining
- యోగసంసిద్ధిమ్ (yogasaṃsiddhim)perfection in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhim:perfection)
- కాం (kāṃ)what
- గతిం (gatiṃ)path
- కృష్ణ (kṛṣṇa)Krishna
- గచ్ఛతి (gacchati)goes
కచ్చిన్నోభయవిభ్రష్టశ్ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి ।
అప్రతిష్ఠో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి ॥ 38 ॥
అప్రతిష్ఠో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి ॥ 38 ॥
- కచ్చిత్ (kaccit)whether
- నో (no)not
- ఉభయవిభ్రష్టః (ubhayavibhraṣṭaḥ)fallen from both (ubhaya:both | vibhraṣṭaḥ:fallen)
- ఛిన్నాభ్రమ్ (chinnābhram)rent cloud (chinna:rent | abhram:cloud)
- ఇవ (iva)like
- నశ్యతి (naśyati)perishes
- అప్రతిష్ఠః (apratiṣṭhaḥ)supportless
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- విమూఢః (vimūḍhaḥ)deluded
- బ్రహ్మణః (brahmaṇaḥ)of BRAHMAN
- పథి (pathi)in the path
ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః ।
త్వదన్యః సంశయస్యాస్య ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే ॥ 39 ॥
త్వదన్యః సంశయస్యాస్య ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే ॥ 39 ॥
- ఏతత్ (etat)this
- మే (me)my
- సంశయమ్ (saṃśayam)doubt
- కృష్ణ (kṛṣṇa)O Krishna
- ఛేత్తుమ్ (chettum)to dispel
- అర్హసి (arhasi)you should
- అశేషతః (aśeṣataḥ)completely
- త్వత్ (tvad)than you
- అన్యః (anyaḥ)another
- సంశయస్య (saṃśayasya)of the doubt
- అస్య (asya)this
- ఛేత్తా (chettā)dispel
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- ఉపపద్యతే (upapadyate)is possible
శ్రీభగవానువాచ
పార్థ నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే ।
న హి కల్యాణకృత్కశ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ॥ 40 ॥
న హి కల్యాణకృత్కశ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ॥ 40 ॥
- శ్రీభగవానువాచ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- పార్థ (pārtha)O Partha
- న (na)not
- ఏవ (eva)indeed
- ఇహ (iha)in this world
- న (na)not
- అముత్ర (amutra)in the next world
- వినాశః (vināśaḥ)destruction
- తస్య (tasya)for him
- విద్యతే (vidyate)exists
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- కల్యాణకృత్ (kalyāṇakṛt)doer of good (kalyāṇa:good | kṛt:doer)
- కశ్చిత్ (kaścit)anyone
- దుర్గతిం (durgatim)misfortune
- తాత (tāta)O My son
- గచ్ఛతి (gacchati)goes
ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకానుషిత్వా శాశ్వతీః సమాః ।
శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టోఽభిజాయతే ॥ 41 ॥
శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టోఽభిజాయతే ॥ 41 ॥
- ప్రాప్య (prāpya)having attained
- పుణ్యకృతామ్ (puṇyakṛtām)of the righteous (puṇya:righteous | kṛtām:of those who do)
- లోకాన్ (lokān)worlds
- ఉషిత్వా (uṣitvā)having dwelt
- శాశ్వతీః (śāśvatīḥ)everlasting
- సమాః (samāḥ)years
- శుచీనామ్ (śucīnām)of the pure
- శ్రీమతామ్ (śrīmatām)of the wealthy
- గేహే (gehe)in the house
- యోగభ్రష్టః (yogabhraṣṭaḥ)fallen from yoga (yoga:yoga | bhraṣṭaḥ:fallen)
- అభిజాయతే (abhijāyate)is born again
అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్ ।
ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశమ్ ॥ 42 ॥
ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశమ్ ॥ 42 ॥
- అథవా (athavā)or
- యోగినామ్ (yoginām)of the yogis
- ఏవ (eva)indeed
- కులే (kule)in the family
- భవతి (bhavati)is born
- ధీమతామ్ (dhīmatām)of the wise
- ఏతత్ (etat)this
- హి (hi)indeed
- దుర్లభతరమ్ (durlabhataram)very difficult to obtain (durlabha:difficult to obtain | taram:very)
- లోకే (loke)in the world
- జన్మ (janma)birth
- యత్ (yat)which
- ఈదృశమ్ (īdṛśam)like this
తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్ ।
యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధౌ కురునన్దన ॥ 43 ॥
యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధౌ కురునన్దన ॥ 43 ॥
- తత్ర (tatra)there
- తమ్ (tam)him
- బుద్ధిసంయోగమ్ (buddhisaṃyogam)union with knowledge (buddhi:knowledge | saṃyogam:union)
- లభతే (labhate)obtains
- పౌర్వదేహికమ్ (paurvadehikam)from previous body (paurva:previous | dehikam:body)
- యతతే (yatate)strives
- చ (ca)and
- తతః (tataḥ)then
- భూయః (bhūyaḥ)again
- సంసిద్ధౌ (saṃsiddhau)for perfection
- కురునన్దన (kurunandana)O son of the Kurus (kuru:Kurus | nandana:son)
పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హ్రియతే హ్యవశోఽపి సః ।
జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే ॥ 44 ॥
జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే ॥ 44 ॥
- పూర్వాభ్యాసేన (pūrvābhyāsena)by former practice (pūrva:former | abhyāsena:by practice)
- తేనైవ (tenaiva)by that very (tena:by that | eva:very)
- హ్రియతే (hriyate)is borne
- హి (hi)indeed
- అవశః (avaśaḥ)involuntarily
- అపి (api)even
- సః (saḥ)he
- జిజ్ఞాసుః (jijñāsuḥ)desirous to know
- అపి (api)even
- యోగస్య (yogasya)of yoga
- శబ్దబ్రహ్మ (śabdabrahma)sound Brahman (śabda:sound | brahma:Brahman)
- అతివర్తతే (ativartate)goes beyond
ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధకిల్బిషః ।
అనేకజన్మసంసిద్ధస్తతో యాతి పరాం గతిమ్ ॥ 45 ॥
అనేకజన్మసంసిద్ధస్తతో యాతి పరాం గతిమ్ ॥ 45 ॥
- ప్రయత్నాత్ (prayatnāt)by effort
- యతమానః (yatamānaḥ)striving
- తు (tu)but
- యోగీ (yogī)the yogi
- సంశుద్ధకిల్బిషః (saṃśuddhakilbiṣaḥ)purified from sins (saṃśuddha:purified | kilbiṣaḥ:from sins)
- అనేకజన్మసంసిద్ధః (anekajanmasaṃsiddhaḥ)perfected through many births (aneka:many | janma:births | saṃsiddhaḥ:perfected)
- తతః (tataḥ)then
- యాతి (yāti)attains
- పరామ్ (parām)highest
- గతిమ్ (gatim)goal
తపస్విభ్యోఽధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యోఽపి మతోఽధికః ।
కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున ॥ 46 ॥
కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున ॥ 46 ॥
- తపస్విభ్యః (tapasvibhyaḥ)than ascetics
- అధికః (adhikaḥ)superior
- యోగీ (yogī)yogi
- జ్ఞానిభ్యః (jñānibhyaḥ)than men-of-knowledge
- అపి (api)also
- మతః (mataḥ)thought
- అధికః (adhikaḥ)superior
- కర్మిభ్యః (karmibhyaḥ)than men-of-action
- చ (ca)and
- అధికః (adhikaḥ)superior
- యోగీ (yogī)yogi
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- యోగీ (yogī)yogi
- భవ (bhava)be
- అర్జున (arjuna)Arjuna
యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాన్తరాత్మనా ।
శ్రద్ధావాన్భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః ॥ 47 ॥
శ్రద్ధావాన్భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః ॥ 47 ॥
- యోగినామపి (yogināmapi)even among yogis (yoginām:of yogis | api:even)
- సర్వేషాం (sarveṣāṃ)of all
- మద్గతేన (madgatena)with mind absorbed in Me (mad:in Me | gatena:absorbed)
- అన్తరాత్మనా (antarātmanā)with inner-self
- శ్రద్ధావాన్ (śraddhāvān)full of faith
- భజతే (bhajate)worships
- యః (yaḥ)who
- మాం (māṃ)Me
- స (sa)he
- మే (me)according to Me
- యుక్తతమః (yuktatamaḥ)most devout
- మతః (mataḥ)considered
- ఓం (oṃ)Om
- తత్సదితి (tatsaditi)thus the truth (tat:that | sat:truth | iti:thus)
- శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītāsu:in the Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- బ్రహ్మవిద్యాయాం (brahmavidyāyāṃ)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyāṃ:in the knowledge)
- యోగశాస్త్రే (yogaśāstre)in the science of Yoga (yoga:Yoga | śāstre:in the science)
- శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue of Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- ఆత్మసంయమయోగః (ātmasaṃyamayogaḥ)the Yoga of self-control (ātma:self | saṃyama:control | yogaḥ:Yoga)
- నామ (nāma)named
- షష్ఠః (ṣaṣṭhaḥ)sixth
- అధ్యాయః (adhyāyaḥ)chapter
ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే ఆత్మసంయమయోగో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః ॥6 ॥
శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే ఆత్మసంయమయోగో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః ॥6 ॥
