विदेहेन च सर्वत्र संस्थिताय नमो नमः ॥ २२॥
- गजाननाय (gajānanāya)to Gajanana
- पूर्णाय (pūrṇāya)whole and complete
- साङ्ख्यरूपमयाय (sāṅkhyarūpamayāya)whose form is made of Sankhya
- ते (te)to you
- विदेहेन (videhena)without a body
- च (ca)and
- सर्वत्र (sarvatra)everywhere
- संस्थिताय (saṃsthitāya)who are present
- नमः (namaḥ)we bow
- नमः (namaḥ)again
anvaya पूर्णाय साङ्ख्यरूपमयाय विदेहेन च सर्वत्र संस्थिताय गजाननाय ते नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
साङ्ख्य Sankhya — The old teaching that counts out the elements of existence, one by one. The Mudgala Purana ties the Gajanana form to it.
note The gods speak this hymn in the Mudgala Purana. The verse numbers begin at 22, the passage's place in its chapter.
मूषकवाहनायैव विघ्नेशाय नमो नमः ॥ २३॥
- अमेयाय (ameyāya)beyond measure
- च (ca)and
- हेरम्बाय (herambāya)Heramba
- ते (te)to you
- परशुधारक (paraśudhāraka)O bearer of the axe
- मूषकवाहनाय (mūṣakavāhanāya)who ride the mouse
- एव (eva)indeed
- विघ्नेशाय (vighneśāya)lord of obstacles
- नमः (namaḥ)we bow
- नमः (namaḥ)again
anvaya परशुधारक अमेयाय हेरम्बाय च मूषकवाहनाय एव विघ्नेशाय ते नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas; the first pāda runs to 9
गुहाग्रजाय देवाय शिवपुत्राय ते नमः ॥ २४॥
- अनन्तविभवाय (anantavibhavāya)whose glory has no end
- एव (eva)indeed
- परेषाम् (pareṣām)than the highest
- पररूपिणे (pararūpiṇe)who are higher
- गुहाग्रजाय (guhāgrajāya)Guha's elder brother
- देवाय (devāya)the god
- शिवपुत्राय (śivaputrāya)Shiva's son
- ते (te)to you
- नमः (namaḥ)salutation
anvaya अनन्तविभवाय एव परेषाम् पररूपिणे गुहाग्रजाय शिवपुत्राय देवाय ते नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
सर्वेषां पूज्यदेहाय गणेशाय नमो नमः ॥ २५॥
- पार्वतीनन्दनाय (pārvatīnandanāya)Parvati's son
- एव (eva)indeed
- देवानाम् (devānām)of the gods
- पालकाय (pālakāya)protector
- ते (te)to you
- सर्वेषाम् (sarveṣām)all beings
- पूज्यदेहाय (pūjyadehāya)whose body worship
- गणेशाय (gaṇeśāya)Ganesha
- नमः (namaḥ)we bow
- नमः (namaḥ)again
anvaya पार्वतीनन्दनाय एव देवानाम् पालकाय सर्वेषाम् पूज्यदेहाय गणेशाय ते नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
विष्ण्वादीनां विशेषेण कुलदेवाय ते नमः ॥ २६॥
- स्वानन्दवासिने (svānandavāsine)who live in Svananda
- तुभ्यम् (tubhyam)to you
- शिवस्य (śivasya)Shiva's
- कुलदैवत (kuladaivata)O family god
- विष्ण्वादीनाम् (viṣṇvādīnām)of Vishnu and the others
- विशेषेण (viśeṣeṇa)above all
- कुलदेवाय (kuladevāya)the family god
- ते (te)to you
- नमः (namaḥ)salutation
anvaya शिवस्य कुलदैवत स्वानन्दवासिने तुभ्यम् विष्ण्वादीनाम् विशेषेण कुलदेवाय ते नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
कुलदेवता family god — The god a family worships as its own, generation after generation. Here even Shiva and Vishnu are said to worship Ganesha that way.
स्वानन्द Svananda — The joy of one's own self. In the Mudgala Purana it is the name of Ganesha's own world.
ब्रह्मेशाय नमस्तुभ्यं ब्रह्मभूयप्रदाय ते ॥ २७॥
- योगाकाराय (yogākārāya)whose form is yoga
- सर्वेषाम् (sarveṣām)all beings
- योगशान्तिप्रदाय (yogaśāntipradāya)who give the peace of yoga
- च (ca)and
- ब्रह्मेशाय (brahmeśāya)lord of Brahman
- नमः (namaḥ)salutation
- तुभ्यम् (tubhyam)to you
- ब्रह्मभूयप्रदाय (brahmabhūyapradāya)who let them become Brahman
- ते (te)to you
anvaya सर्वेषाम् योगाकाराय योगशान्तिप्रदाय च ब्रह्मभूयप्रदाय ब्रह्मेशाय ते तुभ्यम् नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ब्रह्मभूय becoming Brahman — The final freedom, when nothing is left to separate the self from the whole.
मायिने मायिकेभ्यश्च मोहदाय नमो नमः ॥ २८॥
- सिद्धिबुद्धिपते (siddhibuddhipate)O lord of Siddhi and Buddhi
- नाथ (nātha)O master
- सिद्धिबुद्धिप्रदायिने (siddhibuddhipradāyine)who give success and understanding
- मायिने (māyine)the master of maya
- मायिकेभ्यः (māyikebhyaḥ)those who work with maya
- च (ca)and
- मोहदाय (mohadāya)who bewilder
- नमः (namaḥ)we bow
- नमः (namaḥ)again
anvaya नाथ सिद्धिबुद्धिपते सिद्धिबुद्धिप्रदायिने मायिने मायिकेभ्यः च मोहदाय नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Siddhi and Buddhi are his consorts, and also the success and understanding he gives.
अमायिने च मायाया आधाराय नमो नमः ॥ २९॥
- लम्बोदराय (lambodarāya)Lambodara
- वै (vai)truly
- तुभ्यम् (tubhyam)to you
- सर्वोदरगताय (sarvodaragatāya)who are present in every belly
- च (ca)and
- अमायिने (amāyine)who are free of maya
- च (ca)and yet
- मायायाः (māyāyāḥ)maya
- आधाराय (ādhārāya)hold up
- नमः (namaḥ)we bow
- नमः (namaḥ)again
anvaya लम्बोदराय सर्वोदरगताय च अमायिने च मायायाः आधाराय तुभ्यम् वै नमः नमः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Lambodara, of the great belly, holds all the worlds in his belly, and he is also present inside every creature.
योगिनस्त्वां प्रजानन्ति तदाकारा भवन्ति ते ॥ ३०॥
- गजः (gajaḥ)gaja
- सर्वस्य (sarvasya)of everything
- बीजम् (bījam)the seed
- यत् (yat)since
- तेन (tena)by that
- चिह्नेन (cihnena)sign
- विघ्नप (vighnapa)O lord of obstacles
- योगिनः (yoginaḥ)the yogis
- त्वाम् (tvām)you
- प्रजानन्ति (prajānanti)know
- तदाकाराः (tadākārāḥ)sharing that form
- भवन्ति (bhavanti)come to
- ते (te)they
anvaya विघ्नप यत् गजः सर्वस्य बीजम् तेन चिह्नेन योगिनः त्वाम् प्रजानन्ति ते तदाकाराः भवन्ति
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
गज gaja — Elephant, read here as a word: ga, that into which all things go, and ja, that from which they are born. That is why gaja is called the seed of everything.
वेदादयो विकुण्ठाश्च शङ्कराद्याश्च देवपाः ॥ ३१॥
- तेन (tena)that is why
- त्वम् (tvam)you
- गजवक्रः (gajavakraḥ)have an elephant's face
- च (ca)and
- किम् (kim)how
- स्तुमः (stumaḥ)can we praise
- त्वाम् (tvām)you
- गजानन (gajānana)O Gajanana
- वेदादयः (vedādayaḥ)the Vedas and the rest
- विकुण्ठाः (vikuṇṭhāḥ)are at a loss
- च (ca)and
- शङ्कराद्याः (śaṅkarādyāḥ)Shankara and the other
- च (ca)and
- देवपाः (devapāḥ)rulers of the gods
anvaya तेन त्वम् गजवक्रः च गजानन त्वाम् किम् स्तुमः वेदादयः च शङ्कराद्याः देवपाः च विकुण्ठाः
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note The sentence runs on into the next verse.
तथापि संस्तुतोऽसि त्वं स्फूर्त्या त्वद्दर्शनात्मना ॥ ३२॥
- शुकादयः (śukādayaḥ)Shuka and the sages
- च (ca)and
- शेषाद्याः (śeṣādyāḥ)Shesha and the serpents
- स्तोतुम् (stotum)to praise
- शक्ताः (śaktāḥ)able
- भवन्ति (bhavanti)are
- न (na)not
- तथापि (tathāpi)even so
- संस्तुतः (saṃstutaḥ)praised
- असि (asi)have
- त्वम् (tvam)you
- स्फूर्त्या (sphūrtyā)moved by the inspiration
- त्वद्दर्शनात्मना (tvaddarśanātmanā)that comes from seeing you
anvaya शुकादयः शेषाद्याः च स्तोतुम् शक्ताः न भवन्ति तथापि त्वद्दर्शनात्मना स्फूर्त्या त्वम् संस्तुतः असि
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
शेष Shesha — The thousand-headed serpent, who praises God with a thousand tongues and never reaches the end.
स तानुवाच प्रीतात्मा भक्तिभावेन तोषितः ॥ ३३॥
- गजाननम् (gajānanam)to Gajanana
- प्रणेमुः (praṇemuḥ)bowed
- तम् (tam)him
- एवम् (evam)this
- उक्त्वा (uktvā)having said
- शिवादयः (śivādayaḥ)Shiva and the other gods
- सः (saḥ)he
- तान् (tān)to them
- उवाच (uvāca)said
- प्रीतात्मा (prītātmā)with a glad heart
- भक्तिभावेन (bhaktibhāvena)by their devotion
- तोषितः (toṣitaḥ)pleased
anvaya शिवादयः एवम् उक्त्वा तम् गजाननम् प्रणेमुः भक्तिभावेन तोषितः प्रीतात्मा सः तान् उवाच
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
पठते शृण्वते देवा ब्रह्मभूयप्रदायकम् ॥ ३४॥
- भवत्कृतम् (bhavatkṛtam)that you have made
- इदम् (idam)this
- स्तोत्रम् (stotram)hymn
- मदीयम् (madīyam)to me
- सर्वदम् (sarvadam)giving everything
- भवेत् (bhavet)will be
- पठते (paṭhate)to the one who reads it
- शृण्वते (śṛṇvate)or hears it
- देवाः (devāḥ)O gods
- ब्रह्मभूयप्रदायकम् (brahmabhūyapradāyakam)letting him become Brahman
anvaya देवाः भवत्कृतम् इदम् मदीयम् स्तोत्रम् पठते शृण्वते सर्वदम् ब्रह्मभूयप्रदायकम् भवेत्
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
