ଓଁ ଶ୍ରୀ ପରମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଅଥ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ।
ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗଃ
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗଃ
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଅନାଶ୍ରିତଃ କର୍ମଫଲଂ କାର୍ଯଂ କର୍ମ କରୋତି ଯଃ ।
ସ ସନ୍ନ୍ଯାସୀ ଚ ଯୋଗୀ ଚ ନ ନିରଗ୍ନିର୍ନ ଚାକ୍ରିଯଃ ॥ 1 ॥
ସ ସନ୍ନ୍ଯାସୀ ଚ ଯୋଗୀ ଚ ନ ନିରଗ୍ନିର୍ନ ଚାକ୍ରିଯଃ ॥ 1 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ଅନାଶ୍ରିତଃ (anāśritaḥ)without depending
- କର୍ମଫଲଂ (karmaphalaṃ)fruits of actions (karma:actions | phalaṃ:fruits)
- କାର୍ଯଂ (kāryaṃ)duty
- କର୍ମ (karma)action
- କରୋତି (karoti)performs
- ଯଃ (yaḥ)who
- ସ (sa)he
- ସଂନ୍ଯାସୀ (saṃnyāsī)renunciant
- ଚ (ca)and
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ଚ (ca)and
- ନ (na)not
- ନିରଗ୍ନିଃ (niragniḥ)without fire
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଅକ୍ରିଯଃ (akriyaḥ)without action
ଯଂ ସନ୍ନ୍ଯାସମିତି ପ୍ରାହୁର୍ଯୋଗଂ ତଂ ଵିଦ୍ଧି ପାଣ୍ଡଵ ।
ନ ହ୍ଯସନ୍ନ୍ଯସ୍ତସଙ୍କଲ୍ପୋ ଯୋଗୀ ଭଵତି କଶ୍ଚନ ॥ 2 ॥
ନ ହ୍ଯସନ୍ନ୍ଯସ୍ତସଙ୍କଲ୍ପୋ ଯୋଗୀ ଭଵତି କଶ୍ଚନ ॥ 2 ॥
- ଯଂ (yaṃ)which
- ସଂନ୍ଯାସମ୍ (saṃnyāsam)renunciation
- ଇତି (iti)thus
- ପ୍ରାହୁଃ (prāhuḥ)they call
- ଯୋଗମ୍ (yogam)yoga
- ତଂ (taṃ)that
- ଵିଦ୍ଧି (viddhi)know
- ପାଣ୍ଡଵ (pāṇḍava)O Pandava
- ନ (na)not
- ହି (hi)indeed
- ଅସଂନ୍ଯସ୍ତସଙ୍କଲ୍ପଃ (asaṃnyastasaṅkalpaḥ)one not renouncing thoughts (asaṃnyasta:not renouncing | saṅkalpaḥ:thoughts)
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ଭଵତି (bhavati)becomes
- କଶ୍ଚନ (kaścana)anyone
ଆରୁରୁକ୍ଷୋର୍ମୁନେର୍ଯୋଗଂ କର୍ମ କାରଣମୁଚ୍ଯତେ ।
ଯୋଗାରୂଢସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ଶମଃ କାରଣମୁଚ୍ଯତେ ॥ 3 ॥
ଯୋଗାରୂଢସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ଶମଃ କାରଣମୁଚ୍ଯତେ ॥ 3 ॥
- ଆରୁରୁକ୍ଷୋଃ (ārurukṣoḥ)of one desiring to ascend (ā:towards | rurukṣoḥ:desiring to ascend)
- ମୁନେଃ (muneḥ)of the sage
- ଯୋଗଂ (yogam)yoga
- କର୍ମ (karma)action
- କାରଣମ୍ (kāraṇam)means
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ଯୋଗାରୂଢସ୍ଯ (yogārūḍhasya)of one established in yoga (yoga:yoga | ārūḍhasya:of one established)
- ତସ୍ଯ (tasya)of that
- ଏଵ (eva)indeed
- ଶମଃ (śamaḥ)inaction
- କାରଣମ୍ (kāraṇam)means
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
ଯଦା ହି ନେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ନ କର୍ମସ୍ଵନୁଷଜ୍ଜତେ ।
ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପସନ୍ନ୍ଯାସୀ ଯୋଗାରୂଢସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ ॥ 4 ॥
ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପସନ୍ନ୍ଯାସୀ ଯୋଗାରୂଢସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ ॥ 4 ॥
- ଯଦା (yadā)when
- ହି (hi)indeed
- ନ (na)not
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ (indriyārtheṣu)in sense-objects (indriya:senses | artheṣu:in objects)
- ନ (na)not
- କର୍ମସୁ (karmasu)in actions
- ଅନୁଷଜ୍ଜତେ (anuṣajjate)attached
- ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପସଂନ୍ଯାସୀ (sarvasaṅkalpasaṃnyāsī)renouncer of all thoughts (sarva:all | saṅkalpa:thoughts | saṃnyāsī:renouncer)
- ଯୋଗାରୂଢଃ (yogārūḍhaḥ)attained to yoga (yoga:yoga | ārūḍhaḥ:attained)
- ତଦା (tadā)then
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
ଉଦ୍ଧରେଦାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ନାତ୍ମାନମଵସାଦଯେତ୍ ।
ଆତ୍ମୈଵ ହ୍ଯାତ୍ମନୋ ବନ୍ଧୁରାତ୍ମୈଵ ରିପୁରାତ୍ମନଃ ॥ 5 ॥
ଆତ୍ମୈଵ ହ୍ଯାତ୍ମନୋ ବନ୍ଧୁରାତ୍ମୈଵ ରିପୁରାତ୍ମନଃ ॥ 5 ॥
- ଉଦ୍ଧରେତ୍ (uddharet)should lift
- ଆତ୍ମନା (ātmanā)by oneself
- ଆତ୍ମାନମ୍ (ātmānam)self
- ନ (na)not
- ଆତ୍ମାନମ୍ (ātmānam)self
- ଅଵସାଦଯେତ୍ (avasādayet)should degrade
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ଏଵ (eva)indeed
- ହି (hi)for
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of oneself
- ବନ୍ଧୁଃ (bandhuḥ)friend
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ଏଵ (eva)indeed
- ରିପୁଃ (ripuḥ)enemy
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of oneself
ବନ୍ଧୁରାତ୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଯେନାତ୍ମୈଵାତ୍ମନା ଜିତଃ ।
ଅନାତ୍ମନସ୍ତୁ ଶତ୍ରୁତ୍ଵେ ଵର୍ତେତାତ୍ମୈଵ ଶତ୍ରୁଵତ୍ ॥ 6 ॥
ଅନାତ୍ମନସ୍ତୁ ଶତ୍ରୁତ୍ଵେ ଵର୍ତେତାତ୍ମୈଵ ଶତ୍ରୁଵତ୍ ॥ 6 ॥
- ବନ୍ଧୁଃ (bandhuḥ)friend
- ଆତ୍ମା (ātmā)Self
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of the self
- ତସ୍ଯ (tasya)of him
- ଯେନ (yena)by whom
- ଆତ୍ମା (ātmā)Self
- ଏଵ (eva)indeed
- ଆତ୍ମନା (ātmanā)by the self
- ଜିତଃ (jitaḥ)conquered
- ଅନାତ୍ମନଃ (anātmanaḥ)of the unconquered self (an:not | ātmanaḥ:of the self)
- ତୁ (tu)but
- ଶତ୍ରୁତ୍ଵେ (śatrutve)in the position of an enemy (śatru:enemy | tve:in the position of)
- ଵର୍ତେତ (varteta)stands
- ଆତ୍ମା (ātmā)Self
- ଏଵ (eva)indeed
- ଶତ୍ରୁଵତ୍ (śatruvat)like an enemy (śatru:enemy | vat:like)
ଜିତାତ୍ମନଃ ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ଯ ପରମାତ୍ମା ସମାହିତଃ ।
ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ ॥ 7 ॥
ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ ॥ 7 ॥
- ଜିତାତ୍ମନଃ (jitātmanaḥ)of the self-controlled (jita:conquered | ātmanaḥ:of the self)
- ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ଯ (praśāntasya)of the peaceful
- ପରମାତ୍ମା (paramātmā)Supreme Self (parama:supreme | ātmā:self)
- ସମାହିତଃ (samāhitaḥ)balanced
- ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- ତଥା (tathā)as also
- ମାନାପମାନଯୋଃ (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନତୃପ୍ତାତ୍ମା କୂଟସ୍ଥୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ ॥ 8 ॥
ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ ॥ 8 ॥
- ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନତୃପ୍ତାତ୍ମା (jñānavijñānatṛptātmā)satisfied with knowledge and wisdom (jñāna:knowledge | vijñāna:wisdom | tṛpta:satisfied | ātmā:self)
- କୂଟସ୍ଥଃ (kūṭasthaḥ)unshaken
- ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ (vijitendriyaḥ)conquered the senses (vijita:conquered | indriyaḥ:senses)
- ଯୁକ୍ତଃ (yuktaḥ)harmonised
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ (samaloṣṭāśmakāñcanaḥ)same to earth, stone, gold (sama:same | loṣṭa:earth | aśma:stone | kāñcanaḥ:gold)
ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରାର୍ଯୁଦାସୀନମଧ୍ଯସ୍ଥଦ୍ଵେଷ୍ଯବନ୍ଧୁଷୁ ।
ସାଧୁଷ୍ଵପି ଚ ପାପେଷୁ ସମବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ॥ 9 ॥
ସାଧୁଷ୍ଵପି ଚ ପାପେଷୁ ସମବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ॥ 9 ॥
- ସୁହୃତ୍ (suhṛt)good-hearted
- ମିତ୍ର (mitra)friends
- ଅରି (ari)enemies
- ଉଦାସୀନ (udāsīna)indifferent
- ମଧ୍ଯସ୍ଥ (madhyastha)neutral
- ଦ୍ଵେଷ୍ଯ (dveṣya)hateful
- ବନ୍ଧୁଷୁ (bandhuṣu)among relatives
- ସାଧୁଷୁ (sādhuṣu)among the righteous
- ଅପି (api)even
- ଚ (ca)and
- ପାପେଷୁ (pāpeṣu)among the unrighteous
- ସମବୁଦ୍ଧିଃ (samabuddhiḥ)same-minded (sama:same | buddhiḥ:mind)
- ଵିଶିଷ୍ଯତେ (viśiṣyate)excels
ଯୋଗୀ ଯୁଞ୍ଜୀତ ସତତମାତ୍ମାନଂ ରହସି ସ୍ଥିତଃ ।
ଏକାକୀ ଯତଚିତ୍ତାତ୍ମା ନିରାଶୀରପରିଗ୍ରହଃ ॥ 10 ॥
ଏକାକୀ ଯତଚିତ୍ତାତ୍ମା ନିରାଶୀରପରିଗ୍ରହଃ ॥ 10 ॥
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ଯୁଞ୍ଜୀତ (yuñjīta)should unite
- ସତତମ୍ (satatam)constantly
- ଆତ୍ମାନମ୍ (ātmānam)the mind
- ରହସି (rahasi)in solitude
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)remaining
- ଏକାକୀ (ekākī)alone
- ଯତଚିତ୍ତାତ୍ମା (yatacittātmā)with mind and body controlled (yata:controlled | citta:mind | ātmā:self/body)
- ନିରାଶୀରପରିଗ୍ରହଃ (nirāśīraparigrahaḥ)free from hope and greed (nirāśīḥ:free from hope | aparigrahaḥ:free from greed)
ଶୁଚୌ ଦେଶେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ସ୍ଥିରମାସନମାତ୍ମନଃ ।
ନାତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ନାତିନୀଚଂ ଚୈଲାଜିନକୁଶୋତ୍ତରମ୍ ॥ 11 ॥
ନାତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ନାତିନୀଚଂ ଚୈଲାଜିନକୁଶୋତ୍ତରମ୍ ॥ 11 ॥
- ଶୁଚୌ (śucau)in a clean
- ଦେଶେ (deśe)place
- ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ (pratiṣṭhāpya)having established
- ସ୍ଥିରମ୍ (sthiram)firm
- ଆସନମ୍ (āsanam)seat
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of his own
- ନ (na)not
- ଅତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ (atyucchritam)too high
- ନ (na)not
- ଅତିନୀଚମ୍ (atinīcam)too low
- ଚୈଲ (caila)cloth
- ଅଜିନ (ajina)skin
- କୁଶ (kuśa)KUSHA-grass
- ଉତ୍ତରମ୍ (uttaram)one over the other
ତତ୍ରୈକାଗ୍ରଂ ମନଃ କୃତ୍ଵା ଯତଚିତ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯାଃ ।
ଉପଵିଶ୍ଯାସନେ ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାଦ୍ଯୋଗମାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ॥ 12 ॥
ଉପଵିଶ୍ଯାସନେ ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାଦ୍ଯୋଗମାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ॥ 12 ॥
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଏକାଗ୍ରଂ (ekāgram)one-pointed
- ମନଃ (manaḥ)mind
- କୃତ୍ଵା (kṛtvā)having made
- ଯତଚିତ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯଃ (yatacittendriyakriyaḥ)with mind and senses controlled (yata:controlled | citta:mind | indriya:senses | kriyaḥ:actions)
- ଉପଵିଶ୍ଯ (upaviśya)seated
- ଆସନେ (āsane)on the seat
- ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ (yuñjyāt)let him practise
- ଯୋଗମ୍ (yogam)YOGA
- ଆତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ (ātmaviśuddhaye)for purification of the self (ātma:self | viśuddhaye:for purification)
ସମଂ କାଯଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ ଧାରଯନ୍ନଚଲଂ ସ୍ଥିରଃ ।
ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଦିଶଶ୍ଚାନଵଲୋକଯନ୍ ॥ 13 ॥
ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଦିଶଶ୍ଚାନଵଲୋକଯନ୍ ॥ 13 ॥
- ସମଂ (samaṃ)equally
- କାଯଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ (kāyaśirogrīvaṃ)body, head, and neck (kāya:body | śiraḥ:head | grīvaṃ:neck)
- ଧାରଯନ୍ (dhārayan)holding
- ଅଚଲମ୍ (acalam)still
- ସ୍ଥିରଃ (sthiraḥ)firm
- ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ (samprekṣya)gazing
- ନାସିକାଗ୍ରଂ (nāsikāgram)tip of the nose (nāsikā:nose | agram:tip)
- ସ୍ଵଂ (svaṃ)own
- ଦିଶଃ (diśaḥ)directions
- ଚ (ca)and
- ଅନଵଲୋକଯନ୍ (anavalokayan)not looking around
ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା ଵିଗତଭୀର୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ ।
ମନଃ ସଂଯମ୍ଯ ମଚ୍ଚିତ୍ତୋ ଯୁକ୍ତ ଆସୀତ ମତ୍ପରଃ ॥ 14 ॥
ମନଃ ସଂଯମ୍ଯ ମଚ୍ଚିତ୍ତୋ ଯୁକ୍ତ ଆସୀତ ମତ୍ପରଃ ॥ 14 ॥
- ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା (praśāntātmā)serene-minded (praśānta:serene | ātmā:mind)
- ଵିଗତଭୀଃ (vigatabhīḥ)fearless (vigata:gone away | bhīḥ:fear)
- ବ୍ରହ୍ମଚାରିଵ୍ରତେ (brahmacārivrate)in the vow of celibacy (brahmacāri:celibate | vrate:in the vow)
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)firm
- ମନଃ (manaḥ)mind
- ସଂଯମ୍ଯ (saṃyamya)having controlled
- ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ (maccittaḥ)thinking on Me (mat:Me | cittaḥ:thinking)
- ଯୁକ୍ତଃ (yuktaḥ)balanced
- ଆସୀତ (āsīta)let him sit
- ମତ୍ପରଃ (matparaḥ)having Me as the Supreme Goal (mat:Me | paraḥ:supreme goal)
ଯୁଞ୍ଜନ୍ନେଵଂ ସଦାତ୍ମାନଂ ଯୋଗୀ ନିଯତମାନସଃ ।
ଶାନ୍ତିଂ ନିର୍ଵାଣପରମାଂ ମତ୍ସଂସ୍ଥାମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 15 ॥
ଶାନ୍ତିଂ ନିର୍ଵାଣପରମାଂ ମତ୍ସଂସ୍ଥାମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 15 ॥
- ଯୁଞ୍ଜନ୍ (yuñjan)engaging
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ସଦା (sadā)always
- ଆତ୍ମାନଂ (ātmānam)the self
- ଯୋଗୀ (yogī)the yogi
- ନିଯତମାନସଃ (niyatamānasaḥ)with controlled mind (niyata:controlled | mānasaḥ:mind)
- ଶାନ୍ତିଂ (śāntim)peace
- ନିର୍ଵାଣପରମାଂ (nirvāṇaparamām)supreme liberation (nirvāṇa:liberation | paramām:supreme)
- ମତ୍ସଂସ୍ଥାମ୍ (matsaṃsthām)abiding in Me (mat:in Me | saṃsthām:abiding)
- ଅଧିଗଚ୍ଛତି (adhigacchati)attains
ନାତ୍ଯଶ୍ନତସ୍ତୁ ଯୋଗୋଽସ୍ତି ନ ଚୈକାନ୍ତମନଶ୍ନତଃ ।
ନ ଚାତିସ୍ଵପ୍ନଶୀଲସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ନୈଵ ଚାର୍ଜୁନ ॥ 16 ॥
ନ ଚାତିସ୍ଵପ୍ନଶୀଲସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ନୈଵ ଚାର୍ଜୁନ ॥ 16 ॥
- ନ (na)not
- ଅତ୍ଯଶ୍ନତଃ (atyaśnataḥ)of one who eats excessively (ati:excessively | aśnataḥ:of one who eats)
- ତୁ (tu)but
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ଅସ୍ତି (asti)is
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଏକାନ୍ତମ୍ (ekāntam)completely
- ଅନଶ୍ନତଃ (anaśnataḥ)of one who does not eat (an:not | aśnataḥ:of one who eats)
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଅତି (ati)excessively
- ସ୍ଵପ୍ନଶୀଲସ୍ଯ (svapnaśīlasya)of one who sleeps excessively (svapna:sleep | śīlasya:of one who has the habit)
- ଜାଗ୍ରତଃ (jāgrataḥ)of one who is awake
- ନ (na)not
- ଏଵ (eva)indeed
- ଚ (ca)and
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)O Arjuna
ଯୁକ୍ତାହାରଵିହାରସ୍ଯ ଯୁକ୍ତଚେଷ୍ଟସ୍ଯ କର୍ମସୁ ।
ଯୁକ୍ତସ୍ଵପ୍ନାଵବୋଧସ୍ଯ ଯୋଗୋ ଭଵତି ଦୁଃଖହା ॥ 17 ॥
ଯୁକ୍ତସ୍ଵପ୍ନାଵବୋଧସ୍ଯ ଯୋଗୋ ଭଵତି ଦୁଃଖହା ॥ 17 ॥
- ଯୁକ୍ତାହାରଵିହାରସ୍ଯ (yuktāhāravihārasya)of moderate eating and recreation (yukta:moderate | āhāra:eating | vihāra:recreation | asya:of)
- ଯୁକ୍ତଚେଷ୍ଟସ୍ଯ (yuktaceṣṭasya)of moderate exertion (yukta:moderate | ceṣṭa:exertion | asya:of)
- କର୍ମସୁ (karmasu)in actions
- ଯୁକ୍ତସ୍ଵପ୍ନାଵବୋଧସ୍ଯ (yuktasvapnāvabodhasya)of moderate sleep and wakefulness (yukta:moderate | svapna:sleep | avabodha:wakefulness | asya:of)
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)Yoga
- ଭଵତି (bhavati)becomes
- ଦୁଃଖହା (duḥkhahā)destroyer of pain (duḥkha:pain | hā:destroyer)
ଯଦା ଵିନିଯତଂ ଚିତ୍ତମାତ୍ମନ୍ଯେଵାଵତିଷ୍ଠତେ ।
ନିଃସ୍ପୃହଃ ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତଦା ॥ 18 ॥
ନିଃସ୍ପୃହଃ ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତଦା ॥ 18 ॥
- ଯଦା (yadā)when
- ଵିନିଯତଂ (viniyatam)perfectly controlled
- ଚିତ୍ତମ୍ (cittam)mind
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the Self
- ଏଵ (eva)only
- ଅଵସ୍ଥିତଃ (avatiṣṭhate)rests
- ନିଃସ୍ପୃହଃ (niḥspṛhaḥ)free from longing
- ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯଃ (sarvakāmebhyaḥ)for all desires (sarva:all | kāmebhyaḥ:for desires)
- ଯୁକ୍ତଃ (yuktaḥ)united
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ତଦା (tadā)then
ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥୋ ନେଙ୍ଗତେ ସୋପମା ସ୍ମୃତା ।
ଯୋଗିନୋ ଯତଚିତ୍ତସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତୋ ଯୋଗମାତ୍ମନଃ ॥ 19 ॥
ଯୋଗିନୋ ଯତଚିତ୍ତସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତୋ ଯୋଗମାତ୍ମନଃ ॥ 19 ॥
- ଯଥା (yathā)just as
- ଦୀପଃ (dīpaḥ)lamp
- ନିଵାତସ୍ଥଃ (nivātasthaḥ)placed in windless place (nivāta:windless | sthaḥ:placed)
- ନ (na)not
- ଇଙ୍ଗତେ (iṅgate)flickers
- ସା (sā)that
- ଉପମା (upamā)simile
- ସ୍ମୃତା (smṛtā)is considered
- ଯୋଗିନଃ (yoginaḥ)of the yogi
- ଯତଚିତ୍ତସ୍ଯ (yatacittasya)of controlled mind (yata:controlled | cittasya:of mind)
- ଯୁଞ୍ଜତଃ (yuñjataḥ)practicing
- ଯୋଗମ୍ (yogam)yoga
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of the self
ଯତ୍ରୋପରମତେ ଚିତ୍ତଂ ନିରୁଦ୍ଧଂ ଯୋଗସେଵଯା ।
ଯତ୍ର ଚୈଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନି ତୁଷ୍ଯତି ॥ 20 ॥
ଯତ୍ର ଚୈଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନି ତୁଷ୍ଯତି ॥ 20 ॥
- ଯତ୍ର (yatra)where
- ଉପରମତେ (uparamate)ceases
- ଚିତ୍ତଂ (cittaṃ)mind
- ନିରୁଦ୍ଧଂ (niruddhaṃ)restrained
- ଯୋଗସେଵଯା (yogasevayā)by the practice of yoga (yoga:yoga | sevayā:by the practice)
- ଯତ୍ର (yatra)where
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ଆତ୍ମନା (ātmanā)by the self
- ଆତ୍ମାନଂ (ātmānam)the self
- ପଶ୍ଯନ୍ (paśyan)seeing
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ତୁଷ୍ଯତି (tuṣyati)is satisfied
ସୁଖମାତ୍ଯନ୍ତିକଂ ଯତ୍ତଦ୍ବୁଦ୍ଧିଗ୍ରାହ୍ଯମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ।
ଵେତ୍ତି ଯତ୍ର ନ ଚୈଵାଯଂ ସ୍ଥିତଶ୍ଚଲତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥ 21 ॥
ଵେତ୍ତି ଯତ୍ର ନ ଚୈଵାଯଂ ସ୍ଥିତଶ୍ଚଲତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥ 21 ॥
- ସୁଖମ୍ (sukham)happiness
- ଆତ୍ଯନ୍ତିକମ୍ (ātyantikam)eternal
- ଯତ୍ (yat)which
- ତତ୍ (tad)that
- ବୁଦ୍ଧିଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ (buddhigrāhyam)grasped by intellect (buddhi:intellect | grāhyam:grasped)
- ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ (atīndriyam)beyond senses (ati:beyond | indriyam:senses)
- ଵେତ୍ତି (vetti)knows
- ଯତ୍ର (yatra)where
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)established
- ଚଲତି (calati)moves
- ତତ୍ତ୍ଵତଃ (tattvataḥ)from reality (tattva:reality | taḥ:from)
ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚାପରଂ ଲାଭଂ ମନ୍ଯତେ ନାଧିକଂ ତତଃ ।
ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତୋ ନ ଦୁଃଖେନ ଗୁରୁଣାପି ଵିଚାଲ୍ଯତେ ॥ 22 ॥
ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତୋ ନ ଦୁଃଖେନ ଗୁରୁଣାପି ଵିଚାଲ୍ଯତେ ॥ 22 ॥
- ଯଂ (yaṃ)which
- ଲବ୍ଧ୍ଵା (labdhvā)having obtained
- ଚ (ca)and
- ଅପରଂ (aparaṃ)other
- ଲାଭଂ (lābhaṃ)gain
- ମନ୍ଯତେ (manyate)thinks
- ନ (na)not
- ଅଧିକଂ (adhikaṃ)superior
- ତତଃ (tataḥ)than that
- ଯସ୍ମିନ୍ (yasmin)wherein
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)established
- ନ (na)not
- ଦୁଃଖେନ (duḥkhena)by sorrow
- ଗୁରୁଣା (guruṇā)heavy
- ଅପି (api)even
- ଵିଚାଲ୍ଯତେ (vicālyate)is moved
ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦୁଃଖସଂଯୋଗଵିଯୋଗଂ ଯୋଗସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ।
ସ ନିଶ୍ଚଯେନ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଯୋଗୋଽନିର୍ଵିଣ୍ଣଚେତସା ॥ 23 ॥
ସ ନିଶ୍ଚଯେନ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଯୋଗୋଽନିର୍ଵିଣ୍ଣଚେତସା ॥ 23 ॥
- ତଂ (taṃ)that
- ଵିଦ୍ଯାଦ୍ (vidyād)should be known
- ଦୁଃଖସଂଯୋଗଵିଯୋଗଂ (duḥkhasaṃyogaviyogaṃ)severance from union-with-pain (duḥkha:pain | saṃyoga:union | viyogaṃ:severance)
- ଯୋଗସଂଜ୍ଞିତମ୍ (yogasaṃjñitam)known as yoga (yoga:yoga | saṃjñitam:known as)
- ସ (sa)that
- ନିଶ୍ଚଯେନ (niścayena)with determination
- ଯୋକ୍ତଵ୍ଯଃ (yoktavyaḥ)should be practiced
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ଅନିର୍ଵିଣ୍ଣଚେତସା (anirviṇṇacetasā)with undespairing mind (anirviṇṇa:undespairing | cetasā:with mind)
ସଙ୍କଲ୍ପପ୍ରଭଵାନ୍କାମାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାନଶେଷତଃ ।
ମନସୈଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଵିନିଯମ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ॥ 24 ॥
ମନସୈଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଵିନିଯମ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ॥ 24 ॥
- ସଙ୍କଲ୍ପପ୍ରଭଵାନ୍ (saṅkalpaprabhavān)born of resolve (saṅkalpa:resolve | prabhavān:born of)
- କାମାନ୍ (kāmān)desires
- ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା (tyaktvā)abandoning
- ସର୍ଵାନ୍ (sarvān)all
- ଅଶେଷତଃ (aśeṣataḥ)without reserve
- ମନସା (manasā)by the mind
- ଏଵ (eva)indeed
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ (indriyagrāmam)group of senses (indriya:senses | grāmam:group)
- ଵିନିଯମ୍ଯ (viniyamya)restraining
- ସମନ୍ତତଃ (samantataḥ)from all sides
ଶନୈଃ ଶନୈରୁପରମେଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଧୃତିଗୃହୀତଯା ।
ଆତ୍ମସଂସ୍ଥଂ ମନଃ କୃତ୍ଵା ନ କିଞ୍ଚିଦପି ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ 25 ॥
ଆତ୍ମସଂସ୍ଥଂ ମନଃ କୃତ୍ଵା ନ କିଞ୍ଚିଦପି ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ 25 ॥
- ଶନୈଃ (śanaiḥ)gradually
- ଶନୈଃ (śanaiḥ)slowly
- ଉପରମେତ୍ (uparamet)let him attain quietude
- ବୁଦ୍ଧ୍ଯା (buddhyā)by intellect
- ଧୃତିଗୃହୀତଯା (dhṛtigṛhītayā)held firm (dhṛti:firmness | gṛhītayā:held by)
- ଆତ୍ମସଂସ୍ଥଂ (ātmasaṃstham)established in the Self (ātma:Self | saṃstham:established in)
- ମନଃ (manaḥ)mind
- କୃତ୍ଵା (kṛtvā)having made
- ନ (na)not
- କିଞ୍ଚିତ୍ (kiñcit)anything
- ଅପି (api)even
- ଚିନ୍ତଯେତ୍ (cintayet)let him think
ଯତୋ ଯତୋ ନିଶ୍ଚରତି ମନଶ୍ଚଞ୍ଚଲମସ୍ଥିରମ୍ ।
ତତସ୍ତତୋ ନିଯମ୍ଯୈତଦାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵଶଂ ନଯେତ୍ ॥ 26 ॥
ତତସ୍ତତୋ ନିଯମ୍ଯୈତଦାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵଶଂ ନଯେତ୍ ॥ 26 ॥
- ଯତଃ (yataḥ)from whatever
- ଯତଃ (yataḥ)from whatever
- ନିଶ୍ଚରତି (niścarati)wanders away
- ମନଃ (manaḥ)mind
- ଚଞ୍ଚଲମ୍ (cañcalam)restless
- ଅସ୍ଥିରମ୍ (asthiram)unsteady
- ତତଃ (tataḥ)from that
- ତତଃ (tataḥ)from that
- ନିଯମ୍ଯ (niyamya)restraining
- ଏତତ୍ (etat)this
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the Self
- ଏଵ (eva)alone
- ଵଶଂ (vaśam)control
- ନଯେତ୍ (nayet)should bring
ପ୍ରଶାନ୍ତମନସଂ ହ୍ଯେନଂ ଯୋଗିନଂ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଉପୈତି ଶାନ୍ତରଜସଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତମକଲ୍ମଷମ୍ ॥ 27 ॥
ଉପୈତି ଶାନ୍ତରଜସଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତମକଲ୍ମଷମ୍ ॥ 27 ॥
- ପ୍ରଶାନ୍ତମନସଂ (praśāntamanasaṃ)with peaceful mind (praśānta:peaceful | manasaṃ:mind)
- ହି (hi)indeed
- ଏନଂ (enaṃ)this
- ଯୋଗିନଂ (yoginaṃ)yogi
- ସୁଖମ୍ (sukham)bliss
- ଉତ୍ତମମ୍ (uttamam)supreme
- ଉପୈତି (upaiti)comes
- ଶାନ୍ତରଜସଂ (śāntarajasaṃ)whose passion is quietened (śānta:quietened | rajasaṃ:passion)
- ବ୍ରହ୍ମଭୂତମ୍ (brahmabhūtam)become Brahman (brahma:Brahman | bhūtam:become)
- ଅକଲ୍ମଷମ୍ (akalmaṣam)free from sin
ଯୁଞ୍ଜନ୍ନେଵଂ ସଦାତ୍ମାନଂ ଯୋଗୀ ଵିଗତକଲ୍ମଷଃ ।
ସୁଖେନ ବ୍ରହ୍ମସଂସ୍ପର୍ଶମତ୍ଯନ୍ତଂ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ ॥ 28 ॥
ସୁଖେନ ବ୍ରହ୍ମସଂସ୍ପର୍ଶମତ୍ଯନ୍ତଂ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ ॥ 28 ॥
- ଯୁଞ୍ଜନ୍ (yuñjan)engaging
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ସଦା (sadā)always
- ଆତ୍ମାନଂ (ātmānam)the self
- ଯୋଗୀ (yogī)the yogi
- ଵିଗତକଲ୍ମଷଃ (vigatakalmaṣaḥ)freed from sins (vigata:freed from | kalmaṣaḥ:sins)
- ସୁଖେନ (sukhena)easily
- ବ୍ରହ୍ମସଂସ୍ପର୍ଶମ୍ (brahmasaṃsparśam)Brahman-contact (brahma:Brahman | saṃsparśam:contact)
- ଅତ୍ଯନ୍ତଂ (atyantam)infinite
- ସୁଖମ୍ (sukham)bliss
- ଅଶ୍ନୁତେ (aśnute)enjoys
ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି ।
ଈକ୍ଷତେ ଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶନଃ ॥ 29 ॥
ଈକ୍ଷତେ ଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶନଃ ॥ 29 ॥
- ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ (sarvabhūtasthamātmānam)Self abiding in all beings (sarva:all | bhūta:beings | stham:abiding | ātmānam:Self)
- ସର୍ଵଭୂତାନି (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- ଚ (ca)and
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the Self
- ଈକ୍ଷତେ (īkṣate)sees
- ଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା (yogayuktātmā)mind harmonised by YOGA (yoga:YOGA | yukta:harmonised | ātmā:mind)
- ସର୍ଵତ୍ର (sarvatra)everywhere
- ସମଦର୍ଶନଃ (samadarśanaḥ)seeing the same (sama:same | darśanaḥ:seeing)
ଯୋ ମାଂ ପଶ୍ଯତି ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଂ ଚ ମଯି ପଶ୍ଯତି ।
ତସ୍ଯାହଂ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯାମି ସ ଚ ମେ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ॥ 30 ॥
ତସ୍ଯାହଂ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯାମି ସ ଚ ମେ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ॥ 30 ॥
- ଯଃ (yaḥ)who
- ମାମ୍ (mām)me
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ସର୍ଵତ୍ର (sarvatra)everywhere
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)everything
- ଚ (ca)and
- ମଯି (mayi)in me
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ତସ୍ଯ (tasya)his
- ଅହମ୍ (aham)I
- ନ (na)not
- ପ୍ରଣଶ୍ଯାମି (praṇaśyāmi)perish
- ସଃ (saḥ)he
- ଚ (ca)and
- ମେ (me)from me
- ନ (na)not
- ପ୍ରଣଶ୍ଯତି (praṇaśyati)perishes
ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥିତଂ ଯୋ ମାଂ ଭଜତ୍ଯେକତ୍ଵମାସ୍ଥିତଃ ।
ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନୋଽପି ସ ଯୋଗୀ ମଯି ଵର୍ତତେ ॥ 31 ॥
ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନୋଽପି ସ ଯୋଗୀ ମଯି ଵର୍ତତେ ॥ 31 ॥
- ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥିତଂ (sarvabhūtasthitam)present in all beings (sarva:all | bhūta:beings | sthitam:present)
- ଯଃ (yaḥ)who
- ମାମ୍ (mām)me
- ଭଜତି (bhajati)worships
- ଏକତ୍ଵମ୍ (ekatvam)unity
- ଆସ୍ଥିତଃ (āsthitaḥ)established
- ସର୍ଵଥା (sarvathā)in all ways
- ଵର୍ତମାନଃ (vartamānaḥ)living
- ଅପି (api)even
- ସଃ (saḥ)he
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ମଯି (mayi)in me
- ଵର୍ତତେ (vartate)abides
ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ ସର୍ଵତ୍ର ସମଂ ପଶ୍ଯତି ଯୋଽର୍ଜୁନ ।
ସୁଖଂ ଵା ଯଦି ଵା ଦୁଃଖଂ ସ ଯୋଗୀ ପରମୋ ମତଃ ॥ 32 ॥
ସୁଖଂ ଵା ଯଦି ଵା ଦୁଃଖଂ ସ ଯୋଗୀ ପରମୋ ମତଃ ॥ 32 ॥
- ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ (ātmaupamyena)by the likeness of the Self (ātma:Self | aupamyena:by the likeness)
- ସର୍ଵତ୍ର (sarvatra)everywhere
- ସମଂ (samaṃ)equality
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଯଃ (yaḥ)who
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)O Arjuna
- ସୁଖଂ (sukhaṃ)pleasure
- ଵା (vā)or
- ଯଦି (yadi)if
- ଵା (vā)or
- ଦୁଃଖଂ (duḥkhaṃ)pain
- ସ (sa)he
- ଯୋଗୀ (yogī)Yogi
- ପରମଃ (paramaḥ)highest
- ମତଃ (mataḥ)regarded
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ଯୋଽଯଂ ଯୋଗସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସାମ୍ଯେନ ମଧୁସୂଦନ ।
ଏତସ୍ଯାହଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵାତ୍ସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଥିରାମ୍ ॥ 33 ॥
ଏତସ୍ଯାହଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵାତ୍ସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଥିରାମ୍ ॥ 33 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଯଃ (yaḥ)which
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ତ୍ଵଯା (tvayā)by you
- ପ୍ରୋକ୍ତଃ (proktaḥ)taught
- ସାମ୍ଯେନ (sāmyena)with equanimity
- ମଧୁସୂଦନ (madhusūdana)O slayer of Madhu (madhu:Madhu | sūdana:slayer)
- ଏତସ୍ଯ (etasya)of this
- ଅହମ୍ (aham)I
- ନ (na)not
- ପଶ୍ଯାମି (paśyāmi)see
- ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵାତ୍ (cañcalatvāt)due to restlessness
- ସ୍ଥିତିଂ (sthitiṃ)continuity
- ସ୍ଥିରାମ୍ (sthirām)enduring
ଚଞ୍ଚଲଂ ହି ମନଃ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରମାଥି ବଲଵଦ୍ଦୃଢମ୍ ।
ତସ୍ଯାହଂ ନିଗ୍ରହଂ ମନ୍ଯେ ଵାଯୋରିଵ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ॥ 34 ॥
ତସ୍ଯାହଂ ନିଗ୍ରହଂ ମନ୍ଯେ ଵାଯୋରିଵ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ॥ 34 ॥
- ଚଞ୍ଚଲମ୍ (cañcalam)restless
- ହି (hi)indeed
- ମନଃ (manaḥ)mind
- କୃଷ୍ଣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ପ୍ରମାଥି (pramāthi)turbulent
- ବଲଵତ୍ (balavat)strong
- ଦୃଢମ୍ (dṛḍham)unyielding
- ତସ୍ଯ (tasya)its
- ଅହମ୍ (aham)I
- ନିଗ୍ରହମ୍ (nigraham)control
- ମନ୍ଯେ (manye)consider
- ଵାଯୋଃ (vāyoḥ)of the wind
- ଇଵ (iva)like
- ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ (suduṣkaram)very difficult
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଅସଂଶଯଂ ମହାବାହୋ ମନୋ ଦୁର୍ନିଗ୍ରହଂ ଚଲମ୍ ।
ଅଭ୍ଯାସେନ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଚ ଗୃହ୍ଯତେ ॥ 35 ॥
ଅଭ୍ଯାସେନ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଚ ଗୃହ୍ଯତେ ॥ 35 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ଅସଂଶଯଂ (asaṃśayaṃ)undoubtedly
- ମହାବାହୋ (mahābāho)O mighty-armed one (mahā:great | bāho:armed one)
- ମନଃ (manaḥ)mind
- ଦୁର୍ନିଗ୍ରହମ୍ (durnigraham)difficult to control (dus:difficult | nigraham:to control)
- ଚଲମ୍ (calam)restless
- ଅଭ୍ଯାସେନ (abhyāsena)by practice
- ତୁ (tu)but
- କୌନ୍ତେଯ (kaunteya)O Son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- ଵୈରାଗ୍ଯେଣ (vairāgyeṇa)by dispassion
- ଚ (ca)and
- ଗୃହ୍ଯତେ (gṛhyate)it is restrained
ଅସଂଯତାତ୍ମନା ଯୋଗୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ ଇତି ମେ ମତିଃ ।
ଵଶ୍ଯାତ୍ମନା ତୁ ଯତତା ଶକ୍ଯୋଽଵାପ୍ତୁମୁପାଯତଃ ॥ 36 ॥
ଵଶ୍ଯାତ୍ମନା ତୁ ଯତତା ଶକ୍ଯୋଽଵାପ୍ତୁମୁପାଯତଃ ॥ 36 ॥
- ଅସଂଯତାତ୍ମନା (asaṃyatātmanā)by uncontrolled self (asaṃyata:uncontrolled | ātmanā:by self)
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଃ (duṣprāpaḥ)hard to attain
- ଇତି (iti)thus
- ମେ (me)my
- ମତିଃ (matiḥ)opinion
- ଵଶ୍ଯାତ୍ମନା (vaśyātmanā)by controlled self (vaśya:controlled | ātmanā:by self)
- ତୁ (tu)but
- ଯତତା (yatatā)by striving
- ଶକ୍ଯଃ (śakyaḥ)possible
- ଅଵାପ୍ତୁମ୍ (avāptum)to obtain
- ଉପାଯତଃ (upāyataḥ)by means
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ଅଯତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପେତୋ ଯୋଗାଚ୍ଚଲିତମାନସଃ ।
ଅପ୍ରାପ୍ଯ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧିଂ କାଂ ଗତିଂ କୃଷ୍ଣ ଗଚ୍ଛତି ॥ 37 ॥
ଅପ୍ରାପ୍ଯ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧିଂ କାଂ ଗତିଂ କୃଷ୍ଣ ଗଚ୍ଛତି ॥ 37 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଅଯତିଃ (ayatiḥ)undisciplined
- ଶ୍ରଦ୍ଧଯା (śraddhayā)with faith
- ଉପେତଃ (upetaḥ)endowed with
- ଯୋଗାତ୍ (yogāt)from yoga
- ଚଲିତମାନସଃ (calitamānasaḥ)whose mind is unsteady (calita:unsteady | mānasaḥ:mind)
- ଅପ୍ରାପ୍ଯ (aprāpya)not attaining
- ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧିମ୍ (yogasaṃsiddhim)perfection in yoga (yoga:yoga | saṃsiddhim:perfection)
- କାଂ (kāṃ)what
- ଗତିଂ (gatiṃ)path
- କୃଷ୍ଣ (kṛṣṇa)Krishna
- ଗଚ୍ଛତି (gacchati)goes
କଚ୍ଚିନ୍ନୋଭଯଵିଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ଛିନ୍ନାଭ୍ରମିଵ ନଶ୍ଯତି ।
ଅପ୍ରତିଷ୍ଠୋ ମହାବାହୋ ଵିମୂଢୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଥି ॥ 38 ॥
ଅପ୍ରତିଷ୍ଠୋ ମହାବାହୋ ଵିମୂଢୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଥି ॥ 38 ॥
- କଚ୍ଚିତ୍ (kaccit)whether
- ନୋ (no)not
- ଉଭଯଵିଭ୍ରଷ୍ଟଃ (ubhayavibhraṣṭaḥ)fallen from both (ubhaya:both | vibhraṣṭaḥ:fallen)
- ଛିନ୍ନାଭ୍ରମ୍ (chinnābhram)rent cloud (chinna:rent | abhram:cloud)
- ଇଵ (iva)like
- ନଶ୍ଯତି (naśyati)perishes
- ଅପ୍ରତିଷ୍ଠଃ (apratiṣṭhaḥ)supportless
- ମହାବାହୋ (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- ଵିମୂଢଃ (vimūḍhaḥ)deluded
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of BRAHMAN
- ପଥି (pathi)in the path
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ କୃଷ୍ଣ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷତଃ ।
ତ୍ଵଦନ୍ଯଃ ସଂଶଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଛେତ୍ତା ନ ହ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ ॥ 39 ॥
ତ୍ଵଦନ୍ଯଃ ସଂଶଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଛେତ୍ତା ନ ହ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ ॥ 39 ॥
- ଏତତ୍ (etat)this
- ମେ (me)my
- ସଂଶଯମ୍ (saṃśayam)doubt
- କୃଷ୍ଣ (kṛṣṇa)O Krishna
- ଛେତ୍ତୁମ୍ (chettum)to dispel
- ଅର୍ହସି (arhasi)you should
- ଅଶେଷତଃ (aśeṣataḥ)completely
- ତ୍ଵତ୍ (tvad)than you
- ଅନ୍ଯଃ (anyaḥ)another
- ସଂଶଯସ୍ଯ (saṃśayasya)of the doubt
- ଅସ୍ଯ (asya)this
- ଛେତ୍ତା (chettā)dispel
- ନ (na)not
- ହି (hi)indeed
- ଉପପଦ୍ଯତେ (upapadyate)is possible
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ପାର୍ଥ ନୈଵେହ ନାମୁତ୍ର ଵିନାଶସ୍ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ ।
ନ ହି କଲ୍ଯାଣକୃତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁର୍ଗତିଂ ତାତ ଗଚ୍ଛତି ॥ 40 ॥
ନ ହି କଲ୍ଯାଣକୃତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁର୍ଗତିଂ ତାତ ଗଚ୍ଛତି ॥ 40 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ନ (na)not
- ଏଵ (eva)indeed
- ଇହ (iha)in this world
- ନ (na)not
- ଅମୁତ୍ର (amutra)in the next world
- ଵିନାଶଃ (vināśaḥ)destruction
- ତସ୍ଯ (tasya)for him
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
- ନ (na)not
- ହି (hi)indeed
- କଲ୍ଯାଣକୃତ୍ (kalyāṇakṛt)doer of good (kalyāṇa:good | kṛt:doer)
- କଶ୍ଚିତ୍ (kaścit)anyone
- ଦୁର୍ଗତିଂ (durgatim)misfortune
- ତାତ (tāta)O My son
- ଗଚ୍ଛତି (gacchati)goes
ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନୁଷିତ୍ଵା ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ ।
ଶୁଚୀନାଂ ଶ୍ରୀମତାଂ ଗେହେ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟୋଽଭିଜାଯତେ ॥ 41 ॥
ଶୁଚୀନାଂ ଶ୍ରୀମତାଂ ଗେହେ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟୋଽଭିଜାଯତେ ॥ 41 ॥
- ପ୍ରାପ୍ଯ (prāpya)having attained
- ପୁଣ୍ଯକୃତାମ୍ (puṇyakṛtām)of the righteous (puṇya:righteous | kṛtām:of those who do)
- ଲୋକାନ୍ (lokān)worlds
- ଉଷିତ୍ଵା (uṣitvā)having dwelt
- ଶାଶ୍ଵତୀଃ (śāśvatīḥ)everlasting
- ସମାଃ (samāḥ)years
- ଶୁଚୀନାମ୍ (śucīnām)of the pure
- ଶ୍ରୀମତାମ୍ (śrīmatām)of the wealthy
- ଗେହେ (gehe)in the house
- ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟଃ (yogabhraṣṭaḥ)fallen from yoga (yoga:yoga | bhraṣṭaḥ:fallen)
- ଅଭିଜାଯତେ (abhijāyate)is born again
ଅଥଵା ଯୋଗିନାମେଵ କୁଲେ ଭଵତି ଧୀମତାମ୍ ।
ଏତଦ୍ଧି ଦୁର୍ଲଭତରଂ ଲୋକେ ଜନ୍ମ ଯଦୀଦୃଶମ୍ ॥ 42 ॥
ଏତଦ୍ଧି ଦୁର୍ଲଭତରଂ ଲୋକେ ଜନ୍ମ ଯଦୀଦୃଶମ୍ ॥ 42 ॥
- ଅଥଵା (athavā)or
- ଯୋଗିନାମ୍ (yoginām)of the yogis
- ଏଵ (eva)indeed
- କୁଲେ (kule)in the family
- ଭଵତି (bhavati)is born
- ଧୀମତାମ୍ (dhīmatām)of the wise
- ଏତତ୍ (etat)this
- ହି (hi)indeed
- ଦୁର୍ଲଭତରମ୍ (durlabhataram)very difficult to obtain (durlabha:difficult to obtain | taram:very)
- ଲୋକେ (loke)in the world
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- ଯତ୍ (yat)which
- ଈଦୃଶମ୍ (īdṛśam)like this
ତତ୍ର ତଂ ବୁଦ୍ଧିସଂଯୋଗଂ ଲଭତେ ପୌର୍ଵଦେହିକମ୍ ।
ଯତତେ ଚ ତତୋ ଭୂଯଃ ସଂସିଦ୍ଧୌ କୁରୁନନ୍ଦନ ॥ 43 ॥
ଯତତେ ଚ ତତୋ ଭୂଯଃ ସଂସିଦ୍ଧୌ କୁରୁନନ୍ଦନ ॥ 43 ॥
- ତତ୍ର (tatra)there
- ତମ୍ (tam)him
- ବୁଦ୍ଧିସଂଯୋଗମ୍ (buddhisaṃyogam)union with knowledge (buddhi:knowledge | saṃyogam:union)
- ଲଭତେ (labhate)obtains
- ପୌର୍ଵଦେହିକମ୍ (paurvadehikam)from previous body (paurva:previous | dehikam:body)
- ଯତତେ (yatate)strives
- ଚ (ca)and
- ତତଃ (tataḥ)then
- ଭୂଯଃ (bhūyaḥ)again
- ସଂସିଦ୍ଧୌ (saṃsiddhau)for perfection
- କୁରୁନନ୍ଦନ (kurunandana)O son of the Kurus (kuru:Kurus | nandana:son)
ପୂର୍ଵାଭ୍ଯାସେନ ତେନୈଵ ହ୍ରିଯତେ ହ୍ଯଵଶୋଽପି ସଃ ।
ଜିଜ୍ଞାସୁରପି ଯୋଗସ୍ଯ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାତିଵର୍ତତେ ॥ 44 ॥
ଜିଜ୍ଞାସୁରପି ଯୋଗସ୍ଯ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାତିଵର୍ତତେ ॥ 44 ॥
- ପୂର୍ଵାଭ୍ଯାସେନ (pūrvābhyāsena)by former practice (pūrva:former | abhyāsena:by practice)
- ତେନୈଵ (tenaiva)by that very (tena:by that | eva:very)
- ହ୍ରିଯତେ (hriyate)is borne
- ହି (hi)indeed
- ଅଵଶଃ (avaśaḥ)involuntarily
- ଅପି (api)even
- ସଃ (saḥ)he
- ଜିଜ୍ଞାସୁଃ (jijñāsuḥ)desirous to know
- ଅପି (api)even
- ଯୋଗସ୍ଯ (yogasya)of yoga
- ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ (śabdabrahma)sound Brahman (śabda:sound | brahma:Brahman)
- ଅତିଵର୍ତତେ (ativartate)goes beyond
ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଯତମାନସ୍ତୁ ଯୋଗୀ ସଂଶୁଦ୍ଧକିଲ୍ବିଷଃ ।
ଅନେକଜନ୍ମସଂସିଦ୍ଧସ୍ତତୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ॥ 45 ॥
ଅନେକଜନ୍ମସଂସିଦ୍ଧସ୍ତତୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ॥ 45 ॥
- ପ୍ରଯତ୍ନାତ୍ (prayatnāt)by effort
- ଯତମାନଃ (yatamānaḥ)striving
- ତୁ (tu)but
- ଯୋଗୀ (yogī)the yogi
- ସଂଶୁଦ୍ଧକିଲ୍ବିଷଃ (saṃśuddhakilbiṣaḥ)purified from sins (saṃśuddha:purified | kilbiṣaḥ:from sins)
- ଅନେକଜନ୍ମସଂସିଦ୍ଧଃ (anekajanmasaṃsiddhaḥ)perfected through many births (aneka:many | janma:births | saṃsiddhaḥ:perfected)
- ତତଃ (tataḥ)then
- ଯାତି (yāti)attains
- ପରାମ୍ (parām)highest
- ଗତିମ୍ (gatim)goal
ତପସ୍ଵିଭ୍ଯୋଽଧିକୋ ଯୋଗୀ ଜ୍ଞାନିଭ୍ଯୋଽପି ମତୋଽଧିକଃ ।
କର୍ମିଭ୍ଯଶ୍ଚାଧିକୋ ଯୋଗୀ ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗୀ ଭଵାର୍ଜୁନ ॥ 46 ॥
କର୍ମିଭ୍ଯଶ୍ଚାଧିକୋ ଯୋଗୀ ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗୀ ଭଵାର୍ଜୁନ ॥ 46 ॥
- ତପସ୍ଵିଭ୍ଯଃ (tapasvibhyaḥ)than ascetics
- ଅଧିକଃ (adhikaḥ)superior
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ଜ୍ଞାନିଭ୍ଯଃ (jñānibhyaḥ)than men-of-knowledge
- ଅପି (api)also
- ମତଃ (mataḥ)thought
- ଅଧିକଃ (adhikaḥ)superior
- କର୍ମିଭ୍ଯଃ (karmibhyaḥ)than men-of-action
- ଚ (ca)and
- ଅଧିକଃ (adhikaḥ)superior
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ଭଵ (bhava)be
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
ଯୋଗିନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ମଦ୍ଗତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଭଜତେ ଯୋ ମାଂ ସ ମେ ଯୁକ୍ତତମୋ ମତଃ ॥ 47 ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଭଜତେ ଯୋ ମାଂ ସ ମେ ଯୁକ୍ତତମୋ ମତଃ ॥ 47 ॥
- ଯୋଗିନାମପି (yogināmapi)even among yogis (yoginām:of yogis | api:even)
- ସର୍ଵେଷାଂ (sarveṣāṃ)of all
- ମଦ୍ଗତେନ (madgatena)with mind absorbed in Me (mad:in Me | gatena:absorbed)
- ଅନ୍ତରାତ୍ମନା (antarātmanā)with inner-self
- ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ (śraddhāvān)full of faith
- ଭଜତେ (bhajate)worships
- ଯଃ (yaḥ)who
- ମାଂ (māṃ)Me
- ସ (sa)he
- ମେ (me)according to Me
- ଯୁକ୍ତତମଃ (yuktatamaḥ)most devout
- ମତଃ (mataḥ)considered
- ଓଁ (oṃ)Om
- ତତ୍ସଦିତି (tatsaditi)thus the truth (tat:that | sat:truth | iti:thus)
- ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītāsu:in the Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାଂ (brahmavidyāyāṃ)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyāṃ:in the knowledge)
- ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ (yogaśāstre)in the science of Yoga (yoga:Yoga | śāstre:in the science)
- ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue of Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗଃ (ātmasaṃyamayogaḥ)the Yoga of self-control (ātma:self | saṃyama:control | yogaḥ:Yoga)
- ନାମ (nāma)named
- ଷଷ୍ଠଃ (ṣaṣṭhaḥ)sixth
- ଅଧ୍ଯାଯଃ (adhyāyaḥ)chapter
ଓଁ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗୋ ନାମ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥6 ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗୋ ନାମ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥6 ॥
