Goddess Pratyangira

ଋଗ୍ଵେଦ ଖିଲାନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗିରା ସୂକ୍ତମ୍

(Sri Pratyangira Suktam (Rigveda) in Odia)

Also known as shri pratyangira suktam (rigveda) · shree pratyangira suktam (rigveda) · pratyangira suktam (rigveda)

Forty-nine verses from the Khila portion of the Rigveda, and this is the Vedic stratum out of which the goddess Pratyangira was later drawn: at this stage she is not a figure at all but a set of hymns for turning hostile rites back on the one who sent them. What the verses ask for is stated as directions rather than as a form — make us without rivals in front, kindly to the south, always safe behind, auspicious to the north within the house. The closing verses are counter-sorcery in the plainest terms, asking Agni to bind those who wrong an upright man and lead them to the seat of the son of Vivasvat. A second recension of the same Khila hymn stands in this corpus.

॥ ଶ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗିରା ସୂକ୍ତମ୍ (ଋଗ୍ଵେଦୀଯ ଖିଲ) ॥
(ଋ.ଵେ.ଖି.୪.୫)
ଯାଂ କଲ୍ପଯନ୍ତି ନୋଽରଯଃ କ୍ରୂରାଂ କୃତ୍ଯାଂ ଵଧୂମିଵ ।
ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଣାପ ନିର୍ଣୁଦ୍ମଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍କର୍ତାରମୃଚ୍ଛତୁ ॥ ୧ ॥
ଶୀର୍ଷଣ୍ଵତୀଂ କର୍ଣଵତୀଂ ଵିଷୁରୂପାଂ ଭଯଂକରୀମ୍ ।
ଯଃ ପ୍ରାହିଣୋଦିହାଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଵି ତଂ ତ୍ଵଂ ଯୋଜଯାସୁଭିଃ ॥ ୨ ॥
ଯେନ ଦିଷ୍ଟେହ ଵହସି ପ୍ରତିକୂଲମଘାଯିନି ।
ତମେଵେତୋ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମାସ୍ମାନ୍ ମୃଚ୍ଛୋ ଅନାଗସଃ ॥ ୩ ॥
ଅଭିଵର୍ତସ୍ଵ କର୍ତାରଂ ନିରସ୍ତାସ୍ମାଭିରୋଜସା ।
ଆଯୁରସ୍ଯ ନିକୃନ୍ତସ୍ଵ ପ୍ରଜାଂ ଚ ପୁରୁଷାଦିନି ॥ ୪ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଯେ ଚକାରେହ ତଂ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ପୁନର୍ନଵେ ।
ଅରାତୀଃ କୃତ୍ଯେ ନାଶଯ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଯାତୁଧାନ୍ଯଃ ॥ ୫ ॥
କ୍ଷିପ୍ରଂ କୃତ୍ଯେ ନିଵର୍ତସ୍ଵ କର୍ତୁରେଵ ଗୃହାନ୍ ପ୍ରତି ।
ପଶୂଂଶ୍ଚୈଵାସ୍ଯ ନାଶଯ ଵୀରାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ନି ବର୍ହଯ ॥ ୬ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଯେ ପ୍ରଜିଘାଯ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଅଵିଦୁଷୋ ଗୃହାନ୍ ।
ତସ୍ତ୍ଯୈଵେତଃ ପରେତ୍ଯାଶୁ ତନୁଂ କୃଧି ପରୁଷ୍ପରୁଃ ॥ ୭ ॥
ପ୍ରତୀଚୀଂ ତ୍ଵାପସେଧତୁ ବ୍ରହ୍ମ ରୋଚିଷ୍ଣ୍ଵମିତ୍ରହା ।
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ କୃତ୍ଯେ ରକ୍ଷୋହା ରିପ୍ରହା ଚାଜ ଏକପାତ୍ ॥ ୮ ॥
ଯଥା ତ୍ଵାଙ୍ଗିରସଃ ପୂର୍ଵେ ଭୃଗଵଶ୍ଚାପ ସେଧିରେ ।
ଅତ୍ରଯଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ତଥୈଵ ତ୍ଵାପ ସେଧିମ ॥ ୯ ॥
ଯସ୍ତେ ପରୂଂଷି ସଂଦଧୌ ରଥସ୍ଯେଵ ଵିଭୁର୍ଧିଯା ।
ତଂ ଗଚ୍ଛ ତତ୍ର ତେଽଯନମଜ୍ଞାତସ୍ତେ ଅଯଂ ଜନଃ ॥ ୧୦ ॥
ଯୋ ନଃ କଶ୍ଚିଦ୍ରଣସ୍ଥୋ ଵା କଶ୍ଚିଦ୍ଵାନ୍ଯୋଽଭି ହିଂସତି ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦ୍ରୋରିଵେଦ୍ଧୋଽଗ୍ନିସ୍ତନୂମୃଚ୍ଛସ୍ଵ ହେଳିତା ॥ ୧୧ ॥
ଭଵା ଶର୍ଵା ଦେଵହେଳିମସ୍ଯତ ପାପକୃତ୍ଵନେ ।
ହରସ୍ଵତୀ ତ୍ଵଂ ଚ କୃତ୍ଯେ ମୋଚ୍ଛିଷସ୍ତସ୍ଯ କିଂଚନ ॥ ୧୨ ॥
ଯୋ ନଃ କଶ୍ଚିଦ୍ରୁହାରାତିର୍ମନସା ପ୍ରତିଭୂଷତି ।
ଦୂରସ୍ଥୋ ଵାନ୍ତିକସ୍ଥୋ ଵା ତସ୍ଯ ହୃଦ୍ଯମସୃକ୍ ପିବ ॥ ୧୩ ॥
ଯେନାସି କୃତ୍ଯେ ପ୍ରହିତା ଦୂଢ୍ଯେନାସ୍ମଜ୍ଜିଘାଂସଯା ।
ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାନଚ୍ଚାଵ୍ଯାନଚ୍ଚ ହିନସ୍ତୁ ହରସାଶନିଃ ॥ ୧୪ ॥
ଯେ ନଃ ଶିଵାସଃ ପନ୍ଥାନଃ ପରାଯନ୍ତି ପରାଵତମ୍ ।
ତୈର୍ଦେଵି ରାତ୍ର୍ଯାଃ କୃତ୍ଯା ନୋ ଗମଯସ୍ଵାନୁକୃତ୍ତଯେ ॥ ୧୫ ॥
ଯଦି ଵୈଷି ଦ୍ଵିପଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ ଯଦି ଵୈଷି ଚତୁଷ୍ପଦୀ ।
ନିରସ୍ତେତୋ ଵ୍ରଜାସ୍ମାଭିଃ କର୍ତୁରଷ୍ଟାପଦୀ ଗୃହାନ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଯୋ ନଃ ଶପାଦଶପତୋ ଯଶ୍ଚ ନଃ ଶପତଃ ଶପାତ୍ ।
ଵୃକ୍ଷମିଵ ଵିଦ୍ଯୁଦାଶୁ ତମାମୂଲାଦନୁଶୋଷଯ ॥ ୧୭ ॥
ଯଂ ଦ୍ଵିଷ୍ମୋ ଯଶ୍ଚ ନୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟ୍ଯଘାଯୁର୍ଯଶ୍ଚ ନଃ ଶପାତ୍ ।
ଶୁନେ ପିଷ୍ଟମିଵ କ୍ଷାମଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵମୃତ୍ଯଵେ ॥ ୧୮ ॥
ଯଶ୍ଚ ସାପତ୍ନଃ ଶପଥୋ ଯଶ୍ଚ ଯାମୀ ଶପାତି ନଃ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଯତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶପାତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍କୃଧ୍ଯଧସ୍ପଦମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସବନ୍ଧୁଶ୍ଚାପ୍ଯବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଯୋ ଅସ୍ମାନ୍ ଅଭିଦାସତି ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଭିନ୍ଦ୍ଯଧିଷ୍ଠାଯ ପଦା ଵିସ୍ଫୂର୍ଯ ତଚ୍ଛିରଃ ॥ ୨୦ ॥
ଅଭି ପ୍ରେହି ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଶପଥଂ ରଥେ ।
ଶତ୍ରୂନନ୍ଵିଚ୍ଛତୀ କୃତ୍ଯେ ଵୃକୀଵାଵିମତୋ ଗୃହାନ୍ ॥ ୨୧ ॥
ପରି ଣୋ ଵୃଙ୍ଧି ଶପଥାନ୍ ଦହନ୍ନଗ୍ନିରିଵ ହ୍ରଦମ୍ ।
ଶତ୍ରୂନେଵାଭିତୋ ଜହି ଦିଵ୍ଯା ଵୃକ୍ଷମିଵାଶନିଃ ॥ ୨୨ ॥
ଶତ୍ରୂନ୍ ମେ ପ୍ରୋଥ ଶପଥାତ୍ କୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁହୃଦୋଽସୁହୃତ୍ ।
ଜିହ୍ମାଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଶ୍ଚ ଦୁର୍ହୃଦଃ ସମିଦ୍ଧଂ ଜାତଵେଦସମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଅସପତ୍ନଂ ପୁରସ୍ତାନ୍ନଃ ଶିଵଂ ଦକ୍ଷିଣତଃ କୃଧି ।
ଅଭଯଂ ସତତଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଦ୍ରମୁତ୍ତରତୋ ଗୃହେ ॥ ୨୪ ॥
ପରେହି କୃତ୍ଯେ ମା ତିଷ୍ଠ ଵିଦ୍ଧସ୍ଯେଵ ପଦଂ ନଯ ।
ମୃଗସ୍ଯ ହି ମୃଗାରିପୋ ନ ତ୍ଵା ନିକର୍ତୁମର୍ହତି ॥ ୨୫ ॥
ଅଘ୍ନ୍ଯାସ୍ଯେଵ ଘୋରରୂପେ ଵିଷୁରୂପେଽଵିନାଶିନି ।
ଜୃମ୍ଭିତା ପ୍ରତିଗୃଭ୍ଣୀଷ୍ଵ ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରୋ ଯମୋ ଵରୁଣସ୍ତ୍ଵମାପୋଽଗ୍ନିରଥାନିଲଃ ।
ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୨୭ ॥
ଆଵର୍ତଧ୍ଵଂ ନିଵର୍ତଧ୍ଵମୃତଵଃ ପରିଵତ୍ସରାଃ ।
ଅହୋରାତ୍ରାଶ୍ଚାବ୍ଦାଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ମେ ॥ ୨୮ ॥
ତ୍ଵଂ ଯମଂ ଵରୁଣଂ ସୋମଂ ତ୍ଵମାପୋଽଗ୍ନିମଥାନିଲମ୍ ।
ଅତ୍ରାହୃତ୍ଯ ପଶୂଂଶ୍ଚୈଵମୁତ୍ପାଦଯସି ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଯେ ମେ ଦମେ ଦାରୁଗର୍ଭେ ଶଯାନଂ ଧିଯା ସହିତଂ ପୁରୁଷଂ ନିଜହ୍ରୁଃ ।
କୁମ୍ଭୀପାକଂ ନରକଂ ଗ୍ରୀଵବଦ୍ଧଂ ହତା ଏଵଂ ପୁରୁଷାସୋ ଯମସ୍ଯ ॥ ୩୦ ॥
ଅଭ୍ଯକ୍ତାକ୍ତା ସ୍ଵଲଂକୃତା ସର୍ଵଂ ନୋ ଦୁରିତଂ ଦହ ।
ଜାନୀଥାଶ୍ଚୈଵ କୃତ୍ଯାନାଂ କର୍ତୄନ୍ ନୄନ୍ ପାପଚେତସଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯଥା ହନ୍ତି ପୁରାସୀନଂ ତଥୈଵେଷ୍ଵା ସୁକୃନ୍ନରଃ ।
ତଥା ତ୍ଵଯା ଯୁଜା ଵଯଂ ନିକୃଣ୍ମ ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଜଙ୍ଗମମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠୈଵ ପରେହିତୋଽଜ୍ଞାତେ କିମିହେଚ୍ଛସି ।
ଗ୍ରୀଵାସ୍ତେ କୃତ୍ଯେ ପାଦୌ ଚାଭି କର୍ତ୍ସ୍ଯାମି ଵିଦ୍ରଵ ॥ ୩୩ ॥
ସ୍ଵାଯସାଃ ସନ୍ତି ନୋଽସଯୋ ଵିଦ୍ମ ଚୈଵ ପରୂଂଷି ତେ ।
ତୈସ୍ତେ ନିକୃଣ୍ମସ୍ତାନ୍ଯୁଗ୍ରେ ଯଦି ନୋ ଜୀଵଯସ୍ଵରୀନ୍ ॥ ୩୪ ॥
ମାସ୍ଯୋଚ୍ଛିଷୋ ଦ୍ଵିପଦଂ ମୋତ କିଂଚିଚ୍ଚତୁଷ୍ପଦମ୍ ।
ମା ଜ୍ଞାତୀନନୁଜାନ୍ପୂର୍ଵାନ୍ମା ଵେଶି ପ୍ରତିଵେଶିନୌ ॥ ୩୫ ॥
ଶତ୍ରୂଯତା ପ୍ରହିତାସି ଦୂଢ୍ଯେନାଭି ଯଥାଯତଃ ।
ତତସ୍ତଥା ତ୍ଵା ନୁଦତୁ ଯୋଽଯମନ୍ତର୍ମଯି ଶ୍ରିତଃ ॥ ୩୬ ॥
ଏଵଂ ତ୍ଵଂ ନିକୃତାସ୍ମାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଦେଵି ସର୍ଵଶଃ ।
ଯଥେତମାଶ୍ରିତା ଗତ୍ଵା ପାପଦୀନିଵ ନୋ ଜହି ॥ ୩୭ ॥
ଯଥା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଧତୋ ଵୃକ୍ଷ ଆମୂଲଦାନୁ ଶୁଷ୍ଯତି ।
ଏଵଂ ସ ପ୍ରତିଶୁଷ୍ଯତୁ ଯୋ ମେ ପାପଂ ଚିକୀର୍ଷତି ॥ ୩୮ ॥
ଯଥା ପ୍ରତିଶୁକୋ ଭୂତ୍ଵା ତମେଵ ପ୍ରତିଧାଵତି ।
ପାପଂ ତମେଵଂ ଧାଵତୁ ଯୋ ମେ ପାପଂ ଚିକୀର୍ଷତି ॥ ୩୯ ॥
ଯୋ ନଃ ସ୍ଵୋ ଅରଣୋ ଯଶ୍ଚ ନିଷ୍ଟ୍ଯୋ ଜିଘାଂସତି ।
ଦେଵାସ୍ତଂ ସର୍ଵେ ଧୂର୍ଵନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ଵର୍ମ ମମାନ୍ତରମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଉତ୍ତ୍ଵା ମନ୍ଦନ୍ତୁ ସ୍ତୋମାଃ କୃଣୁଷ୍ଵ ରାଧୋ ଅଦ୍ରିଵଃ ।
ଅଵ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷୋ ଜହି ॥ ୪୧ ॥
କୁବେର ତେ ମୁଖଂ ରୌଦ୍ରଂ ନନ୍ଦିନ୍ନାନନ୍ଦମାଵହ ।
ଜ୍ଵରମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ଘୋରଂ ଵିଶ ନାଶଯ ମେ ଜ୍ଵରମ୍ ॥ ୪୨ ॥
ଯୋ ମେ କରୋତି ପ୍ରଦ୍ଵାରେ ଯୋ ଗୃହେ ଯୋ ନିଵେଶନେ ।
ଯୋ ମେ କେଶନଖେ କୁର୍ଯାଦଞ୍ଜନେ ଦନ୍ତଧାଵନେ ॥ ୪୩ ॥
ପ୍ରତିସର ପ୍ରତିଧାଵ କୁମାରୀଵ ପିତୁର୍ଗୃହାନ୍ ।
ମୂର୍ଧାନମେଷାଂ ସ୍ଫୋଟଯ ପଦମେଷାଂ କୁଲେ କୃଧି ॥ ୪୪ ॥
ଯେ ନୋ ରଯିଂ ଦୁଶ୍ଚରିତାସୋ ଅଗ୍ନେ ଜହ୍ରୁର୍ମର୍ତାସୋ ଅନୃତଂ ଵଦନ୍ତଃ ।
ତେଷାଂ ଵପୂଂଷ୍ଯର୍ଚିଷା ଜାତଵେଦଃ ଶୁଷ୍କଂ ନ ଵୃକ୍ଷମଭି ସଂ ଦହସ୍ଵ ॥ ୪୫ ॥
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣେ ମହଦ୍ରୂପେ ବୃହତ୍କର୍ଣେ ମହଦ୍ଭଯେ ।
ଦେଵି ଦେଵି ମହାଦେଵି ମମ ଶତ୍ରୂନ୍ ଵିନାଶଯ ॥ ୪୬ ॥
ଖଟ୍ ଫଟ୍ ଜହି ମହାକୃତ୍ଯେ ଵିଧୂମାଗ୍ନିସମପ୍ରଭେ ।
ଜହି ଶତ୍ରୂଂସ୍ତ୍ରିଶୂଲେନ କ୍ରୁଧ୍ଯସ୍ଵ ପିବ ଶୋଣିତମ୍ ॥ ୪୭ ॥
ଯେ ଦ୍ରୁହ୍ଯୁରୃଜଵେ ମହ୍ଯମଗ୍ନେ କଦାଧିଯୋ ଦୁର୍ମଦା ଅଶ୍ମନାସଃ ।
ଆବଧ୍ଯୈତାନ୍ ଶୋଚିଷା ଵିଧ୍ଯ ତନ୍ତୂନ୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ସଦନଂ ନଯସ୍ଵ ॥ ୪୮ ॥
॥ ଇତି ଋଗ୍ଵେଦ ଖିଲାନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗିରା ସୂକ୍ତମ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ॥

Explore More