ബുധോ ബുധാര്ചിതഃ സൌമ്യഃ സൌമ്യചിത്തഃ ശുഭപ്രദഃ ।
ദൃഢവ്രതോ ദൃഢഫലഃ ശ്രുതിജാലപ്രബോധകഃ ॥ 1 ॥
ദൃഢവ്രതോ ദൃഢഫലഃ ശ്രുതിജാലപ്രബോധകഃ ॥ 1 ॥
- ബുധഃ (budhaḥ)Budha, the wise, the planet Mercury
- ബുധ-അര്ചിതഃ (budha-arcitaḥ)worshipped by the wise
- സൌമ്യഃ (saumyaḥ)the gentle
- സൌമ്യ-ചിത്തഃ (saumya-cittaḥ)of gentle mind
- ശുഭ-പ്രദഃ (śubha-pradaḥ)giver of auspiciousness
- ദൃഢ-വ്രതഃ (dṛḍha-vrataḥ)firm in vow
- ദൃഢ-ഫലഃ (dṛḍha-phalaḥ)firm in his fruits
- ശ്രുതി-ജാല-പ്രബോധകഃ (śruti-jāla-prabodhakaḥ)awakener through the web of the scriptures
സത്യവാസഃ സത്യവചാഃ ശ്രേയസാം പതിരവ്യയഃ ।
സോമജഃ സുഖദഃ ശ്രീമാന് സോമവംശപ്രദീപകഃ ॥ 2 ॥
സോമജഃ സുഖദഃ ശ്രീമാന് സോമവംശപ്രദീപകഃ ॥ 2 ॥
- സത്യ-വാസഃ (satya-vāsaḥ)dwelling in truth
- സത്യ-വചാഃ (satya-vacāḥ)truthful of speech
- ശ്രേയസാമ് പതിഃ (śreyasām patiḥ)lord of all that is good
- അവ്യയഃ (avyayaḥ)imperishable
- സോമ-ജഃ (soma-jaḥ)born of Soma, the Moon
- സുഖ-ദഃ (sukha-daḥ)giver of happiness
- ശ്രീമാന് (śrīmān)possessed of splendour
- സോമ-വംശ-പ്രദീപകഃ (soma-vaṃśa-pradīpakaḥ)the lamp of the lunar line
വേദവിദ്വേദതത്ത്വജ്ഞോ വേദാന്തജ്ഞാനഭാസ്വരഃ ।
വിദ്യാവിചക്ഷണ വിഭുര്വിദ്വത്പ്രീതികരോ ഋജഃ ॥ 3 ॥
വിദ്യാവിചക്ഷണ വിഭുര്വിദ്വത്പ്രീതികരോ ഋജഃ ॥ 3 ॥
- വേദ-വിത് (veda-vit)knower of the Vedas
- വേദ-തത്ത്വ-ജ്ഞഃ (veda-tattva-jñaḥ)knower of the Veda’s essence
- വേദാന്ത-ജ്ഞാന-ഭാസ്വരഃ (vedānta-jñāna-bhāsvaraḥ)radiant with the knowledge of Vedānta
- വിദ്യാ-വിചക്ഷണഃ (vidyā-vicakṣaṇaḥ)discerning in every branch of learning
- വിഭുഃ (vibhuḥ)all-pervading
- വിദ്വത്-പ്രീതി-കരഃ (vidvat-prīti-karaḥ)the delight of the learned
- ഋജഃ (ṛjaḥ)the upright
വിശ്വാനുകൂലസഞ്ചാരോ വിശേഷവിനയാന്വിതഃ ।
വിവിധാഗമസാരജ്ഞോ വീര്യവാന് വിഗതജ്വരഃ ॥ 4 ॥
വിവിധാഗമസാരജ്ഞോ വീര്യവാന് വിഗതജ്വരഃ ॥ 4 ॥
- വിശ്വാനുകൂലസഞ്ചാരോ (Viśvānukūlasañcāra)moving favourably through the universe
- വിശേഷവിനയാന്വിതഃ (Viśeṣavinayānvita)endowed with especial humility
- വിവിധാഗമസാരജ്ഞോ (Vividhāgamasārajña)knower of the essence of all sacred sciences
- വീര്യവാന് (Vīryavān)full of vitality
- വിഗതജ്വരഃ (Vigatajvara)free from fever
ത്രിവര്ഗഫലദോഽനന്തഃ ത്രിദശാധിപപൂജിതഃ ।
ബുദ്ധിമാന് ബഹുശാസ്ത്രജ്ഞോ ബലീ ബന്ധവിമോചകഃ ॥ 5 ॥
ബുദ്ധിമാന് ബഹുശാസ്ത്രജ്ഞോ ബലീ ബന്ധവിമോചകഃ ॥ 5 ॥
- ത്രിവര്ഗഫലദോ (Trivargaphalada)giver of the threefold fruits – dharma, artha, kāma
- ഽനന്തഃ (Ananta)endless
- ത്രിദശാധിപപൂജിതഃ (Tridaśādhipapūjita)worshipped by the lord of the thirty gods
- ബുദ്ധിമാന് (Buddhimān)intelligent
- ബഹുശാസ്ത്രജ്ഞോ (Bahuśāstrajña)knower of many scriptures
- ബലീ (Balī)powerful
- ബന്ധവിമോചകഃ (Bandhavimocaka)liberator from bondage
വക്രാതിവക്രഗമനോ വാസവോ വസുധാധിപഃ ।
പ്രസന്നവദനോ വന്ദ്യോ വരേണ്യോ വാഗ്വിലക്ഷണഃ ॥ 6 ॥
പ്രസന്നവദനോ വന്ദ്യോ വരേണ്യോ വാഗ്വിലക്ഷണഃ ॥ 6 ॥
- വക്രാതിവക്രഗമനോ (Vakrātivakragamana)moving in retrograde and beyond
- വാസവോ (Vāsava)Indra-like
- വസുധാധിപഃ (Vasudhādhipa)lord of the earth
- പ്രസന്നവദനോ (Prasannavadana)of cheerful countenance
- വന്ദ്യോ (Vandya)worthy of salutation
- വരേണ്യോ (Vareṇya)most excellent
- വാഗ്വിലക്ഷണഃ (Vāgvilakṣaṇa)distinguished in speech
സത്യവാന് സത്യസങ്കല്പഃ സത്യബന്ധുഃ സദാദരഃ ।
സര്വരോഗപ്രശമനഃ സര്വമൃത്യുനിവാരകഃ ॥ 7 ॥
സര്വരോഗപ്രശമനഃ സര്വമൃത്യുനിവാരകഃ ॥ 7 ॥
- സത്യവാന് (satyavān)truthful
- സത്യ-സങ്കല്പഃ (satya-saṅkalpaḥ)of unfailing resolve
- സത്യ-ബന്ധുഃ (satya-bandhuḥ)friend of the truthful
- സദാ-ആദരഃ (sadā-ādaraḥ)always respectful
- സര്വ-രോഗ-പ്രശമനഃ (sarva-roga-praśamanaḥ)pacifier of every disease
- സര്വ-മൃത്യു-നിവാരകഃ (sarva-mṛtyu-nivārakaḥ)averter of every death
വാണിജ്യനിപുണോ വശ്യോ വാതാങ്ഗോ വാതരോഗഹൃത് ।
സ്ഥൂലഃ സ്ഥൈര്യഗുണാധ്യക്ഷഃ സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മാദികാരണഃ ॥ 8 ॥
സ്ഥൂലഃ സ്ഥൈര്യഗുണാധ്യക്ഷഃ സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മാദികാരണഃ ॥ 8 ॥
- വാണിജ്യനിപുണോ (Vāṇijyanipuṇa)skilled in commerce
- വശ്യോ (Vaśya)amenable
- വാതാങ്ഗോ (Vātāṅga)wind-limbed
- വാതരോഗഹൃത് (Vātarogahṛt)healer of wind diseases
- സ്ഥൂലഃ (Sthūla)the gross
- സ്ഥൈര്യഗുണാധ്യക്ഷഃ (Sthairyaguṇādhyakṣa)master of the virtue of steadiness
- സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മാദികാരണഃ (Sthūlasūkṣmādikāraṇa)cause of the gross, subtle, and beyond
അപ്രകാശഃ പ്രകാശാത്മാ ഘനോ ഗഗനഭൂഷണഃ ।
വിധിസ്തുത്യോ വിശാലാക്ഷോ വിദ്വജ്ജനമനോഹരഃ ॥ 9 ॥
വിധിസ്തുത്യോ വിശാലാക്ഷോ വിദ്വജ്ജനമനോഹരഃ ॥ 9 ॥
- അ-പ്രകാശഃ (a-prakāśaḥ)not shining of himself
- പ്രകാശ-ആത്മാ (prakāśa-ātmā)yet of luminous essence
- ഘനഃ (ghanaḥ)dense, and so the cloud
- ഗഗന-ഭൂഷണഃ (gagana-bhūṣaṇaḥ)ornament of the sky
- വിധി-സ്തുത്യഃ (vidhi-stutyaḥ)praised by Brahmā
- വിശാല-അക്ഷഃ (viśāla-akṣaḥ)wide-eyed
- വിദ്വത്-ജന-മനോഹരഃ (vidvat-jana-manoharaḥ)enchanter of the hearts of the learned
ചാരുശീലഃ സ്വപ്രകാശഃ ചപലശ്ച ജിതേന്ദ്രിയഃ ।
ഉദങ്മുഖോ മഖാസക്തോ മഗധാധിപതിര്ഹരഃ ॥ 10 ॥
ഉദങ്മുഖോ മഖാസക്തോ മഗധാധിപതിര്ഹരഃ ॥ 10 ॥
- ചാരു-ശീലഃ (cāru-śīlaḥ)of charming character
- സ്വ-പ്രകാശഃ (sva-prakāśaḥ)self-luminous
- ചപലഃ (capalaḥ)swift, unresting
- ച (ca)and
- ജിതേന്ദ്രിയഃ (jitendriyaḥ)master of the senses
- ഉദങ്-മുഖഃ (udaṅ-mukhaḥ)facing north
- മഖ-ആസക്തഃ (makha-āsaktaḥ)devoted to the sacrifice
- മഗധ-അധിപതിഃ (magadha-adhipatiḥ)lord of Magadha
- ഹരഃ (haraḥ)he who takes away
സൌമ്യവത്സരസഞ്ജാതഃ സോമപ്രിയകരഃ സുഖീ ।
സിംഹാധിരൂഢഃ സര്വജ്ഞഃ ശിഖിവര്ണഃ ശിവങ്കരഃ ॥ 11 ॥
സിംഹാധിരൂഢഃ സര്വജ്ഞഃ ശിഖിവര്ണഃ ശിവങ്കരഃ ॥ 11 ॥
- സൌമ്യവത്സരസഞ്ജാതഃ (Saumyavatsarasañjāta)born in the Mercury year
- സോമപ്രിയകരഃ (Somapriyakara)pleaser of the Moon
- സുഖീ (Sukhī)joyful
- സിംഹാധിരൂഢഃ (Siṃhādhirūḍha)riding a lion
- സര്വജ്ഞഃ (Sarvajña)omniscient
- ശിഖിവര്ണഃ (Śikhivarṇa)of peacock-feather hue
- ശിവങ്കരഃ (Śivaṅkara)the auspicious one
പീതാമ്ബരോ പീതവപുഃ പീതച്ഛത്രധ്വജാങ്കിതഃ ।
ഖഡ്ഗചര്മധരഃ കാര്യകര്താ കലുഷഹാരകഃ ॥ 12 ॥
ഖഡ്ഗചര്മധരഃ കാര്യകര്താ കലുഷഹാരകഃ ॥ 12 ॥
- പീതാമ്ബരോ (Pītāmbara)wearing yellow robes
- പീതവപുഃ (Pītavapu)of yellow body
- പീതച്ഛത്രധ്വജാങ്കിതഃ (Pītacchatradhvajāṅkita)marked with yellow parasol and banner
- ഖഡ്ഗചര്മധരഃ (Khaḍgacarmadhara)holding sword and shield
- കാര്യകര്താ (Kāryakartā)the doer of deeds
- കലുഷഹാരകഃ (Kaluṣahāraka)remover of impurity
ആത്രേയഗോത്രജോഽത്യന്തവിനയോ വിശ്വപാവനഃ ।
ചാമ്പേയപുഷ്പസങ്കാശഃ ചാരണഃ ചാരുഭൂഷണഃ ॥ 13 ॥
ചാമ്പേയപുഷ്പസങ്കാശഃ ചാരണഃ ചാരുഭൂഷണഃ ॥ 13 ॥
- ത്യന്തവിനയോ (Atyantavinaya)exceedingly humble
- വിശ്വപാവനഃ (Viśvapāvana)purifier of the world
- ചാമ്പേയപുഷ്പസങ്കാശഃ (Cāmpeyapuṣpasaṅkāśa)resembling the champaka blossom
- ചാരണഃ (Cāraṇa)the wandering bard
- ചാരുഭൂഷണഃ (Cārubhūṣaṇa)of beautiful ornaments
വീതരാഗോ വീതഭയോ വിശുദ്ധകനകപ്രഭഃ ।
ബന്ധുപ്രിയോ ബന്ധമുക്തോ ബാണമണ്ഡലസംശ്രിതഃ ॥ 14 ॥
ബന്ധുപ്രിയോ ബന്ധമുക്തോ ബാണമണ്ഡലസംശ്രിതഃ ॥ 14 ॥
- വീതരാഗോ (Vītarāga)free from passion
- വീതഭയോ (Vītabhaya)free from fear
- വിശുദ്ധകനകപ്രഭഃ (Viśuddhakanakaprabha)of the lustre of pure gold
- ബന്ധുപ്രിയോ (Bandhupriya)beloved by kinspeople
- ബന്ധമുക്തോ (Bandhamukta)freed from bondage
- ബാണമണ്ഡലസംശ്രിതഃ (Bāṇamaṇḍalasaṃśrita)dwelling within the orb of the solar rays
അര്കേശാനപ്രദേശസ്ഥഃ തര്കശാസ്ത്രവിശാരദഃ ।
പ്രശാന്തഃ പ്രീതിസംയുക്തഃ പ്രിയകൃത് പ്രിയഭാഷണഃ ॥ 15 ॥
പ്രശാന്തഃ പ്രീതിസംയുക്തഃ പ്രിയകൃത് പ്രിയഭാഷണഃ ॥ 15 ॥
- തര്കശാസ്ത്രവിശാരദഃ (Tarkaśāstraviśārada)adept in the science of logic
- പ്രശാന്തഃ (Praśānta)supremely peaceful
- പ്രീതിസംയുക്തഃ (Prītisaṃyukta)endowed with love
- പ്രിയകൃത് (Priyakṛt)the one who does pleasing things
- പ്രിയഭാഷണഃ (Priyabhāṣaṇa)of pleasant speech
മേധാവീ മാധവാസക്തോ മിഥുനാധിപതിഃ സുധീഃ ।
കന്യാരാശിപ്രിയഃ കാമപ്രദോ ഘനഫലാശ്രയഃ ॥ 16 ॥
കന്യാരാശിപ്രിയഃ കാമപ്രദോ ഘനഫലാശ്രയഃ ॥ 16 ॥
- മേധാവീ (Medhāvī)of keen intellect
- മാധവാസക്തോ (Mādhavāsakta)devoted to Mādhava / Viṣṇu
- മിഥുനാധിപതിഃ (Mithunādhipati)lord of Gemini
- സുധീഃ (Sudhī)of fine intellect
- കന്യാരാശിപ്രിയഃ (Kanyārāśipriya)fond of Virgo
- കാമപ്രദോ (Kāmaprada)fulfiller of desires
- ഘനഫലാശ്രയഃ (Ghanaphalāśraya)refuge of abundant fruits
ബുധസ്യൈവം പ്രകാരേണ നാമ്നാമഷ്ടോത്തരം ശതമ് ।
സമ്പൂജ്യ വിധിവത്കര്താ സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത് ॥ 17 ॥
സമ്പൂജ്യ വിധിവത്കര്താ സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത് ॥ 17 ॥
- ബുധസ്യ (budhasya)of Budha
- ഏവമ് പ്രകാരേണ (evam prakāreṇa)in this manner
- നാമ്നാമ് (nāmnām)of names
- അഷ്ട-ഉത്തരമ് ശതമ് (aṣṭa-uttaram śatam)a hundred and eight
- സമ്പൂജ്യ (sampūjya)having worshipped
- വിധി-വത് (vidhi-vat)according to the rule
- കര്താ (kartā)the worshipper
- സര്വാന് കാമാന് (sarvān kāmān)all his desires
- അവാപ്നുയാത് (avāpnuyāt)shall obtain
ഇതി ശ്രീ ബുധ അഷ്ടോത്തരശതനാമ സ്തോത്രമ് ।