॥ শ্ৰী প্ৰত্যঙ্গিৰা সূক্তম্ (ঋগ্ৱেদীয খিল) ॥
(ঋ.ৱে.খি.৪.৫)
যাং কল্পযন্তি নোঽৰযঃ ক্ৰূৰাং কৃত্যাং ৱধূমিৱ ।
তাং ব্ৰহ্মণাপ নিৰ্ণুদ্মঃ প্ৰত্যক্কৰ্তাৰমৃচ্ছতু ॥ ১ ॥
তাং ব্ৰহ্মণাপ নিৰ্ণুদ্মঃ প্ৰত্যক্কৰ্তাৰমৃচ্ছতু ॥ ১ ॥
শীৰ্ষণ্ৱতীং কৰ্ণৱতীং ৱিষুৰূপাং ভযংকৰীম্ ।
যঃ প্ৰাহিণোদিহাদ্য ত্ৱাং ৱি তং ত্ৱং যোজযাসুভিঃ ॥ ২ ॥
যঃ প্ৰাহিণোদিহাদ্য ত্ৱাং ৱি তং ত্ৱং যোজযাসুভিঃ ॥ ২ ॥
যেন দিষ্টেহ ৱহসি প্ৰতিকূলমঘাযিনি ।
তমেৱেতো নিৱৰ্তস্ৱ মাস্মান্ মৃচ্ছো অনাগসঃ ॥ ৩ ॥
তমেৱেতো নিৱৰ্তস্ৱ মাস্মান্ মৃচ্ছো অনাগসঃ ॥ ৩ ॥
অভিৱৰ্তস্ৱ কৰ্তাৰং নিৰস্তাস্মাভিৰোজসা ।
আযুৰস্য নিকৃন্তস্ৱ প্ৰজাং চ পুৰুষাদিনি ॥ ৪ ॥
আযুৰস্য নিকৃন্তস্ৱ প্ৰজাং চ পুৰুষাদিনি ॥ ৪ ॥
যস্ত্ৱা কৃত্যে চকাৰেহ তং ত্ৱং গচ্ছ পুনৰ্নৱে ।
অৰাতীঃ কৃত্যে নাশয সৰ্ৱাশ্চ যাতুধান্যঃ ॥ ৫ ॥
অৰাতীঃ কৃত্যে নাশয সৰ্ৱাশ্চ যাতুধান্যঃ ॥ ৫ ॥
ক্ষিপ্ৰং কৃত্যে নিৱৰ্তস্ৱ কৰ্তুৰেৱ গৃহান্ প্ৰতি ।
পশূংশ্চৈৱাস্য নাশয ৱীৰাংশ্চাস্য নি বৰ্হয ॥ ৬ ॥
পশূংশ্চৈৱাস্য নাশয ৱীৰাংশ্চাস্য নি বৰ্হয ॥ ৬ ॥
যস্ত্ৱা কৃত্যে প্ৰজিঘায ৱিদ্ৱান্ অৱিদুষো গৃহান্ ।
তস্ত্যৈৱেতঃ পৰেত্যাশু তনুং কৃধি পৰুষ্পৰুঃ ॥ ৭ ॥
তস্ত্যৈৱেতঃ পৰেত্যাশু তনুং কৃধি পৰুষ্পৰুঃ ॥ ৭ ॥
প্ৰতীচীং ত্ৱাপসেধতু ব্ৰহ্ম ৰোচিষ্ণ্ৱমিত্ৰহা ।
অগ্নিশ্চ কৃত্যে ৰক্ষোহা ৰিপ্ৰহা চাজ একপাত্ ॥ ৮ ॥
অগ্নিশ্চ কৃত্যে ৰক্ষোহা ৰিপ্ৰহা চাজ একপাত্ ॥ ৮ ॥
যথা ত্ৱাঙ্গিৰসঃ পূৰ্ৱে ভৃগৱশ্চাপ সেধিৰে ।
অত্ৰযশ্চ ৱসিষ্ঠাশ্চ তথৈৱ ত্ৱাপ সেধিম ॥ ৯ ॥
অত্ৰযশ্চ ৱসিষ্ঠাশ্চ তথৈৱ ত্ৱাপ সেধিম ॥ ৯ ॥
যস্তে পৰূংষি সংদধৌ ৰথস্যেৱ ৱিভুৰ্ধিযা ।
তং গচ্ছ তত্ৰ তেঽযনমজ্ঞাতস্তে অযং জনঃ ॥ ১০ ॥
তং গচ্ছ তত্ৰ তেঽযনমজ্ঞাতস্তে অযং জনঃ ॥ ১০ ॥
যো নঃ কশ্চিদ্ৰণস্থো ৱা কশ্চিদ্ৱান্যোঽভি হিংসতি ।
তস্য ত্ৱং দ্ৰোৰিৱেদ্ধোঽগ্নিস্তনূমৃচ্ছস্ৱ হেল়িতা ॥ ১১ ॥
তস্য ত্ৱং দ্ৰোৰিৱেদ্ধোঽগ্নিস্তনূমৃচ্ছস্ৱ হেল়িতা ॥ ১১ ॥
ভৱা শৰ্ৱা দেৱহেল়িমস্যত পাপকৃত্ৱনে ।
হৰস্ৱতী ত্ৱং চ কৃত্যে মোচ্ছিষস্তস্য কিংচন ॥ ১২ ॥
হৰস্ৱতী ত্ৱং চ কৃত্যে মোচ্ছিষস্তস্য কিংচন ॥ ১২ ॥
যো নঃ কশ্চিদ্ৰুহাৰাতিৰ্মনসা প্ৰতিভূষতি ।
দূৰস্থো ৱান্তিকস্থো ৱা তস্য হৃদ্যমসৃক্ পিব ॥ ১৩ ॥
দূৰস্থো ৱান্তিকস্থো ৱা তস্য হৃদ্যমসৃক্ পিব ॥ ১৩ ॥
যেনাসি কৃত্যে প্ৰহিতা দূঢ্যেনাস্মজ্জিঘাংসযা ।
তস্য ৱ্যানচ্চাৱ্যানচ্চ হিনস্তু হৰসাশনিঃ ॥ ১৪ ॥
তস্য ৱ্যানচ্চাৱ্যানচ্চ হিনস্তু হৰসাশনিঃ ॥ ১৪ ॥
যে নঃ শিৱাসঃ পন্থানঃ পৰাযন্তি পৰাৱতম্ ।
তৈৰ্দেৱি ৰাত্ৰ্যাঃ কৃত্যা নো গমযস্ৱানুকৃত্তযে ॥ ১৫ ॥
তৈৰ্দেৱি ৰাত্ৰ্যাঃ কৃত্যা নো গমযস্ৱানুকৃত্তযে ॥ ১৫ ॥
যদি ৱৈষি দ্ৱিপদ্যস্মান্ যদি ৱৈষি চতুষ্পদী ।
নিৰস্তেতো ৱ্ৰজাস্মাভিঃ কৰ্তুৰষ্টাপদী গৃহান্ ॥ ১৬ ॥
নিৰস্তেতো ৱ্ৰজাস্মাভিঃ কৰ্তুৰষ্টাপদী গৃহান্ ॥ ১৬ ॥
যো নঃ শপাদশপতো যশ্চ নঃ শপতঃ শপাত্ ।
ৱৃক্ষমিৱ ৱিদ্যুদাশু তমামূলাদনুশোষয ॥ ১৭ ॥
ৱৃক্ষমিৱ ৱিদ্যুদাশু তমামূলাদনুশোষয ॥ ১৭ ॥
যং দ্ৱিষ্মো যশ্চ নো দ্ৱেষ্ট্যঘাযুৰ্যশ্চ নঃ শপাত্ ।
শুনে পিষ্টমিৱ ক্ষামং তং প্ৰত্যস্য স্ৱমৃত্যৱে ॥ ১৮ ॥
শুনে পিষ্টমিৱ ক্ষামং তং প্ৰত্যস্য স্ৱমৃত্যৱে ॥ ১৮ ॥
যশ্চ সাপত্নঃ শপথো যশ্চ যামী শপাতি নঃ ।
ব্ৰহ্মা চ যত্ক্ৰুদ্ধঃ শপাত্সৰ্ৱং তত্কৃধ্যধস্পদম্ ॥ ১৯ ॥
ব্ৰহ্মা চ যত্ক্ৰুদ্ধঃ শপাত্সৰ্ৱং তত্কৃধ্যধস্পদম্ ॥ ১৯ ॥
সবন্ধুশ্চাপ্যবন্ধুশ্চ যো অস্মান্ অভিদাসতি ।
তস্য ত্ৱং ভিন্দ্যধিষ্ঠায পদা ৱিস্ফূৰ্য তচ্ছিৰঃ ॥ ২০ ॥
তস্য ত্ৱং ভিন্দ্যধিষ্ঠায পদা ৱিস্ফূৰ্য তচ্ছিৰঃ ॥ ২০ ॥
অভি প্ৰেহি সহস্ৰাক্ষং যুক্ত্ৱা তু শপথং ৰথে ।
শত্ৰূনন্ৱিচ্ছতী কৃত্যে ৱৃকীৱাৱিমতো গৃহান্ ॥ ২১ ॥
শত্ৰূনন্ৱিচ্ছতী কৃত্যে ৱৃকীৱাৱিমতো গৃহান্ ॥ ২১ ॥
পৰি ণো ৱৃঙ্ধি শপথান্ দহন্নগ্নিৰিৱ হ্ৰদম্ ।
শত্ৰূনেৱাভিতো জহি দিৱ্যা ৱৃক্ষমিৱাশনিঃ ॥ ২২ ॥
শত্ৰূনেৱাভিতো জহি দিৱ্যা ৱৃক্ষমিৱাশনিঃ ॥ ২২ ॥
শত্ৰূন্ মে প্ৰোথ শপথাত্ কৃত্যাশ্চ সুহৃদোঽসুহৃত্ ।
জিহ্মাঃ শ্লক্ষ্ণাশ্চ দুৰ্হৃদঃ সমিদ্ধং জাতৱেদসম্ ॥ ২৩ ॥
জিহ্মাঃ শ্লক্ষ্ণাশ্চ দুৰ্হৃদঃ সমিদ্ধং জাতৱেদসম্ ॥ ২৩ ॥
অসপত্নং পুৰস্তান্নঃ শিৱং দক্ষিণতঃ কৃধি ।
অভযং সততং পশ্চাদ্ভদ্ৰমুত্তৰতো গৃহে ॥ ২৪ ॥
অভযং সততং পশ্চাদ্ভদ্ৰমুত্তৰতো গৃহে ॥ ২৪ ॥
পৰেহি কৃত্যে মা তিষ্ঠ ৱিদ্ধস্যেৱ পদং নয ।
মৃগস্য হি মৃগাৰিপো ন ত্ৱা নিকৰ্তুমৰ্হতি ॥ ২৫ ॥
মৃগস্য হি মৃগাৰিপো ন ত্ৱা নিকৰ্তুমৰ্হতি ॥ ২৫ ॥
অঘ্ন্যাস্যেৱ ঘোৰৰূপে ৱিষুৰূপেঽৱিনাশিনি ।
জৃম্ভিতা প্ৰতিগৃভ্ণীষ্ৱ স্ৱযমাদায চাদ্ভুতম্ ॥ ২৬ ॥
জৃম্ভিতা প্ৰতিগৃভ্ণীষ্ৱ স্ৱযমাদায চাদ্ভুতম্ ॥ ২৬ ॥
ত্ৱমিন্দ্ৰো যমো ৱৰুণস্ত্ৱমাপোঽগ্নিৰথানিলঃ ।
ত্ৱং ব্ৰহ্মা চৈৱ ৰুদ্ৰশ্চ ত্ৱষ্টা চৈৱ প্ৰজাপতিঃ ॥ ২৭ ॥
ত্ৱং ব্ৰহ্মা চৈৱ ৰুদ্ৰশ্চ ত্ৱষ্টা চৈৱ প্ৰজাপতিঃ ॥ ২৭ ॥
আৱৰ্তধ্ৱং নিৱৰ্তধ্ৱমৃতৱঃ পৰিৱত্সৰাঃ ।
অহোৰাত্ৰাশ্চাব্দাশ্চ ত্ৱং দিশঃ প্ৰদিশশ্চ মে ॥ ২৮ ॥
অহোৰাত্ৰাশ্চাব্দাশ্চ ত্ৱং দিশঃ প্ৰদিশশ্চ মে ॥ ২৮ ॥
ত্ৱং যমং ৱৰুণং সোমং ত্ৱমাপোঽগ্নিমথানিলম্ ।
অত্ৰাহৃত্য পশূংশ্চৈৱমুত্পাদযসি চাদ্ভুতম্ ॥ ২৯ ॥
অত্ৰাহৃত্য পশূংশ্চৈৱমুত্পাদযসি চাদ্ভুতম্ ॥ ২৯ ॥
যে মে দমে দাৰুগৰ্ভে শযানং ধিযা সহিতং পুৰুষং নিজহ্ৰুঃ ।
কুম্ভীপাকং নৰকং গ্ৰীৱবদ্ধং হতা এৱং পুৰুষাসো যমস্য ॥ ৩০ ॥
কুম্ভীপাকং নৰকং গ্ৰীৱবদ্ধং হতা এৱং পুৰুষাসো যমস্য ॥ ৩০ ॥
অভ্যক্তাক্তা স্ৱলংকৃতা সৰ্ৱং নো দুৰিতং দহ ।
জানীথাশ্চৈৱ কৃত্যানাং কৰ্তৄন্ নৄন্ পাপচেতসঃ ॥ ৩১ ॥
জানীথাশ্চৈৱ কৃত্যানাং কৰ্তৄন্ নৄন্ পাপচেতসঃ ॥ ৩১ ॥
যথা হন্তি পুৰাসীনং তথৈৱেষ্ৱা সুকৃন্নৰঃ ।
তথা ত্ৱযা যুজা ৱযং নিকৃণ্ম স্থাস্নু জঙ্গমম্ ॥ ৩২ ॥
তথা ত্ৱযা যুজা ৱযং নিকৃণ্ম স্থাস্নু জঙ্গমম্ ॥ ৩২ ॥
উত্তিষ্ঠৈৱ পৰেহিতোঽজ্ঞাতে কিমিহেচ্ছসি ।
গ্ৰীৱাস্তে কৃত্যে পাদৌ চাভি কৰ্ত্স্যামি ৱিদ্ৰৱ ॥ ৩৩ ॥
গ্ৰীৱাস্তে কৃত্যে পাদৌ চাভি কৰ্ত্স্যামি ৱিদ্ৰৱ ॥ ৩৩ ॥
স্ৱাযসাঃ সন্তি নোঽসযো ৱিদ্ম চৈৱ পৰূংষি তে ।
তৈস্তে নিকৃণ্মস্তান্যুগ্ৰে যদি নো জীৱযস্ৱৰীন্ ॥ ৩৪ ॥
তৈস্তে নিকৃণ্মস্তান্যুগ্ৰে যদি নো জীৱযস্ৱৰীন্ ॥ ৩৪ ॥
মাস্যোচ্ছিষো দ্ৱিপদং মোত কিংচিচ্চতুষ্পদম্ ।
মা জ্ঞাতীননুজান্পূৰ্ৱান্মা ৱেশি প্ৰতিৱেশিনৌ ॥ ৩৫ ॥
মা জ্ঞাতীননুজান্পূৰ্ৱান্মা ৱেশি প্ৰতিৱেশিনৌ ॥ ৩৫ ॥
শত্ৰূযতা প্ৰহিতাসি দূঢ্যেনাভি যথাযতঃ ।
ততস্তথা ত্ৱা নুদতু যোঽযমন্তৰ্মযি শ্ৰিতঃ ॥ ৩৬ ॥
ততস্তথা ত্ৱা নুদতু যোঽযমন্তৰ্মযি শ্ৰিতঃ ॥ ৩৬ ॥
এৱং ত্ৱং নিকৃতাস্মাভিৰ্ব্ৰহ্মণা দেৱি সৰ্ৱশঃ ।
যথেতমাশ্ৰিতা গত্ৱা পাপদীনিৱ নো জহি ॥ ৩৭ ॥
যথেতমাশ্ৰিতা গত্ৱা পাপদীনিৱ নো জহি ॥ ৩৭ ॥
যথা ৱিদ্যুদ্ধতো ৱৃক্ষ আমূলদানু শুষ্যতি ।
এৱং স প্ৰতিশুষ্যতু যো মে পাপং চিকীৰ্ষতি ॥ ৩৮ ॥
এৱং স প্ৰতিশুষ্যতু যো মে পাপং চিকীৰ্ষতি ॥ ৩৮ ॥
যথা প্ৰতিশুকো ভূত্ৱা তমেৱ প্ৰতিধাৱতি ।
পাপং তমেৱং ধাৱতু যো মে পাপং চিকীৰ্ষতি ॥ ৩৯ ॥
পাপং তমেৱং ধাৱতু যো মে পাপং চিকীৰ্ষতি ॥ ৩৯ ॥
যো নঃ স্ৱো অৰণো যশ্চ নিষ্ট্যো জিঘাংসতি ।
দেৱাস্তং সৰ্ৱে ধূৰ্ৱন্তু ব্ৰহ্ম ৱৰ্ম মমান্তৰম্ ॥ ৪০ ॥
দেৱাস্তং সৰ্ৱে ধূৰ্ৱন্তু ব্ৰহ্ম ৱৰ্ম মমান্তৰম্ ॥ ৪০ ॥
উত্ত্ৱা মন্দন্তু স্তোমাঃ কৃণুষ্ৱ ৰাধো অদ্ৰিৱঃ ।
অৱ ব্ৰহ্মদ্ৱিষো জহি ॥ ৪১ ॥
অৱ ব্ৰহ্মদ্ৱিষো জহি ॥ ৪১ ॥
কুবেৰ তে মুখং ৰৌদ্ৰং নন্দিন্নানন্দমাৱহ ।
জ্ৱৰমৃত্যুভযং ঘোৰং ৱিশ নাশয মে জ্ৱৰম্ ॥ ৪২ ॥
জ্ৱৰমৃত্যুভযং ঘোৰং ৱিশ নাশয মে জ্ৱৰম্ ॥ ৪২ ॥
যো মে কৰোতি প্ৰদ্ৱাৰে যো গৃহে যো নিৱেশনে ।
যো মে কেশনখে কুৰ্যাদঞ্জনে দন্তধাৱনে ॥ ৪৩ ॥
যো মে কেশনখে কুৰ্যাদঞ্জনে দন্তধাৱনে ॥ ৪৩ ॥
প্ৰতিসৰ প্ৰতিধাৱ কুমাৰীৱ পিতুৰ্গৃহান্ ।
মূৰ্ধানমেষাং স্ফোটয পদমেষাং কুলে কৃধি ॥ ৪৪ ॥
মূৰ্ধানমেষাং স্ফোটয পদমেষাং কুলে কৃধি ॥ ৪৪ ॥
যে নো ৰযিং দুশ্চৰিতাসো অগ্নে জহ্ৰুৰ্মৰ্তাসো অনৃতং ৱদন্তঃ ।
তেষাং ৱপূংষ্যৰ্চিষা জাতৱেদঃ শুষ্কং ন ৱৃক্ষমভি সং দহস্ৱ ॥ ৪৫ ॥
তেষাং ৱপূংষ্যৰ্চিষা জাতৱেদঃ শুষ্কং ন ৱৃক্ষমভি সং দহস্ৱ ॥ ৪৫ ॥
কৃষ্ণৱৰ্ণে মহদ্ৰূপে বৃহত্কৰ্ণে মহদ্ভযে ।
দেৱি দেৱি মহাদেৱি মম শত্ৰূন্ ৱিনাশয ॥ ৪৬ ॥
দেৱি দেৱি মহাদেৱি মম শত্ৰূন্ ৱিনাশয ॥ ৪৬ ॥
খট্ ফট্ জহি মহাকৃত্যে ৱিধূমাগ্নিসমপ্ৰভে ।
জহি শত্ৰূংস্ত্ৰিশূলেন ক্ৰুধ্যস্ৱ পিব শোণিতম্ ॥ ৪৭ ॥
জহি শত্ৰূংস্ত্ৰিশূলেন ক্ৰুধ্যস্ৱ পিব শোণিতম্ ॥ ৪৭ ॥
যে দ্ৰুহ্যুৰৃজৱে মহ্যমগ্নে কদাধিযো দুৰ্মদা অশ্মনাসঃ ।
আবধ্যৈতান্ শোচিষা ৱিধ্য তন্তূন্ ৱৈৱস্ৱতস্য সদনং নযস্ৱ ॥ ৪৮ ॥
আবধ্যৈতান্ শোচিষা ৱিধ্য তন্তূন্ ৱৈৱস্ৱতস্য সদনং নযস্ৱ ॥ ৪৮ ॥
॥ ইতি ঋগ্ৱেদ খিলান্তৰ্গত শ্ৰী প্ৰত্যঙ্গিৰা সূক্তম্ সম্পূৰ্ণম্ ॥