અથ શ્રીમદપ્પય્યદીક્ષિતવિરચિતં મહામહિમાન્વિતં આદિત્યસ્તોત્રમ્ ॥
વિસ્તારાયામમાનં દશભિરુપગતો યોજનાનાં સહસ્ત્રૈઃ
ચક્રે પઞ્ચારનાભિત્રિતયવતિ લસન્ નેમિષઙ્કે નિવિષ્ટઃ ।
સપ્તચ્છન્દસ્તુરઙ્ગાહિતવહનધુરો હાયનાંશત્રિવર્ગ
વ્યક્તાક્લૃપ્તાખિલાઙ્ગઃ સ્ફુરતુ મમ પુરઃ સ્યન્દનશ્ચણ્ડભાનોઃ ॥૧॥
ચક્રે પઞ્ચારનાભિત્રિતયવતિ લસન્ નેમિષઙ્કે નિવિષ્ટઃ ।
સપ્તચ્છન્દસ્તુરઙ્ગાહિતવહનધુરો હાયનાંશત્રિવર્ગ
વ્યક્તાક્લૃપ્તાખિલાઙ્ગઃ સ્ફુરતુ મમ પુરઃ સ્યન્દનશ્ચણ્ડભાનોઃ ॥૧॥
આદિત્યૈરપ્સરોભિર્મુનિભિરહિવરૈર્યામણીયાતુધાનૈઃ
ગન્ધર્વૈર્વાલખિલ્યૈઃ પરિવૃતદશમાંશસ્ય કૃત્સ્નં રથસ્ય ।
મધ્યં વ્યાપ્યાધિતિષ્ઠન્ મણિરિવ નભસો મણ્ડલશ્ચણ્ડરશ્મેઃ
બ્રહ્મજ્યોતિર્વિવર્તઃ શ્રુતિનિકરઘનીભાવરૂપઃ સમિન્ધે ॥૨॥
ગન્ધર્વૈર્વાલખિલ્યૈઃ પરિવૃતદશમાંશસ્ય કૃત્સ્નં રથસ્ય ।
મધ્યં વ્યાપ્યાધિતિષ્ઠન્ મણિરિવ નભસો મણ્ડલશ્ચણ્ડરશ્મેઃ
બ્રહ્મજ્યોતિર્વિવર્તઃ શ્રુતિનિકરઘનીભાવરૂપઃ સમિન્ધે ॥૨॥
નિર્ગચ્છન્તોઽર્કબિમ્બાન્ નિખિલજનિભૃતાં હાર્દનાડીપ્રવિષ્ટાઃ
નાડ્યો વસ્વાદિવૃન્દારકગણમધુનસ્તસ્ય નાનાદિગુત્થાઃ ।
વર્ષન્તસ્તોયમુષ્ણં તુહિનમપિ જલાન્યાપિબન્તઃ સમન્તાત્
પિત્રાદીનાં સ્વધૌષધ્યમૃતરસકૃતો ભન્તિ કાન્તિપ્રરોહાઃ॥૩॥
નાડ્યો વસ્વાદિવૃન્દારકગણમધુનસ્તસ્ય નાનાદિગુત્થાઃ ।
વર્ષન્તસ્તોયમુષ્ણં તુહિનમપિ જલાન્યાપિબન્તઃ સમન્તાત્
પિત્રાદીનાં સ્વધૌષધ્યમૃતરસકૃતો ભન્તિ કાન્તિપ્રરોહાઃ॥૩॥
શ્રેષ્ઠાસ્તેષાં સહસ્ત્રે ત્રિદિવવસુધયોઃ પઞ્ચદિગ્વ્યાપ્તિભાજાં
શુભ્રાંશું તારકૌઘં શશિતનયમુખાન્ પઞ્ચ ચોદ્ભાસયન્તઃ ।
આરોગો ભ્રાજમુખ્યાસ્ત્રિભુવનદહને સપ્તસૂર્યા ભવન્તઃ
સર્વાન્ વ્યાધીન્ સુષુમ્નાપ્રભૃતય ઇહ મે સૂર્યપાદાઃ ક્ષિપન્તુ ॥૪॥
શુભ્રાંશું તારકૌઘં શશિતનયમુખાન્ પઞ્ચ ચોદ્ભાસયન્તઃ ।
આરોગો ભ્રાજમુખ્યાસ્ત્રિભુવનદહને સપ્તસૂર્યા ભવન્તઃ
સર્વાન્ વ્યાધીન્ સુષુમ્નાપ્રભૃતય ઇહ મે સૂર્યપાદાઃ ક્ષિપન્તુ ॥૪॥
આદિત્યાનાશ્રિતાઃ ષણ્ણવતિગુણસહસ્રાન્વિતા રશ્મયોઽન્યે
માસે માસે વિભક્તાસ્ત્રિભુવનભવનં પાવયન્તઃ સ્ફુરન્તિ ।
યેષાં ભુવ્યપ્રચારે જગદવનકૃતાં સપ્તરશ્મ્યુત્થિતાનાં
સંસર્પે ચાધિમાસે વ્રતયજનમુખાઃ સત્ક્રિયાઃ ન ક્રિયન્તે ॥૫॥
માસે માસે વિભક્તાસ્ત્રિભુવનભવનં પાવયન્તઃ સ્ફુરન્તિ ।
યેષાં ભુવ્યપ્રચારે જગદવનકૃતાં સપ્તરશ્મ્યુત્થિતાનાં
સંસર્પે ચાધિમાસે વ્રતયજનમુખાઃ સત્ક્રિયાઃ ન ક્રિયન્તે ॥૫॥
આદિત્યં મણ્ડલાન્તઃસ્ફુરદરુણવપુસ્તેજસા વ્યાપ્તવિશ્વં
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયં સમયવિભજનાદૃગ્યજુસ્સામસેવ્યમ્ ।
પ્રાપ્યં ચ પ્રાપકં ચ પ્રથિતમતિપથિજ્ઞાનિનામુત્તરસ્મિન્
સાક્ષાદ્ બ્રહ્મેત્યુપાસ્યં સકલભયહરાભ્યુદ્ગમં સંશ્રયામિ ॥૬॥
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયં સમયવિભજનાદૃગ્યજુસ્સામસેવ્યમ્ ।
પ્રાપ્યં ચ પ્રાપકં ચ પ્રથિતમતિપથિજ્ઞાનિનામુત્તરસ્મિન્
સાક્ષાદ્ બ્રહ્મેત્યુપાસ્યં સકલભયહરાભ્યુદ્ગમં સંશ્રયામિ ॥૬॥
યચ્છક્ત્યાઽધિષ્ઠિતાનાં તપનહિમજલોત્સર્જનાદિર્જગત્યામ્
આદિત્યાનામશેષઃ પ્રભવતિ નિયતઃ સ્વસ્વમાસાધિકારઃ ।
યત્ પ્રાધાન્યં વ્યનક્તિ સ્વયમપિ ભગવાન્ દ્વાદશસ્તેષુ ભૂત્વા
તં ત્રૈલોક્યસ્ય મૂલં પ્રણમત પરમં દૈવતં સપ્તસપ્તિમ્ ॥૭॥
આદિત્યાનામશેષઃ પ્રભવતિ નિયતઃ સ્વસ્વમાસાધિકારઃ ।
યત્ પ્રાધાન્યં વ્યનક્તિ સ્વયમપિ ભગવાન્ દ્વાદશસ્તેષુ ભૂત્વા
તં ત્રૈલોક્યસ્ય મૂલં પ્રણમત પરમં દૈવતં સપ્તસપ્તિમ્ ॥૭॥
સ્વઃસ્ત્રીગન્ધર્વયક્ષા મુનિવરભુજગા યાતુધાનાશ્ચ નિત્યં
નૃત્તૈર્ગાતૈરભીશુગ્રહનુતિવહનૈરગ્રતઃ સેવયા ચ ।
યસ્ય પ્રીતિં વિતન્વન્ત્યમિતપરિકરા દ્વાદશ દ્વાદશૈતે
હૃદ્યાભિર્વાલખિલ્યાઃ સરણિભણિતિભિસ્તં ભજે લોકબન્ધુમ્ ॥૮॥
નૃત્તૈર્ગાતૈરભીશુગ્રહનુતિવહનૈરગ્રતઃ સેવયા ચ ।
યસ્ય પ્રીતિં વિતન્વન્ત્યમિતપરિકરા દ્વાદશ દ્વાદશૈતે
હૃદ્યાભિર્વાલખિલ્યાઃ સરણિભણિતિભિસ્તં ભજે લોકબન્ધુમ્ ॥૮॥
બ્રહ્માણ્ડે યસ્ય જન્મોદિતમુષસિ પરબ્રહ્મમુખ્યાત્મજસ્ય
ધ્યેયં રૂપં શિરોદોશ્ચરણપદજુષા વ્યાહૃતીનાં ત્રયેણ ।
તત્ સત્યં બ્રહ્મ પશ્યામ્યહરહમભિધં નિત્યમાદિત્યરૂપં
ભૂતાનાં ભૂનભસ્સ્વઃ પ્રભૃતિષુ વસતાં પ્રાણસૂક્ષ્માંશમેકમ્ ॥૯॥
ધ્યેયં રૂપં શિરોદોશ્ચરણપદજુષા વ્યાહૃતીનાં ત્રયેણ ।
તત્ સત્યં બ્રહ્મ પશ્યામ્યહરહમભિધં નિત્યમાદિત્યરૂપં
ભૂતાનાં ભૂનભસ્સ્વઃ પ્રભૃતિષુ વસતાં પ્રાણસૂક્ષ્માંશમેકમ્ ॥૯॥
આદિત્યે લોકચક્ષુષ્યવહિતમનસાં યોગિનાં દૃશ્યમન્તઃ
સ્વચ્છસ્વર્ણાભમૂર્તિં વિદલિતનલિનોદારદૃશ્યાક્ષિયુગ્મમ્ ।
ઋક્સામોદ્ગાનગેષ્ણં નિરતિશયલસલ્લોકકામેશભાવં
સર્વાવદ્યોદિતત્વાદુદિતસમુદિતં બ્રહ્મ શમ્ભું પ્રપદ્યે ॥૧૦॥
સ્વચ્છસ્વર્ણાભમૂર્તિં વિદલિતનલિનોદારદૃશ્યાક્ષિયુગ્મમ્ ।
ઋક્સામોદ્ગાનગેષ્ણં નિરતિશયલસલ્લોકકામેશભાવં
સર્વાવદ્યોદિતત્વાદુદિતસમુદિતં બ્રહ્મ શમ્ભું પ્રપદ્યે ॥૧૦॥
ઓમિત્યુદ્ગીથભક્તેરવયવપદવીં પ્રાપ્તવત્યક્ષરેઽસ્મિન્
યસ્યોપાસ્તિઃ સમસ્તં દુરિતમપનયત્વર્કબિમ્બે સ્થિતસ્ય ।
યત્ પૂજૈકપ્રધાનાન્યઘમખિલમપિ પ્ઘ્નન્તિ કૃચ્છ્રવ્રતાનિ
ધ્યાતઃ સર્વોપતાપાન્ હરતુ પરશિવઃ સોઽયમાદ્યો ભિષઙ્ગઃ ॥૧૧॥
યસ્યોપાસ્તિઃ સમસ્તં દુરિતમપનયત્વર્કબિમ્બે સ્થિતસ્ય ।
યત્ પૂજૈકપ્રધાનાન્યઘમખિલમપિ પ્ઘ્નન્તિ કૃચ્છ્રવ્રતાનિ
ધ્યાતઃ સર્વોપતાપાન્ હરતુ પરશિવઃ સોઽયમાદ્યો ભિષઙ્ગઃ ॥૧૧॥
આદિત્યે મણ્ડલાર્ચિઃ પુરુષવિભિદયાદ્યન્તમધ્યાગમાત્મ-
ન્યાગોપાલાઙ્ગનાભ્યો નયનપથજુષા જ્યોતિષા દીપ્યમાનમ્
ગાયત્રીમન્ત્રસેવ્યં નિખિલજનધિયાં પ્રેરકં વિશ્વરૂપમ્ ।
નીલગ્રીવં ત્રિનેત્રં શિવમનિશમુમાવલ્લભં સંશ્રયામિ ॥૧૨॥
ન્યાગોપાલાઙ્ગનાભ્યો નયનપથજુષા જ્યોતિષા દીપ્યમાનમ્
ગાયત્રીમન્ત્રસેવ્યં નિખિલજનધિયાં પ્રેરકં વિશ્વરૂપમ્ ।
નીલગ્રીવં ત્રિનેત્રં શિવમનિશમુમાવલ્લભં સંશ્રયામિ ॥૧૨॥
અભ્રાકલ્પઃ શતાઙ્ગઃ સ્થિરફણિતિમયં મણ્ડલં રશ્મિભેદાઃ
સાહસ્રાસ્તેષુ સપ્ત શ્રુતિભિરભિહિતાઃ કિઞ્ચિદૂનાશ્ચ લક્ષાઃ ।
એકૈકેષાં ચતસ્રસ્તદનુ દિનમણેરાદિદેવસ્ય તિસ્રઃ
ક્લૃપ્તાઃ તત્તત્પ્રભાવપ્રકટનમહિતાઃ સ્રગ્ધરા દ્વાદશૈતાઃ ॥૧૩॥
સાહસ્રાસ્તેષુ સપ્ત શ્રુતિભિરભિહિતાઃ કિઞ્ચિદૂનાશ્ચ લક્ષાઃ ।
એકૈકેષાં ચતસ્રસ્તદનુ દિનમણેરાદિદેવસ્ય તિસ્રઃ
ક્લૃપ્તાઃ તત્તત્પ્રભાવપ્રકટનમહિતાઃ સ્રગ્ધરા દ્વાદશૈતાઃ ॥૧૩॥
દુઃસ્વપ્નં દુર્નિમિત્તં દુરિતમખિલમપ્યામયાનપ્યસાધ્યાન્
દોષાન્ દુઃસ્થાનસંસ્થગ્રહગણજનિતાન્ દુષ્ટભૂતાન્ ગ્રહાદીન્ ।
નિર્ધૂનાેતિ સ્થિરાં ચ શ્રિયમિહ લભતે મુક્તિમભ્યેતિ ચાન્તે
સઙ્કીર્ત્ય સ્તોત્રરત્નં સકૃદપિ મનુજઃ પ્રત્યહં પત્યુરહ્વામ્ ॥૧૪॥
દોષાન્ દુઃસ્થાનસંસ્થગ્રહગણજનિતાન્ દુષ્ટભૂતાન્ ગ્રહાદીન્ ।
નિર્ધૂનાેતિ સ્થિરાં ચ શ્રિયમિહ લભતે મુક્તિમભ્યેતિ ચાન્તે
સઙ્કીર્ત્ય સ્તોત્રરત્નં સકૃદપિ મનુજઃ પ્રત્યહં પત્યુરહ્વામ્ ॥૧૪॥
॥ ઇતિ શ્રીમદપ્પય્યદીક્ષિતવિરચિતશ્રીમદાદિત્યસ્તોત્રરત્નમ્ ॥